Skip to main content

Full text of "Caroli a Linne ... Amoenitates academicae; seu, Dissertationes variae physicae, medicae, botanicae antehac seorsim editae nunc collectae et auctae cum tabulis aeneis"

See other formats


s 




1 i. '-' ' snL 

CAROLI a \. I N N & 

EQUIT. AUR. DE STELLA POLARI 
ARCHIATRI REGII 
MED. ET BOTAN. PROFESS. UPSAL. 
ACAD. PARISIN. PETROP. ETC. SOC. 

AMOENITATES 
ACADEMICAE 

SEU 

DISSERTATIONES VARIAE 

PHYSICAE, MEDICAE 
BOTANICAE 

ANTEIIAC SEORSIM EDITAE 

NUNC COLLECTAE ET AUCTAE 

CUiM TABULIS AENEIS. 



VOLVMEN SEXTVM 

EDITIO SECUNDA 

CUR A NTE 

D. 10. CMRISTIANO DANIELE SCIIREBERO 

SER. MARGGR. BRANDENB. ONOLD. ET CULMB. CONSIL. 
AUL. MED. BOT. HIST. NAT. ET OEC. P. P. O. 
IN ACAD. ERLANGENSI. 



ERLANGAE 
sumtu 10. IACOBI PALM 
1789. 




Digitized by the Internet Archive 
in 2014 



http://archive.org/details/carolilinneamoen06linn 



VIRO SPECTATISSIMO 

Dno P E T R 
B A G G E 

URBIS GOTHOBURGENSIS CIVT EXLMIO. 
Ob 

Sapientiam & Virtutem 
Amicitiam Beneficia 
opufculum hoc 
D. D. D. 



Upfaliae 1763. 
d. 16. Septerabr. 



CAR. von LINNE. 



DISSERTATIONES 

IN SEXTO VOLUMINE 
• CONTENT/E. 



ci. Gcncratio arnbigcna. 6. L. RamJlrCm. i 

cn. Politia Natura?. C. .0. ffilcke. - - 17 

cin. Thcfes Medica\ J. C. D. Scbreber. 40- 

civ. Flora Bclgica. C. F. Rof 'tbal. - - 44 

cv. Anthropomorpha. C. £. Hoppius. - 63 

cvi. Plantae Africana\ J. Printz. 77 

cvii. Macellum Olitorium. Jerlin. - 111 

cvin. Meloe Veficatorius. C. Lenaus. 132 

cix. Diaeta Acidularis. E. Vigelius. - - 148 

cx. Potus Coffea. H. Sparfcbucb. - -160 

cxi. Inebriantia. 0. R. Alander. - - igo 

cxir. Morfura Scrpentum. j. C. Acrell. igj 

cxiii. Termini Bctanici. Elmgren. - 217 

cxiv. Planta Alftrccmeria. J. P. Falk. - 247 

cxv. Neftaria Florum. J5. M. /faZ/. - - 263 

cxvi. Fundamentum Fructincat. 

J. M. Graberg. - 279 

cxvn. Reformatio Botanices. 

J. M. Reftelius. - 305 

cxviii. Prolepfis Plantarum. H. Ullmark. - 324. 

cxix. Fru&us Efcalenti. J. Salberg. - - 342 

cxx. Prolcpfis Plantarutn. J. J. Ferber. 365 

cxxr. Ccnturia Infeclorum. B. Jobansfon. 384 

cxxn. Lignum Quaffia?. C. M. Blom. - - 415 

cxxnr. Raphania. G. Rotbman. - 430 

cxxiv. Gcnera Morborum. J. Scbroder. - 452 

c/. 



(mYERSITY&MRrLSm 

GENERATIO 
AMBIGENA 



QUAM 

P R M S I D.E 
D. D. CaR. LlNNiEO 

Propofuit 

CHRISTI AN. LUD. RAMSTROM, 

Stockholmenfis. 
Upfalice 1759. Decembr. 12. 



5. 1. 

Palatium Naturae, arte, fplendore & ftru&ura 
prorfus admirandum, curioforum omnium ocu- 
los ita in fe convertit , ut eos vix abftinere 
valeant; at vero in iacraria ejus penetrare pauciffi- 
mis tantum permiflTum eft. Qui multa experientia 
dignos fe reddiderunt, in atrium intromittuntur; 
at res fan&iffim-E, cimeliorum inftar, intimis ad- 
fervantur penetralibus. Ego hac setate tantiilum 
expertus, eo pertingere non fum conatus; verum 
per feneftram fubapertarn , in cameram quandam, 
tamquam abfconditam, introfpiciens, ea, qua? in 
medium jam addu&uru* fum , obfervavi. Et quam- 
Tom. VI. A vis 

I 



GENERATiO AMBIGENA. 



vis cuncla ex voto perfpicere non licuerit: fpero 
tamen fore, ut ad eadem naturae admiranda adcu- 
ratius & clariori luce contemplanda, alii meis exci- 
tentur conatibus. 

§. u/ 

GENERATIO aniinalium & vegetabilium pri- 
mum eft & maxime reconditum naturee phaenome- 
non. Originem vitae, & fontes omnium viven- 
tium, anxie omnes hucusque quaifiverunt Phyfici, 
adhuc vero reperire potuit nemo. Phyfiologi, qui 
recentiori hoc cevo tantam adepti funt experientiam, 
tot inftituerunt experimenta, tot cadavera dififecue- 
runt, & adhibita quafi lucerna, omnes corporum 
angulos ad minimas usque fibras perveftigarunt, 
difficillima ope Mechanices ac Phyfices folverunt 
problemata, fateri tamen coguntur hanc rem fubti- 
liorem eife atque abftrufiorem, quam ut explorari 
in hunc usque diem potuerit. Aliam igitur per 
Naturae campos ingreffus fum viam, vifurus, quo 
usque per hanc progredi liceat. 

§. III. 

Tbeoria Generationis in orbe litterato duplcx eft, 
veterum nempe generatio sequivoca, & recentiorum 
generatio univoca. iEQUIVOCAM admiferunt 
veteres, in minimis prajfertim Animalculis, Infcftis 
& Vermibus, exiftimantes diverfis mixtionibus, 
putrefattionibus & fermentationibus produci poffe 
Pulices, Culices, Vermiculos & infima certe Ve- 
getabilia, ut funt Mufci & Fungi. Obtinuit iisc 
Theoria, usque dum minutiflima h?ec animalcula & 
vegetabilia, attendendo ad eorum mechanifmum, 
generationem , mores, vitae genus, & cetera, ad- 
curatius fuere examinata: tum enim ad conceptum 
de natura adeo craiTum exhorrefcere .quisque coe- 

pit, 



GENERATIO AMBIGENA. 3 

pit, ut ;jam dudum nemo fit Natura peritus & 
puriori 'judicio inftructus, qui gqneraroaem a?qui- 
voesm fine naufea audiat; & vulgus lant.im ex tra- 
ditionihus eam adhue credit, donec propriis non 
videat oculis. 

§. IV. 

Altera Generatio eft, qum UNIVOCA dici 
folet, quam ftabilivit primum Magnus Harvceus, 
qui, explofa omni generatione squivoca, omnia ex 
unico Ovo gencrari , & rudimenta futuri foetus in 
cicatricula, vel, ut jam appellatur, in puncto fa- 
liente ovi, tota cofltineri pronuntiavit. Et haec 
quidem res ad jliquidum adeo eft perdufta, ut, 
prreter eos, qui fponte cscutiunt, nemini poffit 
efle dubia. Ha?c vcro generatio univoca dupli- 
cem Theoriam compleftitur. Alii enim in punclo 
faliente ipfius ovi rudimenta futuri fcetus ineffe fta- 
tuunt ante foecundationem, ut Harvceus ipfe doce- 
bat; genituram vero maris, nihil facere amplius, 
quam ut parvulum hoc germen excitetur primum 
atque animetur. Altera Hypothefis LEEUWEN- 
HOEKII eft, autoritate fummi Boerhaavii maxime 
nobilitata. Scilicet videbat Leeuwenhcekius, vcrmi- 
culos fcminales quam plurimos omni genitura; ma- 
fculae prolifica?, pifcium inftar innatare. Hinc ex 
his fexcentis fere vermiculis, qui fedes qua j rendo 
ovum pcrvagentur, unum cicatriculam , in ovo ca- 
vam & vacuam, cafu quopiam feliciori reperire, 
eamque ifltrafe & implere, ibique metamorphofia 
fubire, & carinam Maipighii, qua? in ovo, per ali- 
quot dics incubato, oculis primum occurrit, con- 
ftituere putabut.. 



4 GENERATIO AMBIGENA. 



§. V. 

Quam indubium eft, fine ovo nullam fieri 
generationem , tam certum quoque, ovum fine ge- 
nitura mafcula, nunquam cxiftere fecundum. Cur 
vero haec tantopere fint neceflaria, quomodo 
combinentur, & quantum quisque fcxus contri- 
buat, illud nondum conftat, fed multorum votis 
quaeritur. 

§. VI. 

Vermiculos feminales Leeuwenhoekii vivos efle 
vermes, in omni genitura prolifica maris praefen- 
tes, ad noftra tempora firmiter fatis credidit orbis 
eruditus. N. D. PRiESES Lugduni Batavorum 
1737 commoratus, curioforum quorundam amico- 
rum & commilitonum utebatur confortio, quales 
erant J. Fr. Gronovius, Flora; Virginicae Auftor, 
hodie Conful Leidenfis; D. v. Swieten, hodie Lib. 
Baro & Archiater Imperatoris; Ifdac Lawfen, pT* 
memorice Scotus, Med. exercitus Angiiae; D. Lie- 
berkidm, p. m. Berolinenfis; D. Kramer , Au&or H- 
bri artis Docimaftica;; Joh. Bartfch, p. m. Regio- 
monte - Boruflus , Jfred. Surinamenfis; & D. Abrah. 
Ens , Pomerano -Petropolitanus. His igitur quodam 
die congregatis, oftendebat D. Lieberkiihn pra;- 
ftantiflima fua microfcopia, quem rogabat. N. D. 
Prcefes, ut horum ope vermiculos feminales in cane 
obfervandos praeberet, quod ftatim impetravit; 
Contemplabatur illos adcurate, atque infeclorum 
naturae gnarus, ftatim vermiculos hofce Leuven- 
hoekianos non effe corpora organis nroedita & ani- 
mata, atque adeo, neque infecla, neque vcrmes, 
fed particulas mutas, quarum motus a calore depen- 
deret liquoris , rotundo ore exclamabat. %aefen- 
tes omnes attenti hos intuebantur, & oculis fuis 

alii 



HFNERATIO AMBIGENA. 5 



alii credere, alii vix quidem . videbantur. Conclu- 
fionem hujus rei in diiTertatione de (ponfaliis plan- 
tarum, anno T74.6 p?g. 24 edidit N. D. Prasfes his 
quidem verbis : Fermiculi ifli Leemvenhcekiaiii minime 
funt animalcula proprio & voluntario vwtu gaudentia, 
fed corpufcida inertia , qiue calidie geniturce innatant, non 
fecits ac particula oleofa, quod felecia Lieberliibnii micro- 
fcopia nobis manifefte ojlenderunt. Hoc poftea etiam 
vidit & confirmavit, furr-mus Phyfiolbgus illuftris 
D. v. Halkr 9 ut adeo auftoritas vermium femina- 
lium jam prorfus fere in defuetudinem vencrit, 

§. VII. 

Quamvis vero haec corpufcula fcminalia non 
fint animata, certiflimum tarnen eft, quod veram ma- 
ris gcniturarn conftituant, quodque his non exiften- 
tibus in genitura, ea fiat infoecunda; fed quomodo 
agant adhuc ignoramus. Generationis Leeuvvenhoe- 
kiana? defenfores hsc corpufcula cicatriculam ovi 
intrare contendebant, & Botanici hos fecuti, ut 
Morilandus & plures, qui pollen in floribus corpo- 
ribus his geniturae maris plane refpondere, idque 
ex vero, agnofcebant, pollen quoque per ftigma 
& ftylum in germen florum defcendere ftatuebant. 
Hoc autem fecus fieri, palpabilia docent in genera- 
tione plantarum experimenta, & omnium exceptio- 
ne majus in flore, qui Mirabilis nominatur, ubi 
pollcn facile eft omnium maximum, quod ftigmati 
plane adbasrcfcit, & quamvis nulla ratione angu- 
ftiffimum ftylum penetrare valeat, nihilominus ta- 
men foccundat. Quin etjam in plerisque floribus 
pollen ftigmati adhftrens, iiquorem ad rudimenta 
feminum deferenaum tingere, fed ipfum tamen in 
ftigmate remanere, nec unquam ftylum penetrare, 
multo minus ad primordia feminum intra germen 
progredi, evidenter conftat. 



VIIL 



6 GENERATIO AMBIGENA. 



§. VIII. 

Per continuam Natura; catenam, a maximis 
Animalibus ad infe6ta usque & vcrmiculos minimos 
defcendentes, in regnum Vegfctabile adeo fenfim 
deferimur, ut terminos obfervare non liceat. Na- 
tura cnim per gradus, nunquam vero per faltus 
procedit. Ultima animalia in ramos abeunt, & ad 
bafin velut radices agunt, flores feu genitalia emit- 
tunt, pericarpia velut & capfulas formant, quae 
ova vel femina, plantarum inftar, deponunt, ut, 
nifi motus voluntarius & fenfatio obftaret,etjamnuni 
vegetabilibus eadem accenferemus. 

§. IX. 

Vegetabilia conftant fubftantia medullari & cor- 
ticali. MEDULLARIS, vita vcgetabilium pra?- 
cipua, admiranda; omnino eft indolis, quae vim ha- 
bet multiplicativam in infinitum, accrefcit & auge- 
tur ad ramorum apices, ubi minima eft refiftentia, 
fed ad primordia fua plerumqne perit; unde vide- 
mus in plurimis arboribus truncum fine medulla fo- 
ltdum, adeo ut fa?pe, concavo licet & exfculpto 
intus vel exufto caudicc , maxima tamen crefcat 
QuercUs: fed minimi ramufculi, qui incrementis 
continuatis plantam multiplicabunt, medulla carere 
prorfus nequeunt. Hac enim ab infefto vel etjam 
frigore aut calore nimio deftructa , vita quoque llne 
reparatione deftruitur. Hoc medullare intra fubftan- 
tiam corticalern quafi incarceratur , qua; illam omni 
nifu retinere ftudet, quamdiu conditiones ejus fuffi- 
ciunt. Sed ubi fubftantia corticalis ob altitudinem, 
aeftum , humoris & nutrimenti defectum , morbum, 
non fatis valida eft, tum medulla enititur, cortica- 
]em fubftantiam rumpit, tumque planta metamor- 
phofin fubit, fructificatio peragitur, meduila in 
femina granuiatur. Sed haec tamen femina, atque 

ipfa 



GENERATIO |AMBIGENA. 7 



ipfa medullaris fubftantia, non fufficiunt ad vitam 
continuandam & multiplicandam , nifi antea polline 
feu genitura maris fuerint foecundata. 

$• x.. 

Altera vegetabilium pars conftitutiva effentia- 
]is eft: fubftantia CORTICALIS, qua; nutrimenta 
attrabit, fuccum deducit, & medullam , quas aliun- 
de fuftcntari nequit, alit ac protegit. Hinc etjam 
fit, ut Arbor ad peripheriam circulariter decortica- 
ta fupra ejusmodi annulum emoriatur, cum fnccus 
ex defeclu fubftantiae corticis impeditus ulterius me- 
dullce nutrimenta non fuppeditet; cum igitur ad 
plantam biennem adtendimus, qualis eft Rapa,Dau- 
cus , Paflinaca, Beta , &c. videmus radicem ejus 
primo anno copiofilTima medi.lla farftam, fed ubi 
infequente anno caulem & flores producit, medul- 
lam per caulem extrahi & in femina fruftificationum 
efrundi obfervamus, ut maxima tandem Rapse ra- 
dix vacua & prorfus cava remaneat absque omni 
medulla, manifefto fane indicio, quod medulla ex 
parte femince femina conftituat. Idem obtinet etjam 
in Culmis gramineis & tubulofis, licet medulla 
fiftulofa & interiori parti culmorum quafi adgluti- 
nata fit. Anthera;, partcs plantarum mafculd , quae 
pollen filamentis fuis inlidentes producunt, ex fub- 
Hantia corticali originem habent, quod in Afaro per- 
quam evidens eft. Corticis munus eft librum depo- 
nere; liber in fubftantiam Hgneam abit, unde oriun- 
tur ftamina; ubi vero fubftantia hasc extima , in 
librum reducitur & rcmoUefcit, ftamina in petala 
floris pleni pcrmutantur. Subftantia igitur medulla- 
ris dat femina, cortfcalis vero, cujus proles liber 
ac lignum eft, pollinifera ftamina mafcula fubmi- 
niftrat. Non fufficit , ut fubftantia meduliaris ad 
nova femina protrudatur; nam fc ipfam fuflentare 

A 4 non 



8 



GENERATIO AMBIGENA. 



non poceft. Accedere igitur debet fubftantia cor- 
ticalis, a patre, fuftentationi ejus dcftinata, & haec 
fuam, aeque ac illa, agnoiqere debet originem, 
atque, adeo ex PolJine ftaminum exoriunda , quoe 
igitur in vegctabilibus , ubi generant, dant medul- 
lae piftilli fubftantiam corticalem; Ha^c omnia fana 
rario nobis oftendit; Scd quum omnis veritas Na- 
turae obfcrvationibus & experimentis dcmonftrari 
debeat, de his in fcquentibus erimus folliciti, 

§. XI. 

Facit ar£tior illa, qufe fub naturse, faltnm pe- 
nitus excludentis, imperio, inter vegetabilia & 
animalia intercedit cognatio, ut Naturae catenam 
fequcntes non facile confundamur. 

Demonftrarunt Botanici Sexum plantaritm ,• often- 
derunt earum genitalia & Generationes ; nec non 
florefcentes herbas, eo ipfo, more infe&orum fuas 
fubire metamorphofes. Nuper etjam oftenfum eft, 
dari Animalia compojita, & quemlibet plantae ramum 
per fe novam effe plantam, perinde ac ramus in 
animali compofito. Atque exiftere animalia com- 
pofita non magis eft mirandum , quam quod abeant 
in ramos vegetabilia; quia medulla, in infinitum 
multiplicabilis, non eft nifi continuatio ejus, quae 
a primordiis rerum coepit, & quae adhuc eadem vi- 
ta fe multiplicare ac dilatare pergit; modo fimul 
fubftantia corticalis medullarem involvere, & nutri- 
menta eidem pra?ftare non definit. Mirandum po- 
tius foret, cxiftcre poffe Animalia Jimplieia, quaj 
non funt alia, nifi quorum interior fubftantia medul- 
laris intra duriorem quandam cruftam oflcam tegi- 
tur, coar&atur & confervatur; & quamdiu vcrte- 
bras dorfales in his animalibus per cartilagines cre- 
fcere poilunt, tamdiu quoque ipfum crefcit animal; 



GENERATIO AMBIGENA. 9 



oflibus vere perfe&e induratis, incrementum'ceiTat. 
Infetta vero, quae ftatim a metamorphofi valde ob- 
dnrefcLint, crefcere fimul definunt, & infefta aqua- 
tica fen aptera, qu* quotidie & qnotannis accre- 
fcnnt, olleam qnoque cruftulam quovisjl[anno comv 
mutare necelTe habent cum capaciori. 

§. XII. 

Eadem fubftantia medullaris, qua?} vegetabili- 
bus cft, in animalibus quoqLie obtinet, ubi medulla 
fpinalis nominatur; qurc tenuia cmittit fiiamenta, 
fuis veftita meningibus, unde Ttfervi conftituuntur : 
qui funt fila tenuiffima mcdullar; fic medulla, ut in 
nervis onticis perfpicue cernitur, ad partes fenfi- 
biles & motivas totius corporis fefe exporrigit. 
Nulla adhuc nervorum in vegetabiJibus funt vefti- 
gia; Nervis omnino omnis fenfatio & motus anima- 
lium debet originem : nullum enim puncrum fentit, 
nec ulla fibra contrahitur, motLimque efficit, nifl 
eo pertingunt nervi. Ut vero e /ubftantia medul- 
lari oriuntur nervi, ita fenfus & motus omnis me- 
dulla? videtur adfcribendus : Et quia vegetabilia 
nervis &mufculis deftituuntur, difficillimum omni- 
no erit de fenfatione eorum quidquam conftitue- 
re: Nondum certe nobis eandem oftendere po- 
tuerunt plantamm Anatomici. Quod enim ad Mi- 
mofas Oxalidesque fenfitivas attinet, earum forte alia 
eft ratio, 

§. XIII. 

In animalibus majoribus mcdulla ad alterutram 
extrcmitatcm coacervata eft & organifata in corpus 
Cirebri, quod tot partibus diftincle nominatis, tam- 
que admirabili fabrica eft conftruchim , ut nulla 
hucusquc mechaniftnum ejus & organifmum rima- 
ri potuerit humana perfpicacia; in hoc autem men- 

A 5 tis 



io GENERATIO AMBIGENA. 



tis fedem effc qurerendam, eo minus dubitamus, qno 
certius ex Pathologicis novimus, defe£tus, heic exi- 
flentes, Mentem perturbare; ut e. gr. e cailo in 
cortice cerebri Maniam; ex hydatide in cerebro 
vertiginem oriri pateat. 

Animalia, quibus capacior eft percipiendi fa- 
cyjtas, majorem quoque habent officinam, mandatis 
ejus exfequendis idoneam. Sic plurima? partes ce- 
rebri numero diminuuntur, ut variae partes cere- 
bri , quae funt in Oitadrupedibas , in Avhnn cerebro 
defint, Pifchim vero longe pauciores funt, Infetiis 
nullum videtur cffc cerebrum, nifi forte tenue & 
exile filum, & Vermes , qui capite carent, cerebro 
gaudere non poffunt, nec praeter fenfationem & 
cxilem valde motivitatem, alios videntur praeftare 
efFectus animales, 

% XIV. 

Confpirant itaque animalia & vegetabilia inter 
fe duabus partibus conftituentibus , medullari nem- 
pe fubftantia, quae Vita eft, & corticali fubitantia, 
quae Naturae nutrimenta conciliat. Hasc apud ve- 
getabilia vafis conftat, quibus in animatis Syftema 
vafculofum refpondet; ipfi enim imifculi, qui in- 
ter vafa perreptant, non funt nifi Folia, apice fuo 
adnexa, ut motum ab interno quopiam pcilente 
adquirant, quando ab externo haberc nequeunt. 
Quemadmodum igitur medullaris fubltantia in ge- 
neratione diverfam a corficali efientiam conftituit, 
ut illa apud plantas a parte foeminina, ha:c vero a 
parte mafculina manifefto proveniat, ita non pofTu- 
mus non apud animalia, in rtquabili naturae curfu, 
eandem nobis proponere legem natura;. Neque 
hoc elTet in animalibus perceptu difficillimum, nifi 

ftructu- 



GENERATIO ^MBIGENA. n 



ftru&ura cordis admirabilis, vifcerum organifa- 
tio, organa fenfuum mirifice conftrucla, primor- 
dio tam fimplici percipiendo infignem objicerent 
diflicultatem. 

§. XV. 

Medullam in plantis efTe multiplicativam , & 
multiplicationem quamhbet priori fimilem cfle, ra- 
lnuli docent; medullam quoque multiplicari |in 
animalibus, & foboles producere fimiles, ex Ta»- 
nia evidentifiimum eft. Si jam fupponimus, fimiles 
medullre pnrticulas ad ovaria anhnalium dcferri, 
& has pari modo nervos fuos emittere, ctjam lisec 
res aliquatenus concipi poterit; maxime cum pri- 
ma carina Malp/ghii in ovo incubato idem pror- 
fus teftari videatur; fe^i qua ratione genitura ma- 
ris fuo polline, vel corpufculis Leeuwenhoekianis, 
corpus tam organifatum producere poffit, inprimis 
cum femen vel ovum ipfum non intrent, quod 
in plantis perfpicuum eft, res manet altioris fane 
indaginis; hoc autem omnino fieri, a pofteriori 
me videre videor. 

§, XVI. 

Quod ad plantas attinet, habemus fpecimen lu- 
culentiflimum heic Upfalias in Veronica maritirria 
filia, a Verbena officinali fcecundatae; Vidcmus enim 
adhuc in hac fobole hybrida fruftificationem e fub- 
ftantia medulhri, matri plane fimilem; externa 
vero, ut Folia & cetera corticalia, patri fimillima. 
Accidit ante aliquot annos, ut in aliquo pulvillo 
Horti Acadcmici, ubi Tragopon pratenfe , & Trago- 
pogon porrifolium una crcfcebant, oriretur planta 
Tragopogon pratenfe referens, fed floribus rubi- 
cundis; fumfit ergo N. D. PraTes Anno 1757 ex- 

per- 



| 



12 



GENERATIO AMBIGENA. 



perimenti caufa Tragopogon pratenfe, quod flores 
r.uper excluferat, in eis pollen vehementiori aciflatu 
difcuflit, & decerpto flore Tragopogitiis porrifolii 
pulvilculos genitales ei leviter adfperfit; iterabatur 
hoc aliquot diebus in eodem flore; Flos hic de- 
mum in femina tranfiit; ferebantur femina an- 
no 1758, & anno jam currente 1759 floruerunt, 
fru&umque tulcrunt. Notatu dignum erat, quod 
hujus fiores feu corollae fcre ad bafin usque purpu- 
reum oflendcrent colorem ; quod calyx longior 
effet, quam in pratenfi; & pedunculi folito fatis 
crafliores; paucis, externa patri, interna matri 
erant fimilia. Venerit forte dies, quae oftendet, 
plurima Gerania africana & Mefeinbryantbema , plu- 
rimasque fpecies Generum diclorum cx eo forte prove- 
'niffe, quod Pater peregrinus plantam foccundaverit 
matrem. Et quamvis partus nybridi fcepe fint fle- 
rilcs, tam in vegetabiii, qufim auimali regno, hoc 
tamcn univcrfale non efb; fed multas admittit ex- 
ceptiones, faltem in Tragopogone nuper nominato; 
Hinc nova forte regula aliquando erit Botanicis: 
Tot fpecies dici congeneres , qnot eadem ex fubftantia 
medullari feu matre fint progenita. Hoc vero Oeco- 
nomiam Natura? non irhterrumpere, ex Infeclis edo- 
cemur, qus Plantas exedunt ejusdem generis, an- 
tea illis non vifas & nuper ex India afportatas. Sed 
ad hanc Thefin confirmandam rationibus uti prae- 
fertim debeo ex Regno animali depromtis. Stabi- 
liuntur enim leges generationis exemplis maxime 
animaiium, ubi partus hybridi omnium luculentifli- 
ma prsebent vcftigia. 

§. XVII. 

Vulgatiffimum experimentirm partus hybridi ab 
ASINO & EQUO defumitur. Ubi Equus mas 
Afinam feminam intrat, fretus cvadit Mulus , id 

eft, 



GENERATIO AMBIGENA. 



eft, Afinus natura talis, fed forma, aures, juha & 
cauda patrem Equum exprimunt; funt igitur exter- 
na Patris, interna vero Matris. Ubi autem Aiinus 
mas Equam fcminam intrat, contrariam obtines; 
foboles enim fit natura Equus, fed quoad exteriora, 
ftaturam , colorem grifeum cum cruce nigra patri 
Afino fimilis, & vocatur Hinnus. 

Frequens apud noftrates mos invaluit, metho- 
do Nobiliif. Alftroemeri, per Arietes ex Hifpania 
addu&os praeftantiorem quaarendi OVIUM indo- 
lem. Hi Arietes Hifpani cum Rufticis noftris ovi- 
bus foeminis committuntur , ubi fcetus Hifpanicis, 
qua lanam , ftaturam & reliqua externa plane fimi- 
les evadunt. Verifiime quoque Oeconomi noftri 
dicunt ejusmodi oves clima noftrum melius, quam 
Hifpanicas genuinas perferre; vires enim eorum 
animalcs, adeoque ipfa vita, a matre dependent. 
Oves vero femella? Hifpanicse a maribus Suecanis 
aliquando impra.'gnatai, agnos -progenerant non Hi- 
fpanicae, fed vulgaris indolis; quod Thefin pofitam 
prorfus roborat, 

Quando CAPRI Anggun es , qui recentiorc 
tempore ftudio & opera N. L). Alftroemcri in Pa- 
triam fUni adducli, cum vulgaribus bonimittiihtur 
capris foBmellJS-, pari modo foboles prasftantiftimam, 
longam & molliorem dederunt lanam camelinarri; 
fed eafu contrario, ubi Capne foemininaj angoren- 
fes ex vulgaribus noftris hircis fucre impra^nativ, 
nu!la mutatio Jamv nobilitata exftitit. Hoc vero 
latius, quam ad Janam ipfam , patcrc, ex Cornibirs 
etjatn perfpicitur. Anglicus enim Aries incdJnis 
cum Ovc Sueeana cornuta, agnum procreat corni- 
bus deftitutum, ut taccam ftrucluram aliam, qufe 
non adeo tacile defcribitur. Soboles a dive/ns pa- 

renti- 



i 4 GENERATIO AMBIGENA. 



rentibus natos, Patris externam figuram induere 
etiam afferit N. Hdllerus phyf. 786. 

§. XVIII. 

Ad mixturas ejusmodi differentium fpecierum 
obfervandum quoque cft, quod poft plures genera- 
tiones interdum, magis magisque evanefcat indolcs 
per patrem adquifita, & vis matris, cux ope Sy- 
ftcmatis nervofi reliquum corpus fenlim ad fuam 
indolem modificat, tandem patenv-E praedominat. 
Mihi fane hxc exempla, tam in plantis, qnam ani- 
malibus, adeo videntur perfpicua, ut, ii decepe- 
rint, nulla fit res a fraudc aliena. Hinc Phyficis 
fuadeo, ut viam hanc, invenicndi quid Mater ad 
medullarem fubftantiam conferat, quid ad cortica- 
lem Pater, fedulo tentare non defmant; neque 
enim dubito, quin major lux in his rebus brevi fit 
oritura. Ego interim fungar vice cotis, quae acuit, 
exfors ipfa fccandi. 

CORIOLLARIA. 

Ex prsecedente jam disquifitione fequentia eli- 
cimus corallaria. 

1. Et Vegetabilia & Animalia fubftantia Medullari 
& Corticali effentialiter confiflere. 

2. Sedem Vitae primariam in medullari fubftantia 
collocatam efTe, corticalem vero medullari Ali- 
menta prcebere. 

3. Medullarem fubftantiam efle infinite multiplica- 
tivam in vegetabilibus & animalibus, ut excom- 
pofitis conftat; adeoque fjngula viva non effe, 
nifi continuationem ejusdem vitae, qua? in pri- 
mordio rerum erat creata. 

4. Me- 



GENERATIO AMBIGENA. 



4, Medullarem fubftantiam e trunco Plantarum eva- 
cuari, fruct-ificationem earum intrare, ac tandem 
in Semina concentrari & granulari. 

5. Genitnram mafculam plantarum a fubftantia cor- 
ticali , non vero medullari effe produ&am. 

6". Medullarem in vegetabili fuo, in ramos, ramu- 
los, &c. jn infinitum (ceteris paribus) crefcere 
pofie; fed novam genelin & diftinctum indivi- 
duum non conftituere, nifi a mare corticalem ac- 
cepcrit, qua? continuari non potcft, ubi medulla 
propria in femina formanda erit. 

Heic vero tangam experimemtum maxime no- 
tabile, quod videmus in Graminibits Viviparis, qua; 
medullarem fubftantiam germinis cortice fuo con- 
tinuato obtegunt, ubi femen in ipfo vegetabili 
germinat, atque ideo ftaminibus mafculis non in- 
diget: poftmodum vero germinatum decidit, ve- 
lut ramuius cum fuo nodo. 

7. Subftantiam corticalem a mare oriundam effe, 
ex dictis fpeciebus bybridis clarum eft. Quum 
illse qua externa femper Patri, qua intema ve- 
romatri, tam in vegetabiiibus , quam in anima- 
libus aflimiiantur. Si enim genitura nihi] pra;- 
ftaret, quam ut vivificaretgermen matris, fimiles 
ibboles -omnino a quocunque patre gencrante 
exiftere™ jam vero, ut diximus, extcrna patri 
liunt iimilia. • 

8. Supereft' ut a Phyfiologis exploretur^quid mas 
contribuat, ut inde quidquid ad fimilem pro- 
lis figuram, vafa, vifcera &c. requiratur, reful- 
tare poflit: Nec non qua ratione Medulla defera- 
turijadj varia. 

9« In 



16 GENERATIO AMBIGENA. 



9. Interim manifefto fequi videtur, quod rudi- 
mentum futuri foetus non fit in patre folo, neque 
in matre fola, fed quod Parens uterque fuum 
conferat, illa ad meduliarcm, is vero ad cortica- 
lem fubftantiam. 

10. A matre igitur fana valida? oriuntur funcliones 
animales, a fano patre fortiores vitalcs, qua» 
obfervatio novam Diaeteticis lucem adfui.det. 
Medullam fimolicem fimplex conftituere ani- 
mal, abrupta vel quocunque modo in partcs 
absque vkae difpendio diflecla, accrefcere & no- 

vum animal ita formare poile 
# liquet. 




CIL 



c/j. 

POLITIA NATUR& 

QUAM 

PRiESID ; E 
D. D, CaR, LlNNjEO 

Propofuit 

H. CHRIST. DANIEL. WILCKE, 

Stockholmicnfi». 

Upfaliie 1760, Mari, 29. 



^ 

CAP. I. 

Si homo quispiam, nudus quidem ut in crea» 
tione vel prima nativitate, fed optima taraen, 
aetate & maturo judicio, in hunc orbem, 
quod fingere faltem polfumus, delapfus, intenti* 
fenfibus fingulis globum terraqueum, velut no- 
vum hofpitium, contemplaretur , obfervaret tel- 
lurem innumeris, iisque diverfiffimis, veftitam ve» • 
getabilibus, quse, maxima inter fe confufione 
commixtse, a vermibus , infeclis, pifcibus, am* 
phibiis, avibus, mammalibus, miferandum in mo» 
dum tra&entur; videret haec viventia non tantum 
pulcherrimos devorare flores, fed etiam mira in 
fe invicem, tyrannide, unum fine comraiferatione 
Tm. VL B al* 



18 



POLITIA NATUR^E. 



alterum dilaniare, atque, ut paucis dicam, nil nifi 
bellum omnium in omnes animadverteret, fe vero 
ipfum inermcm, plerorumque violentia; ita expofi- 
tum , ut dubius & incertus locum, ubi tutus eflet, 
vix , ac ne vix quidem , reperiret ullum. 

In hoc , inquam , orbe aliquantisper moratus, 
nonnullos fenfim ordinis articulos, & maximum 
tandcm in fumma confufione animadverteret or- 
dinem, eumque adeo eximium, ut in operibus 
divinis tam initium, quam finem, difficulter, im- 
mo fruftra, qureri admirabundus profiteretur; cir- 
culo enim ha;c volvuntur omnia. Haud fecus 
atque in nundinis, ubi magna hominum multitu- 
do, huc atque illuc diffufa, primo intuitu, cer- 
nitur, cum tamen quisque illorum proprium ha- 
beat domicilium, unde accefferit & quo pergat. 
Ordo autcm, qui naturas ineft, tanto difficilius 
invefHgatur , quod incola; non unius fmt generis, 
domicilia eorum maxime difperfa, & munia cu- 
jusque fpeciei minus explorata. Igitur inftitutum 
hoc DEl excellentifilmum nobis ut innotefcat, 
experimenta in fingulis fpecialiora colligere opor- 
tet. Perinde ac fi quis maximorum fluminum 
indagare vellet originem, non fubfiftere prius de- 
bet, quam ad venas plurium fontium remotifli- 
mas pcrventum fuerit, ut ex his confluentibus 
rivulos, ex rivulis amnes, ex amnibus fluvios ma- 
jores , ex fluviis vero flumina tandem maxima con- 
fici pervideat. A fimpliciflimis certe ad magis 
compofita eft progrediendum, qux via mihi quo- 
que hcic erit calcanda, quamvis in tam vafta Na- 
turoe republica, ad plerosque fontes penetrare non 
licuerit, quippe cum folus fim, vixque ullum in 
hoc argumento, quantum mihi conftat, habeam 
prseeuntem. Et licet defideriis B. L. ex afle fa- 
tisfacere nequeam, alios tamen me oculatiores ex- 



POLITIA NATURiE. 



citare conabor ad argumentum, ut ego quidem ar« 
bitror, attentione hominis longe digniflimum, ut- 
pote qui ad infinita; fapientias inftituta, maximam- 
que Creatoris venerationem in mente excitatura, 
pie confideranda in hoc orbe eft collocatus. 

REGNUM LAPIDEUM. 

t. Struftura regni LAPIDEI, quod fuper- 
ficiem telluris noftra? conftituit, omniam quidem 
primo occurrit; fed cum angufti, quibus circum- 
fcribor, Iimites dicendorum copiam non admit- 
tant, aliis, qui hanc fibi magis propriam fecere 
curam, lubens illud relinquo, & Tellurem tan- 
tummodo noftram, tanquam infulam, Oceano cir- 
cumfufam , Alpihus , Collibus , Campis , Vallibus, Pa- 
ludibus &c; hinc inde cinftam, Humo , Arena, Ar- 
gilla, Creta conveftitam , inque Indias calidas, Po- 
los frigidos, & his interjeftas regiones Temperatas 
divifam fpeftabo. 

REGNUM VEGETABILE. . 

2. VEGETABILIA, in globo terraqueo, 
fpeciebus funt fere iunumcra: muka innotueruut 
nobis, multa potleris tempus videcur rcfervaffe. 
Qua;libet planta propagatur & provenit a fua m;<- 
tre, ha-c. a fua, ab ijoiis usque mundi pritnordiis, 
adeo ut fingula; hai familiiE non fint, nifi primae 
cujusque Plantae continuatio. Si vero cogitamus 
tot fpecierum millia , in una terra fimul crefcen- 
tia, patet, unam facile praevalere, & alteram fup- 
primi & exftirpari pofle , nifi inftituto , finibus 
Creatoris conveniente, confervarentur. En in his 
quoque manifefta digiti divini fpecimina! Etenim 
multa vegetabilium millia, in diverfis mundi pla- 
gis hofpitia obtinuerunt, ut alia in Indiis , alia in 
Temperatis , alia in Alpibus & ad Polos crefcant. 
Haec fingula, quod ad fuas ftationes, diverfa funt, 
alia in mari y lacubus , paludibus , vallibus , campis , col- 

B 2 libus, 



20 



POLITIA NATURiE. 



libus , rupibus, umbris vigere pofTunt. Ex his por- 
to in fuo locata folo, alia fed pauca in Arena, 
alia in Argilla, in Humo & Calce denique alia cre- 
fcunt: ut, fi e. g. in Suecia 1300 funt vegetabi- 
lia, ex his, difto modo flationibus adfignatis, 
raro fupra 50 aut 100 uno loco compareant, un- 
de fit, ut unum non adeo alterum extrudere que- 
at. Quselibet ideoque planta laetius crefcit viget- 
que in loco fibi deftinato. At fi planta alienige- 
na in locum non fuum fefe intrudit, languet, pre- 
mitur ab indigenis, & eegra ab aphidibus aliisque 
infe&is tandem exterminatur prorfus. Quin etiam, 
ut hasc centum vegetabilia a mutuis laefionibus 
tanto melius liberentur, ex illis nonnulla vere, alia 
aflate media, cetera autumno, tempus vigendi flo- 
rendique fibi adfignatum obtinuerunt. 

3. His omnibus accuratam Deus prasfcripfit 
fubordinationem & quafi politiam. MUSCOS 
enim uf pauperrimos Rusticos concipere licet, 
qui terram occupant fteriliffimam , quam tegunt, 
mollioremque efficiunt, aliasque plantas fuo mi- 
nifterio confervant, ne radices vel aiftu folis 
exarefcant nimium , vel frigoris vehementia ex- 
urantur; Solum ifti, quod ab aliis, ut cultura in- 
dignurn, relinquitur, excolendum quafi recipiunt. 
GRAMINA in regno vegetabili , COLONO- 
RUM fupplere vicem videntur; maximam enim 
terrse partem tenent: & quo plus calcantur & 
Gpprimuntur, eo magis laborant, ut radicibus 
fuis incrementa capiant; ha?c maximam mul- 
titudinem & robur regni vegetabilis efficiunt. 
HERBifo veiut NOBILES confiderari poftunt, 
quae fuis Isetantur foliis, fuisque nitent floribus 
fplendidiflimis, atque odore, fapore, colore & fi- 
gura, regno huic admirabilem conciliant dignita- 
tem. AR30RES MAGNATUM inftar habenda?, 

altas 



POLITIA NATURjE. 21 



altas agtint radices, atque inter cetera vege- 
tabilia caput extollunt, eaque a procellis vehe- 
mentioribus , & ardore nimii caloris ac frigoris, 
cuftodiunt, rore quafi fuo ea humectant, & foliis 
fuis deciduis alimenta fubminiftrant, immo, luxu- 
riante fuo incremento, varia praebent commoda. 
Suos quoque habent Arbores PEDISSEQUOS ex 
Mufcis & Algis, quibus, fplendoris potius , quam 
propriae utilitatis caufla, peculiarem praebent 
viftum. Ex his etiam omnibus nonnulli incoke 
diverfis praerogativis feu privilegiis a natura funt 
inftrufti. NonnuJlorum enim ftationes, EXCLU- 
SIVO quafi funt PRIVILEGIO munitae, ne quis 
per vim eis fefe immifceat: iBi vero irrurnpentes 
facile arcent. Sic Ranunculus Ficaria, 'AUnim ur- 
finum, Senecio faracenicus fub Fruticibus fuo jure, 
cum aliorum exclufione germinant. Avma pra- 
tenfis in Juniperetis privilegium obtinet, ut, ubi 
adfuerit, juniperus communis cedere cogatur, 
aeque ac Erica Fagis, ut propius accedcre Faga 
Erica non audeat, quam quo fua Fagus exten- 
dit bracbia. Aliae plantae, MILITUM ritu, 
variis inftruftae funt armis acutillimis, uc fpinis, 
aculeis, furcis, ftimulis, licut Carduus , Ulex, 
Ilex, Rhamnus , Berberis , & fexcentae aliae, ne 
mammalia ipfis, eisque fubjeclis herbis vim iii- 
ferant. Vegetabilia alia, aliis quafi utuntur NU- 
TRITIIS, cum per fe fubfiftere vel prorfus non, 
vel non fatis commode in terris valeant. Sic 
Vifcurn, Epidendrum, Scurrula, Tillandfia , Cufcuta, 
Cajfytba, Mattbiola, Lorantbns , & ex parte Hedera, 
Bignonia radicans, & quae funt plures. 

4. Quodlibet adeoque vegetabile jufto ferva- 
tur domicilio, ne unum extrudat alterum, & ex 
tot miilibus, numerus in locis fmgulis admodum 
evadat parvus. 

B 3 5. Haec 



22 



POLITIA NATUR^E. 



5. Haec vegetabilia, prirrsum & praecipuc tek 
luris veri funt incolae. Singulae propria gaudent 
medulla, propriaque vita. An fenfu gaudeant, 
nec ne, dicere non aufimi Ipfis tamen fuum 
Velle competere, ad nutrimcnta & propagatio- 
nem, videtur: fole laetantur placido, eriguntur re- 
bus profperis, reficiuntur pluvia & rore, frigore 
rigent, noftu veluti dormiunt aliamque induunt 
flaturam, contabefcunt fame; Nolle vero nullo 
exprimunt indicio, unde etiam commiferatione 
erga plantas non tangimur. 

REGNUM ANIMALE. 

6. SapientifTima Creatoris de plantis difpofi- 
tio infinite quidem efl; admirabilis; cum vero ad 
animalia oculos converto, non fine flupore fum- 
mam, qua? inde elucet, fapientiam contemplor. 
Orbem uaiverfum in ea opinione fuhTe fcio, ut 
crederet vegetabilia propter animantia efie crea- 
ta; led, ubi Naturam a primis fontibus fequor, 
in fententiam plane contrariam ingredior, facile 
percipiens, animalia propter plantas condita efie. A 
priori perfpicio animal quodvis fuis armatum efie 
inftrumentis fmgularibus : dentibus, manibus, 
unguibus &c. Nec dicere poffum, Ferrum ob 
malleum fabri, fed hunc ob ferrum, exiftere; 
Agrum pariter non propter Aratrum agricolae, fed 
aratrum agri caufla; Pratum non ob Falcem, fed 
hanc ob illud factam intelligo. Nullam etiam 
invenio rationem, cur CoJumbae, Gallinse, Pavo- 
nes &c. propter fcedos fcetidosque Accipitres, 
qui hominum viftui minus inferviunt, vel etiam 
Oves propter Lupos, Equi propter Tigrides, 
Boves ob Leones & fic porro , dicerentur forma- 
ti. A pofteriori quoque video, vegetabilium , in 
fiationesiuas quantumvis difpofitorum, tamen unum 
ita multiplicari pofle , ut alia extruderet omnia. 

Ponas 



POLITIA NATURiE. 



23 



Ponas enim Tabacnm e. g. 40329 quotannis pro- 
ducere femina, nec ullum in hoc confumendo efle 
occupatum, facile talis planta omnes opprimeret 
alias. Ipfa enim cogitatione adfequor, ficri noh. 
pofle, ut, quae fimul Sapientiflimus Creator m- 
flituerit , fubfiftere definant, fuumque ordinem & 
juftam proportionem dcferant. Atque hinc ad ne- 
ceflariam in regno naturse Poiitiafn recle conclu- 
di poterit: Regnum enim fine regimine, fine or- 
dine & infpeclione, ad interitum indies inciina- 
ret. Politiam vero vocamus juftam in repubiica 
curam atque adminiftrationem. Firmatnr autem 
ha:c mea fententia, fi Natura; feriem, quousque 
potuero, fequar. Tum enim apertc video, ani- 
malia primario ob plantas effe inftituta, non ve- 
ro plantas propter animalia, nifi fine fecundario. 
Ut non fatis fciam, an mundus commode fiibfi- 
ftere poffet, fi vel unica animalium fpecies defi- 
deraretur. 

7. ANIMALIA autem infiituta funt 1:0 
Ad proportionem inter vegetabilia fervandam. 2:0 
Ad theatrum ornatum prceftandum , fiiperfluis & 
inutilibus e medio fublatis, 3:0 Ad Jmpura e pu- 
tredine & fermentatione cadaverum feu vegetabi- 
lium corruptorum, ftercore &c. removenda, ut 
Creatoris ubique exfplendefcat perfeftio. 4:0 Ad 
multiplicationem & feminationem , & qua? plura funt 
vegetabilium commoda promovenda. Hunc vero 
textum explicaturus , ad amplitudinem & profun- 
ditatem obftupefco , & fufficientem defidero re- 
rum fcientiam , qua; tot hominum aitates integras, 
totque feculorum experimcnta fibi depofcit. Suf- 
ficiat igitur mihi, fi leviori mea experientia viam 
pofteritati oftendero, quam emetiri vix ullus po* 
tuerit. 

8. VERMES quidem primum mihi praebe- 
re deberent objeclum, fed filentio illos praeter- 

B 4 mit« 



H POLITIA NATUIUE. 



tnittere Vel ideo cogor, quod profundiflimam] ma- 
ris abyfTum, ubi maxima ex parce delitefcunt, ad- 
curatius explorandi optata omnibus defuerit oc- 
cafio. Ad reliqua igitur ilatim propero. 

9. INSECTA , natune in continenti minhtri 
copiofiflimi, qua? numero fpecierum cum ipfis 
plantis certare vidcntur, prifcis setatibus adeo 
fuere contemta & nihili aeftimata, ut in poenis, 
peccatorum labem fequentibus, ponerentur. Ne- 
que enim percipere potuerunt, cur haec DEUS 
in orbe noftro produxerit. Unde etiam tantus 
horum animalculorum fuit neglectus, vix ut ullus 
eadem rimari cufaverit ante noftra tempora, qui- 
bus, in his quoque, maxima Creatoris . ceconomia 
ceepit innotefcere. 

16. Ex his certa funt, quae tantum vegeta- 
bilibus adhaerent, eaque maxime, quamdiu larvse 
funt, confumunt, Ut Papiliones , Phdlafia> Cbryfomt- 
la , Tentbvedines , Cureuliones , Meloes > Aphides , Cocci t 
Grylli, Cicdda , &c. & vix ullam invenire licet 
plantam* his non expofitam. Sed haec, non mi- 
nus quam vegetabilia, fuis quaeque locis diftin&e 
Ulftt collocata, quod inflnitis exemplis docet Pan- 
dora Infectorunn Unumquodque fuam praecipue 
plantam habet eurandam 4 quae ubi non fufficit, 
alias Obtirtuit rtonnullas, quibus neceflitate ad- 
acta» vitam ac fpeciem confervet, donec determi- 
hata illa fUccf everit » e. g. Bombyci datum eft, ut 
folia MoH comedat, his vero jufta copia non prae- 
lentibus, La&ucee & nonnuliarum arborum foliis 
Vitam quidetn traducit, fed minus commode; id 
quod rninor ejus nitor, moles, vivacitas, & feri- 
ei fragilioris quantit&s diminuta teftatur. Non- 
fluttis pfseterea infectis folia, aliis flores, pericar- 
pia & femina aliis, alimenti loco v funt deftinata. 
Slc Papilio BrailiciS filia Brdffica , Tenthredo Scro- 



POLITIA NATURiE. 



phulariae folia Scrophularia , Curculio Scrophulariae 
ejusdem fruttificationes , Curculio nucum nuces Co- 
ryli, Phalaena Pomoneila pericarpia Pyri, Phalaena 
Strobilella Jlrobilos Abietis comedit , & fic porro. 

ii. Cum igitur quaelibet Planta infeclum na- 
£t.a fit proprium, quod illam caftiget, ne luxuri- 
ans nimium, vicinas excludat, quodque etiam in- 
fectum ex fuo minifterio laute fuftentatur , atque 
ex fufficienti alimentorum copia commode # vivit 
& fpeciem copiofe propagat; contra autem ex 
defectu operae & mercedis torpefcit, tandemque 
perit. Ubi e. g. Gramina in pratis, per plures 
annos, Isetius crefcunt, plerisque aliis Herbis nul- 
lum concedunt locum; fed accedens Pbalana Gra- 
minis , larvls fuis numerofiifimis , menfam invenit 
optime inftructam. Ha?, in immenfum aucta? nu- 
merum, per aliquot annos, foeno fruftratum agri- 
colam de calamitate fatali querelas inftituere co- 
gunt. Sed , confumtis graminibus, Phalaenae Pro- 
les, vel pereunt fame, vel in«alia loca demigrant. 
Poftea vero, diminuta graminum copia, ceterae 
herbae fuis dentio feruntur arvis, unde prata, an- 
nis fubfequentibus , pulcherrima florum varietate 
hortos referunt amoeniffimos. Ideoque hic fi de- 
eflet minifter, gramina plerasque deftruerent her- 
bas, quarum jam fervatur aequilibrium. Scrophu- 
laria, quam pauca comedunt Pecora, eo pluribus 
infectis alimenta prajbet. Urtica, quae vix ulli 
placet pecudi, ad 50 usque infe&orum fpecies 
alere cogitur, quarum alia? radicem, caulem, fo- 
lia, flores & fruclus aliae arripiunt, fine quibus 
bene multa opprimeret vegetabilia. De Fruticibus 
& Arhoribus , praecipue aculeatis & facile diffemi- 
nandis, idem valet judicium. Plantae enim pro- 
ceriores tanto pluribus patent infe&is, quanto mi- 
nus a mammalibus coerceri poflunt. 

B 5 12. Ideo 



t6 POLITIA NATURJE. 



12. Ideo igitur fattae funt infe&orum catervar, 
ut plantis, fibi adfignatis, juftos ponant limites, 
quem in fincm idonea ipfis quoque inftrumenta 
funt adcommodata. Ex officio autem & quafi pro- 
feflione, quam diligenter obeunt, alimenta fibi 
fuisque conciliant. 

13. Infe&a vero, officio fervide intenta, fa- 
cile, per abufbm concefiae poteftatis, horrendam 
fubje&orum fibi vegetabilium procurarent ruinam, 
fi non ea coercerent modo, fed confumerent pe- 
nitus. Hinc fapientiae divinae vifum fuit , his 
quoque praeficere moderatores, ut multiplicaren- 
tur quidem, fed non in infinitum. Igitur, de 
quibus diximus , infeftis Phytiphagis , alia funt 
praspofita, quse ex illis nimium copiofis vivant. 
Ha?c, ut cetera carnivora, ad vitam fifftentandam, 
multis egent viventibus, unde etiam ibi congre- 
gantur frequentius , ubi maxima eft alimentorum 
copia. Itaque vim fuam exercent, quando maxi- 
me opus eft, id eft, in maxima fubditorum fre- 
quentia. Sic, vbi* Aphides vegetabilia inveniunt 
morbida, mukiplicantur ita, ut ramulos & folia 
fere tegant. Huc convoJant Mufca Ribefii, Pyra- 
Jlri, Mentbqftri, fcripta, melina & congeneres, ut 
pullos ibi deponant, qui de loco vix moventur, 
fed Aphidem tamen unam poft alteram devorant. 
Suam quoque progeniem huc conferunt Coccinelldt 
& Hemerobii Perlcs & Cbryfopes , quae aphides copiofe 
abfumnt, ut totge non raro hoc modo purgentur 
plantce. Jchneumcn Aphidum fuis quoque foetibus 
earum minuit numerum. 

14. Phalcence Strobilellcs concefllim eft, in ftro- 
bilis Abietis fua deponere ova, quae ftrobilos & 
fuperflua femina confumunt. Sed ne cun6la de- 
vorent, Icimeumon Jlrohilella accedit, qui ova fua 
hrvis Phalsena? jam diftae tantum committit; cau- 
dam ille longiorem foraminibus ingerit, donec lar* 

vam 



POLITIA NATURjE. z? 



vam attingat; ipfe enim major eft, quam ut in- 
trare valcat; cauda igitur ovulum affigit larvae, 
quod exclufum phalaenae ftrobilellae Jarvam pror- 
fus deftruit. Sed ne hoc infe&um, fefe multi- 
plicando fingula tollat, Ichneumon Moderator ad- 
eft, infeclum valde exiguum, quod per fcramina 
intrat, & larvis Ichneumonis ftrobilellaj ovula 
fua imponit, quibus exclufis devorantur, obfer- 
vante D. Rolandro. 

15. Phalanarum larvae, quae arhnres & plan- 
tas confumunt, fuos quoque habent in ipfis in- 
fectis fuperiores. Carahi, noctu, irj arborum ramos 
exfiliunt, &, larvas Phalaenarum inventas come- 
dunt, tefte Reaumurio. Qui igitur fructiferas in 
hortis alunt arbores, contra larvas vix ullum 
praeftantius inveniunt remedium, quam ut Cara- 
bos colJigant, eorumque ova ad radices arborum 
diifeminent, quae exclufa fuo in politia Naturae 
non defunt officio, fed alimenta qucerendo fuper- 
flua decerpunt. 

16. Ubicunque SORDES funt , eo congre- 
gantur certa infefta, quae fibi & fuis fcetibus nu- 
trimenta colligendo, orbem limul prarftant. pu- 
riorem. Culices aquae impurae & putrida? ova 
committunt; Mufca pittris in volutabris; Mufca 
domejlica in fimetis; Mufca Cafar ; vomitoria , & 
carnaria, in cadaveribus majoribus propagationi 
dant operam, & cum ex his poftremo nomina- 
tis lkigulae multas ovorum centurias producant, 
paucarum omnino Mufcarum cohortes , cadaver 
Equi maximi seque cito , ac Leo, devorare pof- 
funt, nec nifi fceleton fcetore deftitutum relin- 
quunt. Ne vero fupra modum hae omnes cumu- 
lentur, non panca his quoque moderandis occu- 
^antnr. Aranea in cunftis fepibus & arbuftis 
retia fua explicant, & innumeras. capiunt. Afili 

eas 



ft8 POLITIA NATURiE. 



eas exfugunt. Lihellula etiam eas captant, ubi- 
cunque obvolitent. 

17. Sic plus quam centena, immo millena, 
funt inftituta officia, ut omnium rerum ferve- 
tur proprio, neque ulla res nimium adaugeatur. 
Omnia creata fubordinationem agnofcunt, nec 
fuperiore carent. 

18. PISCES in aquis partim Phytiphagi 
funt, partim Carnivori. 111 i vegetabilia aquati- 
ca, hi vero vermes & infe&a in aquis obvia de- 
pafcuntur. Ipfis vero ne cunfta inftar praedae 
fint, pifces dantur praedones, qui plerosque aqua- 
rum minuunt incolas, eorumque adeo congre- 
gationes infe&antur. Minores vero diffimili per 
aquas curfu, & optimis fuis pinnis impetum pro- 
be cavent, nifi major fuerit frequentia, qua; fu- 
gam reddat difficiliorem. Et qui minus foecunde 
propagantur, fpinis armati funt, ut hoftes faci- 
lius arceant. Cadavera pifcium mortuorum in 
fundo jacentia, proeterquam quod ea inveftigant 
infe&a nonnulla, ut cancri, eadem devorant An- 
guilla^ perforant & confumunt Myxina, ut heic 
quoque tam puritati, quam proportioni, profpi- 
ciatur. 

19. AMPHIBIORUM minor quidem nu- 
merus, fed fingulis tamen fua funt munia. Rance, 
qu33 lacunis, paludibus, cifternis innatant, fuper- 
flua qusevis , ut Lemnas, & imprimis multiplices 
Culicum Iarvas abfumunt. Serpentes & Lacertce in- 
fecla fibi paflim obvia devorant. Squali & Rajce 
cadavera in fundo maris depopulantur. 

20. AVES, quarum tantus in orbe nume- 
rus eft, fua quoque in Politia mundi praeftant 
officia. 

21. PaJJeres numerofi infe&is plurimum de- 
lettantur , cumque haec in arboribus maxima 

ex 



POLITIA NATUR.E. 



ex parte habitent, eo caterVatim convolant; Si 
vero fufficiens illic non fuppetit copia, aliunde 
victiim quaerunt; Nonnulli ex his fuperflua ve- 
getabilium femina, ubique fparfa, colligunt: Sic 
Stumus Lumbricos , Hirimdines Hemerobios , Ca- 
primulgus Phalcenas. Pari pra?cipue Tipulas & 
Culices, Motacillce Mufcas, Afilos, Oeftros, & 
alia? alia conquirunt. Cumque infefta plernmque 
Tint annua, Aves h% hyeme aut oceultantur la- 
tebris, aut in alias demigrant regiones. Quae ve- 
ro feminibus fimul vefcuntur, apud nos qualem- 
cunque habent victum, donec ver uberiorem fub- 
miniftraverit. 

22. Gallina cum Cohimbis fuperflua in terris 
Semina colligunt. Turdi Baccas praefertim abun- 
dantes inveftigant, & fi nimiam adfurnferint co- 
piam, multEe non digeftas abeunt, atque pmgue- 
faclise feminantur. Aiauda, quae tot in agris gra- 
na coliigunt, plurima quoque difleminant, ut 
nefciamus fepe, quomodo. in hunc vel illum lo- 
cum pervenerint fem/na; Et haj inprimis toti fe- 
re Europse, noftro «vo, perfuaferunt, Avenam 
in Secale* transmutari. 

23. Tetraones, Pavones &c. pullos fuos in- 
feftis alunt, unde etiam Tetraones ad terras no- 
ftras boreales turmatim commigrant, ubi Culices 
funt copiofiffrrni, ut numerofam prolem tanto fa- 
cilius fuftentent, atque adeo ex aquis evolantem 
culicum gregem in ufum convertant, ne fruftra 
pereant. 

24. Gralla, fervitia ac negotia fua in palu- 
dibus & fentinis potiflimum expediunt, ubi tot 
Afcarides, Lumbrici & infe&a impuritati remo- 
vendae dant operam; fed, harum ope avium, 
proportionem retinent. Cum autem, in terris 
calidioribus per seftatem paludes exarefcant, 

ad 



3 o POLITIA NATURiE. 



ad nos illo tempore migrant; fed quia hyberna 
glacies vi&um illis in terris noftris denegat, ad 
auftraliores terras redire coguntur. Nilo , qui 
iEgyptum inundaverat, recedente, plurima reli- 
fta funt in folido Amphibia; tum igitur prajfto 
funt Ciconics , qux ferpentes aliaque amphibia fu- 
perflua potiifimum devorant. 

25. Anferes in aquis Natura? funt miniftri^ 
Anates , roftro fuo aquam coiant & fuperfluos Cu- 
licum & Ranarum foetus, in cibum convertunt. 
Mergi, Alca , Colymbi, Lari, Stema Pifces capi- 
unt, ubicunque nimiam eorum inveniunt fre- 
quentiam. Diomedea, Pelecani, & Phaethontes pe- 
lago funt adfignatEe, ut copiofas Triglas, profecu- 
tas a Coryphaenis , catervatim aquam fupervolan- 
tes, conquirant. 

26. Picarnm negotium cft, vermes atque in- 
fecla legendo terram purgare: Buceros , Corvus Co- 
rax cadaveribus vefcuntur. Gracula, Crotophaga, 
Cuculus , & plures infe&is; Certhia eorundem ovu- 
lis. Picus , arbores putrefaflas, larvis infefto- 
rum inhians, contundendo, deftru&ionem earum, 
ne trifti admodum fpe&aculo fuperfint, 'maturat. 
Tipulse ,• fuperfluis graminum radicibus exefis, 
ftipites relinquunt, quibus herbaj impediuntur 
ceterae, ne fuis feminibus vacuum occupent lo- 
cum; Cornices autem, quibus larvse Tipularum 
funt in delic is, ftipites graminum effbdere cogun- 
tur, quo iplb fuum in Poiitia Naturae implent 
ofikium. Hae & plures, infefta (quse ftercoribus 
animalium , & fordibus pinguioribus adhasrent) 
quasrentes rufpando fimum, ad piures difpergunt 
plantas, ne ei, quo ceciderit loco, nimia obfit 
copia. 

27. Accipitres, in cadaveribus quidem efcam 
fibi deftinatam faeiJlime inveniunt; fed, ubi haec 

non 



POLITIA NATURvE. 31 



non fuppetunt, aves fuperfluae majori fane moie- 
ftia funt arripienda?. Lanii, Coleptrorum nume- 
■ ro minuendo plerumque dant operam. Accipi- 
trum gregi non omnes promifcue patent aves; 
ipfe enim avium volandi modus efficit, ut non 
pauca accipitres effugiant. Buteo Bufonibus tol- 
lendis infervit potiffimum. Alii folis Columbis, 
alii Gallinis, alii Ciconiis, alii PafTeribus capien- 
dis, occupantur. Haliatus maximos captat pifces. 
Percnopterus , Papa , Aura , Marpya , vix nifi cada- 
vera devorant, ideoque funt tardiores. Striges ex 
mammalibus nocturnis , praster Phalsenas, Vefper- 
tilionibus, Muribus, Leporibus fuperflua colli- 
gunt. 

28. MAMMALIA numero pauciora funt, fed 
| in negotiis robuftiora. 

29. Cete cum Phocis & Lutris inter animalia 
regnant aquatica, & riimiam abfumendo copiam 
viclum quserunt. 

30. Pecora, & Bellua herbas quotannis deton- 
dent, ut pro renovatione annui theatri terra nu- 
da relinquatur. Et quamvis omnia videantur con- 
fumere vegetabilia, Creator tamen cuivis fpeciei, 
certa fub poena, prohibuit, atque hanc legem 
ipforum odoratui atque guftui infcripfit, ut, fi 
peccaverint, non reperirent excufationem. Eum 
autem in finem certis animalibus certa planta- 
rum genera videntur effe interdicta, ne aliai, quae 
aliam fubfecuta fuerit, fpecies nutrimento pror- 
fus deftituatur, ejusque adeo profeffio, fublata 
mercede, pereat, cum tamen fingulorum nccella- 
ria fint munia. 

31. Glires, fupervacanea , mortua atque ina- 
mcena tollere rodendo juffi funt. Sciurus ftrobi- 
los Pini arrodit, ajque ac Loxia curviroftra & Coc- 
cothraujles, quae fuperflua in alimentum converten- 

tes 



32 POLITIA NATUR^E. 



tes, neceffaria fpargunt femina. Immo etiam Sci- 
urus, colle&is nucibus & glandibus, penus, per- 
inde ac Mures , Corvus glandarius , & Caryocatactes, 
poft faturitatem reliqur.m, terrse abfcondendum 
committunt, fed oblivione poftmodum, periculo, 
aut clade non raro arcentur, ficque femina terraj 
commiffa crefccre finunt, qua? difficulter alioquin 
humum penetrarent. 

32. Beftia , velut fyis, Nafua, Erinaceus, Talpa, 
Sorex, vermes & radices alimenti caufla in terra 
quaerentes, humum fimul evolvunt, atque ad plan- 
tarum femina fufcipienda praeparant., 

33. Fera, cadaveribus e terra tollendis natas 
funt, hinc ad loca cadaveribus contaminata, ci- 
bum quaerentes , congregantur ; fed Falcone tamen, 
Vulture, Strige, Corvo & ceteris eandem naftis 
profeflionem, comitatae. Sunt enim hi convivae, 
per odorem rancidum privilegiati , ut officium tan- 
to promtius obeant, nec unquam feras ad nocen- 
dum nifi neceflitas mifit. Senec. 

34. Bruta , ut Elepbas , Bradypus , Myrmecopba- 
ga, Manis , aeque ac primates ex Simiarum, Lemu- 
rwn, & Vefpertilionum indicorum cohorte; ad In- 
diarum proceras funt accommodata fylvas, quas 
herbas* fubje&as tefto quafi obducunt, ne aeflu 
folis prorfus exarefcanL Partim enim infe&a heic 
depopulantur copiofiora, ut Vefpertiliones , Myr- 
mecopbaga , Manesque ; partim fru&us & tenera de- 
pafcunt fylvarum abundantium folia, ut Elepban- 
tes , Simi<s , Lemures , Bradypodes, 

35. HOMO, tanquam ultimus & fupremus 
minifter, cujus neceffitatibus & commodis omnia 
fere deferviunt, plurimarum quoque ferum pro- 

y/ poTtionem fervat, maximaque in maribus cete, 
/ vim ejus effugere vix queunt. Voraciffimas Fe- 
ras ut Leones Tigrides compefcere cogitur, ut 

pace 



/ 



POLITIA NATURiE. 33 

pace| fruatur ipfe, & quascunque ex Herbis, Ar- 
boribus, pifcibus, Avibus aliisque animantibus fu- 
perflua funt, fuis ufibus accommodare novit. Sic 
exaftum fervatur sequilibrium , ne quid, ceu in- 
utile, redundet. Sed Homo iisdem naturaj legi- 
bus eft fubje&us, & nefcio quo natura? impetu, & 
ad quam inprimis legem, homo coerceatur. Id 
vero certum eft, Morbos roaxime contagiofos in 
populofioribus locis plerumque copiofius graifari, 
& nefcio, an ex naturali lege oriantur Bella, 
ubi maxima hominum eft abundantia. Plerum- 
que faltem au&a in uno loco multitudine, con- 
cordia rerumque copia minui, invidia atque in 
vicinos acerbitas invalefcere videtur. Sic Bcilum 
omnium in omnes! 

CAP. II. 

Ex| allatis exemplis fequentes in Politia Na- 
turx invenio leges. 

I. VEGETAWLIA totidem eiTe documenta 
infinitse Creatoris fapientiae, & quidem perpetuo 
confervanda; ut vero conferventur, Generatio- 
nem , Nutritionem & Proportionem efle necef- 
faria. 

II. Ad h&c vero oninia exfequenda, ANI- 
MANTIA videntur inftituta. 

III. GENERATIONI Plantarum animalia 
inferviunt, plantas tondendo & caftigando, ne 
per nimiam fterilefcant luxuriam. DISSEMI- 
NATIONEM Plantarum quoque animalia mirum 
in modum promovent: Lumbriais terram effb- 
dit, & Talpa ac Nafua lumbricos feftando ma- 
gis: Erinaceus mufcum eruit; Sus maxiinos in 
terra fulcos ducit. Aves & Pecora, multa femina 
illaefa, fed pinguefafta egerunt, qaae hoc modo 
in locis remotiflimis germinare pofllint. Ut ta- 

Tom. VI. C ceam 



34 



POLITIA NATUR^E. 



ceam aves ferasque, femina, quse viclui fuperfunt, 
tevrx committere folitas. 

IV. Ad SUSTENTATIONEM Plantarum, 
animalium Jlercora multum contribuunt. Herbas 
enim quotannis devoratas , majori ex parte red- 
dunt, radicibus & feminibus continuandis ex prae- 
parato, infervituras. 

V. PROPORTIO autem maximis mihi vi- 
detur naturss operibus annumeranda, atque ani- 
malium minifterio tribuenda, ne in tot vegeta- 
biliam millibus ulla penitus exftirpetur fpecies. 
Quem etiam finem fubordinatio , de qua diximus, 
animalium infigniter promovet. 

VI. Ex eo, quod Deus in Politia Naturae 
miniflerium quodvis fuo ftipatum eife voluerit com- 
modo, cum exa6ta lucri & diligentke proportio- 
ne, difcant oecono m i , fervos officio fuo nunquam 
refte fatisfacere, nifi ex impigriore Jabore , quod- 
piam ad ipfos inde redundaverit commodum fpe- 
cialiflimum. 

VII. Ex inftituto naturae pariter admonemur, 
MUNIA ita effe diftribuenda, ut non uni plurima, 
fed fingulis fua tradantur expedienda. Hinc in opi- 
ficiis humanis videmus eos, qui unicam , fed per- 
fefte, excolunt artem, lautius plerumque vivere, 
quam qui plurimis fe immifcent opificiis. 

VIII. Ex cognitis colligimus, quanta fit 
cujusque INSTITUTI Naturse neceflitas, adeo 
ut, fi vel unus defideraretur Lumbricus, humus 
corrumperetur aqua ftagnante, & mucor inficeret 
omnia. Si vel unus in animalibus deeflet mini- 
lter fuperior, maxima orbi clades efTet metuen- 
da. Oiiiscula, qua? proportioni Dermeftis piforum 
fervandae deftinata eft, telis abfumta, piforum in 
America boreali fecuta eft ruina. Si in terris 
noftris Pajferes perirent omnes, Gryllis aliisqtie 



POLITIA NATUR.E. 



infectis pra?dae forent noftrae plantationes. Ame- 
rica Saibus deftituta, Serpentibus ad perniciem us- 
que abundaret, nec minus in patria noftra, do- 
miciliis ac bonis Mures detrimenti adferrcnt, fi 
Felium prorfus interiret familia. De aliis natura; 
famulis, ad minimum usque infe&um, idem eft 
fentiendum, cum fapientiflimus rerum Auetor ni- 
hil line cauffa ac ratione unquam egerit. 

IX. Videmus legem fmgulis rebus infcriptam, 
atque ad Generationem , Suftentationem , & Con- 
fervationcm tres conftitutos eife quafi ftimula- 
tores; Libidinem, Famem atque Dolorem; inter- 
dicta Olfatiui a?que ac Sapori Deus infculpfit, 
prius ad fubftantiam medullarem, polterius ad 
corticalem. 

X. Res etiam non parva in MAGNITUDINE 
rerum fapienter temperanda cernitur. Si enim 
Creator Cicindtins , Libellulas , Scolopendras , Leoni- 
bus Kquaffet, tam de nobis , quam de ceteris ani- 
malibus majoribus aftum foret. 

XI. Ad PURITATEM atque munditiem, tam 
in folido, quam fluido, procurandam, quanti 
fint miniftrorum excrcitus, tum antea (§. 16. ) 
oftenfum, tum experientia quotidiana eft mani- 
feftum. 

XII. In proportione, fttipendo illo Condi- 
toris artificio, illud maxime admiramur, quod 
MINIMA quaeque animalcula, copiofiifime pro- 
pagentur, & difricillime exftirpari queant. Id enim 
€Xtra controverfiam eft, quod unica infeftorum 
ifpecies, licet minutiflima, ad quamlibet villam 
plura confumere ac auferre, & per confequens 
plura eflkere valeat, quam poffet Elephas. In- 
fecla vero neutiquam per omnia fpeciei individua 
exterminari polfunt, cum Elephantem vel unum 
deftrueret telum. 

C 2 XIII. 



36 " POLITIA NATURiE, 



XIII. Maxime quoque LONGjEVVE parcio- 
rem habent propagationem. Accipitri quatuor per 
annum nafcuntur ova; Gallina vero triginta & 
quinquaginta; Columba per menfem duo. Lepus 
quotannis fepius fpcciem propagat. Apis in uni- 
co anno 40,000 fsepius deponit ova. 

XIV. Videmus etiam, miniftros fuperiores, feu 
animalia rapaciflima, ceteris eflb tardiora, & otii 
appetcntiora , ut prsedam non nifi fame premente 
quaerant; ut in Leonibus , Tigridibus , Aquilis aliis- 
que ejusmodi obfervamus. Hinc cadavera Rapa- 
cibus tantopere placent, ut Canis Melitenjis, Magna- 
tum adfuetus menfis, cadaver tamen in deliciis 
ponat, & quam avidiflime arripiat. Lupi voracif- 
limi urfum fa;pe conjun&is viribus aggrediuntur, 
& canem Lupus Jepori pra^optat. Rapacibus, ubi 
cadavera dcfunt, viva animalia non nifi permo- 
iefte capiuntur, ubi fencs vel morbo confecla, 
unguibus eorum prirftum funt obvia, fanis plerum- 
que curfu, volatu, natatu, vel alia quapiam ra- 
tione elabentibus. 

XV. Non igitur lanienam & BELLUM 
OMNIUM IN OMNES, primo intuitu, hor- 
rendum, tantopere mirabimur. Eft enim vita 
animalium caduca, & velut fomnium tranfit. Na- 
tis omnibus denafcendum eft, neque enim cui- 
quam contigit impune nafci. Et quia non pro- 
pter fe, fed propter alia, exiftunt; perinde eft, 
five per vim cito moriantur, five morbo quo- 
piam chronico aut feneftute pereant; In fubhmi- 
orem condita funt finem, qui cum nimiam non 
requirat copiam, fuperflua refte auferuntur citi- 
us. In plantis, fragilitati magis obnoxiis, nec 
fenfus eft, nec commiferatio. Nec fcio , quare 
minus crudele nobis utique videatur, necare in- 
fettum quodpiam, quam bovem , Canem, aut Si- 

miam, 



POLITIA NATURJE. 



37 



miam , nifi quod minoribtis illud pra?ditum fit 
qualitatibus; quae tamen quaeftio iis, quorum in- 
tereft, explicanda linquitur. 

XVI. Quidquid Natura producit, in MOTU 
eft, & per motum confervatur, qui vivacitatem 
auget; ad hunc igitur promovendum, varia Na- 
turae funt adminicula. Aer perpetuum fervat mo- 
tum; Aquis venti, fluxus ac refluxus, & flumina 
motum conciliant, & fic porro. Quae vivunt „ 
fingula, viftus qu;vrendi neceflitatc motum con- 
tinuant; Boves & Cervi ad motum & curfum 
Oeftris concitantur, pedesque illis femper motitare 
Conops calcitrans & irritans cogit. Equis pra*ter 
Oeftros, Hippobofca, Mufca pluvialis &c. mo- 
tum commendant. 

XVII. CUSTODES quoque in politia dan- 
tur, a quibus animalia periculi iniminentis admo- 
nentur. Ad latratum Qaw.% Ferse fc abfcondunt 
aut fugiunt. Intcr aves Charadrius fpinofus , Lanius y 
Grus , Meleagris & plures indicant Accipitres ad- 
ventantes venationi cffe intentos. Ncc poflent 
Conchae majores a Sepia Loligine confervari , nili 
illis effet Cancer Pinnotheres cuftos. 

XVIII. Sic fuam fingula PROFESSIONEM, 
non fine emolumento & ufu publico, curant, 
nec ullum, contra rigidiflimum Creatoris inter- 
dichim, in aliena involat negotia. Sic Ceram- 
byces arbores confumunt putridas, ne fplendori 
orbis ofEciant. Formicce , acervum ex foliis acero- 
fis comportando, plantarum fuffocationem impe- 
diunt; Mufca , cadavera terendo, mundurrt pur- 
gant. Siipha defodiendis cadaveribus, & Scarahati 
ftercoribus penetrandis, terram pinguedine fatu- 
rant. Sus fodicando terram novis vegetabilibus 
praeparat. 

C 3 XIX. 



38 



POLITIA NATURtE. 



XIX. COPIA alimentorum operarios frequen- 
tes congregal: , defectus neceffariorum paucita- 
tem infert. Corvus clamore fuo focios ad negotia 
convocat. 

XX. Cun£lis animalibus ineft VELLE multi- 
plicationem fpeciei, & confervationem individui, 
quo libidine & fame exftimulantur. Adeft quo- 
que NOLLE interitum, ex doloris impulfu. €ic 

, volendo fufficiens femper procuratur cuivis negotio 
laborantium numerus, &, demtis fordibus & fuper- 
fluis, puritas theatri & fpecierum fervatur asqui- 
librium; nolendo autem necefiarii confervantur 
in quovis officio laboratores. 

XXI. Perluftratis , hoc modo , naturae infti- 
tutis , deprehendimus : VEGETABILIA terrae 
primos, communiffimos ac prascipuos effe inco- 
las; his vero, tamquam miniflros primi ordinis, 
Jnfecta & alia animalcula, effe praefe&a, quibus 
fua praefunt animalia rapacia, quorum minor eft 
numerus, & haec denique fuis fubeffe moderato- 
ribus paucioribus. Accipiter enim non infecta, 
nedum plantas, curat. Motacilla minutiffima fe- 
dtatur infecla, fed plantas refpuit; Jnfecta minu- 
tiora plantis aut quisquiliis vefcuntur. Jam vero 
dicere non poffumus, aves minores propter ac- 
cipitres, aut plantas propter infe&a effe pro- 
duttas, fed contra. iEque ac in republica ho- 
minum, Ruflici non funt propter Subprstorem, 
neque ille ob prastorem, nec Praetor ob Pras- 
fectum provincice, aut hic propter Principem. 
Totius enim regni incolas, ob Regem fuum efTe 
creatos, abfurdus foret, qui ftatueret; fed potius 
imperans ultimus efl minifter. Pari modo in re- 
publica naturee homo ultimus minifter eft, hic- 
que imperans maxima caftigat animalia, minimis 
vero manum vix admovet. Contra, quemadmo- 

dum 



POLITIA NATUR.E. 



39 



dum in civitate humana, omnes ad principem 
extollendum, & quibusvis necefiitatibus fuble- 
vandum, concurrunt: Sic tota natura ad homi- 
nis per orbem imperantis felicitatem, fingulis fuis 
produ&is procurandam, confpirat. Adeo ut, hoc 
refpectu , omnia Hominum cauiTa fint creata, 
fed, fi a maximis difceffcris, ut plurimum me- 
diate. Homo deinde, tanquam teiluris oculus & 
mens, ad ftupendam Creatoris oeconomiam atten- 
dens, difcit, fe folum effe, qui DEUM 
in admirandis fuis operibus venerari 
debeat. 

S. D. G. 




CIIL 




CIII. 

THESES MEDICiE 

QUAS 

P R M S I D E 
D. D. CAR. LlNNiEO 

PRO GRADU DOCTORIS 

propofuit 

JO. CHRIST. DAN. SCHREBER, 
Thuringus. 

Upfalia 1760. Junii 14. 



D. D. 
§. t 

Plantae numerofiflimac , quibus obveftit globum 
terraqueum Deus O. M. , funt totidem docu- 
menta infinita? fapientioe , natas in gloriam 
fui Creatoris, & in commodum hominis, cujus 
efl eas intuerl. 

§. II. 

Plantae conftant mcdullari &corticali fubftantia; 
in illa earum vita confiftit, in |hac vero fuften- 
tationis organa. 

§. III. 



THESES MEDIOE. 



4i 



Medullaris fubftantia, continuata a primordio 
rerum, maxime multiplicabilis, novas conftituit 
plantas, in gemmis feu ramis, & in feminibus. 

§. IV. 

Subeunt 'plantse metamorphofn uti infe&a, de- 
hifcente fubftantia corticali & prodeunte medul- 
lari. Exterior itaque planta larva dicenda eft, 
fructificatio vero planta nuda, interior & per- 
fefta. 

5. V. 

Fruttif.cationes in multis plantis adeo confor- 
mes deprehenduntur, ut vix ovum ovo fimilius 
occurrat, exceptis accidentalibus, colore fcilicet, 
magnitudine, fimilibusque; & hoc quidem, ubi 
planta cxterior foliis, & reliquis partibus externis, 
ab altera diverfiflima crederetur. 

§. VI. 

Cum itaque ex nuper obfervatis conftet, plan- 
tas produci hybridas, & exteriori facie diverfifli- 
mas, dum fecundata fuerit mater ab aliena plan- 
ta; vcrofimile videtur, adeo fimiles fruftificatione 
plantas, cxterna ftruftura licet diverfas, ab una 
cademque planta olim prognatas elfe: fed utrum 
ha? temporis filiae fint dicendae, an ab ipfo Crea- 
tore in primordio mixtce fint , ferus docebit 
dies. Interim has ipfas , fruftificatione adeo fi- 
miles plantas, vocarunt Botanici Species ejusdem 
generis. 

§. VII. 

Cum fic ab 'una eademque prognata; fpecies 
lint, & vitam earum conftituat medullaris fub- 
llantia , qux modificat ipfam plantam ; non mi- 
rum eft, quod qualitatibus & virtute conveni- 

C 5 ant> 



4-2 



THESES MEDICiE. 



ant, uti hoc varii obfervarunt Botanici & Me- 
dici. 

§. VIII. 

Oiialitates plantarum manifeftantur inprimis 
Sapore & Odorc; quas ut dignofcerent animalia, 
Deus inftruxit ea olfa&u & guftu, ne quidquam 
intrarct clanculum corpora iftorum, & noxam ipfis 
adferret. 

§. IX. 

Sapida in fibras & humores corporis agere 
evidentiffimum eft, & pulcherrime dcmonftratum 
theoria & obfervationibus Medicorum mechanico- 
rum ; uti etiam , olida agere in fyftema nervofum, 
plurimis exemplis non dudum evi&um eft. 

§. X. 

Odorem in plantis hybridis faepius mutari, & a 
matre alienum cvadere, nobis videtur conftare 
ex plantis variis foliis crifpis. 

§. XI. 

Saporem conftantiorem efle in fpeciebus con- 
generibus, patet innumeris exemplis; licet hic 
debilior aut fortior iii diverfis obfervetur. 

§. XII. 

Dum itaque Medici argumentantur ex fru- 
ttirlcatione ad plantarum vires, attendant fimul 
ad qualitates, quae inprimis variant circa vola- 
tilia. 

§. XIII. 

Cum variae plantae corrofiva? fimul qualita- 
tibus fapidis & olidis gaudeant; non fufficiunt 
ftlce qualitates faporis & odoris, nifi fimul in 
fubfidium vocetur generica plantarum adfinitas ; 
ut patet ex Contortis, Tricoccis, La&efcenti- 
bus, &c. 

§. XIV. 



THESES MEDIC.E. 



43 



§. XIV. 

Qualitates contrarias in plantis dari, ex aci- 
do & amaro, ex acri & vifcido, ex pingui & 
ftyptico, ex aquofo & ficco conftat, ut etiam ex 
tetris & aromaticis. Videtur itaquc alienum 
a fcopo medico, qualitatibus diverfas 
mifcere. 

S. D. G. 




CIV. 




ctv. 

FLORA BELGICA 

QUAM 

SUB PRiESIDIO 

D. D. Car. Linn^i 

Propofuit 

CHRISTIAN. FR. ROSENTHAL, 
Lincopia O-Gothui. 

Upfalia ij6o. OEtob. 15. 



B. C. D. 
§. I. 

BELGIUM FOEDERATUM feptem conflat 
Provinciis: HOLLANDIA, ZEELANDIA, 
ULTRAJECTINA,GELDRIA,TRANSISA- 
LANA , GRONINGIA, FRISIA: ceterum in me- 
ridionalem & feptentrionalem partem Jatius etjam 
dividitur. Limites habet verfus meridiem Braban- 
tiam; ab orknte Germaniam; a feptentrione mare 
Germanicum; ab oecidente Oceanum, feu fretum 
quod Angliam & HoJlandiam dirimit. 

II. 



FLORA BELGICA. 



4S 



§. II. 

HOLLANDIA, pars praecipua & maxima 
Belgii, ob fitum deprefium ita ditta eft": Provin- 
cia hsec cum ipfo mari horizontaliter squalem 
habet altitudinem, a quo disjungitur Dnnis feu 
jugis arenariis (Zeeduynen), a natura e maris are- 
na conjeclis, atque his deficientibus, ars Aggeres y 
qui lapidibus muniuntur, exftruxit ad mare ex- 
cludendum, totam alioquin inundaturum Provin- 
ciam. Sed quum imbres & aqua ab ipfo aere 
defluens, tanta facile copia congregari poffet, ut 
folum hoc fubpaludofum inundarctur, in parva 
dividitur hasc terra jugera, quemadmodum agri 
noftri Lacunis (Slooten) diftin&a, in quas defluit 
aqua, quae etiam pratis loco fepimenti infervi- 
unt; inter has majores profundioresque paftim du- 
cuntur Foffa ( Weeteringen) , ceterarum quali ma- 
tres, in quas minores aquam exonerant. Deinde 
magni Canales (Buytemvaters) , latitudinem arnnis 
Upfalienfis aequantes, ab una ad alteram urbem, 
immo etjam multis aiiis locis, funt efFofli, qui omnes 
in oceanum exeunt. Hi canales, imprimis qui 
navigantur, incredibili fumtu fepius palis funt 
firmati, ut latera perpendicularia perfiftant, & 
terra a canalibus ejecla , a lateribus vallis inftar 
aggefta eft , ne aqua, qua? in his ipfum folum 
fxpe fuperat altitudine, defluat, quce ab una par- 
te pro via publica fa:pe complanata atque parata 
confpicitur. Exiguae ad foflas Molce alata funt 
exftrucl:a;, quarum ala? minimo etjam vento 
circumvolvuntur: harum eft negotium, per Co- 
chleas Archimedis aquam ex Foflis in ipfos Canales 
evomere, quamque faepe tanta in copia canalibus 
ingerunt, ut in his aqua altius ipfa adjacente 
terra exfurgat. Ad oftia canalium, ubi in mare 
egrediuntur, in aggeribus Fores feu valvute con- 
ftrufta: funt, quas, ut defluat aqua, exiftente 

maris 



4<5 



FLORA BELGICA. 



maris dcfluxu aperiuntur, fub refluxu autcm oc- 
cluduntur, ne mare intret terramque inundet. 

Haec igitur provincia facile tota, fi loca Ger- 
maniae proxima excipias, ortum verfus & aquilo- 
nem, pratum conftituit depreffum ac paludofum, 
cujusmodi apud nos pratum eft regium, fi exci- 
piantur Dunae oceanum excludentes, vel interius 
aliquando obvia?. 

5. III. 

CLIMA convenit cum Scaniae campeftris; 
Hyems enim aquam in glaciem convertit, quae 
per unum, vix alterum, menfem tantum durat: 
humilis terrae fitus , finitimumque mare, multos 
producit vapores, & humidum frigidumque coe- 
ium , fatis grave vernaH, maxime vero tempore 
autumnali. Ab oceano interdum adfcendit, rarius 
licet, quaedam Nebula fpijfior (Zeeviaam) qus paf- 
fim regionem obumbrat, & plantationibus inimica 
obambulat. 

§. IV. 

CIVES neque corpore, neque animo funt 
leves, fed firmi atque graves, in novitates quas- 
vis & hypothefes non temere irruunt, nec novis 
irritantur inventis, fed detecla ex indubiis foli- 
disque principiis ad maximum fafligium deducunt. 

Regio, quse per fe vix quidquam pneter 
latticinia, & quae a re pecuaria, heic prsecipue 
culta, derivantur, producit, (agri enim tam humi- 
li terra inftitui rarius poffunt,) omnibus tameh 
rebus abundat: ex Polonia Frumentum, Ligna ex 
Norvegia aliisque locis habet, omniaque eo fa- 
cilius acquirit, quod pecuniis funt venalia, qua- 
rum heic maxima eft abundantia, & cives opti- 
me nummati ideo aeftimantur. Multae & cgre- 

gie 



FLORA BELGICA. 



47 



gie inftru&ae Fahrica femper in Hollandia magnum 
obtinuerunt pretium. 

Per commercia navigatio illud clafli eorum robur 
addidit, ut cum regnis potentiflimis Belga? certent, 
ideoque regiones fibi majores extra, quam quae in- 
tra Europam poflidentur, compararunt: il]is fubjer 
&a emporia feu Colonia funt Africge GUINEA & 
CAPUT B. SPEI; Indis JAVA, CEYLONA, 
MALABARI A , COROMANDELA , MALACCA , . 
MOLUCC;E&c. America? SURINAMUM, CU- 
RACOA, BERBICIA, ubi piantatw funt Cacao, 
Saccharum &c. Plerorumque Aromatum, qua? in 
Europam importantur , funt poffefTores, qualia funt 
Cinnamomum, Caryophylli, Nuces Mirijlica & Macis, 
Piper &c. Situs illorum in medio Europse maxhne 
florentis, propinquitas maris & percommodus tra- 
jedus, commodam vaJde reddunt mercaturam. 

Lihertatis femper fuerunt ftudiofi , quam etiam 
impenfe concorditerque dcfenderunt,. optime gna- 
ri, quod concordia res parva crefco.nl; hinc etiam 
quanta concedi unquam poffit, Jibertatem in re- 
gione fua aliis permittunt: inque illos quadrat il- 
lud: Nec fupplex turba timebat judicis ora fui, 
fed erant, fme crimine, tuti. Praeter florentem 
Religionem Reformatam, omnibus fere fe£Us liber- 
tatem permiferunt. yEdes facras & fynagogas Ju- 
daei, Romano- Catholici, Arminiani, Lutherani, 
Quakeri, Mennonitar, Mahometani &c. heic ha- 
bent; dicere enim Belgae folent, quod fi a DEO in 
terra tolerentur, in Hollandia eos tolerari opor- 
teat. Exteri illis objiciunt, quod in urbibus fuis 
vaftiffimis Fures minores & lupanaria ferant; fed 
caufia praegnans ad hoc impellere videtur, nam 
per illos magis fceleratos inhibent & capiunt; 
per haec vero ab Indiis venientes nummatos & 

fala- 



48 



FLORA BELGICA. 



falaces nautas domant, qui fruftum laborum fuo- 
rum fine gravioribus adulteriis & infanticidiis per- 
cipiunt. Gens luxui in veftibus & epulis minus in- 
dulget, fi excipias Theam ocCoffeam, fed fplendi- 
dis Palatiis, comte ordinatis, optimeque purgatis , 
immo puriflimis lotisque concamerationibus delecla- 
tur. 

Nusquam majori commoditate iter inftituitur, 
quam heic illorum navigiis palujlribus (Trek - Schuy- 
ten), quae alternis fcre horis Canales pcrtranfeunt, 
ab una ad alteram urbcm equo promota, in quibus 
permulti homines, tc6ti vclut vehiculo, a pluvia 
& aere immunes, fcdere pofiunt. 

Scientias maxima cum follicitudine femper co- 
luerunt Belgas; iJluftriflimoe hinc funt ipfis Acade- 
mia, utLEIDENSIS, ULTRAJECTINA, HAR- 
DEROVICENSIS, GRONINGENSIS, FRANE- 
QUERANA, ad quas ftudiofi ex Germania, Anglia, 
Gallia, Jtalia, Rutbeno, Suecia, Dania &c. afflu- 
unt: Do6liiTimos quoque viros, fgepe ab exteris, 
Profejfores elegerunt, ut smulationem excitarent, 
eaque Academias redderent illuftriores. 

§. V. 

Provincia per fe fimpliciflima, multorum ta- 
men opibus & ingeniis omnium amoeniffima fa6la 
eil, non tantum per urbes magnificas Amjleloda- 
mum, Roterodamum, Ixydam, Delphiam, Ultrajectwn, 
Middelburgum, Hagam &c. fed etiam per pafcua 
praeftantiflima , cum per prcedia egregiis palatiis hor- 
tisque ornata, inprimis utrinque ad Canales fita, 
quae inter fe fplendore, amoenitate & ordine cer- 
tant, ut peregrinus hic primum adveniens omnem- 
que hanc magnificentiam videns, non poflit non in 
fummam Irapi admirationem. 

§. VI. 



FLORA BELGICA. 49 



§. VI. 

CULTURA eftecit, ut vix ullus locus ma- 
neat incultus, exceptis tantum quibusdam arena- 
riis ficciffimis Dunis, Elymo arenario & Arun- 
dine arenaria (Helm ,) tantum luxuriantibus; fed 
in his Cuniculorum tanta reperitur copia, ut cum 
kicro elocentur. Ad Dunas tamen plantationes 
variae plantarum officinalium funt inftituta;, qua; 
inde per totam fere Europam vendi folent. Non- 
nulla hinc inde Saliceta, ad corbes, plantata con- 
fpiciuntur, preeter Arbores ad ambulacra & jux- 
ta villas hortosque confitas. Gens pulcherrimis 
floribus pra; reliquis delect,atur, ideo pra^ipue 
juxta Harlemum plurima atque optima planta- 
rum bulbofarum cultura floret, quse ibi in terra 
arenofa feliciffime luxuriant, per totam fere poft- 
modum Europam vendenda. Studium ornatus 
cujuscunque in hoc populo efFecit, ut ad fuum 
fere quisque sedificium floribus confpicuum ha- 
beret bortulum ; opulentiores vero maximos & fplen- 
didiflimos adonarunt Hortos, arbor-ibus, ambu- 
lacris, angiportibus, pifcinis, flatuis, topiariis 
confpicuos &c. in quos plurimi rariorum planta- 
rum exoticarum copiam introduxerunt, ut cum 
pretiofiflimis hortis Academicis certent: Ex his 
memoria; jam occurrunt CASP. FAGELII, 
penfionarii ordinum Hollandiae, hortus Leuwen- 
horftii, quem vel oculis ufurpafTe gloriabatur 
Toumefortius. SIMON. BEAUMONTII, Se- 
cretarii ftatuum Hollandke, hortus Hagsecomi- 
tum, a Kiggelario defcriptuy. HIERON. BE- 
VERNINKII hortus Wardemondenfis, ex quo 
Breynius in priori fuo prodromo, rariflimas fuas 
coliegit plantas; ut GEORG. CLIFFORTII 
hortum Hartecampenfem, vere regium , retice- 
am, in quo Nob. Dn. PR/ESES per triennium 
occupatus, feliciflime Botanicen reformavit. Prae- 
Tom. VI, D ter- 



— °V t 

?&dRY FLORA BELGICA. 

Foundad 1813 J 

termittam hortos ACADf^MICOS elcgantiffimos 
hic inftru&os, inter quos hortus Leydenfts , qui 
copia plantarum femper cum Europa*is omnibus 
certavit; Amftelodamenfis , etiam ob numerofiffimas 
plantas Indicas, easque magnas & rariores; inter 
praeftantiffimos femper relatus; Utrajeclinus , non 
quidem amplus, fed amoenus, tamcn plantarum 
rariffimarum admodum locuples, ut de horto Har- 
derovicenfi & Hagenfi aliisque nihil dicam. 

Quod itaque in naturae produftir deficit huic 
regioni, id omne ingenium, ars, diligentia & im- 
penfaj abunde implerunt. 

§. VII. 

FLORA BELGICA, ut ceterse omnes, plan- 
tas alias alere ncquit, quam quibus ftationes ad- 
aptatas & fola natalia dedit natura. 

Prata paludofa (Waterland) plerasque abfol- 
vunt, in quibus prseter plantas Europa; commu- 
niffimas, prajcipue in humidis & inter arundines 
inveniuntur Sonchus paluftris, Epilobium birfutum, 
Althcea officinalis , Gentiana Pneumonantbe , Lytbrum 
Hyffopifolia , Gratiola officinalis , & in aridioribus Sal- 
via V trbenaca , Ceraftium arvenfe vulgatum, & co- 
piofiffime Bellis perennis. 

%. VIII. 

CANALES majores, lenem vehentes aquam, 
Nymphaas ; Potamogetones ; Polygonum amphibium ; Sa- 
gittariam; Myriophyllum ; Menyanthem Nympboidem; 
Ranunculum Linguam, hederaceum, aquatikmque ha- 
bent; juxta illarum latera Cyperus fufats , ac Iris 
fatidiffima, & in ftagnis Trapa interd-um floret. , 

DUNiE arenofae ficcau & fteriles , quas 
oceanum a terra diftinguunt (ut intra Harlemum 
& Leydam &c. juxta Katwyck & Noordwyck), 
praeter proprias Arundinem Elymumque arenarium 

varias 



FLORA BELGICA. 



5i 



varias paflim oftendunt plantas, ut funt Afpatd- 

gus , Euphorbia Paralias , Sanguiforbn, Spartium fco- 

pariam , Senecio ffacobcea, & in locis depreflioribus 
Primula elatior. 

In LITTORIRUS maritimis crefcunt Eryngium 
maritimum, Atriplex portulacoides , Convolvuhts Sol- 
danella, Sedum Cepcea, Critbmwn maritimum. 

SYLV7E vix uIIeb in Hollandia flricle nomi- 
nata, nifi quod arbores quaedam paifim in elevatis 
arenariis una crefcunt, ut Populus nigra, Oiiercus, 
Alnus , Betula, Ulmus &c. Ejusmodi funt Sylvce 
Hagenfis (Haagfe Bofch ) Sylvce Harlemenfis ( Har- 
lemmer hout) quaj Ornithogalum umbellatum, Fuma- 
riam claviculatam producunt; Sylvce Alcmarienfis 
(Alcmaers - hout ) &c. 

SALICETA, qure funt fhidio plantata, fspe 
Tuffdaginem hyhridam copiofe proferunt. 

AGRI heic vix occurrunt , anrequnm Ultra- 
jeclum & ad Geldriam fuperiorem riierit perven- 
tum , nifi paflim juxta Dunas. 

* Rupes , Nemora, Arva , Fluvii rapidi, Alpes, 
Montes , cretacei cumuli heic nulli , unde etjam tot 
plantae, quae in illis folummodo vivunt , hic non 
occurrunt. 

%. IX. 

RARIORES plantae funt Lyfimachia punttata, 
ad lacum Harlemenfem; at S.°necio ffacobcea absque 
radio (quae Senecio ffacobcece folio. Morifon. hifi. 3. 
p. 308.), Hyoferis minima & Hypocbceris radicata fre- 
quentes funt; in fubcultis paflim Glecboma belgica 
arvenfis fe fiftit. 

Leuconymphcea minor Boerh. quse juxta Muy- 
dam & Naarden crefcere perhibetur, & Micronym- 
phcea Boerbavii, a Nob. Dn. Pr&fide non lectae 
fuere. 

D 3 HAR- 



5» 



FLORA BELGICA. 



HARDEROVICI Clematis Vitalba, Saxifraga 
hypnoides , Erica arborea & multiflora, Ornithopus 
perpuJilliLS. 

ULTRAJECTl Erica cinerea, Cenifla germa- 
nica, Ariflolocbia Clcmatitis , IUecebrum verticillatwn, 
Scolopendrium. 

TEXELIS Smyrnium Olufatrum. 
VLIELANDIjE Cijlus guttatus , a Breynio in- 
vcntus. 

OVERWEEN Centiana cruciata. 

CAMPEN, urbs Transifalaniae , Antbemis va- 
lentina , Eupborbia cyparijfas , Centaurea Calcitrapa. 

HARTECAMPI Teucrium S r orodonia. 

BREDEROD/E Arum maculatum. 

VELSEN Bunium Bulbocafianum. 

MUYDENBERG Eryngium campeflre, Cenijla 
anglica. 

HARLEMI in muris Antirrhinum Cymhalaria 
& in rudcratis Parietaria officinalis. 

ZEELANDIyE Crithmum maritimum, Convolvu- 
lus Soldanella, Atriplex portulacoides. 

OFFICINALES plantae, hcic fponte prove- 
nientcs, varias funt, ut Gratiola , Althaa, Sclda- 
nella , Arum , Afarum , &c. Hedera rufticorum 
parietcs ac a.'difkia f#pe contegit. 

Afparagus vix ullibi in Europa praeftantior 
majorque, quam juxta Harlemum viget. 

Equifetum prope Ultrajeclum copiofe crefcit, 
& cum Boves ex Frifia, illi non adfueta?, Ultra- 
jettum veniunt & illud ' comedunt, marcefcunt 
inde & tanquam lento veneno pereunt, tefte 
Bidlo. 

§. X. 

Plantae in Belgio non poftunt non follicite effe 
inveftigatas, in regione ubi tot Botanici prasftan- 

tiifimi 



FLORA BELGICA. 



53 



tiflimi florucrunt & terram perquifiverunt , pra;- 
cipue vero a Botanicis Profeflbribus Academia; 
Leydenfis, qui femper operam dedcrunt, ut hor- 
tum Leydenfem plurimis, quantum tieri potuit, 
plantis augerent, ut Clutius , Cltijttfe , Pavius, Vor- 
Jlii, Syentts , Hermannus , Boerbaavius , Royeui; ut ta- 
ceamus Muntingios , Kiggelarium , Hartoghim , V/ejler- 
bergum, Wacbendorfium, Breynium, Commelinnv.i, Moeb- 
ringium, Prcefidem, & adhuc florentes Gronovium 
confulem Leydenfem; Royenos , ProfeiT. Botanices 
Leydenfes; Burmannum Prof. Botan. Amftcloda-' 
menfem; Habni.um PrdfcfT. Botan. Ultrajcclinum. 
Duo tamen mihi funt imprimis Auftores, quibus 
prajcipuc fuit fcopus , ut exercitum Plofa: Belgica; 
inftruerent, nempe Commelinus & Gorterus. 

COMMFXINUS (Joh.) Senator olim urbis 
Amftelodamcnlis & praefeftus horti Botanici, 
cujus Catalogus plmtarum indigenarum Hollandice , 
Leyda [709. duodecimo , plantas 776 continet, or- 
dine alphabetico difpofitas , cum Gqfp. Bnuhini in- 
primis & antiquiorum fynonymis, locisque nata- 
libus. 

GORTER (David) antea Profeffor Harderovi- 
cenfis, hodie Archiater Imperatricis Ruthenicae 
nobiliffimus , cujus Flora Gelro-Zutpbanica Harderov. 
1745, octavo, plantas 604 continet, quibus addita 
Appendix Harderov. 1757 octavo, plantis 80 adau&a, 
valde compendiofc & diftincte mcthodo Nob. Dn. 
Prefidis, fecundum genuina genera & cum propriis 
difFerentiis, nominibus indigcnis & locis natalibus 
adornata. 

Hos duos, ut Au&ores & duces principes, 
fum fecutus, nomina eorum in Trivialia reduxi, & 
pro fynonymis numeros ipforum plantis adjeci, 
quorum prior COMMELINI, pojlerior GORTE- 
RI Floram refpicit; paucas ex horto Bocrhaavii 

D 3 Lug- 



54 



FLORA BELGICA. 



Lugdano Batavo, figno f 'apud illum 
nonnullas ex borto CUffortiano addidi. 



notatas, & 



MONANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Salicornia europ. herb.394,605 

- fruticofa. 

Hippuris vulgaris 200, 1 

DIGYNIA. 

Callitriche verna 711, 2 
DIANDRIA. 

M3NOGYNIA. 

Liguftrum vulgare 429, 3 

Circaea lutetiana 700, 4 

Veronica iongifolia - - 5 

fpicata - - 6 

ofncinalis 755, 7 

Beccabunga - - 9 
Anagallis 44,606 
fcuteilata 43, 

ferpyllifolia- . 8 

Chamsedr. 142, 10 

agreftis 23, 12 

hederifolia 22, 11 

triphylla . . 14 
Gratiola officvmlis 356, 
Pinguicuia vulgaris - - 607 

Verbena ofticinalis 154, 15 

Salvia pratenfis - - 17 

Verbenaca - - 18 

Lycopus europaeus 463, 16 

DIGYNIA. 

Anthoxanth. odorat. - - 608 
TRIANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Valeriana officinaiis ' 748, 19 

dioica 749, 20 



Locufta 



21 



Iris pfeud Acorus 9, 22 



fcetidijfima 



27 



Schoenus Marifcus 187, 

nigricans - - 23 



Cyperus fufcus 331, 25 

Si.irpus paluftris - - 27 

caefpitofus ? 320, 

lacuftris - - 26 

fylvaticus 332, 24 

maritimus 1^6, 
Eriophorum polyltach. 307, 28 

Nardus ftrifta . . 29 

DIGYNIA. 

Panicum gLiucum 348,' 

fmguinale 339, 36 
crus galli 346, 33 
Phalaris canaricnjis 566, 

plileoides 304,609 
arundinacea 333,2,57 
298, 

Phleum pratenfe 302, 30 
arenarrum - - 31 
twdofum 290, 
reclinatum 306, 
Alopecurus prateniis 305, 32 
geniculatus 307, 33 
Milium effufum 350, 37 
Agroftis fpica venti 295, 39 
ftolonifera 282, 38 
Aira aquatica 281, 31 

csefpitofa 296, 
montana 352, 41 

canefcens 313,5 
Poa aquatica 297, 44 

pratenfis 291,611 
anguftifolia . . 613 
trivialis 292, 
annua 293,45,613 
compreffa 287, 608 
Briza media . - 4^ 

Daftylis glomerata - - 47 
Cynofurus criftatus 301, 49 
paniceus 347, 90 
Feftuca ovina 314, 43 

Feftu- 



FLORA BELGICA. 



55 



Feftuca fluitans 299,46 

Bromus fecalinus 225,50 

fterilis 226, 52 

pinnatus 354, 51 

Lagurus oblongus 303, 

Avena fatua 227, 54 

nodofa 288, 55 

Arundo phragmites 67, 56 
Calamagroftis 335, 

arenaria 308, 58 

Lolium perenne 342,60 

temulentum 340, 59 

Elymus arenarius 285, 

Triticum repens 280,61 

Hordeum murinum 345,66 

TETRANDRIA. 

MONOGYNIA, 

Globularia vulgaris - - 67 

Dipfacus fullonum 190,68 

pilofus 191,69 

Scabiofa arvenlis 684,70 

fuccifa 712,71 

Galium paluftre 266,74 

verum 264, 72 

Moliugo 49^75 
Aparine 56,76 

parifenfe ? 265, 

Rubia tin&orum 649, 

Plantago major 580,77 

media 581,78 

lanceolata 580, 79 

maritima 176,81 

Coronopus 175, 80 
Sanguiforbaofficinalis - - 82 

Cornus fanguinea - - 83 

Trapa natans 731, 
Alchemilla vulgaris 10, 

DIGYNIA. 

Aphanes arvenfis i5 T >86 
Cufcuta europzea 182, 87 

TETRAGYNIA. 

Ilex aquifolium 387, 88 

Potamogeton natans 604,89 
iucens 606, 90 



Potamogeton ferratum 607, 92 
crifpum - - 93 
compreffum - - 93 

Sagina prooumbens - - 94 

PENTANDRIA. 

MONOGYNI A, 

Myofotis fcorpioides 195, 95 
196, 

Lithofperm.officinal. 437, 

arvenfe 438, 9 6 
Anchufa officinalis - - 615 
Cynogjoffum vulgare i85- 97 
Pulmonaria maculata 714, 
Symphytumofficin. 713, 98 
Borago offcinalis 101, 99 
Afperugoprociunbens- - 102 
Lycopfis arveniis 102,100 
Echium vulgare 448, 10* 
Primula ver. eiatior 752. 
Menyanthes trifoliata739, 103 
Kymphoides 527, 104 
Hottonia paiuftris 484» I0 5 
483, 

Lyfimachia vulgaris 449, 106 
punUata Cluf. 
thyrfiflora 451, 107 
Nummularia 524, 108 
Anagallis arvenfis 38, I0 P 
Convolvulus arvenfis 168, 1 10 
fepium 166,111 
Soldanella 701, 112 
CampanulaTrachel. - - f*3 
perficifolia - - n5 
rotundifolia 116,117 
Speculum 532,118 
Samoius valerandi 4 2 > 120 
Lonicera periclymen. 560, 121 
Verbafcum Thapfus 753, 125 
nigrum - - 120 
Blattaria 90, 127 
Hyofcyamus vulgaris 382, 123 
Datura Stramonium - - 122 
Solanum nigrum 698, 129 
Duleamara 699,13' 
D 4 Rhfr 



5<5 



FLORA BELGICA. 



Rhamnus Frangula, 30,128 
Evonyrnus europaeus - - 85 
Ribes rubrum 357, 135 
nigrum 359, 134 

Uva crifpa 360, 130 
Hedera Helix 362, 132 

Illecebrum verticillat. 591, 
Glaux maritima 276, 138 
Vinca minor - - 137 

DIGYNIA. 

Herniaria glabra 588, 139 
Chenop. Bonus henr. 413, 140 
album - - 141 
rubrum? 72,14,143 
glaucum - - 142 
murale . - 144 
maritimum 391, 
Salfola Kali 396, 146 

fedoides 395, 
Ulmus campeftris 769, 151 
Gentiana Pneumon. 271, 147 
Centaurium 137, 149 
perfoliata - - 150 
cruciata 270, 148 
Eryngium campejlre 214,153 
maritimum 213, 152 
Hydrocotyle vulgaris 627, 154 
Sanicula europaea - - 155 
Tordylium latifolium 136, 

Anthrifcus B. 
Daucus Carota 553, 156 
Bupleurum rotundifol. - - 199 
Selinum fyhjtjlre 60,158 
paluftre 689,159 
Crithmum maritimum B. 
Bunium Bulbocajlan. 100, 
Conium maculatum 105, 157 
HeracleumSphondyl. 709, 175 
Angelica fyfveftris 49, 161 
Ligufticum Levijlic. 428, 160 
Siam latifoiium 694,162 
nodiflorum - - 163 
Sifon inundatum 480, 
Phellandrium aouatic. 157, 166 



Cicuta virofa 695, 167 

Oenanthe fiftulofa 531, 165 
TEthufa Cynapium 156, 168 
Scandix Anthrifcus 514, 171 

Pe&en ven. 675, 170 
Ch3erophyll.fylveftre6i5, 173 

temulentum 150, 174 
Paftinaca fativa 555, 176 
Smyrnium Olufatrum 378» 
Anethum Foeniculum 321, 177 
Carum Carvi 18°, 
Pimpineila faxifraga 571,179 
Apium graveolens 59, 181 
^EgopodiumPodagrar. 50, 180 

TRIGYNIA. 

Viburnum Opulus - - 183 
Sambucus nigra 671,184 
Ebulus 672, 185 
Alfine media 27, 253 

Corrigiola litoralis 580, 180 
59°» 

TETRAGYNIA. 

Parnaffia paluftris 355, 187 

PENTAGYNIA. 



Statice Armeria 131, 188 

Limonium 432, 

Linum catharticum - - 191 

Radiola 589, 192 



Drofera rotundifolia 642, 193 
longifolia 643, 194 

POLYGYNIA. 

Myofurus minimus 379, 195 
HEXANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Ailium urfinum 17, 

vineale i8> 203 

carinatum - - 198 

Ornithogal. luteum » - 205 
minimum 

umbellatum 544, 616 
Anthericum ofiifrag. - - 204 
Afparagus officinalis 69,206 
Convallaria majalis 430,207 
polygonatum 584, 209 
Con- 



FLORA BELGICA. 



57 



Convallaria bifolia 431,208 

Acorus Calamns 8>2io 

Juncus effufus 389,215 
conglomeratus - - 617 

inflexus 388» 

fquarrofus 319, 214 

articulatus 317,213 
bulbofus 

bufonius 336, 212 

campeftris 337,211 

Berberis vulgaris 84,216 

TRIGYNIA. 

Rumex aquaticus 407,219 

obtufifolius 408, 217 
crifpus 

fanguineus 411,218 

Acetofa 6, 220 

AcetofelJa 7, 221 

Triglochin maritim. 323, 223 

paluftre 322, 222 

POLYGYNIA. 

Alifma Plantago _ 577, 224 
ranunculoid. 578, 225 

HEPTANDRIA. 

MONOGYNIA. 

>Efculus Hippocallan. 135, 227 
OCTANDRIA. 

MUNOGYNIA. 

Oenothera biennis 450, 229 
Epilobiuin anguftifol. 454, 230 
hirjutum 455, 231 
montanum 452, 233 
paluftre 453.233 
Vaccinium Myrtillus 767, 236 
Vitis idaea 
Oxycoccus 76, 632 
Erica vulgaris 205,235 
fcoparia, - - 234 

cinerea 207, 
multiflora 206, 
arborea 208,619 

TRIGYNIA. 

Polygonum aviculare 585, 241 
Biftorta B. 



Polygon, Perficaria 561,240 
Hydropiper 564,239 
amphrbium 562,238 
602, 

Convolvulus 169,243 
ENNEANDRIA. 

HEXAGYNiA. 

Butomus umbellatus 392,244 
DECANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Pyrola rotundifolia 612, 
uniflora B. 

DIGYNIA. 

Saxifragatrida&ylit. 684,247 
hypnoides - - 248 
Scleranthus annuus 587,246 
Saponaria offlcinalis 673, 245 

TRIGYNIA. 

Cucubalus baccifer - • 620 
Steilaria holoftea 129,252 
graminea 130,251 
nemorum 24,621 
Arenaria peploides 54,622 
trinervia 62,255 
ferpyllifolia 28,254 
rubra 36, 250 

268, 

PENTAGYNIA. 

Cotyledon umbilicus B. 
Sedum Telephium 717,266 
rupeftre 267 
acre '285, 268 

album 283, 269 

Cepaea 139, 
Oxalis Acetofella 737,264 
corniculata - - 265 
AgroftemmaGithago 444, 262 
Lychnis FJos ciiculi 133, 263 
dioica 445,249 
Ceraftium vulgatum 128, 259 
vifcofum 30,260 
arvenfe 20^261 
aquaticum 25, 
Spergula arvenfis 24,257 
V 5 Spergu- 



58 



FLORA BELGICA. 



Spergula nodofa 35,258 
DODECANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Afarum europrcum 68, 
Lythrum Salicaria 456,270 
HyJJhpifolia - -271 
Portulaca oteracea 600,308 

DIGYNIA. 

AgrimoniaEupatoria 219,272 

TRIGYNIA. 

Refeda Luteola 443, 309 
vulgaris 639, 3 1 o 
Euphorbia/V^&y 558,303 

Chamcrfyce B. 

Peplis B. 

hetiofcopia 728, 302 
platyphyllos B. 
exigua 727, 304 
Paralias 720, 306 
cyparijf. 725,624,305 

Paluftris 724,307 

POLYGYNIA. 

Semperviv. tectorum 682,237 

ISOCANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Prunus fpinofa 611,274 
Padus - - 277 

DIGYNIA. 

Crat3egusOxyacanth.479, 278 

TRIGYNIA. 

Sorbus aucuparia 706,279 

PENTAGYNIA. 

Pyrus Malus 460,281 
communis 614, 282 
Spiraea Ulmaria 81,284 
Filipendula B. 

POLYGYNIA. 

Rofa Mveftris - - 285 

fpinohTfima 646, 

eglanteria 647, 

Rubus fruticofus 650,286 

• caefius - - 287 

idasus 651,288 



Fragaria vefca 232,289 

Potentilla reptans 617,291 

argentea. - - 292 

fupina 618, 

Anferina 610,290 

Tormentilla erefta 279,293 

Gemn urbanum 127, 295 

Comarum paluftre 619,294 

POLYANDRIA. 

MONOGYNIA. 

Chelidonium majus 147,300 

Papa v er Rh ceas 55 1 , 299 

Argemone - - 623 

Nymphaea lutea 525, 296 

alba 526, 297 

Tilia europaea 722,301 

Ciftus guttatus 160,} 

TRIGYNIA. 

DelphiniumConfolida 164, 311 

PENTAGYNIA. 

Aquilegia vulgaris 61, 313 

HEXAGYNIA. 

Stratiotes Aloides 21,313 

POLYGYNIA. 



- -315 

636, 

7 J 8,3^ 

- -625 



Clematis Vitalba 

Anemone nemorofa 
ranuncul. 

Thali&rurn flavum 
minus 

Adonis annua B. 

Ranuncu]. Flammula 625,317 
Lingua 624,318 
Ficaria 148,319 
bulbofus 622, 322 
acris 620, 324 
repens 621,323 
fceleratus 626, 320 
arvenfis 623, 321 
parviflorus B. 
hederaceus 629,325 
aquatilis 485, 326 
486, 

paluilris 114,329 
DIDY- 



FLORA BELGICA. 



59 



DIDYNAMIA. 

GYMXOSPERMIA. 

Teucrfum Chamxpitys 143 
Qiamadrys 142, 



Scordium 676, 
Scorodonia 677,331 
Ajuga reptans 165, 330 

Nepeta Cataria 475, 340 

Betonica hirta 690, 
JVlentha fpicata 474,341 
aquatica 472, 342 
arvenfis 473, 343 
Pulegiam - - 344 
Cilechoma hederacea 364, 338 
Lamium album 411, 347 
purpiireum 400,340 



amplexicauie 403, 345 
Galeopfis Tetrahit 773,348 
Ladanum 772,349 
Galeobdolon- -354 
Sfachys f^-lvatica - - 350 
paluftris - - 351 
arvenfis 
Ballota nigra 464,352 
alba B. 

Marrubium vulgare 465,353 
Leonurus Cardiaca 462, 355 
Origanum vulgare - - 335 
Thymus Serpyllum 688? 332 
Acinos - - 333 
Melifla Nepeta n.3»337 
Scutellaria galericul. 457,357 
Prunella vulgaris 89, 99.356 

ANGIOSPERMIA. 

Rhinantlius Crifta g. 558, 361 
Euphrafia officinalis 220, 364 
Odontites 221,365 
Melampyrum pratenfe468, 366 
arvenfe 467,367 
Pedicularis fylvatica 557,362 
paluftris - -.363 
Antirrhinum Linaria 433,360 
Cymbalaria 197, 358 
Jpurium 55, 604 
minus - - 359 



Antirrhin. Orontium - - 603 
Scrophularia nodofa 679, 370 
C(;uatica 680, 616 
Digitalis purpurc a - - 371 
Limofella aqeatica 33, 579,] 
Orobanche major 448,368 
ramofa 497, 369 

TETRA DYNAivllA. 

SILICULOSA. 

Myagrum fativum - - 372 
perenne - - 404 

Draba verna 108,381 

Lepidium latifolium 419, 

ruderale 521,373 
petrseum B. 

Thlafpi arvenfe 719, 378 
campeftre 720, 379 
Burfa paft. 106,380 

Cochlearia officinalis 162,374 
anglica 163, 
Armoracia 631, 376 

Iberis nudicaulis *°7>377 

SILIQUOSA. 

Cardamine pratenfis 519,385 
hirfuta - - 628 
SifymbriumNafturt.aq. 520,398 
amphibium 632,401 
fylveftre 621.399 
tenuifolium 693,5 
Sophia 522, 403 
Eryfimum officinalej 215,392 
Barbarea - - 395 
AJliaria 16,393 
cheiranth. 513, 394 
Cheiranthus Cheiri 420.382 
Arabis thaliana 109,391 
Turritis glabra 96, 17,396 
hiriuta - - 397 
Braffica Napus 516, 
Rapa 636, 
campeftris 95, ' 
Erucajlrum 210,402 
Raphanus Raphaniftr. 634, 390 
Bunias Cakile 212, 384 

MONA- 



6o 



FLORA BELGICA. 



MONADELPHIA. 

DECANDRi A. 

Geraniumrotundifol. 372,405 
robertianum 374, 406 
cicutariura 373, 407 
mofchatum B. 

POLYAXDRIA. 

Althsea officinalis 37>4 TO 
Malva rotundifolia 458, 408 
fylveftris 459, 4°9 

DIADF.LPHIA. 

HEXANDRIA. 

Fumaria officinalis 338,412 
claviculcita 339,4*3 
bulbofa 340, 411 

OCTANDRIA. 

Polygala vulgaris 582,414 

DKCANDRIA. 

Spartiui.i fcoparium 267,415 

Genifta tinctoria - - 416 

germanica 268.417 

angliea 269, 
Ononis fpinofa 52,4*8 

mitis 53, 

Latbyrus latifolius - - 629 

tuberofus 414, 421 

pratenfis 415, 424 

Vicia fativa 756, 424 

fepium 757, 425 

Cracca 758, 4-3 
Ervum hirfutum - 436 

Ornithopus piifillus 545. 438 

Trifolium M. ccerulea 740, 

M. lutea 469, 434 

M. alba 469, 

repens 734, 43 r 

prateufe 733, 433 

fragiferum 738; 428 
rejupinatum • - 429 

arvenfe 736, 432 

agrarium 735, 430 

Lotus corniculata 439,427 

Medicago falcata - - 437 



POLYADFXPHIA. 

POLY ANURIA» 

Hypericum perforat. 383» 440 
quadrangul. 384,439 
hirfutum 46, 
humifufum - - 630 

SYNGENESIA. 

POLYG. -EQUALIS. 

Tragopogon pratcnfe 730, 452 
Picris hicracioides 
Sonchus oleraceus 
arvenfis 
pnhjlris 
Laftuca Serwla 
Prenanthes muralis 
Leontodon Taraxac. 

autumnale 373,446 
Hieracium Pilofella 568,444 
murorum 377, 
umbellatum 375.443 
Crepis teclorum 153,445 
H^^oferis minima 376,449* 
Hypochceris radicata 372, 447 
Lapfana communis 705,455 
Cichorium Intybus 152, 456 
Arftium Lappa 404,457 
Serratula arvenfis 124.462 
Carduus lanceolatus 125,459 
nutans 121,460 
acanthoides 123, 463 
paluftris - - 631 
heterophyllus 159, 



i.vt>448 
7 c ->453 
37°> 45+ 

339» 
• -441 
182,45° 



acaulis 
Onopordon Acanth. 
Cnicus oleraceus 
Cariina vulgaris 
Bidens tripartita 
cernua 



134» 

7i°» 458 
120, 
161, 464 

n8,4°? 
119,632 



Eupator. cannabinum 218, 465 

POLYG. SUPERFLUA. 

Tanacerum vulgare 716,466 
Artemifia vulgaris 64, 471 
campeftris 65, 

Artemi- 



FLORA BELGICA. 



61 



Artemifia maritima 3, 

Abfinthium 2,472 
Gnaphalium dioicum 279, 468 
fylvaticum - - 633 
Conyza fauarrofa B. 

Jordida 193, 634 
Erigeren acre 177,474 
caaadenfe - - 475 
Tuflilago Farfara 744,476 
hybrida 565, 478 
Petalitcs - - 477 
Senecio vulgaris 687,483 
vifcoJus 686, 
paludofus - - 635 
Jacobsea 386, 482 
farrncenicus - - 48 r 
After T-ripolium - - 484 
Solvdago Virgaurea 764, 480 
Inula Helenium 366, 



dyfenterica 



6 3 ( 



Oculus ehrifti 170,485 
PuJicaria - - 473 

Arnica montana - - 479 
BelJis perennis - - 494 
Chryfanth. fegetum 8--4>.7 
Leucanthein. 83.486 
Matricar. Parthenium 466, 488 
Chamoinilla 144, 489 
Anthemis Cotula 146.491 
arvenfis 145,637 
tinftoria 104, 
valentina 105, 490 
Achillea Millefolium 489, 492 
Ptarmica 193, 393 

POLYG. FRUSTRANEA. 

Centaurea Jacea 385. 487 
Cyanus 184,495 
Ccilcitrapa 126,496 

POLYG. necessaria. 

Calendula officinalis 115/ 

Othonna palullris 171,638 

Filago germanica 277,469 

arvenfis 278,470 



MONOGYNIA. 

Jafione montana 638,498 
Viola odorata 761, 500 

canina 760,499 
tricolor 762,501 
Impatiens noJi tangere 80,502 

GYNANDRIA. 

DIANDRIA. 

Orchis mafcuJa 537," 

IVlorio 538, 504 

militaris 536, 

bifolia 539, 

conopfea 541, 

latifolia 543, 503 

maculata 542,639 

Ophrys ovata 534, 506 

cordata _ 535, 

Zeelandica 540, 

Serapias latifolia - - 505 

longifolia 369, 

palcftris 367, 

HEXANDRIA, 

Ariffolochn: Ciematitis 63, 

POLYAXDRIA. 

Armw maculatum 66,508 
CMa europiea 194,507 
Zofteru marina 11,640 
JMONOF.CrA. 

MONANDKIA. 

Zanichellia paluftris 

DTANDIUA. 

Lemna minor 416,592 

polyrdiiza - . 591 

gibba 416, 

trifulca 518,590 

TRIANDPIA. 

Carex dioica 

pulicaris 

vulpina 328, 509 

leporina 329, 641 

flava 338, 
digitata 

veliearia 328,642 

acuta 3H>5™ 
Carex 



62 



FLORA BELGICA. 



Carex pfeudo Cyper. 326,511 

hirta 

Typha latifolia 745,512 

anguftifolia 746, 
Sparganium ereftum 707, 

T KTRANDRIA. 

Betula alba 88,519 

Ahuis 19,5 '8 

Urtica dioica 770,516 

orens 77^5*5 

PJ NTANDRIA. 

Xantliium ftmmarium 406,514 
Amarat! ;uis Blitum 91,515 

POLYANDRIA. 

Ceratophyllum demerfum 
Myriophyllum fpicat. 487,525 

verticillatum 482, 
Sagittaria fagittifolia 655,524 
Votcr\um Sanguiforba 572, 
Quercus Kobur 615,526 
Fagus fylvatica 224,528 
Corylus Avellana 173, 530 

MONADELPHIA. 

Pinus fylveftris 573>532 

SYNGENESIA. 

Momordica£/afm'Km 177»^ 
Bryonia alba 97,53^ 

DIOF.CIA. 

DIANDRIA. 

658,537 



289, 40 
283, 

- - 73 
55 2 >554 

76,644 

75» 55<5 

- -557 
74 



Salixj alba 

pentandra 

viteilina 661, 

purpurea 659, 

fragilis 660, 539 

Caprea 662,540 

viminalis 664, 538 

rofmarinifol. 542 

arenaria 668, 643 

TRIANDRIA. 

Etnpetrum nigrum 209,559 

TETRANDRIA. 

Vifcum album 765, 
HippophaeRhamnoid. 640, 
Myrica Gale 641,1543 



PENTANDRIA. 

Humulus Lupulus 442,546 

OCTAiVDJUA. 

Populus tremula 598,548 
n 'g ra 599-549 
alba 597' 547 

ENNEANDRIA. 

Mercurialis annua 476,55 
Hydrocharis Morfus 520,551 

MONADELPHJ A. 

Juniperus communis 593,552 

POLYGAMIA. 

MONOECiA. 

Holcus lanatus 
mollis 
Valantia Cruciata 
Parietaria officiualis 
Atriplex baftata 

patula 

maritima 

littoralis 

portulacoid. 361, 
Acer pfeitdo Platanus 4, 228 
campeftre 5, 227 

DIOECIA. 

Fraxinus excelfior 233, 558 
CRYPTOGAMIA. 

FILICES. 

Equifetum arvenfe 204, 560 
fylvaticum 
paluftre 202,561 
fluviatile 199, 
hyemale 201, 562 
Ophiogloffuni vulgat. 533, 564 
Ofmunda regalis 229,563 
Spicant - - 566 
Lunaria 441, 
Pteris aquilina 228,565 
Afplen. Scoloper.Jt. 436, 

Trichomanes 732,645 
Ruta murar. 652,567 
Polypodium vulgare 592, 568 
F. mas 230,559 



CV. 



cr. 

ANTHROPOMORPHA 

qu;e 
PR^SIDE 

D. D. CAR. LlNNiEO 

Propofuit 

CHRISTIANUS EMANUEL HOPPIUS, 

Petropolitanus. 
Upfalia 1760. Septemb. 6. 



D. D. 

1n magno hujus mundi Theatro, quod Lapidi- 
bus, Plantis, Animalibusque opertum eft, quce 
ut diverfiflima funt genere, ita numero infini- 
ta; ne unum quidem repcritur, quod ratione com- 
pofitionis, multiplicationis, fuftcntationis, & ordi- 
nis, luculentiflime non teftetur, Ens omnipotcns 
& omnifcium haec omnia mira arte fecifle. Verutn 
tamen nulli animali inter hiec varia, pervium eft, 
Itupenda hsec natune miracula percipere & ad- 
mirari, Hominem fi excepcris. 

Homo rerum curiofus, quem varietas ma- 
xime delectat, trahitur (fus ut medeatur indi- 
gentise,) vel mediate vel immediate ad confide- 

ran- 



54 ANTHROPOMORPHA. 



randas res naturales; cumque illis utitur, non 
poteft non carum admiratione capi, & ad DEUM, 
earundcm auctorem, mente elevari. 

Rerum harum confiderario, Sckntia Natura- 
lis fortita eft nomen, quam Medici quonciam fibi 
vindicarunt, quafi omnes res naturalcs ipforum 
ob artem furffent conditae, adeoque & hi hanc 
partem fcientiarum in fcholis ubique publice & 
privatim docuerunt. Perfpicaciorcs demum fafti, 
& quidem hoc nollro revo, reliqui Eruciit*, hanc 
praerogativam illis dencgarunt; quin & hifce tem- 
poribus ipfi principes fereniffimi hanc fcicntiam 
tanquam fuam adoptavere *), quafi nobiliffimam 
ac jucundiffimam , quibus etjam rcferenda funt 
maxima naturae miracula in unum collefta, qua; 
illi foli potuerunt a rcgionibus maxime diffitis ad 
nos translata procurare. Vifus hominis ita efl 
comparatus, ut quse ab eo maxime diftent, nec 
non qiuc iibi fint nimis propinqua, oegre cogno- 
fcat: atque perfuafum habeo, horninis vim intelli- 
gendi cjusdem efTe indolis; namque fimpliciflimus 
pulvis, & forma hominis excellentiilima, seque 
difficiles funt perceptu. 

Ex omnibus quae geftat globus terraqueus, 
nihil magis aflimiiutur gcneri humano, quam ge- 
nus Simiarum; earum tacies, manus & pedes, 
brachia & cnira, pectus & inteflina, quoad maxi- 
mam partem referunt iimilitudinem noflxam. Mo- 
res illarum & ingeniofa inventa ineptiarum & joco- 
rum, nec non imitatio aliorum (hoc eft, procli- 
vitas componendi fe ad guftum fecu!i) effingunt 
illas nobis adeo- fimiles, ut vix difcrimen naturale 
inter hominem, & ejus imitatricem, Simiam fcili- 
cet, obtineri poflit. 

Mul- 

3« 1 — , i . 

*) Vide Muf. Adolph. Frider. prafat. 



ANTHROPOMORPHA. 



Multis videri poterit, rnajorem efTe difFeren- 
tiam Simia: & Hominis, quam diei & no&is; 
verum tamen hi, comparatione inftituta inter 
fummos EuropEe Heroes, & Hottentottos ad Ca- 
put bonse fpei degentes, difficillime fibi perfuade- 
bunt, hos eosdem habere natales; vel fi virgi- 
nem nobilem aulicam, maxime comtam & hu- 
maniffimam, conferre vellent cum homine fylve- 
ftri & fibi relicto, vix augurari pofTent, hunc & 
illam ejusdem efTe fpeciei. Rudes, & qui educa- 
tionem non funt fortiti homines, magis, qua 
mores , djftant ab illis, qui periti funt actionum 
vitae , magis inquam, quam pyrus fylveflris, afpe- 
ris fuis aculeis & fiuclu auflero, differt ab arbo- 
re, quse in horto circumfoifa lueta viret. 

Sunt varii homines reperti & ingeniofe de- 
fcripti, qui omnem fuam vitam in fylvis inter 
Bruta egerunt, quortim heic loci primus nomi- 
nandus eft: 

I. Puer cum URSTS vepertus , in magno Dd- 
catu Litbuaniio, anno reparata; falutis 1661. 

. II. Puer LUPOS inter correptus anno 1544. 
in Haffia. 

III. Puer intcr BOV T ES inventus in Bamberga, 
& a Camerario defcriptiiS; 

IV. Puer inter OVES in Hibernia ex occa- 
fione comprehenfus, cujus dedit defcriptionem 
Tulpius. Ut fcientes prsetereamus puerum Han- 
noveranum A:o 17 19. puerosque montis Pyrencei 
anno 17 19. & puellam Campanicam, ca?terosque 
ejusmodi in multitudine occurrentes, qui omnes 
in eo convenere: 

1:0 Quod loqui prorfus non potuerint. 
2:0 Quod omnes fuerint hirfuti. 
3:0 Quod manibus & pedibus innixi cucurre- 
rint, arbores fine mora coufcenderint, ad occur- 
Tom.VL E fum 



68 , ANTUROPOMORPHA. 



facile omnes, radices & bulbos, panes, pultes, 
bellaria, jufcula, lacticinia, fed & cochleas & 
oftreas quas lcpide aperiunt , infecla, ranas, immo 
nonnumquam etjam carnes. Pediculos continuo 
venantur, fordes auferunt a corpore , lufibus uti 
pueri continuo deleftantur, & faltibus prrcftantifiimi 
funambulones, lepidi ubique gcfticulatores , ad 
quos numquam fatis ridetur. Natura fua funt ma- 
levolae, in malum omne proclivcs, furto admo- 
dum dcdita?, libidinoliflimce, etjam utcrum ge- 
rentes; injuriarum omniuin admodum memorcs, 
nec facile reconcilianda: ; proterva? femper, fed 
fimul tirnidi cacatores; ftultitiarum etjam omnimn 
imitatores; difficile cicurandaj; amant & fuos 
pullos tam matcr, quam ipfe patcr, etjam poft 
novum puerperium. Horrent a Crocodilis, Ser- 
pentibus, & quod mireris, a contagiofis febri- 
citantibus. 

Longior forem, fi ritus & mores fimiarum 
hic loci narrarem: pauca tantum loquar de noftris 
ut ita dicam propinquis, five de illis ex gcncre 
fimiarum, qua? a:que ac nos reftas itant, duobus- 
quc ftant pedibus, immo quoad phyfiognomiam 
& plantam manuum nobis fimi]]imx > funt: quatuor 
harum efie nationes, ex hiftoria earundem mihi 
innotuit. 

I. PYGMiEUS. 

SIMIA ccaudata ferruginea, capite lacertisque pilis 
reverfis. Homo fylveftris. Edvo. av.5. p.6. 
t. 213. 

Py«vu<zus a nobis propinquitate longius rece- 
dit, cuius & pulchram imaginem Edwardus loco 
allegato nuperrime dedit, depiclam, fecundum ex- 
emphim, quod Londini in Mufeo Stoaneo con- 
fpiciendum fiftitur; cujusmodi etjam aliud fpe- 
cimen idcm laudatus D. Edwards nuper NobiluT. 

D. 



ANTHROPOMORPHA. 



69 



D. Prsefldi dono obtulit. Pygmsetis hic Londi- 
nenfis juvenis adhuc fuit, tantum qninque fpithu- 
mas longus. Nates illius non funt calwe, vel po- 
tius, non funt ita comparatcc, quemadraodum plu- 
rimarum fimiarum; Capnt Hfi rotundam, ut homi- 
ni; Frons nuda , ncc pilis obtecla ; . Nafns autem 
dcpreffus, ad limilitudinem Hottentotti; Crincs e 
cervice, fupra verticem, frontem Verfus, deflexi 
eunt, & ita inclinati penderit deorfum ante aures; 
' Pili lacertorum intcr cnbitum & palmam, reflexi 
verfus cubitum vergunt, ita ut utrinque oeeur- 
rant in cubito. Totus colore eft fcrrugineus, non 
difTimilis lateri bene coc~to. Habitat in Africa, vi- 
vendi rationem, & qui ejtks fint mores , prorfus 
ignoramus. Ex manibus illius pofterioribus, -fivc 
pedibus, qui ad manus noftras fimilitudinc prope 
accedunt, apparct, illum magis convenirc cum 
Simiis, quarn nobifcum *). 

II. SATYRUS. 

SIMIA ecaadata fubtus nuda abdoniine gibbofo. 

Syft. nat. 10. p, 25. n. 1. 

Satyrus eft quoque incola Africie , in Euro- 

para ex Angala adveclus. Hujus duas habemus 

efBgics : unam anus astate confectse , qua? viva 

delincata fuit apud Principcm Araufionenfem, 

Fridericum Henrici Filium ; repcritur ca in Tulp. 

obf. Lib.%. Cap. 56. defcripta & delincata. AKe 

ram puellae, elaboratam a Scotino, Londini 1738. 

E 3 quo 
. * I 1 

*) Sibi perfuafum vult Clariffimus D. Edwardns , Pygmce- 
um eandein effe fpecieni cum Satyro, quamvis pili itt 
ilio tejlacei, m hoc fujci; nos nihil qnidquam de vivis 
non vtjis pronunciamus ; cum vero & Tuipius & Scoti- 
nus ih fguris Juis conveniant , qni ipfi ciutoptce fuere , 
dubium ejjfe nequit , quin eandem fpeciem uteraue propo- 
uat. Cttm vevo Pygmans Edwardi arcl.iori fit compa- 
ge, & undique hirfittus , eundem drJfbiBktm dedimus % 
donec certbra innotefcant. 



ANTHROPOMORPHA. 



quo viva fuerat translata. Haec | in eo diftin&a 
efb ab illa, quod breves habeat capillos in capite 
& dorfo; verum facies, frons, aures, peftus, 
abdomen , brachia & crura, funt paenc nuda, nec 
capillis obdu&a. Pracipue cognofcitLir magni- 
tudine abdominis, quod tumidum gerit, virgi- 
nem ]icet agat; eftque adeo maxime in eo diver- 
fa a noflri gcrJeris pueilis junceis. Et quia hasc 
habet manus loco pedum pofteriorum, non vel- 
]em cum illa aliquam jungere propinquitatem. 
iEquat nos magnitudine, vel quinque eft pedes 
longa, mufculofa & torofa, ita ut cum viro va- 
]ido luftari audeat, vimque inferre generi noftro 
non dubitet, adeo ut nullae feminae fuftineant 
folae intrare fylvas, quas incolant hi Simii mares. 
Sunt infuper elegantes & mundi , inccduntque 
er<.c~ti. Prehendebat hasc Tulpiana vaslpotorium 
una minu, fuftulit operculum altera,' dimidium- 
que eduxit, os fuum palma abftergens; cum cu- 
bitum iret, caput pulvinari fuperinjecit, ftragulo 
humcros cooperuit fuos, & ad modum honeftas 
matronJB , tuta quievit. Praeterea nihilj mihi cum 
ilia negotii. 

III. LUCIFER. 

HOMO caudatus vulgo dictus. Syft. nat.io* p.24. 

Hic majorem fibi nobifcum vindicat affinita- 
tem, qucm his adjiciam ob ftru&uram confor- 
mcm, quamvis caudatus {]:. Degit hic in qui- 
busdam Indias Orientalis infulis, propioribus ad 
polum antarclicum; etjam praebet fe hic con- 
fpicier;dum in Nicobar infula, inter Bengalam & 
St.matram , item in Java, qui quidem non ad- 
huc paiTus eft fe ab ullo piftore rite exprimi. 
Effigiem ilJius, eamque unicam reperi apud Al- 
drovmdum. Digit. 249. quam fibi ex India Ori- 
entali comparavit, quae icaudam longitudine pe- 

dum 



ANTHROPOMORPHA. 



dum fcrt, cum taracn plcrique auctorum abbre- 
viatam efle tradant. 

Varii peregre proficifcentium hujus mentio- 
nem fecerunt *), interque hos Nicolaus Mat- 
thaei filius Kbping, Suecus, qui in itinere fuo, 
hunc coram intuitus eft, marem feminamque 
haud male defcripfit, dum hanc in fententiam 
loquitur: Erat gens horrida & tetra, flava, in- 
termixta nigredine, ac quemadmodum feles, cau- 
da inftrucla, qua? tamen nuda erat, atquc huc 
& illuc difcurrebat, ad imitationem fclium. 
Cum ad littus appuliitemus, ftatim nos adierunt 
in navibus, afFerentes fecum quosdam Pfittacos 
erithacos, quos permutare voluerunt, rebus qui- 
buslibet ferreis; cum vero animadvertiiTcnt nemi- 
nem fecum mercari velle, ftatim colla Pfittacis fuis 
frangebant, & crudos coram devorabant. Tan- 
dem tanta multitudine confcenderunt naves, ut 
malum ab illis metueremus, unde bombardas 
folvimus, quibus folutis, plerique fugiebant; ma- 
nentes autem, propius ad nos in navem fine me- 
tu acceflerunt, omnesque perquifivere navigii an- 
gulos & ioca in ilJa abdita omnia , auferentes fer- 
ramenta quaevis vifui illorum obviam facla. Con- 
tigit autem, ut Gubernator navis, qua vecli fui- 
mus, continentem quinque comitibus fibi adjun- 
ctis, fcapha peteret , vifurus , fi quid quod efui 
efTet, hic locorum ihvenirctur; cum autem per 
integram noclem abfuiffent, mora; impatiens, 

E 4 Do- 



*) Bont. Jav. 85. de hac: In infula Borneo, in regno Suc- 
codana diUo , hhmines montani caudati in interioribus 
regni inveniuutur , qnos multi e nojlris in aula Regis 
Succodaiice viderunt. Cauda autem illis ejl prominentia 
quadam ofjis coccygos , ad quatuor vel amplius digitos 
excrefcens\ eodem tnodo, quo truncata cauda canum, 
fed depilis. 



72 



ANTHROPOMORPHA. 



Dominus navis cymbam majorem, hominibus re- 
fertam, duobusque tormcntis • bellicis inftruclam, 
fummo mane ad continentem milit. Cumque in 
terram tranfilifremus, & tormcnta adducta femel 
iterumque explofiffcmus , homines hi caudati fyl- 
vam & fugam petebant; ac tum demum triftes 
comperimus fcapham in partes minutiflimas dif- 
fectam , & clavos ablatos. Deinde animadverte- 
bamuj fumum in monte, quem ftatim fcandeba- 
mus; nihil aliud invenientes, quam comitum noftro- 
rum oifa & reliquias, quorum carnem hi pagani 
fine dubio devorarunt , illis mifcrc mactatis; redi- 
bamus igitur attoniti & ftupcfa&i, narraturi vifa 
remanentibus in navi. Utinam aliquis autoptes 
peregrinator ^ qui tres orbis incolas adit, in fe 
fufciperet horum hiftoriam naturalem rite & dilu- 
cide proponendam, quo adeo fmgulare animal rite 
innotefceret Naturae confultis *). 

TROGLODYTA. 

HOMO no&urnus. Syfi. Nat. 10. 24. 

Filii bi tenebrarum , qui dicm loco noctis, 
& hanc in Iocum diei fubflituunt, videntur mihi 
proxi-me ad nos affinitate accedcre. Hi, inde Us- 
que a temporibus Plinii, qua nomen innotuere, 
atque in JEtbiopia, Java & Amboina, in Ophir 
monte Malacca , infulisque quaj Ternatea nuncu- 
pantur; nec non aliis in locis, plerumque in ca- 
vernis fubterraneis, degunt **). Bontius in Java 

in- 



*) Maupertuis Oeuvr. 2. p. 351. dicit, hoc genus quafi 
medium inter Homines & Simjas conjlituere, feque ii- 
bentius cum his tranjigere velle horulam, quam cum ele- 
gantiffimis Europce ingeniis. 

**) Plin. lib.5. c. 8. Troglodytce Jprcus excavant; hce 
illis domus; vicius ferpentiuin camcs; Jlridorqitr non 
vox, adeoque fermonis commercio airent. 



ANTHROPOMORFHA. 



infula depinxit illos, fecundum excmplar vi- 
vum *). Puero novenni hi multo majores non 
funt : qua colorem candidi , nec a fole tofti , 
quia no&urni femper oberrant; incedunt erecto 
corpore, rcque ac nos: pili capitis eorum breves, 
& natura cincinnati, non aliter ac Mauri, nmul 
autem funt albi; oculi illorum orbiculati: pupilla 
& iridc aurea, quod pecuiiarem in iUjs mere- 
tur obiervationem. Palpebrre antice incumbunt, 
unde vifus illorum obliquus & lateralis; fub pal- 
pebra autem fuperiori habent membranam nicti- 
tantem, quemadmodum urfi, noctuae & alia ani- 
malia noctu vagari folita, qure proprietas ilios, 
ut prsecipua nota, a nobis difcinguit. D. D. 
Prafes conveniebat quendam in Belgio, reverten- 
tem ex India Orientali, qui afferebat, fe illos 
coram intuitum fuiife in Java , cujus defcriptio, 
quam dedit illorum , concordabat ex aife cum 
itinerariis; praeterea dixit hic, plicam cutis ex 
inferiore parte ventris pendentem operuiife pu- 
denda feminse: qua in re diflimiles non funt 
Hottentottis, qui CaiTariam incolunt. Idem retu- 
lit, illos habuiffe dentes omnes approximatos, 
neque laniarios diftinftos & fpatio feparatos a 
reliquis dcntibus. Nuperrime autem D. JJraad 
ex itinere fuo feptenni Ind;co redux , certiflime 
aiTeverabat, harum brachia iongiora effe quam 
in noftra gente , & manuum digiti demifli ipfa 

E 5 ge- 



*) Bontins Jav. 84- de b&c fpecie: Vpfc ego cliquol utri- 
usque fexus eretHe incedcntes, imprimis fenmiam (cu- 
jus figuram exhibet) tanta verecundia ab iguotis f>bi 
hominibus occulentem , tum quoque faciem manibus e- 
gentem, ubertimque lacrymantem, gemitus cientem & 
cceteros kvmanos acJ.iis cxprinraitem , ui nihil ei hunia- 
m deeffe diceres prccter loquelam. Loqm aulem eos 
easque pofje, fed non velie , ne ad iabarts cceercntur, 
ajunt gfavani. 



74 ANTHROPOMORPHA. 



genua attingere , dum in nobis tantum dimidium 
femoris tangunt. Hi latitant in fpeluncis fuis in- 
terdiu, & pene caecutiunt, antequam ab bomini- 
bus correpti, pedetentim adfuefcant luci; noftu 
diftincte vidcnt, quod indicio cft, pupillam illo- 
rum magis effe dilatatam nofhra; in tcnebris res 
fuas curant, furantur ab hominibus quidquid oc- 
currat, & ad rem fuam tamiliarem augendam 
pertinere ducant; quare incolae in his oris abs- 
que mifericordia illos tanquam fures perniciofifli- 
mos trucidant, enecantque, ubicumque illis ob- 
viam fadli fuerint. Propria utuntur lingua , quam 
loquuntur fibilando, adeo difficili, ut vix ab ul- 
lo edifci poflit, nili forte longiori cum illis con- 
fuetudine, noftroe autem linguae addifcendae adeo 
funt, ex narratione quorundam, inepti, ut nihil 
eloqui poflint, prseter particulam affirmativam 
& negativam. Quidam auctorum contendunt, il- 
]os confeflbs fuilfc, fc olim imperitaiTe populis 
in hoc mundo , deinde autem ab hominibus fuiffe 
ejeftos; nunc fpe viventes, illud tempus affore, 
quo imperium amiffum recuperabunt ; fed ad ca- 
lendas gr?ecas *). Multis in locis Indiaj orien- 
talis, in sedibus excepti, ufurpati funt, quemad* 
modum pueri, ad mandata leviora rei domefticai 
curanda, e. g. ad portandam aquam, quadrasque 
inter epulandum afferendas & auferendas. Lau- 
datus Koping intuitus eft talem in Amboina, a 

Guber- 



*) Dalin in oratione Acad. R. Kolm. de hac : In media 

Africa genus hominum invenitur niveum, cui Pili albi 
contortuplicati , Aures longa, Palpebra incumbentes , 
Oculi orbiculati iride . rofea pupillaque membrana flava 
fiellucida; vifus lateralis in utrumque latus ftmul; me- 
lior tamen in tenebris quam in luce; vita curriculum 
25 annorum. Corpus exiguum. Hos loqui & cogita- 
re, ferramque fiti caufja rreatam, cujus domimum ft 
tandem obtenturos fperare. 



ANTHROPOMORPHA. 



75 



Gubernatore navis acquifitum, qui primo tem- 

pore, poftquam captus fuit, cibum coclum ede- 

re nequivit, nec lucem adfpicere; cumque itaret, 

pedes alte tollebat, non antea in fuis fylvis pa- 

vimento adfuetus plano in quo ambularet. Incly- 

tus ille Rumphius narratur habuiffe talem in domo 

fua, per tempus octo annorum; fed deploramus 

opus illius de animalibus deperditum effe, quod 

fme dubio adeo praeftans & excellens fuiffet, ac 

idipfum eft, quod edidit de.Conchiliis & Plantis 

lndias Orientalis. 
t 

Quoniam itaque nemo fine deleclatione & 
admiratione fingulari fpefrare poteft diverforum 
Simiorum vivendi genus prorfus ridiculum & curio- 
fum, neceffe eft, neque hos, quos jam memora- 
vimus, quique hominibus funt fimillimi, fme ftu- 
pore mentis, ab ullo naturoe perito, confiderari 
pofTe. Quamobrem mirari convenit, unde faftum 
fit, ut fciendi cupidus homo, reliquerit hos huc- 
usque fuis in tenebris, nec voluerit vel tantilJa 
ratione cognofcere Troglodytas, proximai fecum 
propinquitatis. Multi mortalium fuos terunt 
dies in fludio gulae atque ventris, & anxie id 
unice cogit^nt, quomodo viftum & opes, ut- 
cumque corrafas, fuis cumulent; nec aliter fe 
res habet in maxima parte illorum, qui navibus 
Indias petunt; quibus folis hoc contigit, ut 
invifant genus Troglodytarum : hi lucro tantum 
inhiantes , infra fuum negotium reputantes , re- 
rum naturalium fcrutari naturnm & rimari occo- 
nomiam. Sed quid, qua?fo , .effet convenientius 
objeclum deleftationis, vel Monarchai 5 cuilibet, 
quam domi fuae, coram intueri animalia, quae 
numquam fatis demiran poffumus. Quam facile 
fieri non poffet, ut Rex, horum potiretur , ad 
cujus nutum certando integra fleclitur gens? 

Neque 



ANTHROPOAIORPHA. 



Neque parum conduceret Philofopho, fi aliquot 
dies cum aliquo horum verfaretur, exploraturus, 
quantum vis ingenii humani horum fuperet, unde 
patcret difcrimen Brutum & rationaleni inter ; ut 
prajteream, lucem, fcientia? naturalis peritis, cx 
perfeda illorum defcriptione , orituram. Qubd. 
me attinet, dubius adhuc fum, qua nota charadte- 
riftica Troglodyta? diftinguantur ab Homine, fe- 
cundum principia hiftoria; naturalis; adeo enim 
propinqua funt haec inter Hominis & Simiae ge- 
nera quoad ftrucluram corporis nudiufculi : faciem, 
aures, os , dentes, manus, mammas; netf non 
cibos, imitationes, gefticulationes, imprimis in 
iis fpeciebus, quas erectce incedunt, & proprie 
Antbropomorpba dicuntur, ut notae difrkiJJimae re- 
periantur pro genere fufficicntes. Novi equidem, 
quod Simias cauda inftruant.ir , etiam qua; ecau- 
datte dicuntur, uti SyJvanus, cui cauda brcviffima 
adeft , quamvis non manifefta; at vero neque 
cauda ullibi characterem generis praeftabit. Quid- 
quid fit, nullum genus Brutorum adeo prope 
Homini accedit, quam Simiae, & imprimis An- 
thropomorpha , in quibus non modo miramur 
fimiJJimam nobis ftaturam, fed & mores fimilli- 
mos, dum haj natos plus quam paterno fovent 
affeclu , eos ulnis gerunt, in finu fovent, cu- 
rant, defendunt, non modo Mater, fed 
& ipfe Pater. 

Simia quam fimilis turpijjima beftia nobu. 

Ennius. 




CVI. 



CVI. 

PLANT& AFRICAN& 
RARIORES 

QUAS • 

P R /E S I D E 

D. D. Car. Linn/eo 

Propofuit 

JACOB PRINTZ, 
Dalekarlus. 

Upfalia ij6o. Mnji 20. 



Ad ultimum fui angulum, ubi orbis fe ter- 
minare quafi, nec ulterius progredi vide- 
tur, naturoe miracula adeo concentraflb , 
putabitur Africa monflrifera; ut vegetabiiia ma- 
gis prodigiofa in hortos fuos Botanicos e nulla 
Telluris parte potuerint introducere curiofi , 
quam ab ultimo Bonae fpei Promontorio. Pianta; 
hujus terras, nefcio quam ob caiuTam , difficul- 
ter admodnm per transmiffa femina in noftris 
propagantur hortis botanicis: unde fa&um efl, 
ut tam raro confpiciantur, nifi in hortis Hollan- 

dicis, 



7 8 PLANTiE AFRICAN^E RARIORES. 



dicis, feu in illa natione, quae Capitis bonae fpei 
domina, vivas inde plantas transportandi pollet 
poteftate, aliis non facile concedenda. In hortis 
vero Europaeis cultae tempore Brumali, intra hy- 
bernacula, quam maxime florent, atque fdeo fru- 
ftum ad maturitatem non perducunc, ficque non 
adeo facile ex HoIIandia in ceteras Europa; regio- 
nes difperguntur. 

Atq^ue haec eft ratio, cur plantae Capenfes di- 
utiflime fuerint obfcurac Botanicis, utpote qui ex 
arefactis fpeciminibus, eas non nifi aegre ad genera 
reducere potuerunt, quibus tamen fcientia noftro 
aevo feliciter eft fuperftru&a Botanica. 

COLLECTA quidem haec funt vegetabilia ab 
Heumio , Hermanno , Oldenlando , Alex. Brozvnio , 
Hartogio , ut alios taceam , quorum tamen defcri- 
ptiones non prodierunt, praeter eorum, quse Hol- 
landorum illata hortis indigenac illuftraverunt Bo- 
tanici. Habuit fane magnam horum copiam maxi- 
mus Sberard, eamque laboriofiilimo obtulit Ryo, 
tertio Hiftoriae ejus plantarum tomo defcriben- 
dam; fed quia ad certa & ftabilita genera non- 
dum adfurrexerat haec fcientia, folidi quidquam 
vix inde colligitur, iconibus praefertim non ad- 
jeftis; Figuras autem vegetabilium Capenfium 
vix habemus praeter eas, quae Breynio, Hermanno, 
,Pctiverio, Commelino, Volkamero, Dillenio, & Bur~ 
manno debemus. 

Ceterum planta? capenfes, huc usque Botani- 
cis dilucide cognitae, in Flora Capenfi ad 520 circi- 
ter fpecies diftin&as nuper funt expofitae: fed 200 
fpecies adhuc forte facili colligi poflent negotio, 
fi quis ad hanc terram daretur aditus. 

Haec 



PLANTiE AFRICANiE RARIORES. 79 



Hac regio rapidiflimis expofita ventis & 
procellis *), tot producit plantas Fruticosas 
& alpinis textura fimiles, ut vix hujus generis 
tanta ullo alio in loco inveniatur copia, quaeque 
maxime in noftris defiderari folet hortis. Plan- 4 
ta? ex his oris tantum succulent;e, ut Mefem- 
bryantbema, CraJJulce , Cotyledones , Aloes , Antherica, 
Tetragonice, Aizoa, Cacalue , Stapelice, Eupborbice, 
Gerania, &c. huc usque prnscipuum hybemaculis 
noftris dederunt ornainemnm ; utpote quae per 
cauliculos facilius transportari & r ro^.?ari que- 
unt. Scilicet fucculentse hse, ftructura fua admi- 
randa & iniblita, fpeclatorum ita in fe pertraxe- 
runt oculos & adrnir;itioiiem, ut his in hybcrna- 
culo quopiam non vifis, quod prcscipuum efl: 
ibi deiiderari fibi videantur Curiofi. Nuper ve- 
ro, intra paucos annos ex hac mundi plaga nova 
quafi colonia plantarum But.bosaruiu introducia 
eft, qua? floribus elcgantiflimis hortos curioforum 
quafi animhvit, utpotc Gladiolis , Antboiyzis , Ixiis, 
W achcndorfiis , Hcemanthis , Ornitbogaiis , Hyacintbis , 
Anthericis , Scillis , Cyanellis &c. <\\\x bulbis fuis a 
patria fua facile transportandis, novis bulbillis per 
Europam diftribui potucrunt. 

Varie- 



*) Mons tabularis 3353 ped. parif. altus; diametro verti- 
cis ab oriente in occaium ped. 8346. 

Tempeftas a medio Maji ad medium Augufti fepius plu- 
viofa, vento continue N. W. ex feptentrionali verfus 
occidentem, tum feruntur Cerealia, Olera, cum calor 
modicus & temperatus ut apud Europaeos. Glacies 
heic loci numquam, licet rarius pruina in monte ta- 
bullari. 

Sicca absque pluvia tempeftas eft a medio Augufti ad me- 
dium Maji, fub vento S. O. ab euro verfus meridiem 
cum horrenda procella, quae replet aerem pulvere, unde 
ophthalmia incolarum ; fi vero ceffet ventus, calor exfur- 
git urentifiimus. CalidiiTimi dies aNovembriinMartium. 



80 PLANTJE AFRICANiE RARIORES. 



Varietatibus plantae Capenfcs prae ccteris 
in fo!o natali ita fuperbiunt, ut omncm in illis 
examinandis adhibere attentionem folertiflimus 
etiam debeat Botanicus, ne in errorem incidat. 
Ut plures taceam, nominare fufficiat Otkonmim 
bulbofam, qua? ordinarie caulem habet hcrbaceum 
& folia ovata integerrina, fed eadem hcic repc- 
ritur (fi) foliis lanceojatis integerrimis, (7) foliis 
lanceolatis dentatis, (f) foliis lanceolatis anguilif- 
fimis, (0 foliis fublanceolatis tridentatis, (£) foliis 
radicalibus pinnatis; (*,) fruticofa & ramofa foliis 
alternis lanceolatis dentatis; (<J) fruticofa & ra- 
mofa, apicibus ramorum foliis lanceolatis fubfefh- 
libus. Quin etiam Genera copiofa, huic terne 
propria, fuis fepc fpcciebus tam arcte inter fe 
coeunt, ut oculatiflimo etiam, ne erret, omni 
perfpicacia fit opus, ut in Leucadendris, Ericis, 
Gnaphaliis, Mefembryanthemis, Geraniis, Afpa- 
lathis, & quse funt plures. 

Pr?eterea* heec regio, quse plures habet fpe- 
cies plantarum flore compofito, in illis etjam, 
maximc quse florc funt radiato, hoc habet pecu- 
liare & notabile, quod radius in plcrisque fub- 
tus fit fufco • cartlleus \ ut in Calendulis , Arftotidibus , 
Ofteofpermis , Gorteuis , Arnicis &c. quod heic 
aeque eft frequens, ac folia Triplinervia planta- 
rum compofitarum Amcricae feptentrionalis , quse 
res facem praaferet poiteris ortum fpecierum in- 
veftigaturis. 

Quamvis vero plantae Africanae ab aliis omni- 
bus tantopere abhorrcant, Europ^eas tamen ma- 
gno numero tam indigcnas, quam hortenfes his in- 
termixtas, in colleetionibus plantarum capenfium 
vidi, quod illis certe minus videbitur mirum, qui 
perpendent, temperatum hoc clima Indica pari- 
ter ac Europsea facile admittere vegetabilia; un- 



PLANTiE AFRICANiE RARIORES. 81 



de faftum eft, ut plurima pofteriori hoc sevo jus 
quafi ci vitatis ad C. B. S. obtinuerint, antea ex- 
tranen , dum fcilicet varise planta? culinares & co- 
ronarise heic fuere confita?, vel etiam alio modo 
cum plantis Europa?is allatse, ut: 



Circsea hitetiam 
Veronica ferpyllifolia 
Verbena, baftata 
Valeriana ojjicinalis 
Scabiofa tranfylvanica 
Sherarclia arvenfis 
Afperula carulea 
Crucianella fpicata 
Scoparia dulcis 
Myofotis arvenfis 
Heliotropium curajfavic. 
CampanuJa Erinus 
Hyofcyamus albus 
Nicotiana fruticofa 
Sanicula europaa 
Tordylium maximum 

nodofum 
Coriandrum fativum 
Smyrnium aureum 
Pimpinella Anifum 
Fritillaria Meleagris 
Epilobium hvfutum 
Caflia Cbamcecrifia 
Ruta graveolens 
Tribulus terrefiris 
Potentilla norvegica 
Anemone coronaria 
Ranunculus acris 
repens 

Latbra?a Clandeftina 
Antirrhinum cbalepenft 
Tom. VI. 



Scrophularia peregrina 
Sida fpinofa 
Malva verticillata 
Genifta juncea 

fagittalis 
Ononis fruticofa 
Vicia fativa 
Ervum Ervilia 
Lotus birfuta 
cretica 
angufiiffima 
Coronilla coronata 
% varia 

Emerus 
Ornithopus perpufillus 
Medicago j)olymorpba 

radiata 
Tragopogon picroides 
Leontodon autumnale 
Sonchus oleraceus 
Andryala integrifolia 

lanata 
Ageratum conyzoides 
Artemifia viiharu 

o 

Anacyclus creticus 
Anthemis altiffma 
Achillea Ptarmica 
Buphtbalmum aquaticum 
maritimum 
fpinofum 
Gnaphalium faxatile 
F Eri- 



82 PLAN17E AFRICAxNJi: RARIORES. 



Erigeron tuberofum 
After tradefcanii 
Chryfanthemum creticum 
Helianthus multiflorus 



Calendula bortenfis 
Poterium Sanguiforba 
Valantia Cruciata 



Confummatiifimus Botanicus, Johannes Bur- 
mannus , hodie Profeffor Botanices Amlteloda- 
menfis, qui per plantas Zeylanicas , rffrtiams,, Am- 
boinenfes . & Americanas immortalem fibi nominis 
gloriam apud pofteros, quamdiu plantaj virent, 
comparavit; Vir hic ampliffimus Capenlium plan- 
tarum in orbe Botanico perfecliffimam poffidet- 
colleclionem ; hanc non Hcrrnanni tantum & Ol- 
denlandi Herbarium Capenfe tenet, fed etjam per 
amicos & Gubernatores Capitis Bona. Spei, 
omnes, qua? conquiri in illis tcrris unquam pof- 
fint, plantas fibi comparandi occafionem habuit. 
optimam. Digniffimus tanto Patre filius, Doct. 
Nicolaus Laurentius Burmannus , egregio 
de Geraniis opere clarus, paternisque adeo mafcu- 
le in Botanicis infiftens veftigiis, maximum uti- 
que fubfecuturis diebus promittens incrementum 
fcientiae Botanicas, attulerat, quando Eeftivo hujus 
anni tempore boreales has falutabat terras, vaftif- 
fimam Patris collectionem plantarum Capenfium, 
quae omnia haec rariffima vegetabilia, tam pau- 
cis vifa, paucioribus vero explorata, confideran- 
di nobis anfam praebuit. Data occafioue videndi 
has rariffimas piantas , non potui non fugitivis 
oculis & calamo aliquot flofculos notare, quos heic 
in memoriam optimi Burmanni fifto ; Si vero quid 
noftrs preces apud nobiliffimos aurei thefauri ca- 
penfium poffieftores valeant, rogamus per facra 
Florse, ne graventur rariffimas fuas plantas Ca- 
penfes iconibus & commentariis illufirare, eadern 
plane methodo, qua plures antea capcnfrs eorum 
ftudio seternitati confecratos funt, quo tandem 

remo- 



PLANTiE AFRICAN.E RARIORES. 83 



remotiflima FJora capenfis rite innotefcat Bo- 

tanicis. 

DIANDRIA. 

1. PiEDEROTA boiue fpei fol. pinnatifidis. 
Veroniea africana, floribus ad genicula pedi- 

cellis biuncialibus. Herm. afr.yU^. Pluk.pbyt. 
320. /. 5- 

Herba ftatura Pedicularis. Caules pedales , pro- 
ftrati, laeves. 

Folia inferna terna, (fuperiora ad flores faepe al- 
terna,) petiolata, JanceoJata, obtufa, pinna- 
tifida. Flores axillares, alterni : Pedunculo Jon- 
go, unifioro ; purpurei lineis albentibus. Fru- 
Etificatio proxima Veronicae, fed Calyx 5-par- 
titus. 

TRIANDRTA. 

2. GLADIOLUS alatus foliis enfiformibus , peta- 

lis lateralibus latifiimis. 
Sifyrinchium viDerarum. Pluk. phyt. 124. /. 6. 

Bulbus. Caulis fpithameens, craffiufculus, intet 
flores flexuofus. Folia enfiformia , ftriata , Ine- 
via , obtufiufcula : floralibus brevioribus di- 
ftiche digeftis. Ccrollarum Galea falcata, an- 
gufta. Alse ejusdem longitudinis, rhombefe, 
latifiimse. Labium inferius tripartitum: folio- 
lis ovatis, a;qualis longitudinis. 

TETRANDRIA. 

3. LEUCADENDRON bihum foliis . lanceolatis 

apice callofisj caule hirfuto, floribus fparfis 
axillaribus. 

Lepidocarpodendrum foliis fericeis brevibus con- 
fertiflimis, fru&u graciJi longo. Boerb. lugdb. 
2. p. 194. /. 194. 

F 2 Fru- 



84 PLANT.E AFRICAN7E RARIORES. 



Frutex. Folia brcviter lanceolata, vix pube- 
fcentia, conferta, apice callo fimplici. Caly- 
ces glabri: fquamis acuminatis, folitarii, axil- 
lares foliorum, eorumque longitudine. 

4. SCABIOSA rigida corollulis quadrifidis fubra- 

diantibus, fquamis calycinis obtufis, foiiis 
lanceolatis ferratis. 

Scabiofa africana frutefcens, foliis rigidis fplen- 
dentibus & ferratis, flore albicante. Comm. 
hort.i. />. 185. /.93. Raj.fuppl.227' 

Simillima Scab. leucanthemcs. Caulis fruticofus, 
nudus. Folia ferrata, nuda: inferiora obova- 
ta, in petiolos definentia; reliqua lanceolata, 
feflilia. Ex alis Stipulce quafi dus lineares. 
Flos ]onge pedunculatus. Calyx fquamis fubro- 
tundis. Corollulce quadrifida;, extus tomento- 
fae: Lacinia extima paullo majore, unde pa- 
rum radiatus flos. 

PENTANDRIA. 

5. CHIRONIA jasminoides herbacea, foliis lan- 

ceolatis. 

Caulis herbaceus , tetragonus , Jaevis, altus. 
Folia lanceolata, oppofita, feflilia, glabra, 
integerrima, articulis breviora, ereda. Pa- 
nicula terminalis, dichotoma, erefta, pauci- 
flora. Bractece oppofitje, fubulata:. Calyx 
quinque- partitus : foliolis lanceolatis, acumi- 
natis, patentiufculis, longitudine tubi co- 
rolla;. Corolla magnitudine Tabaci, Tubo 
cylindrico; Limbo quinquepartito, patente, 
longitudine tubi : Laciniis ovatis, acuminatis. 
Filamenta quinque, filiformia , brevia , tubo 
infidentia. Antherce oblonga 1 , apice dehi- 
fcentes* Stigma ftylo infidens, capitatum. 
Capfula ovato- oblonga, mucronata, in 2 par- 

tes 



PLANTiE AFRICAN^ RARIORES, 85 



tes longitudinaliter dehifcens, ftylo cohce» 
rens. 

6. PHARNACEUM cordifolium foliis obcorda- 

tis, 

Radix flbrofa. Oulcs herbacei , pedales , proftra- 
ti, Jaives, articulati, geniculis nodofis: fqua- 
mulis membranaceis, congeftis. 

Rami alterni. Folia plurima, verticillata ad ge- 
nicula caulis, obcordata, glabra, integerri- 
ma, articulis longe breviora. Racemi termi- 
nales, pedunculati, bipartiti. Flores albi, 
magnitudine Spergula? arvenfis. 

7. DROSERA ciftiflora caule foliofo fimplici, fo- 

liis lanceolatis. # 
Drofera foliis ad caulem oblongis alternis, 
flore amplo purpureo. Burm. afric. 210. t. 75. 
/.2. 

Ros folis folio angufto, flore albo, caule fo- 

liofo. Raj. fuppl. 5 1 5. 
Caules herbacei, fimplices, pedales, pubefcen- 

tes. Folia alterna, lanceolata, pilis glutinofis 

hifpida. Flores terminalis, 1. 2. f. 3. magni, 

pedunculati. 

%. CRASSULA Centauroides caule herbaceo dicho- 
tomo, foliis cordatis feflilibus, pedunculis 
unifloris. 

Sedoides africana annua centauroides. Herm. 
par. 169. 

Caulis herbaceus, palmaris. Folia oppofita, am- 
plexicaulia, feflilia, laevia. Caulis fuperne 
dichotome corymbofus; ex axillis flores pe- 
dunculati, ramis breviores. Similis CRJlS- 
SULJE dichotomce^ fed folia latiora, floresque 
minores. 

F 3 CRAS- 



86* PLANTiE AFRICANjE RARIORES. 



CRASSULA dichotoma caule ere&o dichotomo, 
foliis ovato-lanceolatis, pedunculis unifloris. 

Sedum africanum annuum, centaurii minoris fo- 
lio, flore aureo. Herm. lugdb. 550. t. 553. defcr. 

9. CRASSULA Jirigofa caule ere&o, foliis oppofi- 

tis obovatis ftrigofis, ramis dichotomis, pe- 
dunculis unifloris. 
Radix annua. Caitlis fpithamseus, herbaceus, 
fubhifpidus. 

Folia oppofita, obovata, obtufa, lineata, inte- 
gerrima; inferiora fiepe petiolata; Rami di- 
chotomi. Flores dichotomi (ad apices ramo- 
rum plures), pedunculati , uniflori. Calyces 
ftrigofi. Petala ovata, longitudine calycis, 

10. CRASSULA mufcofa foliis oppofitis imbricatis 
ovatis* gibbis caulem obtegentibus , floribus 
feflilibus. 

Ficoides africana annua minima mufcofa. Herm. 
par. 170. 

Caules filiformes, rarius ramofi, tecli Foliis mini- 
mis, ovatis, oppofitis, feflilibus, carnofis, ob- 
tufiufculis; in exficcatis fub foliorum margine 
ordo pun&OTum. Flores ex alis folitarii, 
omnium minutifSmi^ longitudine foliorum. 

HEXANDKIA. 

11. AMARYLLIS capenfis fpatha uniflora remo- 
tifllma, corolla aquali. 

Sifyrrhinchium. Corn. canad. - - - 

Bulbus reticulo obdu&us. Folia Narcifli, longi- 

tudine fcapi. 
Scapus infra medium vaginatus Spatha perfiften- 

te, acuminata, plana. Petala lanceolata, bafi 

interiore atra. Staminum filamenta breviflima. 

Anthera ereclae, petalis dimidio breviores. 

Germen inferum. Stylus trigonus, longitudine 

antherarum. Stigmata tria. 

12. ME- 



PLANTiE AFRICANJ: RARIORES. 87 



12. MELANTHIUM punctiinm petalis punclatis, 
foliis cucullatis. 

Caitlis fimpliciflimus, palmaris. Folia lanceolata, 
amplexicaulia, perfoliata f. cucuHata 1'. inferne 
vaginantia vagina fupernc dilatata; funt hxc 
in caule 4, fupremo & infimo minimo. Race- 
mus terminalis. Petala ovalia, fubunguicula- 
ta, punftata. Stamina receptaculo ferc inferta. 
Styli tres. 

HEPTANDRIA. 

13. SEPTAS capenfis. 

Doronici? fpecies pumila auricula? urfi folio 
glabro. Pluk. mant. 166. t. 330. f. 9. 

Radix percnnis. Folia radicalia, quatuor, obtu- 
fa, nuda, crenata: duobus infcrioribus oppo- 
fitis, majoribus, fub -petiolatis, fubrotun- 
dis; duobus fuperioribus oppofitis, ovalibus, 
feflilibus, anguftioribus. Scapus filiformis, 
nudus, longitudine digiti , terminatus Umbella 
fimplici: pedunculis 7. f. 8. filiformibus, uni- 
fioris, nudis. Involuceilum minimum. Ordine 
naturali Saxifragis & Sedis accedit. Calyx 
7-partitus. Petalay. Cerminaj. Piftilla 7. 

OCTANDRIA. 

14. ERICA fpumofa antheris bifidis inclufis, caly- 
cibus trifloris : fquamis inflatis inflexis, foliis 
ternis laevibus. t 

Erica africana, flore rubro pleno. Seb. muf. 2. 
p. II. t. 9. /. 18. mala. 

Fruticutus ramulis anguftis. Folia terna, ovato- 
oblonga, triquetra, glabra, carina canalicula- 
ta. Flores terminales, nutantes , fefliles. Ca~ 
lyces globofi & fingulari modo undati Squamis 
fubrotundis , inflatis, apice carinatis & infle- 
xis, purpurei, continentes ftofculos tres, fla- 
vos, vix calyce longiores. 'Stylus longns. 

F 4 15. ERI- 



88 plant^e africanje rariores. 

35. ERICA halicacaba antheris bifidis inclufis, co- 
rollis maximis, foliis ternis linearibus Isevibus. 
Fratex altior: Ranmlis purpurafcentibus, mini- 
mis, albo -tomentofis. Folia terna, confer- 
tiflima , laevia, margine fcabra. 

Pedunculi foliis breviores , fubfolitarii. Calyx fo- 
liolis ovatis, carinatis, coloratis, corolla tri- 
plo brevioribus. Corclla ovata , pentagona, 
inflata, magnitudine & facie Phyfalidis vifco- 
fe, diftinftidima magnitudine, qua omnibus 
longiflime fuperat. Stamina profunde bifida, 
corolla longe breviora. 

16. PASSERINA capitata foliis lanceolato-linea- 
ribus glabris, floribus capitatis : receptaculis 
incraflatis. 

Thymeleaj foliis linearibus alternis, ex uno pe- 

tiolo copiofo. Burm. afr. 133. L48. /.3. 
Caules fruticofi, compofiti. Rami virgati, rubri. 

Folia alterna, erecta, linea/ia, acuminata, 

bafi petiolari alba. 
Peduncitli communes ex apice ramorum, turbi- 

nati, tomentofi. Flores plures, fefliles, albi, 

tomentofi. 

DIDYNAMIA. 

17. ANTIRRHINUM Morne foliis oppofitis ob- 
longis ferratis, caule erefto, floribus race- 
mofis, capfiilis bicornibus. 

Linaria foliis copiofis oblongis dentatis, capfu- 
la corniculata reflexa. Eurm.afr.iw. 2.75. 

/•3. 

Caulis herbaceus, laevis, fefquipedalis , tetrago- 

nus, brachiatus. 
Folia oppofita: inferiora ovato - oblonga ; fupe- 

riora lanceolata, glabra, feflilia, profunde & 

remo- 



PLANTiE AFRICAN^E RARIORES. 89 



remote ferrata. Racemi terminales. Flores cas- 
rulei, fauce lutca , calcari flore breviore. 
Cupfuleu wata, comprefta, bifida lobis divaricatis. 

8. BUCHNERA afrkana foliis dentatis oppo- 
fitis, calycibus fubtomentofis fru&u Iongio- 
ribus. 

Pedicularis a?thiopica, ruta; canina? afpero & fra» 
gili folio. Pluh alm.2%%. f. 310. /. 2. 

Simillima Buchn. afiaticas; fed Calyx major, 
mollis nec fcaber; quadrifidus. Corolla alba, 
ftatura Rhinanthi. Tota planta exficcata ni- 
gra evadit. 

9. SELAGO Lychnidea fpica terminali, foliis 
lanceolatis fubpetiolatis ferratis obtufiufculis 
fubtomentofis. 

Lychnidea villofa, foliis oblongis dentatis, flor. 
fpicatis. Burm. afr.i^. t. 49. /.4. 

Caulis fimplcx. Folia alterna, ex alis ramulofa. 
Spica longa floribus demum remotis. Corolla 
extus tomentofce, colore trifti nothi fragran- 
tes. Stamina didynamia, in fauce ventricofio- 
re tubi coroIIx\ Styltts capitatus. 

0. SF.LAGO rapnnculoides fpicis corymbofis, fo- 
liis omnibus dentatis. 

Rapunculus foliis anguftiffimis dentatis, flori- 
bus umbellatis. Burm. afr.i^- t-4%. f.i. 

Corolla tubus filiformis; limbus quinquefidus : 
lacinia fuperiore majore; duabus vero infi- 
mis. minoribus. Stigma crafliufculum , bifi- 
dum. Calyx quadrifidus, fubulatus. 

1. SELAGO coccinea fpicis corymbofis, foliis in- 
feri(jribus lincaribus integerrimis ; fuperioribus 
lancc olatis fubdentatis. 



Simil- 



90 PLAX77E AFRICAN& RARIORES. 



Simillima Seiag;. rapunculoidi , fed Folia crafliora, 
glabra, inforiora minime dentata. Canles e ra- 
dice plures, pedalcs, (implicillimi. Tota plan- 
ta exficcata atra evadit. Flores faturatiftime 
purpurci ; extima corolla? lacinia majorc. 

22. SELAGO tomentofa foliis obovatis crenatis , 
caule proftrato, racemis ramofis. 

Pluk. phyt.^9- /-2. 
Herba tota tomentofa. Fo v a obovata, crenata, 
obtufa , tomentofa , oppofita. Racemus termi- 
naiis e racemulis aiternis, alterne fubramofis. 
Flores angufti , colorc trifti. Stavnna in fauce 
ventricofiore tubi, didynama. Stylus capitatus. 

TETRADYNAMIA. 

23. CHEIRANTMUS africanus foliis lanceolatis in- 
tegerrimis fubhirfutis acutis; filiquis teretibus 
torulofis, caule herbaceo. 

Leucojum africanum, caeruleo flore, latifolium. 

Herm. lugdb. 364. t. 365. 
Vaulis herUaceus, adfperfus pilis rarioribus. Si- 

liqace compreffas, laEves, terminatae mucrone 

longiufculo. 

MONADELPHIA. 

24. HERMANNIA trifurca foliis lanceolatis in- 
tegris tridentatis. 

Altha?a a/ricana frutefcens. Volh norib. 24. t. 24. 2. 

Frutex. Folia incana, vix tomentofa, duriufcu- 
la, lanceolata ; at inferiora obtufa, tricufpi- 
data. Flores in raccmo terminali, alierni, de- 
pendentes, fubfolitarii. Petala csriilea, mi- 
nus cucullata. 

Affinis maxime Ilerm. alnifolice. Figura Folkameri 
ad plantam cultam facia, noftra defcriptio a 
planta in loco natali lefta. 

25. HER- 



V 



PLANTiE AFRICAN^E RARIORES. 91 

25. IIERMANNIA tripbylla foliis ternatis petio- 
latis. 

Cmlis herbaceus in ipfo fpecimine. Stipula parva?. 
Folia ternata, plana, obovata. Petala longi- 
tudine foliorum. Pedunculi adhuc longiores , 
quinqueflori cum bracteis. Tota planta pilis 
raris adfperfa. Diverfa ab H. trifoliata. 

26. GERANIUM incanwn pedunculis bifloris, ca- 
lycibus arifbatis, petalis integris, pericarpiis 
hirfutis, foliis fubdigitatis. 

Geranium pedunculis bifloris, foliis multiparti- 
tis: laciniis linearibus. Roy. lugdb. 331. e.Ti. 
Burm. Geran. 16. t. 26. 

Geranium africanum tenuifolium, robertiani di- 
vifuris. PMk. pbyt. i%6. f 4. 

Folia Potentilla? argenteyc ; alia ultra medium 
5-fida pinnatifida; alia digitata: pinnis linea- 
ribus pinnatindis. Stipula trifidae. 

DIADELPHIA. 

27. SPARTIUM fepiarium foliis fuperioribus fpar- 

fis filiformibus. 

Genifta africana , pinaftri foliis, floribus fpica- 
tis luteis. Raj. dendr. 105. 

Genifla foliis genifta; hifpanicar. fuperioribus 
junceis. Herm. afr.n. 

Rami a foliis deciduis fcabri. Folia filiformia, di- 
gitali longitudine, confertiflima & fere verti- 
ticillatim nata. Racemi terminalis. Flores lutei. 

28. SPARTJUM capenfe ramis lateralibus alternis, 
foliis altcrnis lanceolatis. 

Genifta foliis geniftae tinaorise majoribus. Herm. 
fifr. 11. 

Fru- 



92 PLANTVE AFRICAN^E RARIORES. 

Frutex Ramis laevibus, alternis. Folia Geniftse 
tinftorine f. Linaria? confertiora. Flores ali- 
quot ad fummos ramulos foliofos. 

29. RORBONIA ericifolia foliis fublinearibus acu- 
tis fubtus villofis, capitulis terminalibus. 

Genifta africana, prica? folio, floribus parvis 
luteis, iri capitula congeftis. Raj. fuppl. 105. 

Frutex parvus, fubvillofus. Folia alterna, par- 
va, ovato-lincaria, enervia, fupra glabra, 
fubtus villofa, margine revoluta. Capitula ter- 
minalia, feffilia, Floribus parvis. 

30. ASPALATHUS capitata foliis fafciculatis li- 
nearibus acutis, floribus capitatis, bra&eis 
nudis. 

Coniienit cum A. chenopoda foliis fafciculatis; fub- 
pilofis, caule pilofo; capitulo terminali. D}f- 
fert ab eadem foliis magis incurvis acutis , at 
non pungentibus, Capitulisque nudis, nec hir- 
futis. Florum Carina arcuata, longitudine 
vexilli. 

31. ASPALATHUS quinquefolia foliis quinis fefll- 
libus, pedunculis fpicatis. 

Cytifus anguftis parvis acutioribus & incanis 
foliis, aethiopica, floribus fulva lanugine hir- 
futis. Pluk. alm.i2&. t. 278. /.4. 

Frutex. Folia quina, feflilia: foliolis Janceola- 
tis, petiolatis, fubpilofis, mucronatis; latera- 
libus paulo brevioribus. Pedunculi fcliis mul- 
toties longiores, racemofo - lpicati. Corollce 
fupra tomentofa?. 

32. ASPALATHUS pinnata foliis pinnato- quinatis 
obcordatis, pedunculis capitatis. 

Frutex affinis Afpalatho quinquefoliae. Folia 
petiolis breviflimis pinnata: foliolis quinque, 

appro- 



PLANT/E AFRICANiE RARIORES. 93 



approximatis , obcordatis, fubpilofis, fubtus 
tomentofis. Pedunculus foliis longior. Spica 
fubrotunda. Corollce extus fubtomentofae. 

33. CYTISUS pforaioiv.es fpicis pubefcentibus, ra- 
mis angulatis, foliolis lanceolatis, caule fuf- 
fruticofo. 

Pluk. pbyt. 320. /.3. 
Frutex pedalis: Ramis angulatis, fsepe canefcen- 
tibus. Stipula fubulatse. Folia ternata , pe- 
tiolata: Foliola omnia feifilia, lanceolata, 
nudiufcula. Spicce pedunculatae, ere&ce, ca- 
lycibus pubefcentibus , floribus arfte reflexis. 
Fructus nobis ignotus. 

34. PSORALEA apbylla foliis ovatis feffilibus ad- 
preflis acutis. 

Genifta fpartium ca;ruleum Cap. b. ipei. Breyn. 
cent. t. 25. 

Frutex totus non habet alia Folia quam Stipulas 
alternas, elevatas , acutas, ar&e caule adpref- 
fas. Fiores caerulei , ad apices ramorum alter- 
ni, folitarii, breviflime pedunculati, gluma 
bivaivi ut in Pforalea aculeata. 

35. PSORALEA birta foliis ternatis, floribus ter- 
natis feililibus. 

Frutex ramis hirtis rigidis. Folia ternata, petio- 
lata: Foliolis fubpetiolatis, obovatis, fub- 
pubefcentibus, mucrone reflexo. Flores ter- 
ni, fefliles, in apicibus ramorum rigidorum, 
fjepc triplici in loco, violacei. Calyces hirfu- 
tiufculi. 

36". PSORALEA proftrata foliis fupradecompofiti:» 
digitatis linearibus. 
Planta a reliquis habitu recedens & fingularis. 
Caules decumbentes, filiformes. Stipidce erefta?. 

Fclia 



94 PLANT/E AFRICAN.E RARIORES. 



Folia digitata: intermedio trifido; pavtialibus 
pinnatis, foliolis linean*bus. P eiunculi axilla- 
res, racemo fubrotundo. Flores lutei. 

37. INDIGOFERA racemofa leguminibus cernuis, 
racemis eiongati«, foliis ternatis. 

Caulis herbaceus. Folia alterna, remota, petio- 
lata, tcrnata: foliola feflilia, aequalia, lineari- 
Janceolata. Stipula fubulatae. Racemi longi, 
fiexiles. Flores violacei. Legumina Indigo- 
ferae tin&oriae. 

38. CROTALARIA perforata foliis perfoliatis ova- 
tis margine fcabris. 

Caulis lsevis, Ramis altcrnis. Folia perfoliata, 
ovata, glabra, venofa, margine fcabra f. den- 
ticulata, vix; pollicaria. Flores parvi, ex fum- 
mis alis, pedunculo bifioro. Legumina com- 
preffa, glabra, non pedicellata, acuta. 

39. CROTALARIA amplexicaulis foliis caulinis 
amplexicaulibus cordatis alternis, iloribus 
oppofitis reniformibus. 

Genifta perfoliata, orbiculatis folfis. Seb. muf. 
1. 24. /. 5. 

Frutex glaber. Folia amplexicaulia , cordata, 
glabra. Rami floriferi dichotomi : foliis op- 
pofitis, reniformibus f. orbiculato - cordatis, 
feflilibus. Flores e dichotomia, folitarii, pe- 
dunculati, lutei. 

40. CROTOLARIA imbricata foliis fimplicibus 
ovatis acutis villofis fubfeffilibus , floribus 
fubfefTiIibus. 

Frutm nodis a cafu foliorum venucofus. Fo- 
lia conferta, iubimbricata, fubfeffilia, fim- 
plicia, ovata, acuta, tomentofo- viliofa, feri- 

cea, 



PLANTiE AFRICANiE AARIORES. 95 



cea, parva, exftipuiata. Flores fubfefliles, fo- 
litarii, purpurei. 

41. ONONIS capenfis racernis pedunculatis iongis, 
foliis ternatis fuborbiculatis. 

Herba pubefcens. Stipula fubcordat®. Petioli 
foliolis longiores. Folia ternata: foliolis pe- 
tiolatis , apice mucronatis, fuborbiculatis: 
intermedio longius petiolato, magisque re- 
tufo. Racemi axillares, folitarii, fimplices, 
foliis duplo longiores. Floribus circiter <5, 
a]ternis. Coroilce flavae, purpurafcenti - vio- 
lacese. 

42. ONONIS cernua fpicis fefTilibus, leguminibus 
nutantibus pilofis linearibus. 

Lotus africana annua birfuta, floribus luteis. 
Comm. hort. 2. p. 163. t. 82. 

Caules diffufi, teretes, pilofi. Folia alterna, 
petiolata, pubefcentia: foliolis oblongis, ob- 
tufis, feffilibus. Spicce terminales, feffiles^ flo- 
ribus remotis luteis. Legumina longa, com- 
prefia, pilofa, nutantia, parum verfus fatu- 
ram dorfalem recurvata. 

43. LUPINUS integrifolim calycibus alternis ap- 
pendiculatis, foliis fimplicibus oblongis vil- 
lofis. 

Caulis herbaceus, villofus. Folia aitema, pe- 
tiolata, lanceolato -ovata f. ovaii- obionga, 
integerrima, acuta, utrinque vnlde viliofa. 
Racemi fimplices, erecii, uti Calyces vijiofi; 
Calycis iabium fuperius bifidum, integrum. 
Corollce cairuleae. 

44. DOLICHOS capenfs 1 caule volubiii , peduncu- 
lis lubbifloris, leguminibus eilipticis compreflii, 
foiiis glabris. 

Pha- 



9 6 PLANT/E AFRICANiE RARIORES. 



Phafeolus africanus lutcus, filiquis brevibus de- 
prcflis. Herm. afric. 17. 

Caulis filiformis vcl paulo craflior, angulatus, 
lsevis, volubilis. Stifnila ovat;u, acutae, ftriataj, 
minima?. Folia ternata, petiolata: Foliolis 
ovato-oblongis, acuminatis, giabris, vcnofis. 
Pedunculi longi , apice fubbifiori. Lzguv,\ina 
ovalia, utrinque acuta, futura dorfali reciio- 
re, glabra, compreifa. Scmiua fsepius duo. 

SYNGENESIA. 

45. HIERACIUM capenfe foliis oblongis dentatis 
fcabris, caule nudo mujtifloro, pedunculis 
ferioribus altioribus. 

Herba? Folia ovalia f. oblonga, obtufa, fcabra, 
ferrato - dentata. Scapus pedalis, ]*vis, ad- 
fperfus foliolis aliquot alternis, fubulatis, 
minimis. Flos terminalis; ex alis foliorum. 
Pedunculi laterales primum altiores, & ex horum 
pedunculis alii laterales pedicelli adhuc 
altiores. 

46. CARLINA atrattyloides caule fubramofo: caly- 
cibus fpinis ciliatis. 

Cariina polycephalos , polyacanthae vulgari 
fimilis, aethiopica. Pluk. alm.%6. t. 273. /.4. 
wala. 

Statura Atractylidis. Caidis parum ramofus, 
albo villofus. .Fo/zVz Cardui , anguita, fpinofa. 
Calyces in peduncuiis breviflimis, imbricati, 
echinati, & fpinis ciliati. Corolla flavae. 
Semina margine coronata. Recepiaculum pale- 
aceum. 

47. BIDENS tenella fcminibus ercctis, calycibus 
fubtetraphyllis , foliis linearibus , pedunculis 
capiliaribus. 

Caillis 



PLANTiE AFRICAN7E RARIORES. 97 



Caulis annuus, filiformis, purpurafcens, fubtri- 
chotomus, fpithamaeus. Folia oppofita f. ter- 
na,linearia, integra, fcabra. Pedunculi tcrmi- 
nales, capillares, nudi, uniflori. Calyx oblon- 
gus, fsepius foliolis 4 lanceolatis. Flofculi fse- 
pius 5. Seminum ariftae laeviufculse. 

48. PTERONIA campborata. 

Conyza aromatica frutefcens mauritanica, cam- 
phoratse foliis ad margines pilofis, flore ma- 
gno aureo. Pluk. mant. 56. t. 345. /. 

Pterophora camphorata, foliis ad margines pi- 
lofis. Vaill. Act. 375. 

Frutex ramis fcabris. Folia fparfa, linearia, acu- 
ta, bafi ciliata. Calyces terminales foiiolis mar- 
gine fcabris. Corolla lutea?, difcoidea?. Pappus 
feminum fubplumofus. Receptaculum fetofum, 
paleis multipartitis. 

49. CFRYSOCOMA oppofitifolia foliis oppofitis 
obovatis, floribus fafciculatis pedunculatis. 

' Cyanus arborefcens minor, foliis majoranae. Breyn. 
prodr. 3. t. 17. /. 2. 

Frutex Ramis brachiatis, diftortis. Folia oppofi- 
ta, fubpetiolata, fubtomentofa, obovata, ob- 
tufifiima. Flores lutei, terminales, congefti, 
pedunculati. Calyces cylindrici , imbricati, ob- 
tufi, corolla breviores. 

50. ATHANASIA capitata floribus terminalibus 
feifilibus, foiiis lanceolatis hirfutis. 

Chryfanthemum conyzoides eethiopicum, capitulo 
aphyllo, foliis majorana?. Breyn. cent. t. 78. 

Folia ovata f. lanceolata, confertius alterna, vel 
tota pilofa, L bafi tantum pilofa. Flores fef- 
files, tenninales, r, 2, f. 3. Fritctificatio ut 
in Santolina trifurcata vel crithmifolia. 

Tom. VI. G 5 r. ATHA- 



* 



98 PLANTiE AFRICANjE RARIORES. 

51. ATHANASIA lavigala corymbo compofito, 
foliis ovatis amplexicaulibus fubdentatis re- 
curvis. 

Planta fimilisSant. fquarrofae, fed Corymbi compo- 
fiti, terminales. Flores majores. Folia bafi latiora. 

52. ATHANASIA fquarrofa pedunculis unifloris la- 
teralibus, foliis ovalibus mucronatis recurvatis. 

Fruticulus determinare ramofus, ina^qualis. Folia 
alterna, feflilia, ovalia, mucronata, glabra, 
recurvata. Pedunculi ex alis foliorum , folita- 
rii, uniflori , foliis longiores. Calyces oblongi, 
imbricati, laeves: fquamis intimis linearibus, 
membranaceis , patentibus. Flofculi ajquales, 
hermaphroditi. Palece lineares, longitudine flo- 
fculorum. Semina pappo breviflimo coronata. 

53. GNAPHALIUM arborefcens foliis linearibus 
acutis nudis fubtus tomentofis, floribus fubca- 
pitatis, caule arboreo. 

Frutex humanae altitudinis, determinate ramofi^. 
Folia Rosmarini, conferta, feflilia, ftrifta, Ji- 
nearia, acuta, nuda, margine revoluta, fub- 
tus, uti rami, tomentofa, foliis minoribus al- 
ternis remotis. Corymbus adeo confertus ut ca- 
pitatus adpareat. Calyces albi, cinereo - villofi. 

54. GNAPHALIUM ferratwn foliis femiamplexi- 
caulibus lanceolatis denticulatis 1'upra nudis. 

Gnaphalium folio oblongo acuto molli, floribus 
ferrugineis. Burm. afric. 214. t. 76. /. 3. Breyn. 
prodr. 3. ?. i8« /. 2. 

Planta fuffruticofa. Flores aurei. 

55. GNAPHALIUM flellatum foliis villofis, calyci- 
bus extus incarnatis, intus niveis acutis. 

Gnaphalium tomentofum. Burm. afric. t. 80. /. 1. 



PLANTiE AFRICAN^ RARIORES. 99 



Herba. Caules plures, femipedales. Flores glo- 
merati. Calyces glabri: foliohs numerofis (ut 
flos quafi plenus videatur) ovatis, acutis, in- 
carnatis, intus albifliniis, acutis. 

56. GNAPHALIUM nudifolium foliis lanceolatis 
nudis trinerviis reticulato- venofis. 

Chryfocoma aethiopica, plantaginis folio. Breyn. 
cent. t. 71. 

Folia radicalia, lanceolato - ovata, trinervia, 
minime tomentofa, fed nuda, venis reticula- 
ta, margine fcabra. Caulis fimplex, pedalis, 
fuperne aphyllus. Flores lutei, in corymbos 
compofitos digefti. 

57. GNAPHALIUM ericoides caule fruticofo to- 
mentofo, foliis linearibus, calycibus extus ru- 
dibus, intus incarnatis. 

Planta mifera foliis & floribus depauperatis. Fru- 
ticulus ramis virgatis, rigidis, insequalibus. Fo- 
lia Hnearia, remota, minutiflima. Flores ter- 
minalis, pauci, fubfeffiles. Calyx exterior ru- 
dis ex foliolis cinereo - viridibus fubtomento- 
fjs; interior ex fquamis glabris, incarnatis, 
oblongis. 

58. GNAPHALIUM cylindrifloram foliis oblongis 
tomentofis, corymbis inaequalibus, caiycibus 
glabris cylindricis feiTilibus. 

Pluk. pbyt. 293. /.4. 
Herba ramofa, difFufa, fpithamaja, tota tomen- 
tofa. Folia oblonga , feflilia. Corymbi insequa- 
les, plurimi. Calyces omnino cylindrici & pro- 
portione longiores, quam in reliquis, imbri- 
cati, obfolete incarnati f. ferrugine'i, imbricati 
fquamis aequalibus, ovatis, obtufiufcuiis. 

59. GNAPHALIUM glomeratum caulibus ramo- 
fiflimis diffufis , calycibus fubfafciculatis 

C 2 feffi- 



ioo FLANTjE AFRICANtE RARIORES. 

Ll 

Fo8ud«d . feflilibus : fquamis intimis nudis fubulatis re- 
curvis. 

Statura Gnaphalii uliginofi. Herba ramofa, dif- 
fufa, fpithamava, tomentofa. Rami inaiquales, 
Folia lanceolata, vix amplexicaulia. Calyces 
terminales, aliquot fefliles, tomentofi: fqua^ 
marum ordine interiore fubulato, canalicula- 
to, ferrugineo, recurvo. 

60. XERANTHEMUM canefcens caulibus fruti- 
cofis, foliis ovatis nudis, pedunculis fqua- 
mofis. 

Xeranthemum incanum, foliis fubrotundis, flore 

purpureo. Burm. afr. 183. t. 68« /. I. 
Frutex. Folia ovalia f. elliptica, pubefcentia, par- 
va confertiora. Pedunculi terminales, plures, 
uniflori. Florcs magni, albi, extus purpurei. 

61. XERANTHEMUM imbricatum foliis imbrica- 
tis, ovato - fubulatis , glabris. 

Gnaphalium, foliis thymi incanis denfe ftipatum. 

Breyn. prodr.%. t.l$. f.i. 
Frutex canefcens: Ramis compofitis. Folia ovato- 
Janceolata, alterna, conferta, feffilia & fere 
imbricata, adpreiTa, parva. Flores terminales, 
fubfolitarii. Calyces oblongi f. obovati: fqua- 
mis acutis, pubefcentibus : intimo ordine fqua- 
mis longioribus, membranaceis, albis, acu- 
tis, calyce multo brevioribus. Pappus pilofus, 
apice parum plumofus. 

62. SENECIO perficifolius corollis nudis, foliis 
lanceolatis integerrimis bafi fubdentatis. 

Caulis fimplex, parum villofus. Folia feflilia, 
lanceolata, acuminata , fubtus tomentofa, ad 
bafin utrinque denticulo uno alterove vix 

con- 



PLANTJE AFRICANiE RARIORES. 101 
t 

confpicuo femper ' notata. Flores corymbofi , 
terminalcs. Calyx calyculatus. 

63. SENECIO virgatus corollis nudis, foliis ly- 
ratis fubtus tomcntofis, pedunculis unifloris, 
fquamis fubulatis. 

Subfrutefcens : Ramis tomentofis. Folia petio- 
lata, lyrata, fubtus tomentofa f. lanata , alba- 
que. Pedunculi terminales , uniflori, Iseves, 
refti , longi , adfperfi foliolis fubulatis alternis. 

64. SENECIO umbellatus corollis radiantibus ca- 
lyce longioribus , foliis pinnato- dentatis den- 
ticulatis : laciniis diftantibus. 

Caulis fimplex, fupcrne ramofus. Folia nuda, 
pinnato-dentata: pinnulis remotis, linearibus, 
acutis, fubdentatis. Flore-s umbellati : Pedi- 
cellis foliolis fubulatis adfperfis. * Calyces lae- 
ves, quafi coarftati ubi apices patent. Co- 
rolla radius luteus , fubtus ftriis rubicundis. 

65. SENECIO pubigerus corollis radiantibus, pe- 
tiolis radicalibus lanatis, foliis pinnatifidis, 
caulibus fimpliciflimis , floribus lateralibus 
feflilibus. 

Iacobaea fpicata monomotapenfis. Breyn. cent. t. 6$> 

Species a Senec. hajlato diftinguenda. Radix per= 
enni.s. Folia radicalia, glabra, pinnatifida, 
obtufa, crcnata, pctiolis bafi lana molliflima 
notatis. Canles pedales , fimpliciflimi : foliis 3. 
f. 4. femiamplcxicaulibus , pinnatifidis, par- 

. vis. Ftos terminalis, luteus; ftepe & laterales 
fefliles. Radius cprollce violaceus , quo a S. 
halrato, qui radio eft luteo, primo intuitu 
diftinguitur. 

G 3 66. ASTER 



iaz PLANTVE AFRICAN.E RARIORES. 



66. ASTER crinitus foliis ovato - oblongis acu- 
tis fubtus tomcntolis, calycibus fquamis pilo 
tcrminatis. 

Rami rarius fubramofi, pubefcentes. Folia fef- 
filia, ovata, margine fcabra , fubtus albo-to- 
mcntofa. Calycis fquamae in crinem fufcum 
definentes; Radius corollae violaceus. Peditn- 
culi terminales, foliofi, uniflori. 

67- ASTER tenellus foliis fubfiliformibus fcabris, 
pedunculis nudis, calycibus hemifphaericis. 

Phik. pbyt. 271. /. 4. 
Planta fpithamaea, ramofiffima. Folia iinearia, 
anguftiflima , fparfa, fcabra fetis fparfis, bre- 
vibus, rigidulis. Pedunculi terminales, foli- 
tarii, longi, nudi. Gzfyx aequalis, hcmifphae- 
ricus. Corollce radius caeruleus , difco ruteo 
brevior. 

6$. ASTElf reflexus foliis fubimbricatis rccurvatis 
ferrato ciliatis, caule frucicolo. 

Frutex. Folia conferta, fubimbricata , glabra, 
parva: inferiora fcrrata; fuperiora ciliata. 
Flores terminales , fubfefliles, folitarii. 

69. ASTER taxifolius foliis fubtilatis re&is decur- 
rentibus margine fcabris , caule fruticofo. 

Caulis fruticofus , compofitus. Folia alterna, con- 
fertiora, decurrentia, linearia margine revo- 
luto, fubtus tomentofa, rigida, acuta, recla, 
ad margines fctis breviflimis fcabra. Flores 
terminales, fefliles, folitarii. 

70. INULA pinifolia foliis fubulato - linearibus tri- 
quetris confertiflimis , caule fruticofo. 

Iacobaea aethiopica, laricis folio. Breyn. cent. 
t. 64. 

Hcle- 



PLANTVE AFRICANiE RARIORES. 103P 



Helenium fruticofum afrum, foliis creberrimis 
pinum aemulantibus. Vaill. att. 576. 

Frutex virgatus, fcaber, facie Laricis. Foliacon- 
fertiflima, linearia f. fubulata, triquetra, mu- 
cronata, glabra. Flores fubfolitarii , fefliles, 
terminales, lutei. Pappus fimplex. 

71. INULA aromatica foliis linearibus integerrimis 
tomentofis fparf:s , caule 'fruticofo. 

After frutefcens luteus mauritanicus. Pluk. 
alm. 58. t. 326. /. 2. 

Caules fruticofi. Rami alterni, conferti, fimplices. 
Folia alterna, conferta, lincaria, (lavendulae,) 
margine recurva, utrinque tomentofa. Flores 
folitarii , terminalcs, fefiiles. Calyces oblongi, 
imbricati. Rhdius albo - fubincarnatus. 

72. PERDICIUM femiflofculare. 

Radix fibrofa. Folia radicalia, Taraxaci fimi- 
]ia, nuda. Scapi nudi, uniflori, longitudine 
foliorum. Fios magnitudine Leontodontis. 
Calyx Scorzonerae. Corolla radiata: corollula 
femibifidae : iabio interiore bipartito ; exte- 
riore tripartito. Pappus fimplex. Receptacu- 
lum nudum. 

73. ARNICA pilofelloides foliis ellipticis integerri- 
mis villofis, fcapo unifloro lanato, calyce 
radium aequante. 

After aethiopicus pilofellae facie, tomcnto co- 
piofo. Raj. fuppl.i6s. n. 95. 

Folia radicalia , elliptica, Hieracii aurantiaci , in- 
tegerrima, valde villofa, fupra viridia, fubtus 
virefcentia. Scapus uniflorus, aphyllus, foliis 
duplo longior^, fuperne magis lanatus. Ca- 
fyx.fupra glaber, longitudine radii corolla?. 
Corollce radius mafculus, purpureus. Pappus 
rufefcens. 

G 4 74- LEY- 



«o4 PLANT7E AFRICAN^E RARIORES.J 



74. LEYSERA gnaphalodes.'' 

After a?thiopicus, ftaschadis folio, flore aureo. 
Herm. lugdb. 6%. t.ji. 

Breyn. prodr. 3. 1. 14. /.3. 

Afteropteus luteus, laricis foliis. Vaill. att. 585. 

Fruticidus facie Gnaphalii faxatilis. Folia fparfa, 
linearia, acuta , tomentofa. Pedunculi nudi, 
uniflori, longi. ' Calyces fcariofi, lutei uti co- 
rolla radiata. Radius femineus. Semina Her- 
maphroditorum: Pappo pilofo, 5-feto, longo, 
intra quem corona paleacea ; Femineorum abs- 
que pappo exteriore. Paleae tantum flofculo^ 
femineos diftinguunt. 

75. ANTHEMIS, leucantha fuflfruticofa, foliis fub- 
lanceolatis, dentatis, acutis, indivifis. 

Afterifcus afeY, imo calyce non foliofo. Vaill. 
att. 506. n. 2. 

Caules ftri&i, fimpliciftimi , pedales. Folia con- 
ferta, lanceolata, acuta, indivifa, ferraturis 
utrinque 2 f. 3 argutis. Flores terminales, Leuc- 
anthemi , folitarii, Difco luteo, Radio albo. 
Calycis fquamae inferiores Jaxiores. 

76. BUPHTHALMUM capenfe calycibus acute fo- 
liofis, foliis lanceolato - linearibus recurvis 
denticulato - ciliatis. 

Caulis fruticofus, compofltus: Ramis adfcenden- 
tibus, inferne teftis cicatricibus ex emortuis 
foliis, fuperne vero foliis virentibus, ortis 
ad apices ramorum. Folia oppofita , fefliJia, 
angufta, acuta, canaliculata , recurva, denti- 
culata f. ciliata. Calyces terminales, foJitarii, 
feflilcs, foliofi , foliolis lanceoJatis: caulinis 
latioribus. Corolla radius longitudinc difci. 
Semina fquamis coronata. 

77. GOR- 



PLANTJE AFRICANiE RARIORES. 105 



~~; GORTERIA fquarrofa foliis caulinis fubulatis 
dentato fpinofis rccurvatis, floribus terminali- 
bus feflilibus. 

Caulis fruticofus, Ramis fimplicioribus. Folia 
conferta, bafi adunco fubdecurrentia , fubu- 

. lata , integra, utrinque 4 fetis fpinofis cilia- 
ta, apice fpinofa, mucronata, reflexa, pol- 
licaria, undique caulem obvallantia, fupra 
convexa, fubtus canaliculata. Rami aliquot 
terminales. Flores fefliles, terminales. Calyx 
fquamofus : foliolis rameis fimilibus. Flores 
parvi , lutei. 

78. OSMITES campborina foliis lanceolatis fub- 
ferratis. 

Frutex. Folia feflilia, alterna, conferta, to- 
mentofa, ferrata, vix bafi. Flos terminalis, 
fefillis. Calyx foliofus. CorollcB Radius albus, 
neuter. Difcus flavus. Semma nuda. Palea 
apice coerulefcentes. Odor camphorce inten- 
fiflimus. 

79. OSMITES afterifcoides foliis lanceolatis pundla- 
tis, calycibus foliofis. 

Leucanthcmum fruticofum, foljis craflis. Burm. 
afr. t. 58- /, I. 

Seb. muf. r. t. j6. f. 4. 
Frutex. Folia lanceolata , fparfa, nuda, punfta- 
ta. Flores terminales , fefliles. 

OSMITES Bellidiaflrum foliis linearibus tomen- 

tofis , calycibus fcariolis. 
Anthemis Bellidiaftrum. Syfl. nat. 1223. 

80. GORTERIA rigens fcapis unifloris, foliis pin- 
• natifidis. 

Arclotis ramis decumbentibus, foliis lineari- 

lanceolatis rigidis fubtus argcnteis. MilL- 
ic. 33. t. 49. 

G 5 Arclo- 



iotf PLANTVE AFRICAN^ RARIORE c . 



Ar&otis foliis lanccolatis fubtus tomentofis in- 
tegris laciniatisque. Leyfer. orifr.6. 

Anemonofpermos foliis rigidis tenuiter divifis 
fubtus incanis. Rnj. fuppl.1Z2. 

Caules decumbentes, fuffruticofi , vcl plane nul- 
li. Folia lanceolata, petiolata, rigida , fu u tus 
niveo tomcntofa, indivifa alia, alia quinque- 
fido-pinnata, ut in loco natali. Scapus e di- 
chotomia vel radice, longus , unifiorus, in 
medio uno alterove foliolo lineari. Calyx 
j6-fidus, calyculatus, fquamis linearibus, lon- 
gitudine calycis. Corolla Radio fterili aureo, 
bafi nigro; Difco luteo. Semina pappo longo 
fimplici. Receptaculum nudum. 

81. CINERAPJA cymbalatifolia foliis lyratis: im- 
pari reniformi dentato; caulinis fummis am- 
plexicaulibus lobatis integris. 

Radix bulbo folido. Caulis herbaceus, fimple*, 
lcevis. Folia inferiora petiolis bafi amplexicau- 
libus, lyrata: impari majore reniformi den- 
tato; Superiora caulina feflilia , amplexicaulia, 
cordato - Ianceolata , vix dentata. Pedimculi 
floresque terminales, plures. Calyx laevis, 
oblongus: foliolis aEqualibus, lanceolatis. Co- 
rolla radius purpureus. VARI^TAS foliis 
fimplicibus trifidis: lobisque trifidis. 

82. CINERARIA linifolia caule fruticofo, foliis 
linearibus confertis, pedunculis unifloris. 

Caulis fruticofus, compofitus, fcaber. Folia con- 
fertiflima, linearia, anguftiflima, viridia. Pe- 
dunculi folitarii , uniflori, filiformes, foliis lon-- 
giores. Flores parvi, lutei. 

83. CALENDULA fruiicofa foliis obovatis fub- 
dentatis, caule fruticofo. 

Calen- 



PLANT7E AFRICANiE RARIORES. 107 



Calendula folvls obvcrfe ovatis denticulatis, caule 
perenni. Roy. lugdb. 531. 

Frutex caule erecto, compofito. Folia alterna, 
obovata f. oblongiufcula, in petiolos defi- 
nentia, aliquot ferraturis dentata; inferiora 
obtufa. Pedunculi terminales, longi, uniflo- 
ri, fubvillofi. Radius corollce luteus, fubtus 
purpureus. 

84. ARCTOTIS paleacea foliis pinnatis lineari- 
bus, flofculis radii fterilibus, paleis flofculos 
aequantibus. 

After foliis integris anguftis, flore magno luteo. 
Burm. afr.\~6. t.6$. /. 1. 

Caulis ramofus. Folia linearia, filiformia, pin- 
nata: pinnis interftitio longioribus. Pedunculi 
axillares , longi : foliis paucis linearibus, fim- 
pliciilimis. Calyx & Corolla lutea , facie Chry- 
fanthemi. Radias fimplex fterilis. Palece lon- 
gitudine flofculorum, etiam interius ad bafin 
Pappo e receptaculo enato pilofa:. 

85. ARCTOTIS antbemoides foliis fupradecompofi- 
tis linearibus, paleis flofculo brcvioribus. 

Cbamaemelum pumilum, foliis anguftis pinnatis, 
Bwrm. afr.-174. t. 63. /. 2. 

Planta & Folia Chamomilke fimillima, Floris 
ftru&ura Arftotidis eft. 

86. ARCTOTIS dentata foliis pinnatis: pinnis vil- 
lofis pinnatifido - dentatis. 

Chryfanthemum foliorum pinnis brevifllmis den- 
tatis. Burm. afr.1-5. t.64.. 

Canlis ramofus. Folia alterna, linearia, rigidi- 
ufcula, pinnata, fubvillofa: pinnis recurvis, 
antice pinnatifido-dentatis, brevibus. Pedun- 

culi 



io8 PLANTjE AFRICAN7E RARIORES. 



cttli longi, uniflori. Flores parvi; radio fterili 
fubtus violaceo. 

87. ERIOCEPHALUS racemofus foliis linearibus 
* indivifis. 

Abrotanum africanum, foliis argenteis anguftis, 
floribus fpicatis. Raj. fuppL 233. 

Statura & facies Eriocephali africani, fed Folia 
omnia indivifa. Flores racemofi: pedicellis ca- 
]yce brevioribus. Calycis fquamae cxteriores 
quatuor, ovatae, fubtomentofas, a quorum 
finu demum prodit Lanugo molliflima; in me- 
dio intra calyccm interiorem ar&ioremque flo- 
fculi colliguntur. Radium non vidi. 

GYNANDRIA. 

88. ORCHIS hurmanniana bulbis indivifis, nectarii 
labello multipartito - lineari , folio amplexi- 
cauli cordato. 

Bulhi tefticulati. Scapus nudus , fpithamsus, vil- 
lofus. Folium unicum, fubradicale, amplexi- 
caule, cordatum, obtufum, punclatum. Spatha 
cucullata, breviflima, uniflora. Germen hir- 
tum , fpatha Iongius. Corollce Petala tria ex- 
teriora lanceolata, pilofa. Petala duo enfi- 
formia laevia longiora. Lahellum latum, lon- 
gum, multipartitum in innumcras lacinias li- 
neares. Cornu pofticum rechim, deorfum cur- 
vatum, vix germinis Iongitudine. 

89. ORCHIS flexuofa bulbis indivifis, ne&arii la- 
bello imbricato, petalis occultatis filiformi- 
bus , fcapo flexuofo. 

Folia radicalia, ovata. Scapus flexuofus, peda- 
lis: Foliis alternis , remotis, vr.ginantibus, lan- 
ceolatis, parvis. Flores parvi, remoti. 

Corolla 



PLANTiE AFRICANiE RARIORES. 109 



Corolla fubpapilionacea : Vexillo & alis incarna- 
to-albicantibus. Petala alaria 2, filiformia, 
fub vexillo, ejusdemque longitudine; (ftami- 
na non bene vidi ;) carina f. labellum ochro- 
leucum punclis nigris, latius, imbricato- * 
undulatum. 

90. ORCHIS bicornis bulbis indivifis, corolla? palea 
bicalcarata, labello quinquepartito. 

Orchis lutea, caule geniculato. Jhixb. cent. 3. 
p. 6. t. 6. 

Folia radicalia 2, cordata, oppofita; ' caulina 3. 
f. 4. alterna, cucullata. Braftece lanceolatse^ 
longitudine fpica;. Corollce galea monopbylla, 
fornicata, acuminata, major, Jabio inferiore 
annexa; poftice emittens cornua 2 f. caJcaria 
germini incumbentia , nec fubje&a. Petala 
duo lateralia paulo latiora. LabelJum quin- 
quepartitum, lineare: Jaciniis fequalibus. Styli 
corpus oblongum , incurvum , fub apice lo- 
bis 2 rotundatis. 

91. ORCHIS cornuta bulbis indivifis, corolla? galea 
unicalcarata, alis patentibus, labello minimo 
fubovato. 

Folia fcapi multa, alterna, magna, lanceolata, 
bafi vaginantia. Spica laxa. Braftece Janceo- 
latae, flore longiores. Corollce Galea forni- 
cata , oblonga , obtufa , emittens a tergo 
Cornu obtufum, breve, germini incumbens. 
PetaJa 2 iateralia exteripra obJonga, paten- 
tia; 2 vero interiora oblonga, galea brevio- 
ra, apice carnofa, crafliufcula ., fub galea fcre 
conniventia. ^ 

92. ORCHIS fatyrioides biflora bulbo indivifo, 
corolJa galea unicalcarata, labello indivifo 
apice lanceolato. 

Folia 



iio PLANT7E AFRICAN.E RARIORES. 



Folin radicalia aliquot, ovata, parva. Scapus 
filiformis, vaginis 3 f. 4. foliaceis. Flores fae- 
pius duo ad apicem fcapi. Petalum fuperius 
breve, acuminatum, poftice in calcar adfcen- 
dens longkudine petali exiens. Petala inte* 
riora 2, linearia, apice bidentata, fubtus lobo 
notata, fub fuperiore occultata , ejusdemque 
longitudinis , gcnitalia amplexantia. Pctalala- 
teralia 2 lanceolata , reliquis longiora, pa- 
tentia. Lahellum oblongum , apice attenuatum, 
inter petala lateralia pofitum. 

93. SATYRIUM capenfe bulbis - - - , corollis 
pedunculatis , labello emarginato utrinque 
dentato. 

Folia radicalia aliquot lineari-Ianceolata, fub- 
ftriata, ftri&a. Scapus foliis alternis, ample- 
xicauli - vaginantibus , acuminatis , breviori- 
bus. Racemus laxus: Bracleis lanceolatis, mi- 
noribus. Pedunculi longitudine florum. Co- 
rolla 5-petala, fubsequalis, lanceolata, prce- 
ter Labellum latius, reliquorum longitudine, 
apice obtufiflimum , emarginatum, utrinque in 
medio dente obtufo; huic poftice Calcar bre- 
viflimum obtufum. 

94. OPHRYS catholica bulbis fibrofis, caule foliofo, 

floribus tripetalis: galea ventricofa magna, 
labello cruciato. 

Orchidi affinis flore luteo. Buxbaum. cent. 3. 
p. 12. t. 21. 

Bulbus ex fibris. Caulis pedalis. Folia tria, al- 
terna, amplexicrculia, lanceolata: Radicalia 
breviora. Racemus 4. f. 5-florus. Bractece 
longitudine corolke. Corollce Galea mono- 
phylla, ventricofa, magna. Petala 2. lateralia 

lanceo- 



PLANTiE AFRICAN.E RARIORES. ni 



]anceolata, patentia, longitudine galea;. La~ 
bellum parvum lanceoiatum cruciatum, fub galea 
inflexum: laciniis lateralibus patentiflnnis, ad 
bafm dilatatum utiinque lobo. 

;. OPHRYS circumflexa bulbis indivifis, corollis 
tripetalis: alis emarginatis, labello trifido: 
lateralibus circumflexis. 

Orchis barba carens, flore luteo -viridi. Bnxb. 
cent.%. p. 8. 13. fed major. 

Bulbus fubrotundus. Folia lanceolata. Spica fub- 
quinqueflora , bra&eis ventricofis, Corollte 
Galea valde fornicata, hemifpharica , vertice 
mucronata. Ala 2 patentes , bilobas , lobo 
fuperiore majore. Nettarii labellum ere&um, 
trifidum , intermedio acuto: lateralibus mem- 
branaceis, linearibus, recurvato - circumflexis. 

;. OPHRYS caffra bulbis - - - , neftarii labio 
reniformi latiffimo emarginato. 

Bulbus - - -. Scapus pedalis, Ia?vis, foliattis. 
Folia 3 f. 4, alterna, lanceolata. Racemiis 
floribus 3 f. 4, luteis. Petala tria , lanceo- 
lata. Labellum latillimum , reniforme , emar- 
ginatum. 

ARETHUSA capenjis radice carnofa, fcapo 
foliato, pet?!^ exterioribus longioribus cau- 
datis. 

Radix oblonga, carnofa. Scapus pedalis, bafi hir- 
futus. Folia alterna, tria (fupremo florali,) 
amplexicaulia, lanceolatai Flos terminalis: 
Petalis tribus exterioribus duplo longioribus, 
ovato - lanceolatis , in caudam definentibus. 
Petalum fupremum ovale, Petala lateralia 
duo, cordata, obtufa. 

DIOE- 



ii2 PLANTiE AFRICAN7E RARIORES. 



DIOECIA. 

98. MYRICA trifoliata foliis ternatis dentatis. 

Frutex. Folia alterna, petiolata , ternata: fo- 
liolis feililibus, Janceolatis, acuminatis, pro- 
funde dentatis, fubtus tomcntofis. Fructus 
in racemo, (non vero in fpica,) baccati, 
fcabri. 

99. CENTELLA villofa fol. cordatis. 

Habitus Diofcoreae. Caules volubilcs, villofi, 
teretes. Folia cordata, alterna, petiolata, 
nervoia, undique pilofa. Stipulce 1 , oblongce. 
Pedunculi axillarcs, uniflori, filiformes, pi- 
lofi. Mafcul. Calyx 4 - phyllus , 5 - florns. 
Stam. 4. Femin. Calyx diphyllus, uniflorus. 
Petala 4, Styli 2. 

100. CENTELLA glabrata fol. lanceolatis. 

Habitus Hydrocotyles. Caules ferpentes, laeves. 
Folia alterna, lato - lanceolata, trinervia, 
glabra, integerrima, acuta, petiolata. Sti- 
pul<z lineares, acuminatae. Flores axillares, 
pedunculati; affinis Pluk. pbyt.226. f.6. fed 
diverfa. 



FLOR^E 



PLANT^E AFRICANjE RARIORES. ir 3 

FLOR^E CAPENSIS 
APPENDIX. 



MONANDRIA. 

x. Paederota bonce fpei 

TRIANDRIA. 

x. Gladiolus alatus 
Ixia plicata 

puncXata 
Schoenus jpathaceus 

TETRANDRIA. 

1. Leucadendr. giomeratum 
Scabiofa rigida 

PENTANDRIA. 

Myofotis arvenfis 
Solanum pulverulentum 
cethiopicum 
trilobatum 
Chironia jafminoides 

2. Schrebera Jchinoides 

3. Pharnaceum rotuudifolium 
5. Craffula centauroides 

dichotoma 
ftrigofa 
mu/cofa 
alternifolin 

HEXANDRIA. 

X. Amaryllis capenfis 
Haemanthus ciliaris 
Ornithogalum arabicnm 
Scilla maritima 
Anthericum hifpidum 

3. Melanthium cdpenfe 

HEPTANDRIA. 

7. Septas capenfis 

OCTANDRIA. 
Epilobium hirfutum 
Tom. VL 



Ruta graveolens 
Erica imbricata 

tubiflora 

cerinthoides 

pentaphylla 

pubefcens 

halicacaba 

calycina 

planifolia 

paniculata 

fpumofa 
Pafferina dodecandra 
capitata 

DECANDRIA. 

Cotyledon fpuria 

ICOSANDRIA. 

5- Mefembr. pomeridianum 
nodiflorum 
copticum 
emarginatttm 
corniculatum 
albidum 
Aizoon hifpanicum 

DIDYNAMIA. 

Antirrhin. bicome 
Selago rapunculoides 

coccinea 

lychnidea 

tcmentofa 
Erinus africanus 

peruvianus 
Buchnera africana 

TETRADYNAMIA. 

Heliophila integrifolia 
II Helio- 



U4 PLANTjE AFRICANiE RARIORES. 



Heliophila coronopifolia 
Cleome capenfis 

MONADELPHIA. 

5. Hermannia trifurca 
triphylla 

xo. Geranium akeoides 

coriandrifot. 
prolificum 
lobatum 
incanum 
grandiflorum 
Malva bryonifolia 

DIADELPHIA. 

Borbonia ericafolia 
Spartium fepiarium 

capenfe 
Afpalathus fpinofa 

chenopoda 
quinquefoiia 
pinnata 
Crotalaria perforata 
perfoliata 
amplexicaulis 
imbricata 
triflora 
lunaris 
Ononis cernua 
capenfts 
Lupinus integrifolius 
Dolichos capenfis 
Cytifus pforaloides 
Pforalea hirta 
aphylla 
cytifoides 
proftrata 
Indigofera racemofa 

SYNGENESIA. 

Hieracium capenfe 
Carlina atraffyloides 



Bidens tenella 
Pteronia camphorata 
Chryfocoma oppofitifolia 
Athanafia capitata 
lavigata 
pubefcens 
ambigua 
Gnaphalium arboreum 
dijcolorum 
ericoides 
ferratum 
cylindricum 
midifolium 
crijpum 
fquarrofum 
Jlellatum 
glomeratum 
Xeranthem. fpeciefiffimunt 
canejcens 
imbricatum 
Senecio perficifolius 
virgatus 
purpureus 
pubigerus 
umbellatus 
bngifolius 
populifotius 
After polifolius 
taxifolius 
reflexus 
crinitus 
tenellus 
Inula aromatica 

pinifolia 
Cineraria cymbalarifolia 
linifolia 
othonnites 
Amelloides 
Perdicium femiflofcular» 
Leyfera gnaphalodes 
Buphthalm. capenfe 
durum 
Amellus lychnites 
Gorteria rigens 



Gc 



PLANTiE AFRICANiE RARIORES. 115 



Gotteria fquarrofa 
citiaris 
fruticofa 

Ofmites Bellidiaftrum 
camphorinum 
aflerifcoides 

Calendula fruticofa 

Ar&otis Juperba 
acaulis 
plantaginea 
paleacea 
anthenioides 
dentata 

Othonna cheirifolia 

Eriocephalus racemofus 

GYNANDRIA. 

Orchis bicornis 

biflora 

cornuta 

flexuofa 

burmannia 
Satyrium capenfe 



Ophrys catholica 

circuniflexM 
cafft-a 

Arethufa capenfs 

Ferraria undulatct 

MONOECIA. 

4. CenteUa villofa 

glabratct 
Solandra capenfis 

DIOECIA. 

Myrica trifoliata 
Clutia polygonoides 

POLYGAMIA. 

Anthofperm. ciliare 
Andropogon muticum 

CRYPTOGAMIA. 

Ophiogloffum fcandens 
Adiantum athiopknm 



Has , hic enwmratas , Flora? Capenfi in Amoen. 
Acad. V. p. 353. propofitce addendas judico , quas vidi 
in Herbario Oldenlandi 1695 ad Cap. b. fpei 
/efto, qiLod mecum gratiofe communi- 
cavit Cl. Burmannus. 





H 



CVIL 




CVIL 



MACELLUM 
L I T R I U M 

QUOD 

PRiESIDE 
D. D. CAR. LlNNiEO 

propofuit 

PETRUS JERLIN, 
Sudermanmu. 

Upfalia 1760. Decembr. 20. 



D. D. 

MACELLUM veteribus dicebatur Forum il- 
lud, in quo omnia ciborum genera vena- 
lia proftabant, hominum nutrimento infer- 
vitura; & Varro dicit: quod Forum Olitorium erat 
id, ubi vegetabilia efculenta habebantur venalia; 
fic nos per Macellum Olitorium ea intelligimus 
vegetabilia, quae ad hominum cibos, nutrimentum 
& fuftentationem confumuntur. 

Prius quam Medici incipiebant diftin&e & ac- 
curate tra61are fimplicia, Materia eorum Medica 
maxime obfcura erat. Cum Materia Efcnlentorum 
non minus fit necefTaria, debet & illa pari folertia 
pertractari dilucideque defcribi. 

Plu- 



MACELLUM OLITORIUM. 



Plurium in votis fuit, ut, poftquam Res Her- 
baria eam obtinuiflet hicem, quam nunc poflidet, 
clara defcriptio Materiae Efculentorum, quae e 
Regno Vegetabili defumitur, traderecur, quo enu- 
meratas haberemus iftas PJantas, quae communi- 
ter ad viclum conducunt, & has praecipue, quae 
apud nos, in ejusmodi ufum, & poflunt & de- 
bent plantari. 

Propterea in hoc fpecimins mihi propofui, cu- 
linares fiftere plantas, & in adpropriatas redigere 
ClaiTes; cum vero harum aliae proprie alimenta- 
res funt, aliae tantum condimenta dici debeant, 
pofteriores in hac tradtatione omifi, ne diverfo 
fcopo infervituras mifcerem. 

Ex tot millibus Plantarum, quibus Creatori 
piacuit globum terraqueum inftruere, perpaucas 
tantummodo obfervavi , hominis fuftentationi 
adoptatas, quas hifce in pageilis enumeravi; lu- 
bens equidem coricedo, quod & iri noftris & in 
exoticis terris multae aliae occurrant plantae efcu- 
lentae, quibus, urgente annonae caritate, loco cibo- 
rum poflimus uti: cum vero hae vel minus fapida;, 
vel adhuc non multum ufitatae funt, eas praeter- 
xnifi. Qui itaque plurium indigenarum defiderat 
cognitionem, poteft evolvere DilTertationem de 
Plantis Efculentis Patriae. 

Evitare non potui, quin heic varias exoti- 
cas reciperem Plantas, cum harum variae, recen- 
tiori aevo, noftros in Hortos fint introdu&ae ; 
ut limites inter mere exoticas, & eas, quae apud 
nos in Hortis civitatis obtinuerunt jus, reperire 
difficile fit; at iterum cum in exoticarum enu- 
meratione occupatus fuiftem , potiores tantum 
adhibui, quae apud plurimos Auclores Botanicos 
& Peregrinatores, qui de Efculentis fcripferunt^ 
commemorantur. 

H 3 De 



U8 MACELLUM OLITORIUM. 



De cetero, omnibus determinata Nomina ge- 
neriea & fpecifica adfcripfi; adjeci , qua parte orbis 
Planta quaevis fponte crefcit; addidi durationem, 
annua, biennis vel perennis fit; brevi deinde indica- 
vi, quomodo communitor in ufum recipiatur, & de- 
mum eadem brevitate de ejus viribus & ufu mentio- 
nem feci; demum Plantas meas, fecundum earum 
partes, quibus in culinis utuntur, in ordinem red- 
egi, ut Radices , Caules , Folia & Fruttificationes ; 
at aliis reliqui, pari methodo numerofos illos 
plantarum enucleare Fruclus, qui Hominibus, variis 
in locis, in alimentum cedunt, cum ar&is inclufus 
cancellis, brevitati ftudere debuerim. 

CLASSIS I. 

R A D I C E S. 

FUSIFORMES. 

1. BRASSICA Rapa, Rofwa, europaea^ biennis, 

cicur. 

Editur cruda, cofla, tofta; acuitur aromatibus. 
Carnes generat laxiores; Humores mitiores; al- 

vum apertam fervat. 
FJatulenta, facit infomnia; nocet Hyftericis & 

Puerperis. 

Cibus antiquiflimus, Romulo quondam in deli- 
ciis; hinc Martialis: 

Haec tibi brumali gaudentia frigore Rapa,1 
Quae damus, in ccelo Romukis efle folet. 

2. BRASSICA oleracea, Napo-BRASSiCA, Kalrot, 

europaea, biennis, cicur. 
Editur co&a & in jufculis, praecedenti durior. 
Viribus cum praecedenti convenit. 

3. BRASSICA Napus , Gothlands- Rofwa, europaea, 

biennis, Gothlandica. 

Editur 



t 



MACELLUM OLITORIUM. 119 

Editur cofla , praecedentibus fapidior. Vires prc- 
cedentium, fed magis aphrodifiaca creditur. 

4. DAUCUS Carota, Morot, europjea, biennis, 

cicur & fpontanea. 

Varietas lutea frequens; alba fpontanea; rubrs. 
rarior. 

Editur cocla cum pipere & butyro, cum jufcu- 
lis carnium; Pifis; Pifcibus. 

Commendatur Hyftericis , Phthificis ; cruda 
pueris verminantibus conducit. E. N. C. 
1730. p. 449. 

5. PASTINACA fativa, Paljiernack, europaea, 

biennis, cicur. 
Editur ut prsecedens , primo vere dulcior. 

Romano-Catholicis fub quadragefima frequen- 

tiflimus cibus. 
Nutrit magis quam Rapa, dulciorque , minus fla- 

tulenta; Diuretica. 

<5. SCORZONERA hifpanica, europsa, biennis, 
cicur. 

Editur more fequentis, fsepe cum embammate 
acidulo humores purgat, fapida. 

7. TRAGOPOGON pratenfe, Salfofi ; europaea, 

biennis, fpontanea. 
Editur uti Afparagus, cujus etiam faporis, fed 

magis amaricans. 
Nutrit ut Afparagus, humores blandos reddit 

eosque purgat. 

.8. BETA "vulgaris rubra, Rbdbeta, europaea, bi- 
ennis, cicur. 
Editur coc^a, faepius aceto condita, ruberrima 
veteribus ignota. 

H 4 Fatua 



i2o MACELLUM OLITORIUM. 

Fatua per fe , preeparata acetariis adnumeratur. 

9. CAMPANULA Rapunculus , europsea, biennis, 

fubcicur. 

Editur dulciflima, tam cruda in acetariis, quam 
cocla ut Afparagus cum pipere. 

Appetitum roborat; Lac auget. 

10. CARUM Carvi, Kummin, europaea, biennis, 
fpontanea. 

Editur in Anglia more Paftinacae & Dauci , no- 
bis nondura ufitata. 

11. APIUM Petrofelinum radicofum, Rotperjilja, eu- 
ropaea, biennis, cicur. 

Editur & fapit fere ut Paftinaca; in Suecia prae- 
ftantiflima. 

Nutrit egregie; Diuretica. 

12. SIUM Sifarum, Socker-Rot, europsea, peren- 
nis , cicur. 

Editur more afparagi & in jufculis omnium 
dulciflima. 

Nutrit egregie; humores edulcorat; Aphrodi- 
fiaca. Tiberius radicem nobilitavit , flagitans omni- 
bus annis e Germania Gelduba. (Gelb, ad arcem 
Limen) Plin. I. 11. c. 5. rarius noftris in ufu, 
nec ut Joh. Bauh. hift. 1. 27. c. 63. 

TUBEROSjE. 

1$. BUNIUM Bulbocaftanum , europaea, biennis, 
cicur. 

Editur cruda & co&a; Caftaneam fapit; incoqui- 

tur carnium jufcu]is decorticata cum pipere. 
Suaviflima; Aphrodifiaca. 

14. LATHYRUS tuberofus, Jord-nbt , europaeus, 
perennis, cicur. 

Edi- 



MACELLUM OLITORIUM. 121 

Editur co&a, decorticanda, calida cum butyro, 

Bclgis ufitatus, noftratibus etiamnum rarior. 
Siccior, nutrit folide, corroborat alvum. 

5. CYPERUS efculentus, Europae auftralis & 
Africae, peregrina. 

Editur frequenter in Africa, noftratibus non in- 
notuit. Dura, ficcior, dulcis faporis, & magni- 
tudine Caftanea?. 

6. HELIANTHUS tuberofus , Jord-artfkak, Ame- 
ricae borealis, tuberofa, cicur. 

Eduntur tubera decorticata in jufculis vel per fe 
cum pipere. 

Nutriunt egregie etiam laboriofos laudabili ali- 
mento. 

7. SOLANUM tuberofum, peruviana, tuberofa, 
byeme manfueta. 

Eciitur ab Americanis fub cineribus affata: a no- 

bis vero cofta, & in jufculis. 
Acidum fpontaneum domat, copiofior generat 

infar&us americanis. 
Planta ipfa virofa eft; Tubera refpuuntur a Sui- 

bus. 

8. DIOSCOREAytoa & bulbifera (Inhame) India 
utriusque, tuberofa, peregrina. 

Editur aiTa, & in taleis ficcata, pro pane, apud 
Indos. 

Siccior optime fapit & frequens illis eft. 

9. CONVOLVULUS Batatas, India; occidentalis, 
tuberofa , peregrina. 

Editur affa fub cineribus, co&ione rubicunda 
evadit. 

Sapor praecedentis , etjam ergaftulorum cibus 
indis. 

Tubera per hyemem ab omni humido ftudiofe 
praefervanda. 

H 5 20. 



122 MACELLUM OLITORIUM. 



20. ARUM Colocafia & efculentum, Africae & Amc- 
rica;, peregrinaj, ferse. 

Editur cofta in duplici aqua vel afTata. 
Cruda accrrima, corrofiva & lethalis. 
Nutrit egregie, fapidiflima omnium fertur. 

21. LYCOPERDON Tuber , europaeum, fubter- 
reftre, indigcnum. 

Editur cottum cum aromatibus; noftrum par- 
vum eft; fubterraneum inquiritur edo&is ca- 
nibus & fuibus. Noftratibus nondum in ufu 
receptum. 

Aphrodifiacum creditur valentillimum. 

CLJSSIS II. 

C A U L E S. 

TURIONES. 

22. ASPARAGUS ojficinalis , Sparris , europsea, 
perennis, fpontanea. 

Editur altilis , celerit^r cottus, cum butyro, fa- 
le, pipere. 

Albus mollis, fuccofus, egregie nutrit, Aphro- 
difiacus. 

Calculofis noxius urinam fa?tidam reddit. 

23. SMILAX afpera, orientaiis, fruticofa, man- 
fueta. 

Editur in acetariis, frequens Conftantinopoli. 
Bellon. itin. 203. 

24. TAMUS commmis, europsea, peregrina, cicur. 
Editur more praecedentis in Oriente. Bellon. 

itin. 203. 

25. ARCTIUM Lappa, europaea, biennis, indi- 
gena. 

Editur decorticatus feu crudus cum fale & pi- 
pere; feu co&us ut Afparagi. Auftralibus in 
ufu, nobis nondum. 

Diu- 



MACELLUM OLITORIUM. 123 

Diuretica mundificans; urinam albam tingit. 

2(5. CYNARA CardunculuSy Africse, peregrinus, 
fubcicur. 

Editur more Afparagi, forte veterum Carduus 
culinaris. 

Tollit Hircum axillarum foetoremque oris, uri- 
ram foetidam reddit. 

27. ERYNGIUM maritimum, Sju manna kraft , eu- 
ropsea, perennis, indigena. 

Editur more Afparagi, grato fapore. 

28. CHENOPODIUM Bonus Henrisus , europcea, 
perennis, indigena. 

Editur decorticata, piimo vere, inprimis ab 
Anglis. 

Fatua acuitur aromatibus; Eccoprotica. 

-29. SONCHUS alpinus, lapponica, annua, cicur. 
Editur decorticatus, crudus, a Lapponibus. 
Amaricans, gratus aquas potatoribus. 

30. ANGELICA Archangdica, Angelica, alpina, 
perennis, cicur. 

Editur decorticata, cruda. 
Minus amaricans, grata Lappis. 

31. EPILOBIUM anguftifolium , europaea, peren- 
nis , indigena. 

Edi pofTunt more Afparagorum. 
Noftratibus nondum ufu recepti. 

32. HUMULUS Lupulus , Humle, europaea, pe- 
rennis, indigena. 

Eduntur ficcati, co6li; inprimis a Belgis. 
Creduntur mundificantes. 

PANICULiE. 

33. PORTULACA oleracea, Portlaka, orbis 4 par- 
tium, annua, cicur. 

Edun- 



124 MACELLUM OLITORIUM. 



Eduntur cofti cum oleo , aceto , vcl imbuti 

aceto vel in jufculis. 
Succofi adeo ut ex librae I. plantae, vix folidi 

drachma I. 

Depurant, fanguincm refrigerant, reftituunt ven- 
triculum, folvunt concretiones tartareas. 

34. BRASSICA oleracea : felenifia, Brakabl, bien- 
nis , cicur. 

Eduntur cum oleribus , fapidiflimi, fuccofi, 
molliflimi. 

35. BRASSICA oleracea: botrytis , Blomkabl , virgi- 
nica, biennis, cicur. 

Eduntur cocli in oleribus vel per fe cum bu- 
tyro & aromatibus. 

36. BRASSICA oleracea: gongylodes , biennis, ci- 
cur. Editur more Brailicae Napo - Braffica de- 
corticata. 

Sapidior Braflica, dulciorque. 

DISCI. 

37. CYNARA, Scolymas , Kron - artfkock , africana, 
perennis, fubcicur. 

FJos nondum efflorefcens cum calycibus ex em- 

bammate acidulo. 
Nutrit egregie fedentarios; aphrodifiaca, unnam 

violaceo odore inficit. 
Novitium, Hermolai Barbari aetate innotuit 

europaeis. 

38. CARLINA acaulis , europaea, perennis, man- 
fueta. 

Editur uti prascedens; minus ufitata. 

39. ONOPORDON Acantbium, europaea, bien- 
nis, indigena. 

Edi poteft difcus more praecedentium. Boehm. 
lipf. 180. 

40. HE- 



MACELLUM OLITORIUM. 125 

40. HELIANTHUS annuus, Solblomma, america- 
na, annua, cicur. 

Editur ut antecedentes, fed ficcior, inufitata. 

FUNGI. 

41. FUNGI varii: Agarki , Hydna &c. fele&i, in- 
digeni. 

Eduntur co£ti cum pipere & butyro. 

Anceps cibus caute feligendus eit ; alimentum 

vix laudabile fubminiftrant; nofiratibus ne- 

gle&i fa?pius. 
Novitium : Lapides fungiferi in cellis aliquamdiu 

terra operti, fubinde aqua tepida irrigati , intra 

qua}riduum fnngos , toto anno , ferentes. Matthiol. 

CLASSIS III. 

F O L I A. 

OLERA. 

42. BRASSICA oleracea, Blakahl, biennis, euro- 
pa?a, cicur. 

Varietates rnbra, capitala, fabauda, lacmiata, ja- 

bellica, viridis. 
Editur in jufculis cum pingui frequentillimus 

cibus. 

Victum tenucm per fe fubminiflrat & alcalefcen- 
tem ; inflat. 

Syrupus frigide paratus, Raucedini , Catarrhis 
fuccurrit. 

Acidula, Surkahl, confcifia, Anetho, Cumino, 
fale mixta, compatta claufa in dolio tertio 
die fermentat. cum Braffica corrumpitur in dolio, 
vini fapor, Plin.XIX:%. 

Cibusdurus, fapidus, laboriofis praeftans. 

43. BETA vulgaris: Cicla, Moldan, europsa, an- 
nua, cicur. 

Edi- 



125 MACELLUM OLITORIUM. 

Editur more Braflicae, absque jufculo; rarior 

apud nos in ufu. 
Alvum apertam fervat, fatua aromatibus acuitur. 
Martialis: ut fapiant fatua fabrorum prandia Betce, 

o quam fcepe petit vina piperque coquus. 

44. SPINACIA oleracea, Spinat, tatarica, annua, 
cicur. 

Editur cofta cum butyro & in jufculis frequens. 
Alvum apertam fervat loco Bliti veterum, fecu- 

lis barbaris introducta. 
Romano- Catholicis tempore quadragefimae ufi- 

tatiflima. 

45. ATRIPLEX hortenjis, Malla, tartarica, annua, 
cicur. 

Editur cum Braflica vel in jufculis frequens. 
Convenit cum praecedenti, feculis barbaris in- 
trodufta. 

46. RUMEX Acetofa: maxima, Spanfk Syra , alpi- 
na, perennis, cicur. 

Editur in jufculis vel embammate acido. 
Refrigerans; lapponibus cum lafte frequens. 

47. RUMEX fcutatus, Romerfk Syra, europa?a, 
perennis, cicur. 

Convenit cum praecedenti, fed rarior ob folia 
parva. 

48. SCANDIX Cerefolium, Kyrfjoel, europaea, tri- 
mellris, cicur. 

Editur in jufculis & placentis, dulcis. 
Sanguinem refolvit & mundiflcat; obftru&iones 
tollit; lac auget. 

49. SCANDIX odorata, Spanfk Kyrfivel, norvegi- 
ca, perennis, cicur. 

Editur cum oleribus vernis , frequens noftratibus. 

Con- 



MACELLUM OLITORIUM. 127 

Convenit fapore & viribus cum praecedenti. 

50. CNICUS oleraceus , enropaea, perennis, indi- 
gena. Editur loco braflica: a Ruthenis. 

51. HYPOCHOERIS maculata, Fruehfl, europaea 
perennis, indigena. 

Editur more Braflicaj interdum a Smolandis. 

52. PRIMULA veris , Oxldgga, europaea, peren- 
nis, indigena. 

Edi poteft more prascedentium , noftris non 
recepta. 

f 

53. SINAPIS arvenfiS) Aker-Senap , europaea, an- 
nua, indigena. 

Editur urgente annona? caritate loco prsece- 
dentium. 

54. MALVA rotundifolia $ Kattoft , europgea, an- 
nua, indigena. 

Edebatur aveteribus, Py thagorae folium fanttum, 

fed eviluit hodie. 
Alvnm apertam fervabat veteribus, durioribus 

cibis contentis. 

55. ANCHUSA oflcinalis , Oxtanga, europeea, 
perennis, indigena. 

Eduntur folia primo vere, in oleribus L T plandice. 
Vilior eft. 

56. RANUNCULUS Ficaria, europaea, perennis, 
indigena. 

Eduntur folia in oleribus vernis Uplandiae. 
Minus laudabilis cibus. 

57. URTICA dioica, Nafsla^ europrea, perennis, 
indigena. 

.Eduntur folia tenera tantum primo vere in ole- 
- ribits. 

Aqud nos frequentiffima. 

Diure- 



128 MACELLUM OLITORIUM. 



Diuretica, mundificans , viclum tcnuem fubrai* 
niftrans. 

58. BORAGO oficinalis , Stoffer hlomma, europaea, 
annua, cicur. 

Edebatur BuglofTum veterum quondam, nunc 
eviluit. 

Credebatur laetificare cor, fed perperam. 

59. PHYTOLACCA americana t virginica, peren- 
nis, fubcicur. 

Editur tenella primo vere a virginicis. 
Adultior venenata eft, tefte D. Kalmio. 

60. AMARANTHI plerique, Afiae, annuaj, ci- 
cures. 

Eduntur folia in jufculis ab Indis, tefte Rumpbio. 
ACETARIA. 

61. LACTUCA fativa, Lactuk, europaea, annua, 
cicLir. 

Editur cruda cum oleo, aceto, fale, & fsepe 

vitello ovi, frequentiflima. 
Refrigerans aeftate , obftructiones tollit herba 

fapientum veterum Galeno. 
Venerem minuit mortuoram cibus Eubolo Comi- 

co, hinc eviluit; 
Curato vero ea Augufto a Mufa, au&oritatera 

recuperabat. 

Somnum provocat gratia nohilium requies Lattuca 

ciborum. Virg. 
Edebatur itaque omni vefpera fub Augufto ; quod 

de fe ipfo fatetur Galenus. 
Appetitum facit; hinc fub Domitiano in initio 

prandii aiTurnebatur , unde Martialist 
Clautlere qua ccenas folebat Laciuca avorum, 
Dic mihi, cur nojlras imhoet illa dapes. 

6i. VA- 



MACELLUM OLITORIUM. 129 

62. VALERIANA Locufia, Winter - Rapunts , eu- 
ropsea, annua, indigena. # 

Eduntur folia primo vere le&a; nuper ufu re- 

cepta noftratibus. 
Humores acres corrigit, uti Ladtuca. 

63. CICHORIUM Endivia, europ^a, biennis, 
cicur. 

Eduntur folia humata colligata. Italorum in- 

ventum. 

Purgat fanguinem per urinas, eccoprotica. 

64. CICHORIUM Intybus, europaea, perennis, 
cicur: Editur ut praecedens, iisdem viribus. 

65. LEONTODON Taraxacum, (PiiTenlit) euro- 
psea, perennis , indigena. 

Eduntur folia erumpentia e terra, adhuc alba. 
Infigne diureticum, & hinc mundificans. 

66. SCORZONERA picroides , europsea, perennis, 
manfueta. 

Eduntur in oleribus & acetariis Monfpelii. D. 

Sauvages. 

67. SEDUM reflexum & rupejlre, Berg . Knoppar , 
europaea, perennis, indigena. 

Varietas fafciata, furculis propagata, frequentior. 
Editur utrumque in acetariis & oleribus, vulga- 
tiflimo in ufu Hollandis. 

68. VERONICA Beccabunga, europsea, perennis, 
indigena. 

Editur in acetariis, tempore verno, a SilefuY 

Schwenkf. iil. 18. 
Iners eft. 

69. ERYSIMUM Barbarea, Winter - KraJJe , eu- 
rop?ea, biennis, indigena. 

Editur imprimis, vere & autumno apud noftrates. 

Tom. VI. I An- 



130 MACELLUM 0LIT0RIUM. 

Antifcorbutica, fed duriufcula. 

70. LEPIDIUM Najlurtium, KraJJe, europsca, an- 
nua, cicur. 

Editur mixta Lacluca, vel foliis nuper erumpen- 
tibus. 

71. SISYMBRIUM Nafturtium aqaaticum , Tialb 
Krajfe , europnea , biennis, cicur. 

Editur in acetariis, praecipue per Germaniam, fed 
acrior. 

Antifcorbiitica praeftantiffima. 

72. COCHLEARIA officinalis, europsea, annua, 
cicur. 

Editur in acetariis, fed acris, recepta valetu- 
dinariis. 

Scorbuticis, cachecticis egregia. 

73. APIUM graveolens, (Cellerie) europsea, bien*. 
nis, cicur. 

Editur radix , cum ftipitibus albis in cella fer- 

vata, a gula? dottis. 
Subtetra, fed cultura edulcorata. 
Noxia nervinis morbis laborantibus, veteribus 

in epulis feralibus. 

74. ARTEMISIA Draco, Dragon, tatarica, per- 
ennis, cicur. 

Editur cum Laftuca inftar condimenti, dulcis, 
acris. 

75. POTERIUM Sanguiforba, europcea, perennis, 
cicur. 

Eduntur folia mixta reliquis ad acuendum fapo- 
rem, qualem etjam vino infufa praebent. 

CLASSIS IV. 

76. TROP/EOLUM majus , Jndianifk- KraJJe , pe- 
ruviana, annua, cicur. 

Edun- 



MACELLUM OLITORIUM, i 3I 

Eduntur flores mixti La&uca, pro fapore & co- 

lore grato. 
Subacris, antifcorbutica. 

77. CAPPARIS fpinofa, Capris , europrea, fruticofa, 
manfueta. 

Flores aceto conditi pro acetariis fubftituuntur. 
Hypochondriacis, Spleniticis, Paralyticis <:om- 
mendati. 




CVlll 




CVUL 

MELOE 
VESICATORIUS 

QUEM 

P R M S I D E 

D. D. Car. Linn^eo 

Propofuit 

CANUTUS AUG. LEN^US, 
Jemtlandus. 

Upfalia 1762. Decembr. 20. 



Dum anxius htererem, quodnam argumenium, in 
tanta Morborum & Medicamentorum varietate, 
fpeciminis Academici loco publici juris facerem ; 
dubitanti mihi occurrebant Cantharides. Hawl equidem 
diffiteor , hocce argumentum, velut alia quce ad fcien- 
tiam Medicam fpectant , adeo abundanter, magnorum 
•uirorum opera, multis voluminibus jam diu illujlra- 
tum effe , ut ne tempus quidem ac vires ad ea perle- 
genda atque recenfenda fufficerent ; quce, quamvis uberio- 
ris trattationis anfam nobis prceberent , curta tamen do- 
mi fupellex longiorem rei propofitce explicationem pro- 
bibet. Itaque, quam fieri potefl , breviffime opinionem 
meam hac de re fifiere animus eft\, ea minime fpe , fore, 



MELOE VESICATORIUS. 



133 



nt rei aliquid novi addam , vel dignitatem iliius proprio 
marte augeam, fed ut fententiee oppugnatoribus argu- 
mentum , ad Materiam Medicam pertinens , adferam. 

Prtefens qualiscunque opella in tria Capita com- 
mode dividi potejl : dum Caniharides , primo ut fimpli~ 
ces , 2:0 ut prceparatas , 3:0 quem ejfettum & ufum prce- 
Jient , paucis confiderabimus. 

Cap. I. 
DIAGNOSIS. 

Qjantharides , quarum ufus in foro medico, vulga- 
ris atque communis eft, ejusdem femper, per 
Europam , fpeciei ac nominis funt. Cantbarides 
funt infecta coleoptrata, Antennis filiformibus , fimul- 
que moniliformibus ; Thorace fubrotundo ; Capiteg/#- 
ho , inflexo, Ely tr is flexilibus , Corpore viridi-fericeo. 
Infeftis, hocce feculo, in ordinem fyftematicum 
redaclis, atque Coleoptratis ab aliis diftinclis, im- 
primis in his obfervabatur Elytra efle flexilia in- 
ftar pellis, cum tamen Elytra aliorum, plerumque 
eflfent rigida & flexione fragilia ; quam ob cauftara 
quoque Hiftoria? Naturalis cultores exiftimabant, 
omnia infecta coleoptrata, Elytra flexilia habentia, 
ejusdem efie generis, & his igitur cunttis nomen 
Cantharidum tribuebant; fed poftea , dum in eo 
res vertebatur, ut infe&a accuratiori fubjicerentur 
examini, eorumque Antenna? votum decifivum 
generum coleoptratorum habere perciperentur , 
hocce genus in duas partes eft divifum, nempe 
i:mo in ea, qua? habebant antennas fetaceas, cum 
tborace planiufculo. 2'Ao in ea, qua? antemiis polle- 
bant moniliformibus , cum thorace teretiufculo feu ro- 
tundato. Eo modo, duobus generibus diftinctis ad 
ipfius naturse ductum & eorum ftrucluram, necef- 
fum quoque ducebatur, cuilibet generi nomina 
addere diverfa. 

I 3 Prio- 



134 MELOE VESICATORIUS. 



Priori generi nomen Cantharidis retinere con* 
eeflum eft, quoniam plures comprehcndebat fpe- 
cies, cV minori immutatione indigebat; pofterius 
vero, conjun&um cum genere alio, antea ftabili- 
to, Meloe eft diftum, quod nomen a Paracelfo fiim- 
tum hic quoque rccipere neceftiim habebalit. Hanc 
ob cauflam Cantharides noftr.-e ad id genus non 
pertinent, quod a Zoqlogis nominatur Cantharis, 
fed ad illud quod appellatur MeJoe. 

Genus Meloes fequentibus Characteribus definitur. 

Antenna moniliformes , articulo ultimo ovato. 

Tbornx fubrotundus. 

Elytra mollia f. flexilia. 

Caput inflexum, gibbum. 
SPECIES , in omni materia medica, diftin- 
cfce proponi debent: quare neceflum duco, divi- 
fionem etiam Meloes obfervari; qui quoque com- 
mode in duas phalanges primarias diftingui poteft, 
nempe, in eas Meloes fbecies, qua? habent r.o 
Elytra ihbreviita absque fubjacentibus alis; 2:0 ia 
eas, quibus funt Elytra longitudine abdominis cum 
fubjacentibus alis: ad has pertinent CanthariJes 
noftrae officinarum; ad illas vero Scarabceus Ma- 
jalis feu Scarabaeus Un6tu*ofus , vel Pro * Scarab^us, 
in Pharmacopoliis olim diclus, cujus ufus hodie 
apud Medicos fere in defuetudinem venit, forfi- 
tan eam ob cauffanr, quod Medicis vera ejus vis 
& efficacia ignota fuerit; quam haud facile per- 
fpicere potuerunt, quamdiueum, vinculis propin- 
quitatis, Cantharidibus noftris conjunttum efle, 
nefciebant. 

Species, qua? veficatorium habent efFe&um, 
ad quem a Medicis uftirpantur, funt vari-je , li- 
cet Medici hucusque una folummodo fpecie per 
totam Europam firit ufi, quam huic loco fubji- 
ciendam efle neceflum duco, ut Mcdicus Pharma- 

copo- 



MELOE VESICATORIUS. 



135 



copoliis carcns, aliis, fi forte facilius obtineri 
queant, infervire poflit. 

i:mo. MELOE veficatorius alatus viridiffimus 
nitens , antennis nigris. Syft. nat. I. p. 4T9. Faun. 
fuec.2. «. 8*27. Sultz. inf. t.j. /.55. bona. 

Cantharis officinarum. It. Scan.1%6. Raj.inf.101. 
Mouff. inf. 144. AUr. inf. 276. jfonft. inf. t. 7. 

Cantharis caeruleo - viridis , thorace teretiufcu- 
lo. Mat. Med.2. p. 328. 

Habitat in Europa. 

ri^e Cantharides Officinales noftrates funt, 
quas Pharmacopoei plerumque a Belgis emunt, & 
hi ab aliis regionibus adfportant. Langius Oper. 
med. I. p. 439. dicit, eas per Gtrmaniam colligi, & 
deinde transportari in Hollandiam cjf Hifpaniam. 

Olim ex Hifpania eas folummodo fnmfimus, 
linde quoque, quae noftris temporibus in Offi- 
cinis fervantur, -dicuntur Mufcae Hifpanicae, Span- 
fka flugor fed abunde fatis occurrunt per totam 
Europam, in locis, quae, refpe&u ad Sueciam 
habito, meridiem fpeciant, ex. gr. in Hifpania, 
Gallia, Germania, &c. Quid? quod D. Praefes in 
Scania quoque eas copiofe juxta Malmogiam, 
Trelleburgum & Yftadium, atque finitima loca, 
reperit, ubi fuftentantur foliis Liguftri valgaris , 
Syringa vulgaris , Lonicera Xyloftei, Lonicera Capri- 
folii , Sambaci nigrce , Fraxini excelftoris , (non vero 
in Orno refervata Cicadis,) Populi nigrce & alba>, 
Bignonia Catalpa; tamen imprimis ac plerumque Li- 
guftri folia in margine rodunt, ita ut arte vel 
natura quafi ferrata videantur, ut quoque, folum 
e foliis ejusdem fruticis, ftatim dijudicare poili- 
mus, an in loco obvio reperiantur: raro autem 
tempore meridiano iri ramis fruticum commoran- 
tur, fed tum ad inferiores. terrae Jatebras fe con- 
ferunt. Quum igitur Patria noftra fufficientem 

I 4 e.csvum 



x&6, 



MELOE VESICATORIUS. 



carum copiam ferat, non nccefHim erit, ex! alii* 
regionibus eas accerfere, & fi non fufficeret, in 
aliis locis plantari & mukiplicari poftent. Per- 
acta Metamorphofi , brevi tempore & vix ultra 
menfem Junii vigent, fed fenfim pereunt & eva- 
nefcunt, unde & Auftores, qui viderunt eas ce- 
leriter praefentes, magna cum multitudine in ar- 
buftis fe iiftere, crediderunt hxc infefta e(Te mi- 
gratoria, originem e terris auftralibus deducentia, 
& fumma deinde celeritate ad feptentrionem ad- 
volantia. Infeftum efle inquiunt nonnulli, q>od 
aftivo teinpore turmatim accedit , & vix mora trium 
vel quatuor dierum apud nos facta, iterum abit , nec 
apud nos nidulatur vel ova ponit. Et alibi : Tanetji 
vero noftris in oris fubinde largam earum copiam vi- 
deas , adventus tamen difceffus brevi dirimuntur fpa~ 
tio , nhnirum alimento deficiente avolant alio , ita ut 
vix per quatriduum uno in t,oco fubjiftant , fed uti t-ir~ 
viatim accedunt , ita , agmine faclo , rurfum abeunt , 
&, Jtne dubio loca calidiora, utpote Siciiiani, Italiam 
ac Hifpaniam petunt. Hinc ft , at his noflrts in regio- 
nibus , etiam ft coire videantnr , ova ivnen non ponant, 
nec pullos excludmt , qui videantur , fed omnes ejnsiem 
magnitudinis , qua adultiores gaudent , confpiciantur. 
Hoc autem ab indole huius infefti longe alienum 
cft, quod omnium tardiflime, ja&ando alas, fefe 
in altum tollat; quare &, dum arbor feritur, in 
qua fedem fuam habet, illico terram petit, & vix 
ac ne vix quidem e loco fe movet, dum faci- 
le, nullam opem fuga qu«rens, capi poflit. Oc- 
cafionem vero huic opinioni vel ipfae dederunt 
Cantharides, quse, breviflimo ternpore, poft per- 
actam Metamorphofin, vigent & brevi quafi eva- 
nefcunt, unde rerum ignari illas migratorias ju- 
dicarunt. 

DESCRIPTIO harum Officinalium Cantha- 
ridum hssc eft: Corpus oblongum, fubcyhndri- 

cum, 



MELOE VESICATORIUS. 137 



cum, viridi - fericeum. Antenna corpore paulo bre- 
viores, filiformes, nigra?, articulis undecim fub- 
clavatis. Caput inflexum, fubpubcfcens, punclis 
excavatis adfperfum. Os labio emarginato: Man- 
dibuiae duas, nigrae, vix labio longiores. Palpi 
quatuor, quorum duo majores viridi - fericei ; duo 
breviorcs nigri. TJjorax pubefcens, linea longitu- 
dinaii concava, Jateribus fuperficie insequali. Ely- 
tra Jongitudine abdominis, coflis duabus longitu- 
dinalibus obfoletis, fuperficie punftis vix confpi- 
cuis concavis undique tetta, margine exteriori pa- 
tulo. Ala nigricantes. Pettus pubefcens. Abdo- 
men minus pubefcens. Pedurril ungues nigricantes. 
Larvas vel Pupas non vidimus. 

2:do. MELOE Scbaferi, facie & colore ad 
prcecedentem acccdit, ita tamen, ut difiinguatur 
magnitudine triplo minore, fed imprimis antennis 
adeo fmgularibus, ut a reliquis omnibus differat 
& paucis vix defcribi poflit. 

3:tio. MELOE Umaculatus alatus niger, co- 
leopteris luteis : maculis duabus nigris pofticis. 
Faun. Suec. n. 828. 

Ha? Species, Upfaliae & in Fennonia, ma- 
ture, mcnfe regelationis & gcrminationis , repe- 
riuntur, & nullum eft dubium , quin cadem vi 
pollcant cum antecedente. Nefcio qua fe herba 
alant, nam hic in fofiis arenariis interdum occur- 
runt, quo rcmigio alarum fe contulerunt, fed 
propter innatam fuam inertiam inde fugere non 
valuerunt. 

4:to. MELOE Cicborii alatus niger, thorace 
hirfuto, elytris fafciis tribus flavis. Syft. [nat. I. 
/».419. Amocn. acad. 5. 3. f. 188. 

Chryfomela Cichorii. Hajfelq. It. 410. n. 101. 

Cantharis fafciata. Imperat. nat. 901. f. 1. 

I 5 Hoe 



MELOE VESICATORIUS. 



Hoc infeclum non folum in toto Oriente, fed 
etjam in China & finitimis regnis rcperitur. 

Diofcorides Lih. i. cap. 54. de fuis Cantbaridi- 
bus dicit, potentiffmns effe variegatas luteis lineis , 
quas in pennis (Elytris) transverfa% babent, pro- 
mijfoyue corpore crajfo & prapingui. 

Plinius Lib. XXXIX. cap. 4. iisdem verbis ferc 
Utitur: potentijjima inter omnes varice luteis lineis , 
quaji pennas transverfas babent , multum pingues. 

Imperatus , qui primus defcriptionem hujus 
fpecie.i reHquit, hunc Meloen Cichorii veram Can- 
tharidem Diofcoridis & veterum ftatuit; quod facile 
largimur, quum hoc variis argumcntis facile de- 
rr.onftretur. i:mo. Ex defcriptione HafTelquiflii 
fcimus, Meloen Cichorii in toto orientc vulgarem 
cife. 2:do Ex ipfis proprietatibus, viribus & 
effeclibus gcncri propriis, ad quod fpeftat. 3:tio 
Ex loco, quod in agris eam degere aflerit; vicli- 
tat enim Cichorio, quod vulgariter in marginibus 
arvorum crefcit. 4:to Ex fafciis feu latis trans- 
verfisque lineis Elytrorum, huic propriis. 5:to Ex 
eo, quod etiamnum hsec hodie apud Chinenfes 
officinalis fit. Ante aliquot annos a N. J. Fother- 
giil M. D. integrum Pharmacopolium Chinenfium 
reportavit D. D. Preefes, in quo etjam unam fca- 
tulam hac repletam inveniebat: adeo ut Chinenfi- 
bus, praefenti asvo, hanc Diofcoridis Cantharidem 
ufui effe, haud falfo arguimur. Alias fpecics, ut 
minus cognitas, parvas & ufui Medico infufficien- 
tes prretereo. 

Cap. II. 
PR/EPARATIO. 
Ex datis fequitur, duas imprimis fpecies Can- 
tharidum , Meloen veficatorium fcilicet & Meloen Ci- 
chorii, pro ufu medico rec.ptas effe, quarum prior, 
in Europa frequentiflim.ts ofiicinis Europssorurn 

fuffi- 



MELOE VESICATORIUS. 



fo^ciat; pofterior vero, feu Meloe Cichorii, Can- 
tbaris veterum & Diofcoridis, relinquatur, gentibus 
orientalibus , apud quas vulgatiffima. 

Cantharides, ab antiquifiimis retro zevis, Medi- 
cis pro ufu vefieatorio innotuiflfe, dubium effe 
nequitj cum ipfe Hippocrates eas ufurpaverit; ad- 
eoquc quod ufus earum originem fuam apud Ara- 
bes habuerit, uti Baglivius contendit, prorfus 
alienum nobis videtur. 

Modus Cantharides colligendi perfacilis eft; 
fi enim linteum fuper terram explicetur fub arbo- 
re, ubi rcperiuntur , & baculo leviter ramos per- 
cutiamus, omnes decidunt fupra linteum & facile 
colliguntur. Sic leclas citiflime exficcentur in fu- 
mo vel in olla fupra ignem, ut mox pereant, vel 
etiam, prout Diofcorides tradit, quod facile vafe 
non picato condantur , £f raro mundoque linteo obligato 
ore & deurfum converfo, fufpend.antur fuper aceti fcr-> 
veniis quam accerrimi halitum , donec ceftu exanimen- 
tur, pofha linteo transfxce reponantur. Perinde vero 
eft, quomodo interiiciantur & ficcentur fumo, feu 
quavis alia faciliori methodo. 

Veterum plurimi jubent rcjicere Caput, Elytra 
& Pedes, folumque Corpus retinere pro ufu Me- 
dico ; fed hoc fupervacaneum effe ducinras, cum 
omnes earum partes eadem gaudeant vi , adcoque 
& integrse, prout apud noftrates in Pharmacopoeis 
occurrunt, iervari poflimt. 

PRiEPARATA Cantharidum in Officinis no- 
ftris communiter tria occurrunt. 

r.mo Pulvis: circa quem obfervandum, quod, 
qui eas in pulverem redigit, fcdulo caveat, ne 
pulvis in fauces evolet & excitet faucium inilam- 
mationes aut Hsemoptyfin : quod neque pulverem 
nudis manibus vel digitis nimis verfet, quia pul- 
vis facilc inhaeret Epidermidi & veficas excitat. 

2:do 



140 



MELOE VESICATORIUS. 



2:0 EJfentia Canthnridum fequenti modo pr<e- 
paratur 

Pharmacop. Londinenfis formula: 
Rec. Contharid. p/dverifat. Drach. duas. 
Coccionell. Unciam femis. 
Spirit. Vinof. tenuior. Libram femis. 
Digcre & cola pcr chartam. 
Bartholini Th. formula. 
Rec. Pulveris Cantbarid. Scrup. unum. 

Vini Rhenan. Uncias quntuor. 
M. flent per aliquot dies , fdtrentur per bihidam Dr. 
dofs cochlear 1. in vini Cochlear. 7. pro vehiculo. 

3:tio Emplaflrum veficatorium fecundum Phar- 
macopneam Wurtenbergenfem ita pra?paratur : 
Rec. Pulveris Cantharid. Uncias quatuor. 
Cerce flava Uncias decem. 
Terebinth. venet. 

Olei. rofar. aa Uncias binas cum femis: 
Camphorce dracbmas tres. 
M. f. Empl. extendendum fupra alutam, ad 
jafiam determinandamque latitudinem. 

Quod fi vero in votis fit, ut hocce empla- 
ftrum fortius operetur, aliquid pulveris canthari- 
dum fuperficiei Emplaftri extenfi infpergimus, nec 
non partem corporis ante applicationem aceto in- 
tingimus, ut promtius vim fuam veficatoriam ex- 
ferat; quamvis plurimi ftatuant vim Cantharidum 
ab acidis potius infringi, quam augeri. Ceterum, 
qui ruri degunt, poflimt pulverem Cantharidum 
mifcere cum mioa aut fermento panis acidi, & 
nudo corpori applicare. 

LOCA corporis, quibus applicari debent, 
funt partes teneriores: i:mo Nucha feu Cervix. 
2:do Pone Aures. yX\o Brachii mufculofa fupra 
carpum. 4*.to Crura quatuor digitos fupra malleo- 

lum 



MELOE VESICATORIUS. 141 

lum. 5:to Caput , abrafis capillis. MODU S apph- 
candi hic eft : 1. Abluitur locus aceto, poftquam 
crines, fi adfunt, fcalpello ablati funt. 2. Appli- 
catur Emplaftrum Veiicatorium , vel pulvis Can- 
tharidum cum fermento panis in formam Empla- 
ftri redaclo. 3. MunitUr Emplaftro glutinante, 
fpleniis & fafcia. 4. Quando, poft decem cireiter 
lioras, vefica fero turgida confpicitur, Chirurgus 
forcipe illam fauciet ut ferofus humor exeat. 5. 
Quando folia Brafficse ad manus funt, ulcerata 
pars aperta per ea vel alia fervatur. 6. Chirurgi 
autem plerumque imponunt Empl. de fperm. Ceti, 
Empl. fperm. Ranar. de Minio, Ceruflae vel aliud 
quodcunque. 7. Si fcopus Medicis fit, ut ulce- 
rata pars diutius aperta fervetur, aliquantum pul- 
veris Cantharidum ulceri infpergunt, unde fkixus 
feri diutius continuatur. 8« Si vero ulcus inde 
malignam induat naturam , Melle Rofaceo illi- 
nendum. ' • 

Cap. III. 
V I R E S. 
Plura funt infe&a, qure, more Cantharidum, 
acricribus fpiculis feu particulis fcatent, ex. gr. 
Onifci, Coccionellae , Grylli, Larvte Phalsnarum, 
&c. Dum Lifterus aliquando pyxides aliquot re- 
purgaret, in quibus Larva? Phalaenarum in per- 
feclr.m abierant Metamorphofin , & pulverem ex 
his rcliclum flatu difpergeret, evolabat pulvis in 
ejus faciem, qurje inde tota in puftulas elevaba- 
tur, certo indicio, pilos ianamque quarundam 
Phalcenarum non minus veficatoria fcatere quali- 
tate, quam ipfae Cantharidcs. Immo Meriam, alii- 
que Surinamum petentes, narrant, fpeciem Lar- 
varum Lepidopterorum hirtarum ibi reperiri, quas 
tangere nudis manibus, fine periculo inrlammatio- 
nis nemo audet. 



Qua 



142 



MELOE VESICATORIUS. 



Qna ratione hae acrcs Cantharidum particulae 
vim fuam exferant, undc tantam obtinucrunt fa- 
mam, tcquc nobis efl ignotum, ac, cur fuccus 
Euphorbiai, eodcm modo ac eau, pultulas opere- 
tur? Interea, per quotidianam infallibilemque ex- 
pcricntiam certiflimi fumus, Cantharidum vim efle 
vcficatoriam, easquc, haud alitcr ac fubtiliflimas 
novaculas, corporis folidas partes diflecare, fibras 
rodere , & vafa lymphatica perterebrare, adco- 
que, ubicLinquc aditus datur, inflammationes exci- 
tare; quarc ctiam unum hoc Medicamentum inter 
heroica & violenta reponendum, nec fine fumma 
cautione interne propinandum eft. 

USUS Cantharidum duplex eft, internus & 
externus. 

INTERNUS ufus, qui apud vetercs magis re- 
ccptus fuit, a recentioribus Medicis plerumque re- 
jicitur, quoniam fidcm nunquam haljere potuerunt 
medicamento ejusdcm indolis, lit omnes partcs, 
quas attingit, diflecet, pr&terquam quod a paucis 
in Hydrope defperata adhibeantur Cantharides, dum 
haud aliter ac interna Paracentcfis, vafa Lym- 
phatica diflblvunt & apertam viam fero per alvum 
velicamvc reddunt ; quare etiam ab Hoffmanno 
tom. 3. p. 541. inter fpecifica in Hydrope nu- 
merantur, pra;fertim ob vim earum fummam in 
pcllenda urina feu aqua Hydropicorum. Ex ob- 
fervationibus autem Lifteri evidenter conftat, ejus- 
modi corrofiva potius palliativa dicenda, quam 
vera & genuina medicamenta; quamobrem etjam 
aegri, quibus Eflentiam Cantharidum propinadt, 
initio quidem ab his malis, aeque ac paraccntefi 
externa, nonnihil levati fucre; brevi tamcn omnes 
inevitabili fato occubuerunt. Dum interne pra?- 
fcribuntur , omnibus obfervationibus confrat, 
eas imprimis aggredi vias urinarias, quare etjam 

inter 



MELOE VESICATORIUS. 



inter primaria habita? firnt diuretica, eamque ob 
cauffam, a veteribus in Ifcburia, fcu omnimoda 
urinae fuppreflione, tanquam duro cuneo in duro 
iigno adhibita? fuerunt; cum aliis diureticis, in 
Gonorrhoeis, ad expurgandum virus fyphiliticuni 
fepe infignem effeclum pra;ftantes. 

Medicamenta, qua? excitant & urgent farjguj- 
nem ad renes, plerumque etiam genitalia, per 
vafa fpermatica petunt, quae originem fuam prope 
emulgentia habent; quare etiam Gantharides pro va- 
lido Apbrodifiiaco a veteribus habita; funt: fcd ob no- 
xam quam adferunt, unanimiter hodie apud fapien- 
tiores Medicos in hunc plane ufum exulant. Me- 
dicinae ftudiofus Upfalienfis , Hoimiam nccedcns, a 
viro quodam, Holmiae habitante, rogatus fuit, ut 
Elecliuarium guftaret fibi prajfcriptum tanquam egre- 
gium Aphrodifiacum, cujus dofis magnitudinem 
a;quaret glandis; hic nefcius ifti Eleftuario ineffe 
Cantharides , duplam affumfit dofin. 'Extemplo 
profettus Upfaliam, in itinere, fine omni tenti- 
gine libidinofa, horrenda ftranguria una curn Hje- 
maturia correptus eft, tantaque vis morbi erat, 
ut nifi in proximo diverforio obtinuiftet & ingur- 
gitaflet maximam copiam laclis calentis, & dein 
Upfalise redditus infufum Radicis Althasai haufifiTet, 
facile de eo adutn fuifTet. 

Debitam circumfpeclionem , circa internum 
ejus ufum, vix ac ne vix quidem adhibere poftli- 
mus vel accuratifiime dofin obfervantes, ideoque 
nulli Cantharidum internum ufum valde fuade- 
mus; fed potius nifi fumma urgeat necellitas, plane 
exulare jubemus. 

EXTERNUS ufus Cantharidum vero maxi- 
me prolicuus eft. Pulvis infperfus mali moris 
nlccra mundificat, & pus promovet. Ulcera Ca- 
coetbica segerrime, ut notiffimum eft, curantur, 

nifi 



144 MELOE VESICATORIUS. 



nifi prius veficatorium , ex Cantharidibus confe- 
ftum, applicetur, quod confumat putrida , ut ulcus 
purum obtineatur, unde iacilius dein fanatur. 

Rcvulfionis loco infervit, ut rubefaciens & 
demum exulcerans. Dua; namque rcgulae in Me- 
dicina obtincnt, quas maximi funt momenti,nem- 
pe I. Dolor dolorem trahit; 2. Duce evacuationes fimul 
Jlare nequeunt. Duplici hinc fcopo Cantharides ap- 
plicantur, quod fcilicet irritent, quodquc evacuent. 
Quamobrem ha? ufus frequentiffimi funt, nimirum, 
cum materia Anbritica eft retrograda ad vifcera no- 
biliora, ut ad Caput, Thoracem & Abdomen, 
quare ctiam tunc pedibus funt applicandae, ut ma- 
teria morbifica trahatur ad partes inferiores. Al- 
teri fcopo inferviunt Cantharides, evacuando ferum, 
corruptum & ftagnans, quemadmodum vense fe&io- 
ne educitur ex inflammatis vifceribus fanguis cor- 
ruptus. Quando fubito frigori aperti pori corpo- 
ris calentis exponuntur, attrahitur & irruit at- 
mofpha?ra frigida, unde ferum corrumpitur, quod 
vitiatum habet vim mukiplicativam uti acidum 
]acl;is, unde Catarrbus , Rheumatisnms , Odontalgia, 
Otalgia, immo Fehres intermittentes & exacerhantes 
derivantur. In hifce malis utramque faspe pagi- 
nam abfolvit veficatorium , quod educit corruptum 
ferum ipfamque morbi cauiTam tollit. 

Applicatur interdum veficatorium ipfi Tho- 
raci in Pleuritide. Certe in Pleuritide fpuria exi.ni- 
um eft, cui fedes eft in mufculis intercoftaiibus, 
ut hac ratione per lattis exuiceratum ferum cor- 
ruptum feu crufta inflammatoria evacuetur, & in- 
flammatio verfus exteriora trahatur, ne ad interio- 
res nobiliores fe diffundat parces; prveterquam quod 
PJeuriticorum fputum mire follicitat &. promovct 
veficatorium. Soporofis etjam infervit morbis, ca- 
piti impofitum, abralis pilis; ut fcrum extravafa- 

tum, 



MELOE VESICATORJUS. 



tam, vel copiolus fi adfit, evacuetur. In Delirio 
frequenter adhibetur , ad locum a Capite remotifli- 
mum applicandum , ut trahat impetum fanguinis 
ad partes a cerebro remotiffimas. In Phrenitide ve- 
ro prajftat illud capiti rafo imponere; fed circum- 
fpefti Medici hic, fi unquam alias , caute agunt, 
cum obfervarint, veficatoria copiofiora febrem fae- 
pe accendere & lingnam ficciorem reddere, atque 
inde <egmm pejus adfici. 

Baglivius, graviflimus Medicinae Auftor, in egre- 
gia fua Differtatione de ufu & abufu veficantium , 
pulchre docet p. 592. §.II. in quibus morbis vefi- 
catoria omnino exulare debeant. 

Qiti graviter vulnerati Capite fuerunt , cum vomi- 
tu, defeclu fenfuum aliisque gravibus leeji ctrcbri fympto- 
matibus , dum illis appiicabantur veficantia, nonnulli 
paulo pojl vehementitfimis convulp.onibus corripiebantur. 
Alii fudoribus frigidis , quibus fvperveniebat mors , pau- 
cis interjettis horis aut diebus , laborabant ; alii fequenti 
nocle moriebantur. Oui lue venerea femel laborarunt , ab 
adhikitis veficantibns fummopere lceduntur , in quocun- 
que demum morho adhibeantur ; unde nonnifi in maximis 
fanguinis coagulationihus , & morhis foporofs , talibus 
agvis prafcribantur , haud tamen Jine debita prudentia. 
In febrihus ardentihus & continuis , in quibus adefl 
magna fangitinis agitatio cf impetus. In tcmpejlate anni 
calida & ficca , atque in ardentioribus pariter tempera- 
mentis ; regionibus , viclus genetibus , atate juvenili &c. 
In afeclibus nervofis cum febre ad ardentem inclinante. 
In ajfeclibus comatojis febrium , quce accedunt ad arden- 
tes. In Morbis pettoris fpasmodicis , injlammatoriis, ^ 
a falino-acri conflitutione fanguinis produttis , in onmi- 
lus , inquit, hifce cajibus in pejus ceffiffe veficantia^ 
pluries obfervavimus. 

Commendat quoque] veficatoria Baglivius m 
affettibus impetuofis, & quidem modo derivandi, 
Tom. VI. K. modo 



146 MELOE VESICATORIUS. 



modo revellendi animo. Hujus generis funr, 
Dolorijki , Cbronici: in Capitis afFeftibus, prEecipiie 
Hemicranicis , Opthalmicis & Odontalgicis , & tandem 
in Arthrilicis infultibus recentibus, praecipue quan- 
do congeftio eft ferofo - acris ; magis autem fangui- 
neis congeftionibus , Phlebotomiae feu evacuationes 
finceri fanguinis, utiliores funt. 

Profunt etiam adverfus Lippiludinem , praecipue 
illam, quam humidam vocant; adverfus Letbargum, 
& fi inexpugnabilis dormiendi neceflitas hominem 
urget. 

Veficatoria non operantur in partibus mortuis, 
fed co fcrocius aggrediuntur vivas; unde feparatio 
vivse a mortua parte per illa facile obtinetur. 

Inter Jlimulos certe principem obtinere locum 
veficantia, ac omnibus affecliibus ante memoratis 
convenire, Mcchanici uno omnes ore fatentur. 
Quamobrem plurimi morbi vix ac ne vix quidem 
curantur, nifi adhibeantur veficantia: in aliis con- 
tra in pejus abeunt, fi imprudenter ufurpantur. 

Verbo : conducunt veficantia 

1. Pulfui, ubi debilis obfervatur. 

2. Expectorationem Pleuriticorum promovent. 

3. Exanthematum eruptionem augent. 

4. ArthriticiSj ubi materia eft retrograda, conve- 

niunt. 

5. In Kbeumatismo, Catafrho, Gravedine, Coryza, 

Odontalgia, Otalgia , febribus intermittentibus 
& exacerbantibus profunt. 

6. In Amblyopia, Suffufione, Lippitudine, Ophthalmia. 

7. In Tuffi cum fputo craffo copiofo. 
g. In Apoplexia & morbis Soporofis. 
9. In Afihmate ex repulfa fcabie. 

10. In 



MELOE VESICATORIUS. 147 

10. In Convulfionibus fine febre & in Epilepfia ju- 
vant. 

Nocent vero inprimis fequentibus: 
ti Plethoricis , juvenibus calidis, conftitutione aeris 
calida, Macilentis. 

2. Syphiliticis, & iis, qui antea Syphilitide iaborarunt. 

3. Febribus ardentibus feu Phlogifticis & Phrenitidi, 

4. Gravidis , Calculofis, Menftruantibus. 

5. Evacuatoriis rnorbis. 




CIX. 



CIX. 

DI£TA ACIDULARIS 

QUAM 

PR^SIDE 
D. D. CAR. LlNNiEO 

Propofuit 

ERICUS VIGELIUS, 
Dalekarlus. 

Upfalia 1761. Februar. 18. 



Rerum, quarum mortalibus ufum conceflit 
DEUS, praeftantiflima eft aqua. Haec ba- 
fis eft omnium, qui per vafa ipforum flu- 
unt, humorum; & fine aqua flt nulla nutritio. 
Potus, arte fafti, nulli, fit five vinum, five ce- 
revifia, aeque falutares funt ac aqua; illi enim aci- 
dum generant fpontaneum, tartarum deponunt, 
& plurimas, ratione habita praeparation^s, aetatis, 
aliarumque qualitatum , producunt calamitates. 
Hinc aqua faluberrima femper habita eft potio; 
liquor enim eft oculis & palato gratus, non qui 
inebriante fpiritu fanae menti inducit delirium , vel 
tartaro Podagram, Nephritidem, Hydropem & in- 
numeras praecocis fati (4 caufTas ( |inftillat humano fan- 

gui- 



DliETA ACIDULARIS. 



guini, quique invitis non obtruditur more palati- 
no ingurgitandus, fed fitientium placito forbillan- 
dus. Kaempf. exot. 738. Hinc quoque aquac po- 
toribus communiter dentes funt puriflimi, fanita- 
tis fignum prseftantiflima?. 

Aqua fanguinem maxime diluit: humores mi« 
tigat : fundamentum quam fiepiflime jacit fanitati, 
unde quoque tot valetudinarii , aqua fola pro potu 
ufi, vcl unum alterumve hujus modiolum jejuni 
exhaurientes, fanitatem recuperarunt. 

Verum aqua ubique fui fimilis non eft: infi- 
citur qualitatibus terrarum, falium, mineralium, 
per qua? colatur. Limpidiflima e fontibus fcaturit; 
fed nec ea ubique puriflima. Quae ex Anglia na- 
vibus exportatur , prius in doliis putrefcit , quam 
in Amcricam pervenerit; qua? vero, e fontibus 
Virginiie haufta, in Angliam transportatur , mu- 
tationcm, ex teftimoniis navigantium, fubit nul- 
lam. Aqua impura cauffa fajpe gravium efi; mor- 
borum, & plerique endemii originem debent fuam 
aquae regionis. Aqua fontana, ut longo itinere per 
fabulum terramque colata, plerumque reliquis etl 
purior; quare multas quoque gentes illam, ut 
omnium maxime falubrem, cligunt, inque calami- 
tatibus fuis, tamquam panaceam, potant. Aqua 
haec fontana vel pura eft, vel tinfta: puris adnu- 
merare licct noftros, ad latera & radices montium 
erumpentes, fontes. Plures illi in paludibus Lap- 
ponicis fri;!> h fontes , qui adeo ibi frequentes ex- 
ftant, puram fatis atque frigidam ferunt aquam, 
qualis fere illa, quam fovet fons nofter, Loka di- 
ftus. Multi tamen apud exteros funt fontes, qui 
inquinatam produnt aquam, e. gr. calce mixtam, 
yel quorum aqua calida eft. Alii, apud nos adeo 
frequentes, minerali & vitrioJico funt imbuti. In 
hifce omnibus dignofcendis plura, eaque tuta, a 

K 3 Che- 



DI^TA ACIDULARIS. 



Chemicas tradita funt experimenta, quas illis, quo^ 
rum eft hac de re agere, relinqliuntur. 

Noftra in patria fontes minerales, marte tin&i, 
haud pauci confpiciuntur , quum ferrum heic ma- 
jori, quam facile usquam, copia reperiatur. Aqua, 
ubicumque terram ^Jenfvel tophos rfles penenrat, 
ibi inflcitur, haud aliter atque in aqualiculo cotis 
majoris (Slipflens ho ) : unde faporem refert atramen- 
ti ; quovis mane caeruleo variegatam colore often- 
tat fuperficiem; ad fundum deponit ochram; fuc- 
cuifa odorem fpirat cxplofae bombardae, & nigre- 
fcit vegetabilibus mixta ftypticis. Hujus mineralis 
adeo faepe dites funt lacus quidam Smolandiae, 
quorum aqua copiofa eft a tophis pififormibus 
cfbus, ut inde infufum theae fufcum flat. Qui- 
bus particulis ^bus cum fontes abundant, illos 
adpellare Acidulas moris eft. 

Ejusmodi fontes, ab antiquiflimis usque tem- 
poribus, tamquam univerfalis medicina, apud nos 
in ufu fuerunt; adcuratior vero horum ufus acce- 
ptus inprimis referendus eft pofteriorum temporum 
Medicis. Fons Abocnfis jam olim, intra LX & 
LXX prioris feculi annum, a D. ProfefT. Abo- 
enfium TILLANDSIO deteftus eft. Potiffimum 
vero jeftimari coeperunt auctoritate p. m. Archiatr. 
HIERNE, quem mox fubfecuta? funt ceterorum 
Medicorum obfervationes, TRANAEI, SKRAG- 
GEI, LINDERI &e. quibus fingulis cura? fttit 
illis, qui hifce utebantur, diajtam pi-sefcribere, 
cafusque & morbos, qui horum ope depelleban- 
tur , notare. Satis amplus heic effet emetiendus 
campus, fi, quee ad acidulas pertinent, omnia per- 
currerem. Contentus ero, hac occafione Dicetam, 
& qitae illarn fpeciatim fpeftant, breviter expo- 
fuifle. 

Aqua 



DLETA ACIDULARIS. 151 

Aqua acidularis, ut aqua confiderata, falia in 
corpore folvit, eaque foluta per vias urinarias ex- 
pellit. Hinc haud parum nobis feptentrionalibus 
prodeft, qui longa hieme carnibns fuftentari co- 
gimur, quaj nec facile fine fale confervantur, ne- 
que fapiunt. Hoc fal culinare maflarH vitiat fan- 
gninis , corrodit fibras minimaque vafa, & viam 
pandit Scorbuto, Cachexia?, Hydropi &c. Ad 
hofce debellandos morbos, ut interne corpus fatis 
diluatur, multum aquse requiritur, qua? ipfa non 
adeo facilis expellitur, nifi pellens quoddam ac- 
cefferit; & hoc ipfum in aquae mineralis volatili 
latet, quod agit in nervos, eosque ad motum ex- 
citat; quo accedit quoque vis ipfa <^is acida fubi- 
gendi , qua? a fibris Jaxis facillime generantur, & 
folida corroborandi, ipfisque tonum reddendi, ne 
vifcidum facile renafcatur, quod oritur ex fibra 
debili. 

Ex hifce omnibus fequitur, ipfam Diaetam ita 
inftitui debere, ut ne repugnet medicamento, ejus- 
que effectum tollat. 

Diaetetici prajcepta dividunt fua fecundum VI 
res non naturales : Aera, Motwn, Somnum, Ingefla, 
Excreta & Affectus , quas omnes hinc feparatim 
confiderare animus eft. 

AER. 

Aer eo magis circa dia?tam acidularem obfer- 
vandus eft, quo illum nec mutare, neque ad arbi- 
trium trahere poffumus. Pro mutabilitate aeris mu- 
tatur quoque tranfpiratio infenfibilis , adeo ut jam 
augeatur ipfa, jam minuatur, unde varii generis 
morbi fuam trahunt originem. EJigatur itaque, in 
ufum aquarum mineralium, jucundiffimum anni tem- 
pus, primaque aflas ; quum acr jam ficcus fit, nec 
nimis calidus; humidum enim attrahentes fibra; Ia- 
xantur, ut aquam expellere minus valeant» Hinc 

K 4 fi 



152 DLETA ACIDULARIS. 



fi pluvium frigidumve tunc tcmporis ccelum inci- 
derit, ad focum incenfum corpus ficcandum , a?des 
calefaciendae funt; immo, eo quoque in cafu in- 
flruclus fit hofpes acidularum aptis veftibus. Evi- 
tetur frigus vefpertinum, & motus ad paludes aquas- 
que flagnantes, quae nocivos femper exhaJant va- 
pores. Et quamvis a?tate multa prove&is, aeque 
ac maxime enervatis, in Jefto liceat aquam potare, 
corpori tamen, fereno codo per apricum fpatian- 
do, longe majus aquam eliminandi robur adquiri- 
tur; nili aeftus medio die ita increverit, ut corpus* 
debilitet, quo in cafu quaerenda eft umbra, maxi- 
me inter Pineta noflra ficcantia. 

MOTUS. 

Motus , fub ipfa aquas mineralis exhauftione in- 
flitutus, cumpnmis illa etiamnum in corpore ma- 
nente, (quod faciJe perfpicitur ex urina potus aqno- 
fa; aqua enim effluxa, colorem citrinum recipit 
urina,) fumme necelTarius eft, ne, diu in corpore 
morando, aqua fibras fua copia emolliat atque de- 
bilitet. Cum fibrae moventur & mufculi agunt, 
humorcs quoque fortius aguntur & promtiores fl- 
unt excretiones; ergo quiete vel otio tempus an- 
temeridianum confumerc minime convenit. Opti- 
mus fit motus per ambnlationem > , cujus tamen mo- 
deratio eft adhibenda, ne corpus ea tiimium ener- 
yetUT. Saltatio aliquanto eft fortior , quare illam 
potius in horas pomeridianas differimus, quum 
aqua tunc maximam partem eliminata fit. DebiJio- 
ribus lenis & aptus eft motus, fi equo gradario 
(Gangare) vel tolutario (Trafvare) , vel etiam curru 
lente vehantur. Illis, qui morbis nervorum ob- 
noxii non funt, infervit in ofcillo jaftari. Omnis 
vero motus vehemens, e. gr. currere, luftari, equo 
vehi concitatiflimo &c. evitandus eft, ne multa 
aqua diftenta minima vafa rumpantur, & mortem 

fub- 



DIjETA ACIDULARIS. 



153 



fubitam accelerent. Augcri quidem poteft motus 
quadantenus paullo ante cibnndi tempus, non vero 
mox poft cibum captum. Coeli tempeftate frigi- 
da etiam fortior admittitur. Motum ante aflum- 
tam aquam inftituere utile non eft, quum cor- 
pus, hinc calidum factum, frigidam ingeftam per 
fudorem exterminet. Qus vero poftea inftituitur 
motio, fieri non debet ad fudorem (hic enim diu- 
refm impedit); quum dux excretioncs una fieri 
difficilc queant. . Motus corpus calcfacit, ne co- 
pia aquae fuo illi frigore noceat. Motus aquam per 
totum corpus diftribuit, ne propria niole partes 
gravet inferiores. Motus levat fecretiones, ut faci- 
le e corpore expellatur, & idem ille motus efficit, 
ut aqua minima vafa melius intret, eaque obftru- 
fta aperiat. 

SOMNUS. 

Cibim digeftum, & per vias chyli in maflam 
fanguinis inductum , ut & poftea motu prsepara- 
tum, Somnus in ufum corporis convertit; (ine enim 
fomno vix ulla fit nutritio: ut in mcdio relin- 
quam, quod fomnus maxime Syftema reficiat ner- 
vofum , illudque roboret. Hinc iliis, qui morbo 
confecii fuere, eo magis neceffarius habctur fuffi- 
ciens fomnus. Somi us, VI horas durans, omni 
eevo mediocris habitus eft. Somnus, nimis par- 
ce captus, macerat corpus, ut a nimio turget; 
inter dormiendum cnim laxantur fibra:, & totum 
intumefcit corpus, ut patet in illis, qui, vefti- 
bus diurnis non exuti, dormire folent. Et hinc 
quoque eo minus proficuus heic eft fomnus diu- 
tius protraftus, quum fcopus fit fibras corrobo- 
rare, ne dicam, illo minus promoveri excretio- 
nes fenfibiles, fecundum Sanctorium. Ergo illi, 
qui acidulis utuntur, cubitum eant hora IX ve- 
fpertina, furgantque IV matutina, ut poft unius 

K 5 ho- 



154 DIjETA ACIDULARIS. 



horulae fpatium parati fint ad aquam potandam, 
cum aer matutinus, adhuc temperatus, fudori 
minus exponit corpus, & cum aqua adhuc ma- 
gis frigida cseruleam fuam retinet fuperficiem, & 
minus de volatili amifit fuo, quod ad faciliorem 
in corpore excretionem confert. 

•Qnamvis aqua, copia fua diftendendo vafa, & 
premtndo cerebrum , plurimos potatorum faciac 
in fomnum proclives, diligenter tamen ab eo fibi 
caveant, ne vafa minima atque debiliora cerebri 
rumpantur, quod fit, quaiido aqua calore expan- 
ditur, folida laxantur & fortior fit preffio verfus 
minorem rcfiltentiam. Ouod multis triftiffimis 
eorum confirmatum eft expcrimentis , qui,impru- 
denter fatis, aqua nondum e con ore effluxa, 
fomno fe tradiderunt, eoque in Apoplexiam, Pa- 
ralyfin aliosque afiines nervofi Syftematis morbos 
inciderunt. 

Et hanc igitur ob cauffam fomnus meridia- 
nus a plerisque evitatur; prseterea enim, quod 
acidum foveat fpontaneum in iis, qui huic ob- 
noxii funt, & inhibeat excretiones fenfibiles; uni- 
verfe fomnum pomeridianum , diutius protraclum, 
fequitur mala digeftio, chylus crudus , ut etjam 
gravitas ventriculi, flatus, debilitas, inertia. Si 
vero fomnus hic ilios nimis infeftat, qui ei ad- 
fueti funt, & praeterea vero nocturno ptotra- 
cliori deftituuntur, admittatur quidem, fed par- 
ciflime, in fella quadam fedendo; quamvis conful- 
tius fit ab illo abftinere: experientia enim pro- 
bat, jpfum faepius maximo cum periculo junftum 
fuiffe, inprimis in obefis. 

Facile quoque impeditur fomnus hic pericu- 
lofus, quo minus fe infinuet, fi nOn intempefti- 
ve mane e lefto furgimus; fi corpus tum frigort 

matu- 



DLETA ACIDULARIS. 



iSS 



matutino, poris apertis, non exponitur; fi ve- 
fpera opportune le&um petimus, & in multam 
noftem inter fodales non moramur; ii fortior 
non inftituitur motus; fi varii generis cibo ac 
potu nos non obruimus; fi denique , poft cibum 
captum , ad amicos & in liberum aerem ftatitn nos 
conferimus. 

INGERENDA. 

Quemadmodum omnibus neceifarium eft va- 
letudinariis, ut cibo. fe nimium nutriente abfti- 
neant, eumque ad valetudinem referant, ita quo- 
que heic; idque eo magis, quum chylus dulcis, 
in quem abeunt alimenta, fibras & partes folidas, 
heic finnnndas, emolliat; parcior igitur cibus fa- 
hibrior eft copiofo. Jentare hcic non licet, ne 
prius quidem prandere, quam e corpore aqua eli- 
minata iit, cum aqua enim minerali laudabilis non 
prseparatur chylus. Et quum modus adhibendus 
fit prandii, haud quoque immerito coena ndmitta- 
tur, & inter ea quam maxime fummovcndaj com- 
eflationes & convivia fnnt. 

Neque minus noxium eft, nimis celeriter ci- 
bare, cibumque non bene manducare, quod facile 
ad acidulas accidit, ubi appetitus fa;pe nimius eft. 
Quo fit, ut cibus cum faliva, vcro fuo menilruo, 
non fatis mifceatur, & hinc mala digcftio, gravi- 
tas ventricuJi &c. 

Edulia ejusmodi fint indolis, ut facile a na- 
tura coquantur, quaj tunc intcnta efle debet in 
aclionem aquaj , e corpore eliminanda?; unde 
omnis durioris generis cibus nocct. Ncc acido fint 
cdulia, atquc adeo contraria aftioni aqux 1 d^lis, 
cujus vis eft acida domandi. Neque pingucdinis 
multum in fe contineat cibus; pinguia enim fo- 
lida emolliunt, falinorumque martialium vim in 
fluidis infringunt. 

Ex 



156 DLETA ACIDULARIS. 



Ex hoc fundamento rejiciantur planta cruda: 
Acetaria, Radices, Fruclus. Fragorum quidpiam 
admittatur, quia diurefin promovent. Panis val- 
de recens flatulentus eft & difficilius folvitur; ve- 
tuftior & durus, item bis coctus, alvum obftruit; 
mediocris itaque fit & adfuetus. Jnfcula commen- 
dantur varia ex granis Avense, Hordei, ex Pifis 
fine notabili pinguedine. Laudabilis itidem funt 
Ligumina recentia : Radices Dauci, Paftinacae, Pe- 
trofelini, Rapa; &c. Herba Spinacia , Cerefo- 
lium, turiones Afparagi, Poma, Pruna, Pafluls, 
Amygdalai, fimiliaque cocla: nec non Carnes tene- 
riores recentes Boum , Ovium, Cervorum , Gallina- 
rum, Tetraonum , Columbarum, PafTerum: Pifcium 
item carne confiftentiori , Percarum, Efocum, 
Salmonum; non vero mucoforum, e. gr. Murae- 
narum, Gadorum. Aimittantur quoque Cancri, 
fed parcius adfumti. Contra carnes duriores, fu- 
mata;, falitae, ficca? & pin^ues improbantur, ut 
difficilioris digeftionis; nec non pifces faliti. 
Lacticinia minus conveniunt, & ex Ovis parata; 
quum fint pinguia. 

Potus fit parcior, qui fitim reficiat, non pa- 
latum ; tenuior commendatur. Cerevijia pinguio- 
res & calidiores exulent: item recentes & nimis 
vetufta;. Admittantur etjam Vina magis guftata, 
quarn potata , minus acida; quum ventricuhim ca- 
lefaciant, digeftionem juvent, & fecretiones pro- 
moveant. Quare etjam Spiritus vini aut frumenti , 
parcius & rarius potatus , ut etjam aliae aquae de- 
ftillatse, aqua minerali in corpore remanente, pri- 
mas vias corroborant & diurefin promovent. 

EXCRETA. 
Alvus femper fervetur aperta, & inteftina 
a cruditatibus pura , ut remedia vim fuam 
omnia facilius exferant. Aqua mineralis hunc per 

fe 



DI/ETA ACIDULARIS. 



fe plerumque oftendit efleftum, dum nigro tingit 
excrementa colore. IIlos, quorum ventriculus & in- 
teftina cruditatibus & pituita repleta funt, antea 
alvum ducere oportet; quum aqua h&c, ut Jene 
catharticum, non adeo faciie viam patefacere va- 
leat, fed in effeftu edendo fuo impediatur. Qui 
vero antea purgantibus ufi, vel etjam a crudi- 
tatibus hujusmodi liberi funt, illis parum vel ni- 
hil hujus remedii, fub acidularum ufu, opus eft. 
Saspe tamen, in initio curae, accidit, ut aqua mi- 
neralis non libere fine purganie e corpore pro- 
manet. 

Potiflimum vero expedit, ut aqua libere per 
urimm effluat; hinc enim fanguis dilutus, renes & 
vefica ab arena mucoque purgati, pulmones alia- 
que adjacentia vifcera ab obftru&ionibus acribus- 
que humoribus liberati, folida in priflinum ftatum 
reftituuntur. 

Vomitus interdum illos, qui pituita ventriculi 
laborant, fupervenit, qui vero, diu non durans, 
proficuus eft. ||Magis faepe effick, quam opti- 
mum quodvis emeticum vel catharticum. 

In quantum Sudor prodeft, vel non, ex an- 
tea diftis colligitur. Sudor ncttumus promoven- 
dus eft modice corpus tegendo; ratione enim ha- 
bita diverfa? corporis conftitutionis , & diverfai 
valctudinis, multa faepe per fudorem eliminantur 
mala, fanguisque purificatur. Quo vero in cafu 
obfervandum , ne nimis cito exfurgas e lefto , & 
poftea mox aeri te humido exponas, fed potius 
parumper in sedibus maneas, dum aliquantum fe 
pori contrahant. 

Venus exulet, quum fibras femper laxet & 
corpus enervet, quod omni fuo tunc eget vigore, 
ad exeernendam aquam, & reparandum ftatum 
aegroti. 

Pk- 



'58 



DLETA ACIDULARIS. 



Pletboricis, & qui vcnaefect.ione adfueti funt, 
paullo ante, quam iter ad acidulam inftituunt, 
vena fecetur, fi ratio ita tulerit; quod vero fa- 
cile fieri non debet, incepta jam cura; quia na- 
tura tunc, per plures fefe excipientes evacuatio- 
nes , multum debilitatur. 

AFFECTUS. 
Mens Ireta & tranquilla, jucundus adfpe- 
ftus, gaudium & omnis curas abjeftio, haec aiunt 
Syftema nervofum, haec corpus refocillant, haec 
faciunt, ut omiva vivide & alacriter fuccedant. 
Hinc cuique fcre cur* fit, ut acidulis utatur longe 
a domo diflitis, ne turbetur moleftiis, quae nu- 
merofa in familia fepe contingere folent; quare 
nullas quoque tunc temporis, li fieri poflit, vel 
dare, vcl accipere literas debet. Contra vero 
poft meridiem fodalitia frequentet; innocens pa- 
ribus cum amicis gaudio exfultet; choreas eiigat, 
mufica, hiftorica, pluraque ejusmodi innocua ob- 
lectamenta, ubi nullis opus eft meditationibus pro- 
fundis; atque adeo alacres jucundosque focios per- 
quirat. Vel, fi haec omnia defunt, non tamen 
deeft occafio in collibus nemorofis campisque flo- 
reis fe herbarum, infeclorum, aliorumque anima- 
]ium admiratione delectandi. 

Contra ea moeror atque triftitia, ira & invidia, 
tamquam vermes funt, interne rodentes, qui hu- 
mores circumfluere, & sequaliter per corpus dis- 
tribui, prsepediunt, excretiones item vel augent, 
vel minuunt. Metus facit faepe alvum nimis Ja- 
xam. Ira non raro Apoplexiam adfert & Chole- 
ras. Ille tamen affectus eft periculofiffimus, qui 
inopinato cietur. 

Multa heic circa modum bibendi aquas mi- 
nerales dicenda eflent; quomodo a dofi parva in- 

cipien- 



DLETA ACIDULARIS. 159 

cipiendum; ad fummam usque fenfim augendum, 
& tandem ad finem minuendum. Iticlem, quo- 
modo aqua properanter haurienda; ut vix prior 
in ventriculo incalefcat, quam fequatur altera, ut ci- 
tius expc-llatur, ventriculus tamen ne frigefcat; cujus 
menfurse fint vitra; quanta dofis; &c. Sed ut 
propofitum mihi fuit unice circa Duetetica ma- 
nere, ita aliis ipfam aquas mineralis exhauitio- 
nem confiderandam relinquo, &, quod 
jubent facultates, opufculo 
finem impono. 




CX. 



cx. 



POTUS COFFEiE 

QUEM 

SUB PR.ESIDIO 
D. D. CAR. LlNNiEF 

Propofuit 

HENRICUS SPARSCHUCH, 

Lincopia O-Gothm. 
Upfalia 1761. Decembr. 16. 



D. D. 
%. I. 

Nos Europasi, qui ducli opinione, ad con- 
fuetudinem, nec ad rationem vivimus, ut 
verbis utar Senecee, aliarum gentium mo- 
res alto fupercilio, immo cum rifu, intuemur, 
quafi a nobis prorfus alicnos, mox vero eosdem, 
novitatis cupidi, in ufum trahimus. Nobiliores, 
ut habeant, quo a plebejis diftinguantur ; hi ve- 
ro, ne inferiores videantur cseteris, fimiarum in- 
ftar, illos imitantur, & fic novi facile per inte- 
gras regiones late diffeminantur mores. Naviga- 
tio, ad fummum faftigium ab, Europaeis evecta, 

nos 



POTUS COFFEM. 



pos in omnes mundi plagas facile alleclat, etjam 
f-emotiflimas ; inde nobis aliarum gentium terrae 
& mores innotuere, tam boni, quam mali. In- 
ter maxima inyenta, qusp beneficio navigatipnis 
originem debent, primum fibi yindicat locum Irir 
dia Occidentalis, a Columbo dete&a, quamvis 
inyentionis gloria Amerieo Vefputip ccfTerit. Na- 
vigationi etjam adfignamus Indiam Orientalem, 
ejusque infulas feliciflimas, mercesque varias, ab 
utraque India repetendas. Si mente a.c cogita- 
tiotie omnia adeamus , quae recentior inveftigavit 
aetas, certe rudes dicemus majores, qui horutn 
omnium ignari vixere. Hi Spiritus ardentes, Ni- 
cotianam, Theam, CofFeam, Saccharum , Seri- 
cum, Aromata plurima, & fexcenta aiia, nobis 
hodie ufkatiflima, ignorabant: humili contenti 
Ibrte , noftris & fortiores & feliciores, ea fper- 
nentes, quae hodierna introduxit luxuria, in cor- 
porum ufum, certe non optimum. Nifi quis nos 
feliciores judicet ob detecias Potofi a-rgenteas ga- 
zas, quas laboriofe ex terra; vifcerihus erutas, 
magno cum periculo in Europam transfcrimus, 
Siec minus ancipiti cafu ad disjuncliflimas Indiaj 
Orientalis barbaras terras deferimus & dilapida- 
mus., arida folia fouticum & lila larvarum tcnu- 
iflima reportaturi. At verp intei alia, qua; re- 
ducimus, -numerandae erunt fic difta; Fabae Cof- 
fea;, quae tanta copia foodie importantur, ut fa- 
tis mirari nequeamus, Indos in fuis terris tam 
largam obtinere meflbm, quse tot noftratum fuf- 
ficiat gulis. Hanc tamen confiderationem illis, 
quibus curae sft, Jubens relinquo; mihi animus 
tantum erit, pancis diflerere de potu iflo Orien- 
tali - Arahico , quem decoctum COFFEiE dice- 
re moris eft, ejusque originem, praiparationem & 
^ffeftus peculiares exponere. Te yejrp B. ea, 
Tom. VI, \» .qui 



161 POTUS COFFEiE. 

qua par eft, veneratione compellamus, veiis fo- 
litum nobis non denegare favorem. 

i n; 

Hiftoriam COFFE^E perfeftam fi traderem, 
dies prius mihi deficeret, quam dicendorum tela, 
quum de ea tot tamque multa tradiderint plurimi, 
ut ea enumerare opus foret Herculeum. Qui de 
COFFEA multa lectitare geftiunt, adeant , prs 
cseteris, Monographos CorFeae, inter quos nomi- 
nare fufficiat 

Meifnerum 1621. MaJJilium 1685. 

Peterfenium 1666. Chamberlaine 1685. 

Banefmm j6ji. Bleignur 1687. 

Tognium 1675. Maglium 1691. 

Du Four 1684. Bladdceum 172 1. 

Galan 1669. Doglas 1725. 

Sponium 1705. Civerum 1731. 

Roque 17 17. Kalmium 1755. 

Langerum 1684. 
ut taceam Mappii & Gmelini difputationes , alio- 
rumque, docte confcriptas. 

§. III. 

Notitia Coffcaj genuina, inprimis ab Arabia 
felici & iEthiopia, Borbonia Africes peteretur, in 
quibus fponte crefcit, nifi remotiflimus obftaret 
locus ; nobis itaque fufficiat Coffeam confiderare fe- 
cundum astates, quibus magis magisque innotuit. 
Nominata Coffea proprio in foio, Arabis fcilicet 
felicis, BUN, quod ^gyptii in Bon vel Ban flexe- 
runt, quo faftum eft, ut nonnullis Bunchos Avi- 
cennai idem ftatuerint. 

ARABES fcriptores circa An. 900. primam 
hujus arboris mentionem, quantum novimus, re- 
liquerunt, mancam licet & valde obfcuram. 

ALPI- 



POTUS COFFEiE. 



163 



•ALPINUS (Profper) de plantis JEgypti, Ve- 
net. 159 1. primum hunc graphice propofuit po* 
tum; quod vero attinct arboris figuram, adeo 
rudis illa fuit, ut ab aliis facile non dignofcere- 
tur. „Potum quendam, inquit, ex Bon f. Baa 
„praeparari, quem Turca?, iEgyptii & Arabes 
„parant, deco&um vulgatiflimum, quem vini 
„loco ipfi potant, venditurque in publicis ceno- 
„poliis, non fecus quam apud nos vinum, illi- 
„que ipfum vocant CAOVA. Arborem fimi- 
„ lem efie Evonymo ; potum corroborare ventrem, 
„juvare conco&ionem , vifcerum auferre obftru- 
„cl:iones, uterum calefacere, menftrua pellere. 
Philologis excutiendum relinquimus, an illa an- 
tiquioris aevi fententia fibi conftet, qua nonnulli 
contendunt vocabulo 1 Sam. XXV. v. 18. 

fignificari Cofteam £ potum, quem Davidi attu- 
]erit Abigail *); cum ex fabis f. fruflibus frictis 
& contufis Cabve, Arabica? arboris, potionem gen- 
tibus Orientis gratifiimam ac rcceptiilimam effe 
paratam, conftat. 

De COFFFjE potu, VERULAMIUS A:o 
1624. cent. §.768. ita: COFFEA Turcis potus ex 
bacca , quce nigricat inftar fuliginis , ejl acri & aroma* 
tico odore, pulverifata in aqua fumitur calente. 

Europaeis in ufu efife coepit hic potus, circa 
annum 1645. & primo apud auftraliores Italos, 
Gallosque invaluit. Prima popina Cofteaj infticu- 
ta Marfiliae 167 1. 

RAJUS in Hijloria plant. A:o 1690. de potu 
COFFEyE, utpote tum receptiffimo , ita loqui- 
tur: „ Arbor Arabiae fclicis, duntaxat intra Tro- 
„picos. Arabes vim feminum vcgetandi deftru* 

L 2 unt, 

*) Vid. b. m. Olav. Celfii S. TIi. Doft, & J J ruf. Hic 
robotanicon de plantis Sacr. Scripturte f Upf. edit. 
MDCCXLV. & MDCCXLVII. 



164 



POTUS COFFEiE. 



„unt, inde immenfae opes, ut fere totius orbis 
„divitia?, in eo confluant; unde illa pars Arabia» 
„vere feliciflima. Fidem fuperat, quod millena 
„modio1orum millia divendant Turcis, Barbaris, 
„Europa?is. Mirum, inquit, tantum thefaurum 
unius gentis peculium efle, & intra unius pro- 
„vinciae anguftias coerceri. Mirum , vicinas na- 
„tiones, exftimulante invidia f. avaritia, eas jam 
„pridem non, vel vi depopulatas eflb, feu femina, 
„vel vivas radices, dolo non furripuifle. Mirum, 
„quam vigilem Draconem coiivetis fuis tuendis 
„pra2ficiant indigenae. Mirum, unius regionis mef- 
„fes, totius orbis fufficere expenfis. 

Suecis noftratibus, ante initium hujus feculi, 
vix in ufu fuit hic potus, quod plures fenes, 
fide digniflimi, etjamnumque fuperftites, nobis re- 
tulere, qui eum ad nos introduftum a peregrina- 
toribus tcftantur, e Gallia reducibus, eo, uti aliis 
moribus, noftram qui infecere «ationem. 

Vifa primo fuit arbor in Europa circa an- 
num 17 10. ex Arabia feminibus delata in Hortos 
Academicos Belgii, & inde per totam factfe Eu- 
ropam diffeminata; quo modo hoc factum fit, 
graphice defcribit Barbaave in Hort. Lagd. Bata- 
vo 2. p. 217. Nicoiaus JVitfen , Amftelaedamenfis 
„Conful, atque Indiae Orientalis Prsefectus, poft- 
„quam literis fa?pe monuerat primum Societatis 
„lndiee Orientalis Praefe&um Van Hoorn, ut fe- 
„mina recentia, Caffe, Mocha Arabiae felicis ur- 
„ be deferenda curaret, atque in infula Java , in 
„cujus metropoli Batavia habitabat, terrae cora- 
„mifla foveret*. cui ille parens, arbores inde na- 
„-6tus plurimas, unam mifit Ampliflimo Viro., 
„qui ftatim quam liberaliflime, incomparabili hoc 
ornamento, hortum ornavit Amftelaedamenfem, 
^ cujus olim & conditor fuit. Ibi tulit dein fru- 



POTUS COFFE^. 



i#5 



„&us, ex quibus fatis novx afliduo ftirpes prod- 
„eunt. Ita quidem, ut rariflima? arboris fpe&acu- 
),]um in Europa, unius Witfenii cura? debeatur & 
„liberalitati, errantque, qui aliter de bac re com- 
„mentati funt, ut fuis ad me datis , ipfe Amplifli- 
„mus Vir monuit. An itaque, ut quibusdam pla- 
„cuit; fatum fuerat 1690 in Java? 

JUSSLEUS (Jnton) in Attis Parifinis , di- 
gnam figuram & defcriptionem arboris, omniura 
primam propofuit A:o 17 13. fecundum arbufculam 
vivam, quam Pancras , Conful Amftelaedamenfis & 
Fr^fecUis Hnrti , Ludovieo Magno obtulit , ut com- 
memorat Geoffroy Mat. med. t. p. 432. 

AMERICiE regiones, inter Tropicos fit», 
hodie ab Europ^eis cultae , uti Surinamum , Do- 
minica, Martinica, & Antillae aliae, ex hujus ar» 
boris cultura ingens quotannis reportant lucrum, 
etenim feminibus, a Gubernatore Van Hoorn pri- 
mum reportatis, arbor in varias regiones utrius- 
que Indiae diftributa fuit, immo & Africae fervi- 
diflimse, quae antea merx unius erat regionis. 

§• IV. 

GENUS arboris COFFEiE diftinfhim efl ab 
aliis plantis. Primi, qui arborem confpexerunt, 
Botanici, ad Jasmini genus retulerunt CofFeam, 
cum Corolla fatis conveniant & baccae fint difper- 
mx. Heijlerus quidem in Horto Helmftadienfi, 
rovum ex hac arbore plantarum genus conflruere 
primum conatus eft, modo operi perficiendo 
par fuifTet. Nob. Dom. Praefes A:o 1737. primum 
generis diftindtum & naturalem tradidit chara&e- 
rem, in Generibus plantarum: 
COFFEA. 

CAL. Periantbium quadridentatum , minimum, 
germini infidens. 

L 5 COR. 



\66 



P0TU5 COFFEiE. 



COR. Petalum mfufldibuttfornie. Tubm cylirir 
draceus, tenuis, calyce multoties longior. Lim- 
bus planus, quinque-partitus, tubo longior: laci- 
niis lanceolatis,' lateriluts reyplutis, 

STAM. Filamenta quinque, fubulata , tubo 
corolla; impofita. Antherce Iineares, incumbentes, 
longitudine rilamentorum. 

PIST. Cermen fubrotundum. Stylus fimplex, 
longitudine corolla?. Stigmata duo , reflcxa, fubu- 
]ata, craffiufcula. 

PER. Bacca fubrotunda, pun&o umbilicata. 

SEM. bina, elliptico - hemifphaerica, hinc 
gibba, inde plana, arillo involuta., 

§. V. 

SPECIES quidem generis hucusque non nifi 
linica innotuit, fcilicet h'<sc ipfa, qu* feminibus 
potum fubminiftrat. Occidentalem aliam, tan- 
quam novam Coffea; fpeciem, nuper ex America 
redux, Clariff. Jacquinus, Botanicus Ccefareus, orbi 
propoluit, in opufculo fuo, quod infcribitur, Enu~ 
meratio fyffematica plantarum; fed de arbore non 
vifa, nihil pronunciamus, inprimis cum a Coffea 
Arabica in non paucis differat: numero certe 
partium floris quaternario, nec quinario, femine 
uno necgemino manifefte differt. Efl: vero haec: 
COFFEA occidentalis floribus tetrandris, fru- 

clibus monofpermis. Jacqu. gen. 16. 
Pavetta foliis oblongo- ovatis oppofitis, ftifju- 
lis fetaceis petiolis interpofitis. Broixn. hift. 
jam. 142. t. 6. /. 2. 
jfasminum arborefcens, laurl foliis, flore albo 
odoratiflimo. Plum. zV. 150. t. 156. /. 2. 

Quod circa hujus fpeciei genus dubii haerea- 
mus, fru&ificatio dicocca Stellatarum imprimis 

nos 



POTUS COFFE^E. 



167 



nos movet, in generibus notis coriflans, qux five 
numero quinario f. quaterno variat, itti in Rubia, 
Crucsanella aliisque, tamen fruftu dicocco con- 
ilans; nec folet facile numerus feminum in iis, 
qu^ paucis gaudent, variare, cui itaque principio 
fuum ina?dificavit Syftema CaTalpinus. 

§. VI. 

SYNONYMA CofFeae noftrae omnia, pra;- 
fertim e peregrinatorum turba colligere, res im- 
mei fi effet laboris, parcioris autem ufus. Non- 
^liulla icaque indicaiTe Botanicorum fufficat, quae 
inter prrccipua funt 

COFFEA. Syft. nat.io. p. 929. Spec. pl.172. 
Hort. clif.59. Hort. Upf.41. Mat. med.70. 
Roy. lugdb. 239. 

Cojfe. Dal. pharm. 491. 

Coffe frutex, ea cujus fruflu fit potus. Raj. 
hift. 1691. 

Cojfe tree. Pluk. phyt. 272. f. r. 

JASMINUM Arabicum, lauri folio, cujus 
fcmen apud nos Caffe, dicitur. Jaff. ACt. J713. 
/J- 388. t. 7. defc. figur. 

JASMINUM arabicum, caftaneae folio, flore 
albo odoratiflimo, cujus fruftus Coffe in officinis 
dicitur Belgis. Comm. Amft. 72. Boerh. lugd. 2. p.217. 

JASMINUM caftancce folio, flore odora- 
tiffmo, rubro fru&u (qui CofFe) duro. Comtn. 
/imft. 250. 

EVONYMO fimilis a?gyptiaca, fructu bac- 
cis lauri fimili. Banb. pin. 428. 

Arbor Bon, cum fructu {ho.Buna. Park. tbeatr* 
1622. 

Bon vel BAN arbor. Baub. bift.%. p.422. 
Bon vel BAN ex cujus fruftu /Egyptii potum 
Caova conficiunt. Pluk. alm. 69. t. 272. /. f. 

L 4 BON 



i5g 



POTUS COFFE*!. 



BON Alp. Mgypt. 0,6. t. 36. Vesl. Alp. iii 
BUNA, Bunna fk Bunchos Arabum. Baub* 
hijl. i. p. 421. 

i vii. 

DESCRlFflONfcM arboris prseftantiiTimarri 
fuppeditat Hortus Clijfortidnus , c^iiam itaqile hcio 
fiftimus, paucis adjecf.is* 

RADIX librofa, pallida. 

CAULI5 arboreiis, fe&iflimtis, ere&us, firnplex^ 
fa?pe duodecim pedum" & ultra; cortex primo ari- 
ho viridis, fecuridb fufcus fere, prsecedentiurfi 
grifeils, ex epidermide longitudinaliter dehifcente 
quadrifariam & mernbrana? inftaf difcedente, iri- 
«quaJis & laSeft&j 

Fblia oppollta ^ pef fpatia {pithairiaea vel f pal- 
rnaria remctis oppofitionibus. 

RAMUS.ad fingulam alarri foiii , lineafi plus 
fpatio ab infertione folii, fupra foluim remotus 
emittitur, horizontalis fere, fimpliciffimus vel fine 
ramulis, excrefcens per annos femper ex apice^ 
ieniiis; junceus, glaber. 

FOLIA oppofita , oppofitionibus fpithamfe vel 
palma? fpatio remotis, fingula ovato -lanceolatai 
definentia in acumen oblongum , fuperne glabra, 
atroviridia , nitida; inferne pallide viridia^ glabri 
& obfcura. 

PETIOLUS brevilfimus , duartifri triumve li- 
heafiim, extenfus fecundum longitudinem folii, ubi 
fuperne minimus filiforTiis , inferne teretiufculus 
crafiior; a Jateribus bujus intra folium exeunt va- 
ia alterna, viginti plura, ad angulum acutum re&a 
fextenfa, prope marginem oblique flexa verfus 
regionem' apicis: horum vaforum infertio bifur- 
cata eft, finu fubtus cohcavo, fuperne convexo; 
foliorum Difcus plahus eftj at juxta marginem 

jufto 



POTUS COFFEiSC. 



jufro longior, hinc undulatum quafi, jhtfd finguli 
vafis exfertionem, flectitur. Longitudo foliorum 
fpithameea eft, latitudo digitorum trium trans- 
verforum. Cum rami horizontaliter pateant, ver- 
titur ferhpcr difcus folii verfus coelum. Folia in- 
feriorum oppofitionum in finguli anni ramo, mi- 
hora funt reliquis. 

STIPULA, ubi egrediuntur petioli, connt?- 
iftuntur utrinque folia, quae inter petiolos termi- 
hatur in aCumen fubulatum ramo approximatum ; 
ubi ramus per annum terminatur, ibi apparent 
margines laterales fubulati, conniventes, & gum- 
mate quodam claufi. Foiia perfiftunt per trcs an- 
hos, decidunt, nec regenerantur. 

FLORES ex fingula ala duo f. quatuor, fef- 
files: corolla nivea hypocrateriformi ; reliqua vide 
an Generibus. 

FRUCTUS ovatus, obtufus utrinque, c ro. 
tundo paruni utrinque compreflus, & quafi an« 
gulis fex obfoletis notatus, umbilico circulo ob- 
foleto notato, ruber, cortice molli tenui, bilo- 
cularis. 

SF.MINA folitaria, cartiiaginea, hinc con-» 
vexa, incie plana, margine altero longiorc invo- 
liito intra alterum & refiexo in paribus contrario 
Jnodo. Fru&us hic pedicello breviftimo infidet, 
cinclo vaginulis utrinque acuminatis imbricatis* 

Videmus ex data defcriptione arbons , ui 
paucis eandem comprehendam, Arborem firripli* 
cem, ereftam, minus altam, ramis longis, finv 
plicibus, iaxis & fere nutantibus, veftitis; Foliii 
crpofitis, laurinis, fempervirentibus, ornatam Flo- 
ribus albis, feffilibus, fere Jasmini corolia, quibus 
Bacca ceraibrum facie, rubicundae fuccedunt, pul-- 
pa pallida, fubmucilaginofa , fatua, intus gerentes" 
Semina duo, dura, hinc convexa, inde plana, 
arillo eartilagineo veflita. 

L .5 FLO- 



170 POTUS COFFEA. 

FLORET arbor bis in anno, uti plantis In- 

dicis cft folcnne, temporc fcilicet vernali & au- 
tumnali; FRUCTUS vero integrum annum ad ma- 
turationem expofcunt, adeoquc fru&us etjam bis 
in anno icgitur. 

OKDO NATURALIS arborem rcfert nd or- 

dincm 44. Stellatarwn, quod ex chara&ere & de- 
fcripcione patet; ita tamen ut admodum affinis 
fit Qrdini 63 Cymofarum, de quibus videatur Pbi- 
lof. Botanica. 

CULTURAM arboris fi refpiciamus, ean- 
dem apud nos cum fenore feri & propagari nun- 
quam polfe, patet, cum cjus patria fit inter Tro- 
picos; adcoquc fine caldariis calidiflimis, in ter- 
ra pra?gnance, e ventre equino parata, excludi, 
adolefcere, florere, & fruclum fub feneftris pro- 
ducere, certe nequit. Ut vero hujus cultura fa- 
cilius innotefcat, ea adducere juvat, qua? de hac 
commentatus eft Job. SiLmder, in actis Holm. 1757. 
p. 236. qui ipfe plantationi manum admovit per 
plurcs annos, dum Surinami degeret, cuius ver- 
ba paucis comprehendamus : „Arhor exacto anno 
„pofl plmtationem, ex feminario in aliam transfertur 
„terram, inter fruteta plcrumque crefcit, & ra- 

ro in altum furgit, corticeque obdufta fubci- 
„nereo, ramisque laxis, fulgentibus ac undulatis 

foliis. Terra fit humus daedala, in qua cre- 
„fcit, & ioca paludofa optima huic funt. Cli- 
„ma furinamonfe praterea eft divifum in *) tem- 
„/>w Siccitatis minus, per Fcbruarium & /3) Plu- 
„ viale wajus a Martio ad medium Augufti, in- 
„que 7) tempus majus Siccicatis a medio Augu- 
„fti ad finem Decembris, & denique in <0 Plu- 
„viale r.dnus , quod Januarium compleclitur. Ar« 
„bor, in tcmpore pluvial: minori, plantationem 
„obtinet, idque inter Mufas, ut .umbram fibi 

„ con- 



I 



POTUS COFFEiE. 171 

„concih"et, donec quatuor impleverit annos. Ad 
„ longitudinem oclo pedum crefcit, & ad annum 
? ,durat vigefimum, vel ultra. Poft tres annos 
„fruftus reddit, idque bis intra annum. Fruclus 
„majores in tcmpore majori pluviali obtinent ci- 
,,ves, & minores in Oclobri. Arbores novclhje 
„fabas reddunt majores, fed minus fapidas. Mo- 
„dum ficcandi & mola easdcm Confringendi , apud 
„ Auftorem L. B. invcniet. 

§. VIII. 

ANALYSIN borum feminum COFFE7E prne- 
tereo, quoniam nobis in hoc otium fecit Ceofroy in 
Mat. med. 2. /7.433. quam qui defiderat, Auclo- 
rem adeat prseftantiflimum. 

§• IX. 

Ad PRiEPARATIONEM Coffea ratio in, 
ftituti nos deducit. Scminr. in fartagine ferrca, fu- 
pra prunas torrentur, ut bcne fudent. Manum 
vero exercitatam opus defidcrat, ut ncc minus 
nec parcius uftuletur. Dcin in molam verfati- 
lem ex Chalybe mox conjiciuntur , ut in pulve- 
rem rcdigantur craffiqrem; fi cnim diu confer- 
vantur affata, vis nonnihil perit. Ex hoc pul- 
vere uncia una cum femifle fumatur, quae cum 
duabus circiter libris aquse co&ce mifceatur, igni- 
que admoveatur, & pofrquam bis aut ter ebuili- 
verit, ab igne retrahatur. Clarificetur adjefta 
rafura Cornu Cervi , aut albuminc ovi aut aqua 
frigida, ut Iimpidius evadat decoftum; AYn ta- 
men libentius potum confumunt, fine additamen- 
to clarificatum, quum contendant, vires potus 
inde infringi. Deco&um adhuc calens a fcccu- 
Jento pulvere, in fundo aheni proccipitato , pcr 
inclinationem feparetur , calidum fumatur , li 
enim frigidum fuerit, ingratiflimus plerisque efl: 

potus; 



POTUS COVTKM. 



potns; cofifuetudini tamen, ut in csferis, dfc 

terppcrandum. 

Nqflrates t poft prandium plcrumqtie CofFearri 
bibiint, idque tribus cyathis murrhinis, cum fac- 
cbaro fa?pe & flore Jaftis. Galli vero, cyathum 
unum tcrnpore matutino imprimis potant, majo- 
rem tameii noftris, Saccharo adjefto, & pane 
trincoo ei immerfo , ut potius edere, quam po- 
tare videantur. Belga illam & tempore matutino & 
pomcridiano hauriunt; in his vero plebeji, non 
tvftum, ut etjam fine faccharo & lacte, inftar in- 
£u{j, propinant, ore poftea faccharum, vel radicem 
Liquiritiae fumunt. Angli tempore inprimis matu- 
tino, cum pane, butyro illito, bibunt. Turca 
unu.rn tantummodo Cyathum hauriunt, faturatio- 
rem vero noftris. 

SUCCEDANEA COFFEiE, ut invenirent, 
quam plurimi fuere annifi, e. gr. in pifts , nucibus 
fdgineis; airtygdalts, Fabis , Zea, Tritico, Pane tofto, 
intcr quse amygdala, omnium caeterorum faluberri- 
ma, majori tamen gradu, quam COFFEA infla- 
tiva, minus ideo recepta. Helianthi annui femina 
uftulats, odorem Coffea; fpirant, potumque gra- 
tum prsebent. GOiian. monfp. 456. Quoties 
COFFEA fuccedaneis adulteratur, toties docta? 
non convenit gulae, adfuetoque abdomini malum 
adfert non minimum. 

INSTRUMENTA ad hunc potum rite pa- 
randum & propinandum, quibus luxuria culinas 
nobilitavit noftras, tam varia habentur ac defi- 
cjerantur, ut illa folum commemorare labor fit. 
Sunt vero hsec inprimis: 

Sartago ferrea pro ttftulatione feminum. 
Mola cbaiybea pro toftorum feminum commi- 
mitione. 

Abt* 



POTUS COFFEiE. j 73 



Abemtm ceneum operculatum pro co&ione. 

Tripus ferreus pro aheno coquente. 

Carbonarium aneum pro cantharo calido tenendo, 

Cantbarus argenteus ad propinandum decoctum, 

Cantbarus argenteus pro lacte infundendo. 

Vafculum argenteum faccharum fubminiftrans. 

Forceps argentea pro faccharo excipiendo. 

Vafcula murrhina ehinenfia eaque gemina. 

Cocklearia argentea parva pro faccharo mifcendo, 

Menfa rotunda picla, verniceque obdu&a. 

Mappa menfalis pro tegumento menfse. 

Repofitorium quod exeipiat fupra menfam vafcula, 

Vas argenteum majus pro lavandis vafeulis. 
Plura ut taceam, qua; maxime neceffaria judicant v 
licet vix mille thalerorum redi.mantur pretio. 

ARS Coffeam praeparandi, dudum in urbibus 
populofioribus , jus civitatis obtinuit, & admo- 
dum familiaris evafit, tanquam germana foror Ta- 
bernarum Vinarjarum, hinc publica; taberna; Cof- 
fea fere ubique proftant hodie, in quibus otio* 
fiores & delicatiores conveniunt, potu non ine- 
briante fe reficiendij quin & in domo quacunque 
honoratiori, anciilara vel famulum, artis liujus 
eonquinariae peritum^ depreher^as, 

$. X, 

Hoc potionis genus, «t novitiura, nobilio- 
ribus in Europa tam frequens eft, quam igno- 
bilioribus Nicotiana evafit, Inprimis gratiam fexus 
muliebris fibi conciliavit potus, cum inebrians 
non fit, cum Thea; infufo fociandus, quamvis 
COFFEiE potus nobilior judicetur, quod cha- 
riori, quam Tbea, forte pretio veneat. Nulla 
cnim facile Matrona nobilior, folo These infufo 
fe fat opipare exeeptam putat, cum CofFea, ma- 
joxis nempe pretii, habeatux praeilajitior* immo 



174 



POTUS QOFFE&. 



pro contemtu habet, ii, aliam invifens, COFFE/E 
non excipitur deliciis: isque, mihi credc , inurba- 
nus falutatur, qui prandio dato, Cotfeam non of- 
fcrt hofpitibus. Commentum hoc COFE&M no- 
vitium , planc fingularc eft , nec Tabaci fumo in- 
fciius, modo rationes qujeras hujus ex eiTechi, 
faporc vel reliquis attributis. Ex CofFeffi inerti- 
bus nucicis, aduftionc eupyrcumaticis factis, na- 
tunu adeoquc inimicis, parare potum, qui ncc 
reficiat animum , nec fitim reftinguat, ars omni- 
no pcrmagna cit, quem bruta animantia, omnes- 
que homines horrent, nec docise nifi gu!a: fapiat. 
Pr-clerea novimus omne toihim vim nutriendi 
amifilfe, naturaeque evafiile inimicum, unde pa- 
nem aut carnem uftam, omnes merito depurgant 
coenantes. 

§i xi. 

VIRES qui fcirc velit hujus COFFE^E po- 
tus, eas potius Medicas, quam diaeteticas repe- 
riat, quas paucis exponere lubet. 

ANOREXIAM potius excitat, quam appe- 
titum; quicunquc mox ante prandium aliquot 
COFFE/E cyathos haufit, ut antea famelicus, 
absque fingulari oblcciamento & aviditate cibum 
alfumit, quin potius ab eo facile abftinebit. 

PERVIGILIUM accelerat & fomnum tollit, 
quod quivis expertum habet, qui hoc haulio tem- 
pore vefpcrtino, largius fe ingurgitavit , & inde 
nociem transiget infomnem; quod ut impediant, 
alii aqu^e fuperbibunt cyathum, alii vafcuium vini, 
alii fpiritus ardentes; fi coenam omittant, qui fero, 
tempore vefpertino, potum confumferunt, non 
fomno facile obruuntur. 

FLATULENTIAM inhibere, & dlgsftimwn 
promovere, creditur, II a prandio mox hauria- 

tur; 



POTUS COFFE^. 



175 



l tur; certum vero, immo certiffimum, eft, quod 
i. i potus, quocunque tempore funiatur , fi minus rite 
f. ; toftus & praparatus, Borborygmos excitet & flatu- 
). lentiam. Nob. Damn. Prsefes virum novit, qui 
\. A:o 1742. d. 4. Oftobr. commilitoniim alleftus 
confortio, ofto cyathos murrhinos hujus potus 
, • haufit, inde flatulentia, borborygmis, ructibus ni- 
dorofis, Anorexia, fingulari fenfu cordis rclaxatio- 
c nem fimulante, nocle infomni & fudore acido gra- 
viter laboravit. 

TREMORES manuum capitisque obtinent 
plerique Coffea; ftrenui & quotidiani potatores 
1 *). Tres Viros illuftriores , nuper defunclos, 
meminimus, qui nimio Coffece potu adeo tr-t-mu- 
: li evafere , ut vix Cyathnm ori admovere potuc- 
rint, feliciter tamen liberati, per aliquot annos, 
ab hac potione abftjnendo 5 Unus horum , qui 
guftui abftinentiam perfuadere non potuit, ore 
Coffeam tenuit, fed nihil deglutiens, fpuro eam 
deinde emifit. Debilitare Coffeam & fyftema ner- 
vofum, & cerebrum, utpote exficcans & fimul 
empyreumaticum , non modo ex qualitate uftuali, 
fed ex diclis tremoribus, conftat. Apud magna- 
tes noftros, frequentiores hodie effe mortes fubi- 
taneas, deprehendimus , quas Afpbyxiam dicunt, 
qua plurimi Holmia; & alibi, circa folftitia Sby- 
berna inprimis, occubuere; annon culpam Afphyxia? 
e potu Coffea; derivare liceat, aliis inquirendum 
relinquo; mihi certe alienum non videtur, nec 
alienae funt obfervationes, cum plurimi Afphyxia 
erepti, de iis loquor, quos novimus, flrcnui po- 
tatores fuere Coffese. 

ANTIVENEREUM & effeminans vulgo 
habetur Coffeae potus, unde etjam potus Capo- 

num, 

*) Vidi multos ftrenuos hujus potus Helluones, fed 
omnes praepropera feneftute confe&os. 



176 



POTUS COFFEJE- 



num, per opprobrium dicitur. Certe fi blanda» 
dulcia & oleofa, Apbrodifiaca fint, vires CoTe.u 
effe contrarias oportet. Notiflima eit Olearii in 
iiirierario p. 578. hiftoria , de Regina Sultani Mah- 
mud Kafnins , quae equum videns caftrari , ab bor- 
rcnda opcrationc abftincre, & equo CofFeam pra- 
pinari juflit, cujus cfficuciam habuit expertam in 
rnarito, 

OCULOS tantum debiiitat, quantum pinguia 
eos corroborant. Virum novimus, qui hora pri- 
rrja diei ante prandium haufit tres CofFcae cya? 
thos, vacuo ventriculo, poft quadrantem horse, 
rclationcs le&urus publicas, faeultatem videndi 
fcre defideravk, albo quafi reticulo f. iinteo po* 
<rofo ocuiis prajtenfo. 

MELANCHOLICIS nocet CofTeae potus, 
q.uod omnes huic obn.ox.ii morbo, fuo confirmant 
tertimonio.. 

HYPOCHONDRIACIS damnum adfert, aci- 
dum enim in primis viis auget, & copiofius hau- 
ftujn., fudorein atque acidum generat; quando 
lij potar.t decoctum, & non multo poft eurru 
vchuntur, ruftus emittunt acidiflimos & co- 
piofifiimoG, ut £pdem contineri .curriculo s grave 
-ducamus. 

HYSTERICIS non expedit potus, ctfi il- 
lis vi fua eupyreumatica prodefle creditur. Ma- 
tronas duas bonoratiores , urbis hujus incoias, hac 
paflione vexatas, ferunt, quae quotidie potum 
confumferunt, & ex Medicamentis praefcriptis, 
nullam obtinuerunt medicinam , pruisquam CofFe- 
am copiofius fumtam, medicorum conlilio per 
aliquot annos neglexerint; perfuafione vero ami- 
carum, potum defendentium , aliquot cyathos 
Co.ffeae poft annum hauriebant, fed ; vix exa&a 

jaocte. 



POTUS COFFE^. t 77 



• lio&e, paroxyfmo intenfo hyfterico affe&ae-, veri- 
: tatem criminationis probarunt. 

• 

H^MQRRHAGIAS quascuhque, Menfes & 
■ HtfiiiorrboideS pellit, ideoque feminre etjam huic 
deditfc potui, menftruis fere diffluiin»-, & fope 
i Uteri Ha?morrhagiam inctirrunt; ne igittir in fta- 
! tu graviditatis abortum timeant, ab Coffese ufa 
copiofiori abftinere, confuitum habemus. Quod 
vero Hosmorrhoides excitet & pellat, res adeo 
Ha?morrhoidariis eft nota ut demonftratione non 
indigeat. 

URlNAM copiofe peliit, inprimis fi aqua 
inifceatur; quosdam calculo obnoxios Hoimise no- 
vimus, qui cyathum Coffes murrhinurh vitro aquaj 
frigidoe, libra una repleto, infundunt, idque horis 
confumunt matutinis, qui unanimiter fatehtur 4 
quod vix aliud ipfis fit notum, uriham & fabu- 
lum copiolius pellens, 

EXSICCANS eft, unde hujus potus helluo* 
ties plerumque macilenti & exfucci evadunt; con- 
tra illis expedit^ qui Polyfarcia & pinguedine 
nimia laborant» 

Verbo, ut multa paucis comple&ar: CoffcA, 
utpote ufta, nihil confert nutrimenti , fed ut na- 
turae inimica expellitur, omnes promovet excre- 
tiones, corpus exficcat, humores fpiflbs & Ien- 
tos attenuat, immo fibras ftricliores facit, fyfte- 
maque enervat nervofum; quod igitur Coffese po* 
tus dieeteticus, optimus non fit, fatis patet, nec 
facile aliis expedita, nifi obefiSj vaporofis, feden- 
tariis, gulofis. Torpidos erigere, & ftupidiores 
acuere videtur, verum cerebrum & fyftema ner- 
vofum exficcando, corpus debilitat, & praecocem 
parit fenettutem. 



Tem, VL 



M 



$. XIL 



POTUS COFFEiE. 



§. XII. 

Quando MEDICI Coffeam adhibent, lauda- 
bilem ejus effeftum la?ti percipiunt; rite enim 
ufurpatum, praecipue malis, jam commemorandis, 
infervit. 

CALEFACIENS eft Coffeac deco&um, hinc 
tempore calefacit hiberno, scftivo defatigat, id- 
eoque in Febribus Criticis & Phlogifticis locum 
non habet; Eryfipelatofis certe fumme eft no- 
xium, nec criticis febribus convenit, quum aci- 
dum generet. 

CARMINATIVUM vulgo creditur, fed re- 
pellens potius dicendum ; quamobrem lautiores 
a prandio Coffeam propinant, quo fiatulentiam 
pellant. Nob. Dom. Praefes A:o 1740. e Nofo- 
comio navali, cujus Medicus fuit, horis egreffus 
matutinis, ab asgrotantium halitu Cardialgia faepius 
afficiebatur ; praefentillimam habuit remedium, fi 
tres Cyathos murrhinos Coffeae celeri confumfit 
manu, fine faccharo & lade. 

ATTENUANS eft, utpote exficcans, unani- 
mi Medicorum teftimonio. Nimia ideo pingue- 
dine laborantibus proefcribendum ; in Jjeucorrhcea 
quoque prodeffe, tam Medicorum, quam Sexus 
fequioris fuffragio eft confirmatum. 

ANTHELMINTHICUM audit, & hinc pue- 
ris fsepe confertur, copiofius vero hauftum, par- 
vos eos reddit, adeoque non facile his ordinan- 
dum. Si quis aliquot cyathos deco6ti faturatio- 
ris hauriat, vermes plerumque e ventriculo in 
inteftina defcendere experitur; fi mox purgatio 
propinetur, invin* hi hofpites hac expelluntur me- 
thodo ; vermes enim uftulata nulla ratione fer- 
re poffunt, quod de Cornu Cervi ufto aliisque 
conftat. 

EXCI- 



POTUS COFFEiE. 



EXCITANS eft, quam ob cauffam ffli , qui 
lucubrando no&es agunt infomnes, Coffeam alfu- 
munt, ut animo evadant promtiores; jure igi- 
tur in morbis foporofis, fi inprimis aigroti, op- 
pleti, phlegmatici & obefi fint, Coffeam com- 
mendamus. 

PELLENS eft, uti prius dittum; fangui- 
nem, urinam, reliquasque excretiones pellit, qua 
ratione non fine fruflu, tanquam emmenagogum, 
in menftruis fuppreflis adhibetur, & fi copioliori 
hauriatur aqua, calculofis ad fabulum pellendum 
prodeft. 

CEPHALICUM efle, Medici comprobant, 
& obfervationes eorum adducunt varias, qui fat 
inveterata Cephalaigia detenti, folius ope deco- 
6li, priftinam obtinuerunt fanitatem. Cephnlalgiam 
a crapulis abluere , res eft notiflima. Hemicraniam 
fola Coffea mitigare , plurimi denique folent. 
Manum de tabula. 




M 2 CXL 



CXI. 

INEBRI ANTIA 

PRiESIDE 

D. D. CAR. LlNNvEO 

propofait 

OLAVUS REINH. ALANDER, 
Weftmannu». 

Upfalia 1762. ApriL 7. 



D. D. 

Corpus humanum duabus conltat partibus , ex 
fyfiemate nervofo, cerebro nempe cum me- 
dulla oblongata & nervis, atque ex parti- 
bus folidis fibrofis & flnidis in his contentis. Flui- 
da & folida haec illis nutrimenta pra?bent, illae 
vero his vigorem, motum & a6Honem fiibmini- 
flrant. Ingerenda pro fuis quodque qualitatibus in 
utrasque agunt, atque ut animalia fele&um fa- 
ciant ingerendorum , ad ipfum aditum collocata 
funt organa guftus & olfa&us , quibus fapida & 
odorata follicite difcernant. Sapida agunt in flui- 
da & folida, eaque variant, non vero fyftema ce- 
rebri. Odorata volatilia agunt in cerebrum , fed 
folida & fluida, ceteris paribus, non mutant, ni- 
fi mediate, ciendo moturn in fyltemate nerveo. 
Mirum Naturs elt phaenomenon, quod, ubi Dul- 



INERRIANTIA. 



cia aut Acria, Acida aut Amara, Vifcofa aut Salfa, 
Pinguia autStyptica, Aquofa aut Sicca ingerimus, 
ne rninima quidem in cogitationibus noftris oriatur 
variatio; ubi vero volatilia: Fragrantia aut Tetra 
aut fpirituofa adfumimus, de omnibus fere aliter, 
quam antea, judicamus. Pofterior haec aftio valde 
nobis obfcura eft & explicatu difficilis , quum Phy- 
fiologi nondum fatis explanate definire valuerint 
actiones fyfteinatis nervofi; fi vero a pofteriore pro- 
cedimus, & eflfectus inebriantium experientia duce 
examinarnus, phasnomena deprehendimus maxime 
admiranda. 

§• I. 

Imbriantia vulgo dicuntur ea, quae ita agunt 
in fyftcrna nervofum, ut hoc non tantum in actio- 
ne Motus, fed etiam in actione Sentiendi varie- 
tur. Qiice hoc efficiunt, particula? funt fubtiliflimae 
& leviffimEe, utpote qua; ex vegetabilibus quafi 
per halitum adfcendant, vel arte chemica fermen- 
tando maxime fubtilifatae funt & fpirituofe vocan- 
tur. Quomodo hae nervos adficiant & excitent, 
quotidiana oftendit experientia in iis, qui deli- 
quio correpti mortuis jacent fimiles, fed admoto 
jiaribus fpiritu falis ammoniaci vel aceto aut vino, 
vel etiam plantis fragrantibus, ab orci faucibus 
quafi revocantur, dum nudi in finu frontis nervi 
a fpirituofis vivificantur & exftimulantur. Pari 
modo ubi pars aliqua corporis contufa, fugillata 
aut inflammata eft, refolventia adplicant Chirurgi, 
qua; fpirituofa funt aut fragrantia volatilia, qua? 
fuo halitu corpus intrant, nervisque femimortuis 
vitam inflant, quo iit, ut aciio viiae in ea parte 
fanitatem reftituat; contra, fi quis vehementi do- 
lore aut conftanti pcrvigilio laborat, Medici tetra 
propinant, ut papaverina, vel ea ctjam externe 
adplicant, ut Anethum, Crocum, Myrifticam, ad 
producendum fomnum. 

M 3 §. II. 



182 



INEBRIANTIA. 



§. II. 

Verum latior fe heic aperit campus, quam 
tt eidem emetiendo par forem, fi exempla, qua 
excojjitari poflunt, omnia fecutus, cun&os ejus 
receflus luftrare vellem. Suffecerit mihi in prae- 
fenti, paucis confideraffe effectum mirabilem, quem 
producunt inebriantia proprie fic dicta. Nullge fere 
nationes deftituuntur inebriantibus, quibus laffati, 
cnervati, triftes, remifliores animum folari corpus- 
que reficere folent. Haec vires tum corporis, tum 
animi cito reparant, id quod tardius, & nec fine 
ambagibus, efculenta efficiunt, & ne fic quidem adeo 
fufficienter. Quamprimum enim inebriantium ali- 
quod fumitur, illico vires augefcunt, cor pulfat 
alacrius, laflitudo perit, corpus incalefcit, animus 
fit laetior & ad res gerendas promtior. 

§. III. 

Nos Europaei diaetetice potiflimum utimur in- 
ebriantibus fermentatis, ut Cerevifia, Vino & 
Spiritibus deflillatis, ubi pharmaco ejusmodi gra- 
tum conciliare faporem ftudemus. Aliae autem 
gentes, inprimis orientales, inebriantibus maxime 
deditae, vehiculum minus curant. 

NATIVA inebriantia plurima quidem cognita 
funt, fed plura tamen adhuc ignota, quae in ple- 
risque plantis tetris inveniuntur. 

a) OPIUM efl; fuccus Jaeteus, a fole infpi£ 
fatus, ex fauciatis immaturis capfulis Papaveris 
fomniferi, quapropter opio conferuntur agri in 
regno Turcico & vicinis terris. Turcae olim hoc 
magis quam hodie abufi funt, qui id a grano ad 
drachmam usque fumunt, prout longiori ufu in 
confuetudinem ceflit naturalem. Hoc pellit cu- 
ras , moeftitiam & periculorum metum , excitat 
hilaritatem, rifum, oblivionem, ftultitiam, furo- 

rem, 



INEBRIANTIA. 



183 



rem, quam ob rem etjam Imperatores eorum faepe 
miltibus in aciem educendis, drachmam opii viri- 
tim praebent , ut hoftem imperterriti adgrediantur. 
Jufio autem major dofis li accipiatur, pupillze 
dilationem, ruborem faciei, ~ baibutiem, fingul- 
tum, maxillae relaxationem & aJia ejusmodi ma- 
la gignit. Qui Pharmaco hoc heroico diu abufi 
funt, hebetes inde fiunt, incurii, ftupidi, elin- 
gues, macilenti, melancholici , tremuli pra?coci 
fere&ute; fed rationi convenienter ufurpatum, he- 
roicum eft medicamentum , & disetetice recreat va- 
lidius , quam ullum aliud hucusque cognitum, nec 
alic pharmaco perfecliorem pacem umquam exper- 
tus eft Jones de opio. 

b) PEGANUM Harmala, cujus femina in 
foris venalia affumunt Turca», inebriant, Au&ore 
BeJionio in itinerario, qui refert Imperatorem 
Solimannum vefci femine folitum , (tefte Jovio,) 
ignorans quale effet, quod voluptatem adferret 
jerumque moleftarum memoriam tolleret. Ex 
Idc femine forte Bolus erat, quem Kcempferus 
apud Perfas in convivio affumfit, unde gaudio in- 
eiplebili, quali antea nunquam, implebatur, inde 
amplexus, rifus, jocusque &c. at finita coena, dum 
adfcendiffet equum, virus aliam ideam ipfius 
ccrebro inplantabat, haud aliter ac fi Pegafo infi- 
dens volitaffet per nubes & coloratiffimos Iridis 
anus, ac fi cum Diis ccenaffet; poftero die obli- 
tus geftorum omnium. 

c) MASLAC Turcarum, feu Bangue Perfarum, 
conficitur ex Cannahis fativa maris polline cribrato 
& cum fputo in trochifcos reda&o, vel fequenti 
modo : Rec. Foliorum Cannabis contuf. M. ij, 
affunde aquam frigidam in vafe claufo , exprime 
parum, itcretur, nova aqua adjiciatur, pulvis la- 
vatus effundatur in vas teftaceum non cruftatum, 

M 4 agi- 



184 



INEBRIANTIA. 



agitetur piftillo, paulatim nffundendo aquam recen» 
tem, continuo rotando; hic liquor filtretur perlin* 
teum & fervetur colatus virefcens. Hic ad Iibi\ 
propinatus facit hilaritatem cum temulentia, 

d) BANGUE Jndorum ex Hibifci Sethdnriffee , 
(tefte Hermanno in Mater. Medic.) foliis pari 
fere methodo conficitur, vel etiam folia hujus in 
pulverem teruntur, qui elixatur cum Oryza & bu- 
tyro in eundem finem, 

e) DATURiE feminibus multum Turcae, ab- 
utuntur, cujus piures funt fpecies, quae ad efFe- 
flum variant, & certo modo propinata eam ad* 
ferunt fumentibus ftupiditatem, ut ad fcelera quae 
patrantur, animum non attendant, nec, fobrii 
facti, eorum recordari queant, & quamvis fur, 
domino fpectante impudenti rapina peram fpolia- 
ret, is tamen hoc veneno inebriatus injuftum hoc 
elfe non intelligat, nec poftmodum hujus rei 
memoriam in animum revocet, & adulteri, ipfis 
fpeclantibus maritis, thalamum fotdare audeant, ib 
ira illorum pariter ac memoria fecuri. jMtuetricem 
fuifle ferunt, quse feminis hujus infufo nobiiiorss 
intoxicaverit puellas & falaces admiferic juvenes, 
unde fecuta conceptio virginibus plane infcii? 5 
anicula vero, re comperta, vivicomburio juftis 
dedit pcenas. 

f) PINANG Indorum Maflicatorium familiare, 
conficitur ex foliis Piperis in cucullum convolutis, 
quibus inditur nucis Arecce immatura; lamella cum 
momento Calcis viv# ; hoc mafticatum prolicit fa- 
livam, corroborat gingivas , tingit dentes rubros, 
os grato halitu commendat; immatura nux Arecae 
cerebrum leviter inebriaL 

g) HYOSCYAMI nigri radices, f#pe, verno 
tempore inter paftinacas le&ae atque comefta?,ho- 

mines 



INEBRIANTIA. 



185 



mmes ebrios, ftultos, furiofos, diverfo modo, 
pro cujusque indole, fecerunt. 

b) HYOSCYAMUS Pbyfaloides , qui crefcit 
in Afia orientali,mifccri poteft cum potione quacun- 
que, & qui hujus infufum biberunt, temere effu- 
tire dicuntur, quod quisvis eos interrogaverit, 
etiam fi maxime id arcanumi foret, ex relatis 
Heintzeirnanni. 

i) Rella Donna, ATROPiE fpecies virofa, 
elufit multoties pueros Baccarum avaros, qui co- 
meftis fru&ibus furibundi, tanquam ab Actcea bac- 
cis, intonuerunt. 

k) MILLEFOLIUM, cum Humulo cerevifias 
injecium , reddit cerevifiam inebriantem & potato» 
res fere infanos. Flor, Suec.2. n. 770. 

I) SCLAREA & MELISSA in eundem effe- 
ftum cerevifiae infunditur a Germanis & Anglis. 

m) CROCI vis laetificandi & rifus afliduos 
ciendi, antiquiflima eft & nobiliflima, e».iam ex ob- 
fervationibus recentiorum. 

n) LOLIUM annuum , Hordeo iniinixtum pro 
eereviiia conficienda, potatores fcotomos, ftultos 
& temulentos reddit. 

0) TABACUM ab infuetis in fumo hauftum, 
vertiginem, temulentiam aliaque incommoda affert, 
Ut vulgo notifiimum. 

p) BARBI Cyprini ova comefta facere te- 
mulentiam, nec non titubationes, teftantur au- 
clores, fedjlcum haec nobis peregrina, ea mifta 
facimus. 

§. IV. 

AR TIFICIALIA inebriantia funt fpiritus qui- 
cmque, fermentando producli ex plantis, alio- 
qiiin minime inebriantibus. 

M 5 q) CE- 



186 



INEBRIANTIA. 



q) CEREVISIA quaevis ex Hordeo ailt Tri- 
tico, fimilibusque feminibus cocta & fermentata, 
frequens eft Europceis. 

r) VINUM eft fuccus e baccis Vitis, aut aliis 
quibuscunque fructibus carnolis, expreflus & fer- 
mentatus- Huc pertinet etiam CEDRA e Malo, 
Pyro, Pruno, Sorbo, Cratsgo, Oxyacantha, 
Myrto, Corno, Moro, Punica, Ficu, *Rhamno, 
Loto, Ceratonia, Anacardio &c. LACRYMiE 
Betuls, Palmae &c. fermcntata». 

s) SPIRITUS deftillati ex fruftibus, inpri- 
mis e plantis odoriferis, preevia femper fermen- 
tatione. 

§. V. 

A&io ejusmodi fpirituoforum tam admiranda 
eft, quam eximia, id enim efficiunt, quod aliud 
quodcunque efficcrc ncquit: recle vero fi adhibita 
fuerint, nihil quidquam illis comparari poteft; 
hinc Poetce etiam myftice eadem defcripferunt. 

NECTAR, Deorum potus, caute bibendus eft: 
ubi horripilationes , laflitudines , tremores, immo 
curas, melancholiam , moeftitiam fugat; auget ap- 
petitum , digeftionem, circulationem , fomnum x 
calorem, colorem, hilaritatem, ingenium; in- 
temperantius vero fi bibatur, mufculi non aufcul- 
tant, fed vacillant & tremunt; rifus copiofus; ob- 
jecta duplicantur , loco non fuo fiftuntur, longius 
feu propius jufto locantur; modum omnem fi 
tranfilias, importabit ftultitiam, balbutiem, fingul- 
tum, vomitum, fopores, apoplexiam, donec 
membra, loquela, acliones humanae celfent, & 
laefiones graviflims non fentiantur. 

NEPENTHES nobile, oblivionem triftitfe 
"veniamque adferens. Plin. hift. mund. XXV: t:. 

potis 



INEBRIANTIA. 



187 



potus fuit veteribus ejusdem natura; cum noftris 
inebriantibus, & aliquod forte eorum. Cum Re- 
gina Helena, amiflb regno, conjuge, liberis bo- 
nisque omnibus, ad Regem iEgypti Proteum pe- 
dibus veniret, feque omnium miferrimam efle que- 
reretur, nec folatium admitteret uJlum, corpus 
ejus balneari aqua lavandum curavit & nepenthis 
nonnihil ipfi propinavit, unde doloris ilia obli- 
vifci, fluxa & inania mundi contemnere, jocari 
& riderc coepit. Homer. Odyff. 

Nepenthes mox injicitur medicamen Jaccko, 
Irce cunUorumque malorum oblivia ducens. 
Hac fi quis mixtum cyatho perfumferit , ille 
Luce ifta nunquam lacrymas effundat obortas , 
Non Ji vel fato genitor decedat uterque, 
Nec fratrem natumque rigentis cafpicle ferri 
Ante oculos fi transfigat truculentior hofiis. 

MEDEA JEConem , fenio confeflum , hoc 
forte, nec alio, ufa medicamento ad juvenile re- 
vocavit robur. 

CIRCE , quae focios Uiyflis mutavit in fues 
& alia bruta, defcribitur a Poetis ad pingendam 
ebrietatem in gente medicatis poculis non adfucta, 
qua capti brutorum inftar fondide agcbant, de 
itinere perficiendo parum folliciti. Ulylfes autem 
Allio five Mercurii Moly praemunitus inebriatio- 
nem vitavit. 

§. VI. 

METEMPSYCHOSIN feu transmigrationem 
animarum credebant Pythagora^i , atque et- 
jamnum credunt, qua ftdtuitur animam, corpore 
egreflim humano, aliud intrare animal, eo mo- 
mento natum, atque tandem poft varias migra- 
tionis vices in hominem redire,. unde' quoque 
fumma cavent religione, ne vel ab ipfi* vel ab 

aliis, 



188 



INEBRIANTIA. 



aliis, ullum animal, immo ne minutiffimum quidem 
infectum, necetur, verentes ne forte parentum aut 
majorum anima ibi jam fuam habeat fedem. In 
hanc forte opinionem eo inducti funt, quad cum 
aliis multis, illis, imprimis qui humanas pingunt 
formas, fingunt In humana facie exprefiam cerni 
poffe alicujus bruti fimilitudinem , velut leonis, 
tigridis, urfi, canis, accipir/is &c. ( ]uae theoria 
diu regnavit apud veteres Phyjwnomijlas , qui for- 
te credehant, externum hunc oris habitum depen- 
dere ab anima, quae ab animali ejusmodi transmi- 
gralfet in hominem. 

ALCHYMIST/E veteres Panaceas fuas, feni- 
bus juvcntam reddituras, multum jaclaverunt: fi 
quid vero hujusce virtutis confici poterit, huius 
id oportet effe generis. Et fane fi efficere poffii- 
mus, ufc, redufto fenc, Hmina fepulcri calcante, 
ad gradum juvenis, hic effectus pcrfifteret, neque, 
Ut vis hujus a?que ac potus ipfe, foret volatilis, 
fcopum hunc effemus afiecuti, quem fub hac fal- 
tem hypothefi poffibilem videmus; unde etiam 
cancludimus, fenectutem non tantum confiftere in 
rigiditate folidorum, fed potius in laxitate & atonia 
fyftematis nervofi. 

SCALA iETATIS VII conftare ftatuitur gra- 
dibus: 

Ssntx frigidus, tardus, obHviofus, abftemius, trittis. 
Vir temperatus, robuftus, fapiens, moderatus, tranquillu». 

Juvenis calens, vigorofus, ratiocinans , potator, hilaris, 
Adolefcens tranfpirans , agilis , garrulus, iibidinofus, jocans. 
Puer tepens, curfitansj memor, famelicus, ludens, 

Jnfans fudans, labens, balbutiens, ftultus, mutJbilis. 
JLmbryo babeans, natans, ftupidus, dormiens, 'nrocens. 

Quod fi feni dederis Medeaj pharrmcorum 
ha^ftus aliquos, videbis eum per eosdem , quibus 
adicenderat, gradus, retro ferri, donec in sio fub- 
fiftens repuerafcat 

\. VII. 



INEBRIANTIA. 



189 



§. VIL 

Ut Phyfici veritates fuas experimentis fuper- 
ftruunt, fic Medici quoque fuis placitis experimen- 
ta & obfervationes fubflernunt. Ut igicur vivis 
coloribus depingatur miraculofus incbriantium ef- 
fe&us, leftores in theatrum ejusmodi deducere 
lubet, ubi fuis oculis effe&um videant. Itaque 
fequamini, L. B. , qiiTfo me ad cellam vin;;riam. 
Heic extra portam offendo Senem optimum N. N., 
in amplexus ejus ruo, & quod me pridem prolixe 
exceperit, gratias ago, meque in eo effe figni- 
fico, ut eum invifam. Rogo ergo, dignetur in 
domum proximam mecum intrare, ut ibi fermo- 
nes conferamus familiares. Is quaerit, quaenam fiC 
domus: refpondeo, Bacchi templum efle , quod ex 
fufpenfa conftat hedera, effigiem inciudente obefi 
Bacchi cornibus coronati , pedibus hircinis ocrea- 
ti, dolioque infidentis vinario. Senex meus fini- 
ftrum claudens latus segre fequitur me in feeretum 
Bacchi conclave, ubi foli confidere poffumus fa- 
miliariflime confabulaturi. 

Ingreffus fenem feffum federe jubeo , qui an- 
nis, curis, laboribus, morbisque confeftus, nu- 
tante capite, tremulis manibus , languente animo 
& ftillante nafo quiefcit. Quaero quid novi ex 
Africa & relationibus publicis? refpondet diu jam 
effe , quum nullas legerit ejusmodi relationes, quod 
nihil nili mala contineant, utpote horrendas bel- 
lorum procellas, vaftationes terrarum , hominum- 
que innocentium indignas neces. 

a) Cellariam voco Medeam Ne&areum li- 
quorem pofcens, quo ^Efonem grandaivum in ju- 
ventutem refhtuit, unde fuum cuique noltrum 
impleri jubeo poculum. Senex bibere abnuit: 
fed doceo hoc neftar i]la aetate ei non nocere, 
fed potius parce adhibitum cordiale effe prseflan- 

tiffi- 



190 



INEBRIANTIA. 



titfimum, inque ejus fanitatem totum ebibo; ille 
demum pofl: multas preces fuum viciflim haurit. 
Odlava vix horaj pars inter fabulandum effluxit, 
quum nafus fenis ficcatur, caput & manus firman- 
tur, animus exhilaratur & ruga feniiis perit; pau- 
cis: de feptima fcala eetatis in fextam defcendit, 
& de bello quod Europam jam mifcet, loqui in- 
cipit, memorans quam optabile foret, ut bellige- 
rantes nationes pacem facerent, quum bellum 
dudum & terras civibus & seraria opibus exhau- 
ferit, omniumque rcrum pretia mirum in modum 
auxcrit. 

b) Rogo Medeam, ut pocula adhuc impleat 
fuo neftare; atque in uxoris ejus honorem meum 
ebibo cyathum; primum renuit, di&itans unum 
hoc poculum fibi fufficere, nec confuevifle fe 
plura bibere; fed precibus ada&us , ut pro hoc 
faltem fcypho gratias agat, iterum fe pleno pro- 
luit poculo. Tum vero video genas fenis pal- 
lentes modico fuffundi rubore, mentem & judi- 
cium firmari, corpus incalefcere, animumque lae- 
ta excitari alacritate. Ambulat & diflerit de 
ftrenua Regis Borufliae fortitudine & Imperato- 
ris Daunii lentis quidem, fed cautis molitioni- 
bus: addit hoc vinum efle admodum generofum 
& praeilantius , quam quod in oenopoliis vulgo 
vendi folet; jam enim ad quintum defcendit gra- 
dum. 

c) Medea tertium infundit poculum (ego 
meum jam & deinceps aqua impleri jubeo) fe- 
nex fe modici Bacchi munera transfilire dicit, 
fed raro vinum tam excellens fibi offerri, atque 
adeo parum interefle , plus an minus bibat. Fau- 
fta quasvis familia; ejus precamur , fenex incale- 
fcit, la;tatur, totius belli decurfum & bellantium 
commoda ediflerit, ambulat alacriter cumque an- 
cilla jocatur j jam enini dudum in quarto eft gradu. 

Ucum 



INEERIANTIA. 



191 



Unum adhuc pocnlum bibimus in memoriam 
amicorum abfentium, & fatecur fenex vinum per 
aliquot annos fibi non tam fapidum fuiire , nar- 
rat fata fuae juventutis & lufus, qui placuere quon- 
dam, loquitur indefinenter , fed non nifi de rebus 
ludicris & jocofis, ne momento quidem quiefcit, 
& facies jam plane rubet, nam tertium in defcenfu 
jam attigit gradum. 

d) Addit puella poculum quintum, in fau- 
fta rerum bonarum omina exhauriendum ; fenex 
vero, hoc epoto, federe praeoptat, titubat grefTu, 
haefitat fermone, cui jam ordo nullus, nam in 
fecundo jam ha;ret gradu. 

e) Ancilla poculum gratiarum agendarum ad- 
fert, quod ftatim ebibitur; fenex pallefcit, mu- 
tus fedet, dein fupinus labitur, &, quas bibit, 
vomitu reddit, ut manibus fit domum portandus, 
caret enim fenfu, voce, nec ftare nec ulla ratio- 
ne fe regere ipfe poteft, quia jam primutn tenet 
aetatis gradum. 

Ulterius ad dexteram in veflibulo partem 
converfi, Tbeatrum Bacchi publicum ingrediamur, 
quomodo heic facra ejus celebrentur, vifuri; fed 
audio extra fores boatu, hinnitu, ftrepitu, grun- 
nitu intus tefta perfonare. Furtim ergo & fimu- 
lanter intremus & confiftamus poft aulaeum, ne 
lacerantibus pneda? fimus beftiis. Videmus heic 
omnes menfae maximae circumfiftentes , a domina 
Circe, qux in pavimento fpatiatur^ in bruta effe 
commutatos , ut, praeter figuram externam , vix 
humanse naturse priftina? fit reliquum. Affident duo 
Mufici Iudentes: Alter Ovidius audit, canens: 
Vina parant animos , redduntque laboribus aptos ; 

Cura fugit multo diluiturque mero. 
Tum veniunt rifus , tum pauper comua fumit j 
Twn dolor atque angor f rugaque frontis , abit. 

Alter 



192 INEBRIANTIA. 



Alter Horatius canit: 

Tu femper reducis mentibus anxas 
Viresque , addis cornua paupzri^ 
Poft te neque itaios trcmenti 
Regum apices , neque militum arma» 

Qui mcnfa; prnsfidet, commutatum videtis In 
EQUUM ferocientcm, qui elato collo & lato pe* 
ctore ceteris praiftafe fibi videtur, vehementi ca« 
chinno hinnitum referens. 

TAURUS alter truci vultu eft, qui, de* 
mifTa coma, transverfa tuetur, malumque ob* 
murmurat. 

SUS tertius eft fine fnodo bibens, & quidquid 
adponitur in fe profufe ingurgitans. 

CxANIS evafit quartus ih angulo fedens, im* 
mundus vomitu fe ac focios confpurcans. 

GALLINACEUS faftus eft quintus, qui fe 
jactat & res fuas geftas, fuaque merita fuperbe & 
ifine fine decantat. 

PSITTACUS garrulus eft fextus, qui fine 
mora interjecta, de fe & aliis loquitur ignota pa- 
riter ac cognita, etiam quae fileri debent, incauCe 
efFutiens. 

PHILOMELA feptimus inceftas Bacchi & Ve- 
neris cantilenas modulatur & nullum fibi vocis 
fuavitate parem judicat. 

CUCULUS illuforius oclavus alios alto fper- 
nit fupercilio, ipfis licet ne liilo quidem pru- 
dentior. 

TABANUS nonus eft faftus, huc illuc cir- 
cumvolitans omnium impetit nafos, omnes hunc 
pugnis petunt, &< e\\rc eft, ut quisque fib ica- 
veat, ne vulneretur; modum enim impudentiae 
nefcit. 

In 



INfcBRIANTIA. 



193 



In HIRCUM commutatus eft foetidum de- 
cimus , cellariam infequens. Alios ta?det recen- 
fere, utpote qui tot diverfa referant bruta, quot 
fere diverfl funt homines. Mcenas cellaria clamat 
interim, & urget, tempus effe, ut facramentum di- 
cant Baccho in perpetuam bujus fefti diei me- 
moriam: hinc omnes loco fuo moti in genua fe 
provolvunt, ipfa argumentum fcyphi proponit, 
jubetque ut omnes hi compotores & orgiorum 
focii, fratemitatis nomine & vinculo conjnngan- 
tur ; qui vero , pergit, a nobis diffentire nudet, 
is ad necem usque verberabitur ! potantibus his 
illa canit: 

Nox &f amor •vinumque nibil moderabile fuadent. 
Fabula finitur exodio, quod orgia Baccbi dicitur; 
funt cnim, qui putent, infra dignitatem effe fra- 
ternitatis, facramento fe Baccho obligare, in me- 
moriam fordium perennem. Hinc exftinguuntur 
candelse, proflernuntur menfse, tolluntur fella?, 
fram-untur feneftras, omnes in unum coeunt, pul- 
fant, lacerant, mordent, conculcant fe invicem, 
vulnerantur corpora, fcinduntur veftes, excita- 
tur clamor, exfecratio, lamentatio, livor , vul- 
nera, fanguis, vomitus; demum omnes conji- 
ciuntur foras, domum aut in carcerem per vim 
deportantur ; mane fequenti evigilant corpore 
vulnerato, facie lacerata, veftibus vomitu con- 
fpurcatis, crumena vacua, manibus tremulis, ca- 
pite dolente, faucibus aridis, corpore febricitan- 
te, animo melancholico, trifti pra;teritorum me- 
moria, jamque plane aliud cogitantes, quam pro- 
xima vefpera. 

§. VIII. 

Per Syftema nervofum intelligimus Cerebrum 
cum Medulla, eorumque procefllis Nervos. Syfte- 
mate nervofo differunt Animalia a vegetabilibus. 
Tom. VI. N Hxc 



194 



INEBRIANTIA. 



Haec animalia Senfu & Motu gaudent, quibus ve- 
getabilia deftituuntur , ergo & hoc a fyftemate 
eorum nervofo. 

Infipida & fapida mere talia , ut Dulcia f. 
Acria, Acida f. Amara, Vifcofa f. Salfa, Pinguia 
f. Styptica ne quidquam mutant in fenfibus & motu 
Animalium, at odorata, ut volatilia & Spiritno- 
fa, unica funt, quaj ha?c in Animalibus mu- 
tant, adeoque & in Syftema nervofum agunt. 
Hcec Syncope correptos ex orci faucibus eripiunt, 
ut Spiritus falis Ammoniaci , Acetum, Vinum, 
fragrantia; Triftes , Hilares, & Lbtos facinnt, ut 
Crocus , Horminum, Melifta. Laftb refocillant 
eisque vires addunt ut vina. Timidos audaces 
faciunt, Torpidosque excitant, rigidosque agiles 
reddunt, ut Pocula. Frigidos calefaciunt pulfu ci- 
tatiore, transfpiratione reliquisque fecretionibus 
auftis; immo ftupidos & obliviofos memores & 
ingeniofos reddunt. 

Sene&utem a fola rigiditate folidorum deri- 
vant non pauci. At quoniam fpirituoforum effeftus 
reddit astati amiffam promptitudinem, hilaritatem, 
libidinem, memoriam &c. ; inde conftat, fenium 
ejusque calamitates potius in fyftemate nervofo, 
quam in folidis quasrendas e(Te. 

Haec ergo Medicamenta Disetetica ut refo- 
cillant corpus & animum, ita in his varia; nationes 
folatium non raro qusefiverunt. At vero ut ho- 
rum natura volatilis eft, ita & eorum effe&us 
volatilis & momentaneus; quem Mercurium vola- 
tilem, fi quis mortalium figere poftet, crcderet 
fe merito verum lapidem Philofophorum veram- 
que Panaceam detexille; at fruftra hoc in hunc 
usque diem qua;fivere mortales, & forte femper 
quserent. 

Ut 



INEBRIANTIA. 



Ut horum vis cogit magis vel minus fyftema 
nervofum ad contraftilitatem, ita etiam, ceffan- 
te eorum effeftu, reidit fyftema nervorum in 
pofterum magis debile, veluti tendo nimis ten» 
fus dein laxior evadit ; hinc qui ejusmodi heroi- 
cis fepius abutuntur & procellis ebrietatis fefe 
expofuerunt, tremuli & infirmi evadunt ante an» 
nos, ut quoties novo inebriantium non excitan- 
tur imbre, languent inde vifcera debiliora, ut 
fuas fun&iones non peragant, nifi novo proluan- 
tur imbre, immo ad omnia obeunda munia inha- 
biles ipfi evadunt, atque ideo pharmacum hoc 
repetere coguntur, tit i!lis carere prorfus neque- 
ant, quemadmodum refert Bcerbaave comment. 2. 
P« *37' Q}u poctdis indulgent, his fatalis neceffitas 
oritur ea rehetendi. Non absque fumma commiferatiO' 
ne vidi juvenem , qui mane expergefactus erat pallidus, 
genis pendulis , manibus tremulis , contremifcebat paU 
pita ione cordis , nullum fere mtmbrum movcre poterat t 
tnulto minus veftes induere , nijt prius aliquet uncias fpi- 
ritus fumeret ; dum huic necejftati oblutiaturus in fyn- 
copen incidebat, ut invitus cogeretur illo uti, donec in 
flore atatis periit. 

Agunt adeoque haec inebriantia uti ignis po- 
tentialis, qui in gradu^t. fovet, 2. calefacit, 3. 
urit, 4. comburit. Vini Rhenani Cyathus meri- 
to cordiale heroicum audit, at Alcoholis feu fpi- 
ritus ejus dephlegmati Cyathus lethale venenum 
& extemporaneum evadit. Hinc idem medica- 
mentum, ratione dofeos, roborat & debilitat, vigi- 
lias excitat & fomnum inducit, vitam excitat & 
fuffocat, contrario effectu, 

Abufus itaque horum deleterius eft & pr£eco» 
cem fenectutem adfert, ut raro videas eos, qui fpi- 
ritibus deftillatis fortioribus abutuntur, ad quinqua- 
ginta annos pertingere, plurimos vero debiliori 

N a ejus- 



i 9 6 INEBRIANTIA. 



ejusdem fpiritus fpecie ufos, forte hanc annorum 
fuperare metam. 

§. IX. 

Qjti fragilem longe cupimus perducere vitam , 
Luxaria vita cur breviamus iter? OWENUS. 
Sed tsedet atque etiam pudet confiderantem, 
quam mifera & deteftabilis fit confuetudo ratio- 
nalis hominis, qui hunc liquorem ingurgitando 
amat exuere nobiliflimam conditionem humanam 
& in Bruti fpeciem transmigrare, quare etiam Sal- 
vator ipfe Mattb. XXI. Attendite vobis , ne graven- 
tur corda veflra crapula £f ebrietate. Et Salomon 
Prov. XXIII. Ubi ? vce ? ubi dolor ? ubi rixa ? ubi 
querela? ubi fine cauffu vulnera? ubi rubedo oculorum? 
nempe illis , qui fectantur vinum & ftudent calicibus epo- 
tandis. Ne intuearis vinum quando rubet, cum fplendet 
in vitro color ejus , ingreditur blande , Jfed in novijfmo 
mordet ut Dipfas, cf ficut Hamorrbois venena fundit. 

Sed hoc argumentum e cathedra noftra ad 
Theologorum remittimus, quamvis plures hujus 
ignis liquidi abufu, quam fati lege fuccubuerint; 
in memoriam tantum revocantes verba Alleni: O 
beatam temperantiam , nunquam fatis laudandam, nun- 
quam fatis admirandam, primava atatis quum fuifti 
decus & tutamen, tui ipfiys fuadela utique es & 
pretium , latis aliquando Saturni temporibus vifam , pu- 
ris piisque animis omni avo ciiltam usque & colendam! 
tu recta tuos ducis cultores ad longam, nec non jucun- 
dam feneclutem; vultu placido juvenili & grato. Tu 
denique tuis ipfius laudibus ornaris , & amabilis ab 
ipfis diceris , qui virtutem banc videant 
contabefcantque relicta. 

S. D. G. 



CXIl 




CXII. 

MORSURA 
SERPENTUM 

QUAM 

SUB PRiESIDIO 

D. D. Car. Linn^ei 

Propofuit 

JOH. GUSTAVUS ACRELL/ 
Holmienfis. 

Upfalia 1762. Maji 16. 



INTRODUCTIO. 

Quodcunque in tribus illis Naturae regnis 
occurrit, fi quidem jufta illud contem- 
plamur attentione, aut fanitati vitjeque 
inimicum, aut adminiculum quafi Macbinae no- 
flrae comperiemus: efculentum hoc, illud vero 
venenum vario ex fine appellare moris eft. Quem- 
admodum vero, ut eft in proverbio , omne ni- 
mium vertitur in vitium, ita cibus quoque inno- 
cuus maxime ac faluberrimus in nocentiflimum 
fubinde venenum convertitur. Sic Vinum, Deo- 
rum Ne&ar, modice fumtum animum corpusque 
reficit, atque admotum naribus, fyncope fuffo- 
catos ex orci faucibus revocat; fupra modum ve- 

N 3 ro 



i 9 8 ^MORSURA SERPENTUM. 



ro ingurgitatum , fua illud & nativa vi ex cor- 
pore ejicere acidiffimo vomitu natura nititur, ne 
qualitate fua corrodente febrim excitet, unde 
praematuras helluonum mortes crebris ac fune- 
ftiflimis exemplis confpicimus. E contrario vero, 
peflimis ex venenis, re&a tamen ubique ratione 
exhibitis, parantur medicamina efficaciflima: Sic 
noftros in ufus varia ex Opio, Elaterio, Scam- 
monio, Euphorbio, variaque $ii prajparata fer- 
vantur. 

Venenum igitur, fi deflnire liceat, eft, quod 
perexigua dofi, corpori humano ingeftum aut ex- 
tus admotum, vi quadam pecuiiari, effe&us pro- 
ducit violentiflimos, qui in perniciem fanitatis & 
vitae tendunt; fed effentialis differentia inter fa- 
lubre & venenatum re ipfa non datur, cum fola 
copia faluberrimi evadat venenum. 

Pro Regnorum naturalium varietate, varie 
quoque differunt venena, ut in LAPIDEO: ar- 
fenicum, auripigmentum , pleraque metallorum prae- 
parata. In Regno VEGETABILl funt inprimis 
ordines naturafes Contortarum : ut Afclepias, Cy- 
nanche; Luridarum: Kyofcyamus, Tabacum, Atro- 
pa, Datura; Tricoccarum : Euphorbium; Mullifili- 
quarum: Helleborus, Nigella; Umbellatarum^Jrum: 
Cicuta, Sium, iEthufa. In ANIMALI regno: Ser- 
pentes, Ranae, Bufones. Castera ut taceam. 

His nunc pro inftituti ratione breviter & ge- 
neratim commemoratis, ad illorum porro animan- 
tium , qua? diverfis Isedendi inftrumentis armata 
fingula, externo infliftu, rnordendo pungendove 
vulnerant, venena confideranda devoivimur. 

Stupendam fane admiramur illorum armo- 
rum indolem, quam in fui tutelam fummi Con- 
ditoris fapientiae acceptam referunt animalia tan- 

• tum 



MORSURA SERPENTUM. 199 



tum non omnia , venenata vero ifta prascipue. 
Hnrum enim nonnuUa dentium morfu fauciant, 
"ex. gr. Vefpertiliones & Sorices; vulnerat pin- 
na fua anteriori dorfali Trachinus Draco: Medu- 
fae variae urticarum inftar urunt. Omnium vero 
maxime in admirationem nos rapiunt tela iUa im- 
mani viru venenata, quss aut in infe&orum cau- 
dis fixa funt; ex. gr. Scorpionum, Sphegum, 
Apum, quasque nobis hoc loco faltim nominaffe 
fufficiat; aut intra labia ferpentum pofita, qui- 
bus in depingendis, noftra jam qualiscunque ver- 
fabitur opera. 

AMPHIBIA. 

Toti fere humano generi casterisqtie animan- 
tibus , ferpentes , ob venenum atque proprietates 
nefcio quas fmgulares, quae omnem eludunt in- 
genii aciem, horrendi obveniunt, ut vel audacif- 
iirao cuivis inopinato obrepentes terrorem injici- 
ant. De peculiari ifta horum animantium natura 
nonnulla praemittemus. In amphibiorum claffe ani- 
malia obveniunt, fingulari prorfus & ab aliis di- 
verfa qualitate inftru&a: eorum enim plurima & 
in Terra vivunt & in Aqua; plurimaque dimi- 
dio anno Hybernant morte quafi fopita: Refpiratio 
horum ab Avium & Mammalium multum differt, 
fpiritum enim infpirant, fine reciproca, faltim 
non fenfibili, exfpiratione. Corpora habent na- 
tura rigida, fanguine frigido fcatent; Pene gemi- 
no gaudent, cujusmodi nulli quod fciamus ani- 
mantium alii, nifi forte infeelis quibusdam obti- 
git. Sono rauco, adfpettu foedo, odore foetido fen- 
fibus noftris obveniunt. Eorum alii ovipari, vi- 
vipari alii, atque, Cancrorum inftar, ob ofla car- 
tilaginea vernali tempore quotannis fene&am exu- 
unt, quemadmodum nuHa ipfis certa crefcendi 
meta & magnitudo eft definita. Maxime cuo- 

N 4 que 



aoo 



MORSURA SERPENTUM. 



que memoratu digna eft fmgularis eorum pra- 
dandi ratio: nam , quod deftituti pedibus pra?dam 
curfu fe&ari nequeant, faxorum fub umbra ar- 
borumve radicibus latitant, unde irruptione facia, 
in praetereuntia animalia fubito infiliunt , & cnnta 
devoiant. Hunc in modum ferpentum maximus 
Boas conflrittor in frutetis occulte infidian, & in 
lepores, cervos, aliaque animantia infilire, ea con- 
volvendo fufTocare, atque faliva tandem obWta 
ingurgitare, ex peregrinantium per Indiam fide 
perhibetur. His vero quum pra;dam rarius ca- 
ptare eveniat, & dentibus deinfuper obtufis mo- 
larihus proprie diciis deftituantur, ipfos naturae 
.Aucior inftruxit maxfllis non per ginglymum ar- 
tieulatis, fed folis ligamentis bafi connexis, o o 
cxpanfis faucibus, corpus ipfis faucibus du io 
fubinde ac pluries craflius devorare queant. Sic, 
Cleyero tefte, Boas Javanenfis integrum deglu- 
tiit Bubalum: aliique Peregrinatores commemo- 
Tant, quod eadem Boas cervum devoraverit; ita 
ut propendentia extra os cornua inligne prsbue- 
rint fpeclaculum. 

Quin etiam abdomine tumido fepius Colubri 
Beri noftri occurrunt, quum fafta difleciione, aut 
ranam, aut murem, aut, quos ipfi vidimus, VII 
aviculae pullos nondum digeftos, devorafle re- 
periuntur. 

Reftat adhuc aliud vix dum fatis explican- 
dum natura* phamomenon , noftratum qui in Phil- 
adelphia diu vixere, fide digniflimorum relatio- 
nibus confirmatum, fed quod Autopticorum pe- 
ritiorum experimentis ulterius omnino eft dis- 
cutiendum. Crotalum loquor Americanum ferpen- 
tem fegniflimum, qui arborum fub tegmine re- 
cubans, ri&u nonnihil hiante atque radiantibus 
oculis, occurfantes forte in arbore aves fciuros- 



que 



MORSURA SERPENTUM. 201 

qoe miro fafcino fubtus intuetur. Queribundus 
fciurus atque tenui ac flebili fono ejulans, quafi 
fati gnarus J e ramo in ramum fubfultat, quaqua 
verfum profpiciens quo fubito evadat; At fafcino 
nefcio quo defixus, ad inferiora defcendit arbo- 
ris, unde refta defiliens, hoftis fe faucibus ultro 
committit. Veritatem hujus rei indubiam reddere 
videntur obfervationes quorundam Anglorum. 
Hujus argumenti: Curiofi ifti obfervatores Angli, 
murem una cum fafcinante ejusmodi vipera cau- 
difona in ferream caveam includebant , cujus 
uno in angulo fedebatmus, in altero vero e re- 
gione ferpens; hic, qui in illum continuo ocu- 
los habuit deflxos, foio illum intuitu eo adegit, 
ut totum fe tandem ferpentis in fauces conjecerit. 
Idem experimentum Itali inftituere imprimis cum 
femina Colubri Eeri uterum gerente & Mure 
Mafculo, eodem plane cum fuccetfu. Quid? quod 
idem fere apud Bufones noftros Ientulos, ferpen- 
tum adlines, seftivo tempore fpeftare liceat, qui- 
bus, dum in fruticum umbra quiefcunt, Mufcse 
Papilionesque in os involitant. 

TELA SERPENTUM. 

Nulla fere res in philofophia pluribus contro- 
verfiis vexata eft, quam Serpentum venenum, in 
qno confiftat, quid fit, quomodo operetur & di- 
ros fuos efFeftus producat. Ulas inter de venenato 
ferpentum adparatu, antiquioris a?vi conjecluras , 
ad quas, utut abfurdiflimas, tamen ad faxum tanquam 
adhsefit rudis plebecula, jure recenfentur fequen- 
tes; quod, puta, telum veneficum caudce adfixum 
efle crediderint nonnulli , quodque proinde telum 
ferpentum caudis adpingunt fubinde pictores nugi- 
venduli; alii nigra? bifurcataeque lingua, quam ad 
utrumque feepiflime latus ferpens ventilat, hanc 
nocendi vim vindicare fatagunt; plurimi tandem, 

N 5 qui 



?o2 MORSURA SERPENTUM. 

qui fapientiores haberi geftiunt, ipfi banc dentimn 
morfui noxam vano commento adferunt. Hsc quae 
jam recenfuimus omnia in mera abeunt errorum 
monftra, ac vel quotidianae faltim curatiori repu- 
gnant experientia?, Intra labia ferpentis venenati, 
maxillae fuperiori extus arclius adfixum haeret, 
quod ultro citroque rnovet, officulum, cui binae 
aut ternre adfixae funt cufpides, dentibus reliquis 
majores, quas, eundem fere in modum ac ungues 
felis, ferpens motas pro lubitu ofiieuli ope, vel 
protendit iratus, vel feriatus a morfu retrahit & 
recondit. Has cufpides, quas Dentes majores fer- 
pentum vulgus vocat, egregie defcripfit Tyfon. Att. 
Angl. p. 144. in Anatome CrotaJi: in bifce foramen 
fatis amplum prope radicem obfervavimus , ci? prope mu- 
cronem fiffuram longiufculam clare confpicuam , calami 
fcriptorii crence inftar fefXam; pars autem dentis afffura 
ad radicem manifefte canaliculata erat , qiiod gingivam 
leniter premendo primum comperimus , tum enim vene- 
tiutn per cavum dentis prompte afcendere & e fiffura effiu- 
ere confpeximus ; Cumque dentes hi adeo acuti Jint , ac 
prope apicem firmi & folidi, fiffura etiam externa & con- 
vexa parte, non interna, exarata, quid convenientius 
potuit excogitari, tum ad vulnus infligendum, tum ad 
venenum infundenduml Folliculo , glandulis humo- 
rem quendam fecernentibus inftruclo, cufpidum 
unaquaeque eft circumdata , adeo ut impreffa vefi- 
cula, ex ipfo quafi mucrone liquor profluere vi- 
deatur. Iratus ferpens, caput furfum extollens, 
ofliculum , cujus fupra meminimus, acubus arma- 
tum extendit; atque fic fafto impetu, tum ipfius 
corporis mole proclinatus &imcumbens, tum mu- 
fculorum quoque vi a&us, acubus iftis hunc in 
ufum explicatis ferit & fauciat; fubfequente e ve- 
ftigio veneno, quod ex folliculo expreffum in vul- 
nus influit. Rem ita comparatam elTc, cxperien- 
tia conftat eorum, qui dum cufpidf ?. illas aculea* 

tas 



MORSURA SRRPENTUM. 



203 



tas forcipe effringunt, inermem ferpentem manu 
tractant incolumes. Cum vero iisdem hifce cufpi- 
t-lbus venenatiffimi Crotali probe deterfis cutem 
ad fanguinis usque profluvium fearificare foleant, 
cetera indemnes Americani Boreales, liquet egre- 
gie falli eos , qui armis iffcis fumme innoxiis fune- 
ftam illam proprietatem adtribuunt. 

VIRUS. 

De lasdendi modo apud ferpentes hactenus 
egimus. Nunc de ipfa veneni origine & natura 
nonnulla fubjiciemus. Ex atra bile iram accendi, 
priftini aevi fuit commentum , omni veritatis fpe- 
cie deftitutum; quod tamen huc trahere non du» 
bitarunt. Etenim ex ifla fua, fi Diis placet, hy- 
pothefi, irati ferpentis virus elicere fatagunt; fin- 
gebant namque canalem, nefcio quem, qui bilem 
ex fua vefica immediate ad os ferpentis deduceret, 
unde bilis, iftu fafro, vulnus prolueret; atque ex- 
inde lethifera ifta fymptomata effe derivanda. Sed 
miffis antiquiorum fomniis, quae interdiu ac longe 
veriora detexerunt recentiores naturse rufpatores 
feduli , age difpiciamus. Sub finem fuperioris fe- 
culi, quo artibus una cum casteris fcientia quoque 
medica, male hactenus habita, in infolitam pror- 
fus lucem eveheretur, difperfis, qux occuparunt 
omnia, conjecturarum tenebris; etiam hsec noftra 
ferpentum cognitio, inultum fuit kiminis foenerata 
facem pr^eferente Magno Eturia? Duce FERDI- 
NANDO SECUNDO. Etenim, ut abftrufum 
iftud ac tantum non impervium ferpentum myfte- 
rium pernofceret Princeps, de re litteraria immor- 
taliter meritus, fummos iftius a?vi Naturalis fcien- 
tiae, heroes, Stenonem, Redi &c. fuam ad aulam 
advocavit, qui recluderent. Itaque a congeftis 
venenatiffimis Viperis, quas ad Theriacam confi- 
ciendam per fafcinum captivas adfcrunt, fummo 

ftudio 



2C4 MORSURA SERPENTUM. 



ftudio experimcnta cepit Redi y quibus experimen- 
tis varia detcxit incognita, atque inter haec fe- 
qucntia maxime memoratu digna. Dum aut vi- 
ventem Vipcram in Canem excitaret, aut aculeis 
reccns demortuae, integra huc dum veficula vene- 
nata, cani vulnus infligeret, res eodem redibat. 
Repetitus aliquoties morfus infirmior redditur, ac 
vim tandem nocivam penitus amittit, exhaufto 
fcilicet, quod in veficula continetur, veneno. Ex- 
p]icatos ferpentis aculeos liquore quodam madere; 
atque ex veficula ad bafin mucronis impreffa gut- 
tulam faniei ftillare. Dum virus hoc ex veficula 
profiuens pane molli vel fpongia exciperetur, non 
aliud aut gravius ex ferpentis i&u perfenfit da- 
mnum animal, quam fi acu pungeretur , donec die- 
bus intcrpofitis aliquot, novum proveniret Virus. 
At dum acu pungebatur animal veneno ifto in- 
fefia, diris cruciabatur doloribus, perinde ac fi 
ipfius viperae aculeis fuiffet profciffum. Venenum 
illud in vitro adfervatum & ad folem exficcatum, 
dum aqua rurfus dilueret, atque in dilutum acus 
intingeret, quibus animalia compunxit Redi nu- 
perlaudatus, eundem prorfus ex foluto hoc vene- 
no effe&um, ac ex recentiffimo quovis, enafci non 
fine fumma admiratione comperit. Omnium vero 
maxime iflius temporis naturae peritos in ftuporem 
dedit viperarum fafcinatoris cujusdam Tozzi au- 
fus; qui (dum forte incidiffent, prajfente Principe, 
eruditi in fermonem de certiffimo prorfus vitse pe- 
riculo, quod eum maneret, qui virus iftud Spiri- 
tus vini vel aquae loco ebiberet), fua? arti confi- 
fus non exiguam iftiusmodi veneni portionem in- 
trepidus exhaufit. Obftupuere quafi ad porten- 
tum omnes, atque praefentiffimam hominis mor- 
tem prseftolabantur , qui tamen haud aliter ac fi 
meram aquam combibiffet, evafit incolumis. Sed 
quod magis mirari convenit, eft quod eventus 

ifte, 



MORSURA SERPENTUM. 



ifte, cujus percellebantur novitate Princeps ejus- 
que naturalis fcientiae confortes , dudum antea ac 
vel ipfis veteribus innotnit. Documenturn hujus 
rei fatis memorabile apud Lucanum obvenit Libr. 
IX. v. 614. 

Noxia ferpentum eft admifto fanguine peftis ; 

Morfu virus habent, & fatum dente minantur , 

Pocula morte carent. 
Neque pratereundum, externam iftam veneni no- 
cendi vim nationibus barbaris & nunc & olim fuifle 
perfpeclam, quippe quae fagittas fuas !n venena 
varii generis, qualia funt fuccus Euphorbii, caro 
putrida, olenm Tabaci, imprimis vero in vipera- 
rum faniem, & intinxerunt quondam , atque etiam 
nunc intingunt, non fine efficacia maxime hor- 
renda. Faciunt id Indi hodierni , & fecerunt du- 
dum antea Scytha;, de quibus teftimonium fat me- 
morabile exhibet Plinius Hift. Nat. Scyta , ait, 
fagittas tingunt viperina fanie &f bumano fanguine , im- 
medicabile illud fcelus mortem illico levi taftu adferentes. 

Sed redeo ad Florentinos iftos, de quibus di- 
cere occcepimus. Hi, ut aufum illum Tozzianum 
novis confirmarent experimentis, virus hujus ali- 
quam colleclam copiam dedere alio atque alio mo- 
do, aliis atque aliis animantibus edendam, & qui- 
dem femper fine fubfequente periculo; ut primum 
vero extrinfecus vulneri admoveretur virus , hor- 
renda ea efficit fymptomata omnia, qu« ex ipfo 
morfu enafci folent, unde inflammatoria; rnalignae- 
que febres atque lethifera?, nifi forte natura ipfa 
fponte fua haemorrhagiis aliisve evacuationibus ma- 
teriam peccantem quandoque exturbaflet, His ex- 
perimentis eo deventum eft, ut majori Ionge cuim 
certitudine haec Naturte adyta eruditis penetrare 
contigerit. 

lnterea dum Redi caeterique in Etruria, na- 
turae prefle infiftuot veftigiis atque experimemis 

rice 



io6 MORSURA SERPENTUM. 



rite faciundis invigilant, indulgetur alibi conjcctu- 
ris. In Gallia puta, ubi Moyfes Charas, Chirur- 
gus Regis primarius non incelebris, theoriam fer- 
pentum explicaturus magno moliminc contendit, 
venenum in excandefcentia fpirituum animalium 
confiftere, atquc proinde penes viperam non efle 
lethaliter ut fauciet, nifi antea iratam. Non qui» 
dem refragabimur, adfectus, animi gignere quidpiam 
pofle veneno haud abfimile: teftatur hoc facies 
irati hominis mutata in fubluridam. Quid, quod 
fubitaneo terrore perculfi, fiepenumero pallefcant, 
atque humores eorum in tubo inteftinali , tanquara 
fortiori draftico per Diarrhocam cholera adfocia- 
tam difpellantur. Maxime vcro fuo hoc Nutrices 
confirmant exemplo, quarum, dum iratse infantu- 
lis preebent ubera, venenatum lac, Diarrhoearn 
provocat, laclentibus haud raro funeftam. Sed 
utcumque ha j c fint, parum tamen in his opinioni 
Charanee effe preefidii, eo confidentius pronnncia- 
mus, quo certius conftat, hiulcam iftam de Spiri- 
tibus animalibus, eorumque excandefeentia doctri- 
nam, ut commodum olim ignorantis afylum, ita 
nunc fere in defuetudinem abiifle. 

Miflis igitur Charanis iftis hypothefibus, no- 
ftram qualemcunque fententiam aperire nunc forte 
haud abs re erit. Et licet in re tanta? obfcuritatis, 
ubi vix ultra hypothefes progredi iiceat, facilius 
fit aliorum placita infringere, quam adornare fua; 
tamen cum aliquid dicendum fit, utut rem totam 
non exhauriat, praeftiterit multo, opinamur, ample- 
xari ea, quae maxima veritatis fpecie fe commen- 
daverint; ficubi cum iis aptius conciliari poflunt 
quse certior fuaferit experientia, Hoc animo ex- 
ponemus in fequentibus ea, quae nobis aliud con- 
je&andi anfam fubminiftrarunt. Superiori feculo, 
ut adfuetos evitarent Majandros Angli inprimis 

Medi- 



MORSURA SERPENTUM. 207 



Medici, ac novam paritcr in a&ione medicamen- 
fcorum invenirent viam, fuum ne robur admitte- 
rent, atque per vias xuKoTcowTtKois mutarentur, 
Medicinam vel potius Chirurgiam, quam dicunt 
infvforiam, excogitarunt, atque omni animorum 
ftudio excoluerunt. Confiftit autem in eo hoc 
eorum inventum, quod per incifam venam, me- 
dicata infufa injecerint. Multum hanc fuam artem 
venditarunt curiofi, quge fi non omni fubinde 
fuccefTu caruerit, tamen fsepius fummo segris fuit 
detrimento : vel quod nova hattenus & inexplo- 
rata Pharmaca adhibucrint, vel quod nova me- 
dicina non caute fatis ufi putentur. Equidem non 
valde miramur, fortiorum infufionem dirtillato- 
rum fpirituum fuiffe exitiofam; fed longe inexfpe- 
ftatius obveniat neceffe eft, quod lac merum, in 
venas irnmiflum, quamvis primum iJlud fit hominis 
nutrimentum, mortem acceleraverit: cujus aliam 
vix rei cauffam adferre poffumus, quam proximam 
illam, nullo interveniente inteftinorum adminiculo, 
la&is cum fanguine commixtionem, ceu quam na- 
tura, heterogeneorum impatiens, a 5 gre fuftinuit. 
Haec fi eruditis ac a?quis rerum cognitoribus fen- 
tentia non difplicuerit, nihiJ obftat, quo minus 
analogon quidquam laclis infufi cum ferpentum fanie 
probabiliter credamus: faltim aptiora juxta ac ve- 
riora huc dum ignoramus. Sufpicamur autem eun- 
dem in modum viperarum faniem , vel quantilla 
portione vulneri admotam, per venas abforberi ac 
cum fanguine commifceri, unde ex immediata ifta 
commixtione, maffa fanguinea, quanta quanta eft, 
traftim corrumpatur: nam ficut fermenti exigua 
particula farinariam mafiam inficit totam, hujus 
vero fermentatae maflaj portiuncula maflam alteram, 
& fic in infinitum fere, nihil dum obftiterit, quod 
vim & efiicaciam fermenti impediat; ita quoque 
per vim natur* ^multipiicativam, venenum cum 

fangui- 



208 MORSURA SERPENTUM. 

fanguine conjunctum & propagari , & ipfum cor- 
rumpcre, haud inepte exiitimabitur. An vero hoc 
fit coagulando, corrodendo, vel modo quodam alio, 
noftrum non eft definire. Memorabile certe expe- 
timentum dcfcribit Rajus de quadr, /».317: Vir dum 
in Indiis effct, indigcnam quendam ad fe & fami- 
liares aliquot, qui una erant, ingreiftim varia 
Serpentum genera fecum attulilTe, ut experimen- 
ta aliqua de eorum differentiis, veneni refpe&u, 
praefentibus oftenderet (qua? apud Indos vulgaris 
praxis eft). Primum ergo ferpente grandiore pro- 
lato illum innocuum effe aiTeruit, & ut dic"tis fidem 
faceret, ligatura injecta ut vocant, brachio pro- 
prio conftritto, quemadmodum in vena? fectione 
fieri folet, nudam cutem ferpenti, prius fhgellato, 
ut ad mordendum invitaretur, objecit, fanguinera 
e vulneribus, dentibus faclis emanantem digitis 
collegit, & femori nudo impofuit, doncc dimidium 
circiter cochlearis naclius eiTet. Deinde alium ex- 
cepit minorem, Cobras de capelo diftum (Colu- 
brum Najam) de veneni ejus vehementia pluribus 
egit, & ut experimento rem comprobaret, cervice 
Serpentis arcie conftri&a , liquoris in folliculis 
mnxillaribus contenti circa dimidiam guttulam ex- 
preflit, & fanguini coagulato fupra femur impo- 
fuit, cui quamprimum admifceretur, miram illico 
ebullitionem & efFervefcentiam excitavit fermenti 
modo agens, illumque in liquorem flavum immu- 
tavit; quod ad modum, quo venenum ifthoc 
operatur, difcernendum, lucem foeneratur, & ce- 
lebrem illam obfervationem confirmat, nimirura 
viperae morfum Iclerum inferre. 

Quandum quidem nos perfpicimus, hsec Hy- 
potheiis, cum experimentis fupra memoratis Re- 
dianis, Tozzianis, caeterisque optime convenit. Et 
quidem ad Redi quod attinet, omnia ejus experi- 

menta 



MORSURA SERPENTUM. 



menta evineunt, humorem iftum ex folliculo ex- 
preffum , qui ferpentum humeclat cufpides , uni- 
cum eife venenum, quod punctim vel ccefim fan- 
guini admixtum vim exferat. At venenum illud 
foli officere fanguini extrinfecus admotum, often- 
dunt cum exempia Tozzi , qui virus iftud fat large, 
at incolumis tamen, exhaufit; tum experientia mo- 
menti non minoris, alia, quod animalia fagittis hac 
fanie infectis transfixa, haud aliter ac cibus quivis 
puriflimus, efui efie potuerint. Quoe cum ita fint, 
nihil nobis reiinquitur aliud, unde mirus hic ex- 
piicctur naturie eventus, quam inimediata ilia fa- 
niei viperina? cum fanguine commixtio, & forte 
fermentntio, ex qua, pro fumma viperarum diverfi- 
tate, diverfa quoque ac varia oriantur fymptomata 
neceiTe eft; cujus tamen, quod ingenue faternur, 
fpecialioris diverfitatis rationes reddere non poiTu- 
mus nosmet, & a nobis ne extorqueant aJii, jure 
aliquo noftro contendere pofTe videmur. 

PUNCTUR^E SYMPTOMATA. 

Reflat igitur, ut notabiliores has ferpentum 
varietates generatim carptimque recenfeamus. 

BERI noftri ictum comitari folent fequentia 
fymptomata: Dolor vulneratse corporis partis, 
perinde ac fi acubus pungeretur continue; acce- 
dit Tumor, Pallor, Nictitatio , Lacryma?, Horro- 
res cum frigore, Pulfus debilis, ac fubinde in- 
sequalis, Sitis, Lipyria, Sudor frigidus, Lumba- 
go, Tormina, cum Vomitu Diarrhoea, Afthma, 
Anxietates, Sopor, Convulfiones, quarum eft 
mors ultima linea rerum. 

HiExMORRHOUS nobis ignotus, ita a Lacano 
defcribitur, ut peracto morfu, ex poris per uni- 
verfam cutem fingulis, fanguis profluat. 

DIPSAS, cum praecedente nos fugiens, at 
ab eodem Lucano Libr, IX. de bello Pbarfalico de- 
Tom. VL O fcri- 



2IO 



MORSURA SERPENTUM. 



fcripCus, dum fauciavit, fitim acccndit inextingui- 
bilem. Digna funt, qua? hic adponantur ipfius 
Lucani verba, ubi A. Tufcum Catonis fjgnife- 
rum hujus ferpentis veneno percitum, graphice 
depingit : 

Non Decus imperii, non mwfli jara Catonis 
Ardentem tenuere virum , quin fpargere figna 
Auderet , totisque furens exquireret agris 
Ouas pofcebat aquas , fitiens in cordc venenum. 

Et paucis interjectis : 

Scrutatur venas penitus fqualentis arence , 
Nunc retlit ad Syrtes fluclus accipit ore , 
Aquoreasque placet , fed non fibi fufficit bumor. 
Nec fentit fatique genus , mortemque veneni, 
Sed putat effe fitim , ferroque aperire tumentes 
Suflinuit venas , atque os implcre cruore. 
ASPIS in veterum monumentis triplicis ge- 

neris occurrit: 

/. Pbtyas fronte caruncula callofa, colore ci- 

nereo viridi -fplendente. 

II. Cberfea longiffima, cinereo- viridis, oculis 
rubris. 

III. Cbelidonia nigra , ventre albo, cujus mor- 
fum fingultus bini vel terni , cum mutatione co- 
loris, Stupore, Frigore, Somno, & Palpitatione 
fequi perhibetur. Inter has Afpides nominatim 
Phtyam elfe, quae per foporem aut iethargum 
occidit, ex collatione fcriptorum facile in ani- 
mum induxerim: atque fic eanderr effe cum 
Afpide veterum, fpeciatim fic difta, quae Bellon. 
Itin. p. 203. Nintipolonga Zeylanica. Raj. anim. 
p. 332. & in Syflem. Nat.116. N:o 173. Ammodytes 
vocatur. Hujus quoque Afpidis (Phtyai) vene- 
no ufa videtur Cleopatra ^Egyptiorum Regina; 
ctenim, ut ex fide fcriptorum habemus, quo vi- 
tam mollern & delicatam morte, ficubi fors tu- 

lerit, 



MORSURA SERPENTUM. an 

lerit, mitiori finiret foemina efTcEminatiflima, in- 
junxit Medicis , ut toxicum mifcerent absque mor- 
tis fenfu mortiferum. Hi igitur , tentatis fsepius 
in capitis damnatis venenis variis, inciderunt tan- 
dem in Afpidem, cujus morfus fine ul!o morbo 
praevio aut fingultu cum molli tantummodo vul- 
tus fudore, fenfuumque bebetudine ac fomnolen- 
tia, mortem accelerat, internecionis propemodum 
ignaris. Hujus ergo veneni Reginam certiorem 
fecerunt, quae aut ipfi Afpidi peftus ve! brachi- 
um vulnerandum exhibuit; aut, quod malunt alii, 
in pharmacum vipereum, quod in hos ufus tan- 
tifper adfervarat , acum comtoriam intinxit, cu- 
jus ex punclione , veterno quafi fopita , occubuit. 
Venenatos plurimos Colubros, praster plerosque, 
fi non omnes Crotalos, enumerat Syftema Na- 
tura? ; quales funtv 

Vipera Atropos Leberis Ammodytes 
Berus Cherfea Prefter Afpis 

Lebetinus Severus Stolatus Lacleus 

Naja Atrox Niveus Coraliinus 

Dipfas Myfterizans 

NAJA homines fuo icla adeo vehementef 
corripit, ut intra horulce fpatium decedant: at- 
que hac quidem ratione, ut ex oflibus divellatur 
caro in lentorem putridum tota liquefcens, quara 
ob caufTam hic fortaflis ferpens pro eodem ac Se- 
pe veterum, haud immerito habeatur. Plures nunc 
comr.iemorare non attinet, quamvis fint eoruni 
perplurimi, qui pro fpecierum fumma varietate, 
fymptomata quoque diverfiflima erliciunt; at ita 
tamen diverfa, ut in communiflimo eo omnes 
amice ferpentes conveniant, quod non nifi vi ex- 
terna, mordendo, pungendo, aut qua demum- 
cunque ratione alia, fanies extrinfecus in fangui- 
nem immitti poflit, lsedant ac trucident. Reltat 

O * jara 



ii2 MORSURA SERPENTUM. 

jam igitur, ut ad mcdicamentorum contra hoc vi- 
rus confiderationem defcendamus. 

MEDELA. 

Charta nos prius deficeret, ac in immenfum 
excrefceret opus, quam numerum inire aut ra- 
tionem quiremus eorum omnium, quibus ad tan- 
ta propulfanda pericula unquam ufi perhibentur, 
neceflitate magiftra, mortales miferi. Praecipua 
tantum, & quae aliquo fe commendarunt ufu, bre- 
viter percenfebimus. Eminej: haec intcr cum an- 
tiquitatis gloria, tum efficaciaj virtute, quam pra?- 
fentiflime fieri poteft veneni per locum contagii 
eduftio. Variis haec modis fuic pertcntata; quo- 
rum antiquiflimus juxta ac fimpliciflimus ille eft, 
dum labris hominum, dirum ex vulnere venenum 
exfugitur. Probe eft obfervandum, oportere fu- 
ftorem ejusmodi inftruttum elTe gingiva a fcor- 
buto immuni, ac quavis ratione illaefa, ne idem 
incurrat periculum, idque eo gravius, quo eft 
vitae fedi propius. Ut igitur res & naUfeofa & 
difcriminis pleniflima evitetur, prasftabit potius, 
fcalpello vulnus fcarificare, quo lic ex apertis ve- 
narum oftiolis contaminatus fanguis fatis effluat; 
adfigitur dein, fuper vulnerata & fcarificata cor- 
poris parte, magna validaquc Cucurbita, cujus 
ope quidquid veneni reliquum fuerit, commodius 
extrahatur. Tum demum calida fomcnta & 
emollientia, cum fpirituofis, ut fpiritus falis Ar- 
moniaci vel Theriacalis, aut hi fi forte non^fup- 
petant, lixivio communi & acetomixta, ad mem- 
brum vulneratum adplicentur. Intus medicamen- 
ta diapnoica & moventia emolumcnto elfe pof- 
ftint; emetica loquor cita, ex. gr. Tartarus 
emeticus, Ipecacuanha, &c. Sudorifera fortifli- 
ma interdum quoque felici cum fucceflu propi- 
nantur. At vero ad frangendas vehementiflimi hu- 

jus 



MORSURA SERPENTUM. 213 



jus veneni vires, tria antidotorum genera, eaque, 
ut putatur, efficaciflima, noftra addidit setas, quo- 
rum fua oftentat Europa, Afia & America fingula; 

Apud Europseos olei olivarum , vel 01 ei cujus- 
vis exprefli, ufus efl fortiflimus. Propinatur 
autem oleum illud majori copia, ad femilibram 
interdum & amplius, ebibendum, dum fimul ls- 
fa pars hoc eodem oleo faepius & copiofiflime per- 
ungitur. De hoc ipfo medicamento, non mi- 
nus ac de felici ejus effectu, confuli poffunt Acta 
Anglicana p. 443. Att. parif. 1737. Quamvis ve- 
ro fide horum, aliorumque, fuam vim oleis ex- 
preflis tantum abfit ut dcnegemus , ut potius 
contra Beri & Prefteris morfum facile valentifli- 
mam credamus ; tamen, fi dicendum quod res eft, 
piurima in hoc forte antidoto nondum fatis habe- 
rnus comperta & explorata: unde de ejus ufu fi- 
gillatim & omnibus abfolutam numeris fententiam 
ferre hon audemus. Inopinatum prorfus hujus rei 
exemplum expertus eft, mihique expofuic Nob. D. 
Prasfes , cum per Scaniam proficifcenti obvenit mu- 
Jier, colubri Cherfea? morfu fauciata: huic licet 
Oleum illud Olivarum ad praefcriptam formulam 
propinarit Nob. D. Archiater, nihilo tamen minus 
accidit, ut e vivis miferrime decederet. An igi- 
tur contra omnes ferpentes Europseos non valeat 
oleum iftud ? An vero praeter praffcriptam formu- 
lam quidquam ulterius fit obfervandum, five illud 
ipfum Antidotum, five iEgrum concernat, aliorum 
experientice committimus, & quam diligentiftirne 
commendamus. 

Progredimur igitur ad antidota Americana, 
quorum excellentiflimum jure habetur Radix Se- 
negce ad pulverem redafta. Innotuit, a multis 
retro temporibus, hujus ufus radicis Americanjs 
fylveftribus Borealibus, qui ejus beneficio ilJa- 
tam a Crotalo noxam ad miraculum usque pro- 

3 fliga* 



214 MORSURA SERPENTUM. 



fligarunt. Sed tanto hoc arcanum fuum cufto- 
dierunt filentio, Barbari pervicaces & invidi , ut 
ne auro quidem ejus potuerit obtineri cognitio: 
usque dum illud feliciter detexit Tennentius, at- 
que in humani generis folatium divulgavit. Do- 
cuit infuper omni laude digniffimus Tennentius, 
Radicem Polygalae Senegae hac fua nunquam vir- 
tute deftitui , nifi pertufa forte vena quadam ma- 
jori, ubi increfcentis fubito veneni violentioe prae- 
venire non poterit; de quo videfis Diff. de radi- 
ce Senega in Amoen. Acad. vol. II. Unicum tan- 
tummodo hujus antidoti excmplum domefticum 
refcrre novimus , fatis vero illud memorabile. Ac- 
cidit ante hoc decennium in pra?dio fuburbano, 
haud procul Upfalia, ut ancilla, dum alvi pur- 
gandi ergo pone frutices fecefTerat, a fcrpente 
quodam peteretur, & quidem ipfis muliebribus 
vulneratis; Graviffima hunc iclum fecuta funt 
fymptomata, cruciatus horrendi, ceu qu« fegnes 
medicos & lenta non expetebant remedia. Ad 
Ps T ob. D. Pra?fidem mittitur, qui duas, quas folas 
habuit, Senegae dofes remifit, opportune adeo, 
ut intra biduum aegra pene convalefceret. Optan- 
dum foret igitur, "ut exturbatis minutiis aliis, 
in quibus nihil vel parum certe opis eft, hoc 
tam ihuftre medicamentum in officinas noftras in- 
troducatur. Praeter hanc radicem plura alia Ame- 
ricanorum commendantur medicamenta, ex. gr. 
Eryngiwn fatidum, aquaticum, Veratrum hiteum, 
Aletris farinofa, Uvularia perfoliata, Sanicula cana- 
ienfis , Ariftolocbia Serpentaria; fed quse miffa faci- 
mus omnia , quod de iis certo minus nobis con- 
ftct, cum fexcentis aliis *). 

Per- 

*) Surinami mos eft, quoties quis a Serpente morfus eft, ut 
fumat radicem recentem Cepae rubrae horizontaliter in2. 
p.teq. duTettam, llipra fal culinare radere, ut benej|intret, 

eaque 



MORSURA SERPENTUM. 215 



Pervenimus fic ad aliud rcque celebratum Afia- 
ticorum Antidotum, in India orientali facile anti- 
quiflimum. Eft vero illud Ophiorrhiza Mungos, cujus 
hiftoriam, nec non divinum fere, contra iftus co- 
hibri Najse ufum, colubri loquor venenatiflimi, 
luculenter traftavit in Amoenitat. Kaempferus, Nec 
rnultum in ejus adumbratione defudabimus , quod 
nobis in hac re otium fecit D:ni AlTeflbris Darelii 
Differtatio longe elegantiflima. Hoc vero potius 
juvabit monuifle, quod, cum tanta fit hujus me- 
dicamenti efficacia, prajftabit multo illud, ceu ve- 
rum lignum colubrinum, in locum Strychni colubri- 
ni adfcifcere, cujus, fi non omnino nullus, faltim 
ambiguus ufus cernitur. 

Lapis fcrpentum, Pedra de Cobras di capello, 
quafi Lapis defumtus e capite Colubri Najae, fa- 
mofus per totam Indiam, tanquam fpecificum 
contra Morfuram ferpentum exclamatus a Garzia, 
Kirchero aliisque, fertur ad vulnus venenatum 
adplicatus, usque dum fponte inde decidat, ab- 
forbere omne venenum; fed ejus ufus fufpe&us 
habetur aliis, nec Redio fucceflit, qui plurima 
cum eodem inftituit experimenta. Plurimi ftatuunt 
hunc lapidem effe artificialem , nec nifi mere Cor- 
nu cervi uftum. 

EXCANTATIO. 
OPHIOGENES fuifle quondam Pfyllos' Li- 
byae & Marfos Italiae populos excantandis Colu- 
bris & medicandis Serpentum morfibus nobiles, 
teftantur Ovidius, Plinius aliique veterum. Hi, 
ferpentes etiam venenatiflimos innocue tra&abant, 
dilaniabant, virusque eorum corporibus infli&um 

O 4 ex- 

eaque parte fricet vulnus infliftum, hoc fafto alteram 
cepse partem , fale fimiliter infeftam , ligare arfte fupra 
vulnus & permittere adhaerere; nec caret fucceflu fummo, 
excepta crotali morfnra, ubi nil facit. C. Dahlberg. 



2i<5 MORSURA SERPENTUM. 



cxfugendo medebantur; ejusmodi homines etiam 
hodie in Mgypto dari , artemque exerccre, nuper 
autoptes coram vidit Hnffelq. itin. 70. Ars eorum 
etiamnum inter fumma arcana alte fepulta eft, quam 
nullo pretio revelant. Vulgus noftrum credidit ab 
antiquiflimis temporibus, fputum bominis jejuni in- 
fperfum ferpenti eum intra vefperam occidcre, & 
Plinius falivam hominis ferpentibus exitialem efte 
docuit, fed quod Viverra Mungos dimicatura cum 
Serpentibus mafticare Rutam, quod certius eft de 
Opbiorrbiza. AmcEn. Acad. V. II. p. 100. an ita- 
que mafticata Ruta fputum in Serpentem cadens 
cum paralyticum reddat, ne fe contrahat, & fic 
ad mordendum reddat impotentem. Certe D. D. 
Jacquin ex India occidentali redux artem excantandi 
ferpentes fefe auro redemifTe, in literis ad D. Praefi- 
dem teftatur : an hoc fiat mafticando Ariflolgchiam 
nnguicidnm ejusdem, vel alia methodo, nos etiam- 
num latet; fed fperamus, brevi hoc arcanum com- 
municaturum cum publico D. D. Tacquin, quod 
avide nobiscum omnes curiofi exoptant 
& precibus efflagitant. 

Figura monflrat , cum maxillis , caluariam Vipera vul- 
garis a latere : 

a. tela venenifera: hac motafiunt ope paxilli ojjei qui 

connexus ojji b , infra ejus articulationem hoc fecum 

in produttione & retraclione aufert. 
f. oflendit maxillam inferiorem atque d , e , bina ipfi- 

us fulcra, a quibus , varietas motus necejfaria in 

Aeglutienda prada dependet, 



CXIII. 




CXIIL 

TERMINI BOTANICI 

quos 
PRiESIDE 

D. D. Car. Linn^o 

Propofuit 

JOHANNES ELMGREN, 
Smolandus, 

Upfalia 1762. Junii 22. 



PR^FATIO. 

Termini Artis dicuntur vocabula, quorum benefi- 
cio ideas , fcientia colenda proprias breviter ex- 
primere licet , qnos ergo , ut fixi certique fint, 
nec lubrice adplicenu definitos habere , e re ovmino efl, 

Scientia fere omnis ejusmodi gaudct Terminis fibi 
familiaribus ; quibus autem Mathematici inprimis & 
Chemici ufi fuere , quorum ideo fcripta ab aliis harum 
Scientiarum ignaris vix aut ne vix quidem intelligi 
pofjunt. Botanice terminis , quibus opus eft , ad novif- 
fimam usque Reformationem , jufio paucioribus inftra- 
£ta fuit , unde Defcriptiones , Characteres , cjf Diferen- 
tia , cum prolixa tum lubrica exfiitere; qua quidem 
nunc , Re Botamca terminis , quot fufiiciunt, aucta, 

5 bre- 



2i8 TERMINI BOTANICI. 



breves , firmct atque conflantes exbibentur. Scientia 
bujus Tirones non pauci flupent , hanc . perceptam edi- 
Jcere, maxime arduum & ferc Hcrculeum opus fore, 
primo intuitu judicantes , cum vident , tot vocabulis info~ 
litis tamque flricle fumtis aditum fihi occludi: verum enim 
vero nullo negotio deprehendent , opera hifce addifcendis 
praflita, proniori, ut ajunt. alveo reliqua fluere. Pro- 
fecto, Botanicen qui colit , ullo pafto metam perfectio- 
ris felicius non attinget, quam fi aliquot dies termi- 
nis cognofcendis ac perdijcendis tribuerit ; fic enim 
omnia Jupsrat incommoda , qua alios , hanc viam negli- 
gentes , jugiter ubique manent. Multa quidem prce- 
fari de terminis in genere pojfent ; verum ad illam 
dimtaxat operam animum appuli , ut tot terminos Bota- 
nicos explicatos Commilitonibus meis relinquerem , quot 
Irevi colligere potuerim; quo quafi Lexicon, idemque 
perhreve , quod fecum ferant , herbationibus & negotiis 
peragendis , aptum una mecum habeant. Artis hi ter- 
mini maximam partem in fcriptis Nobiliffimi Prcefidis , 
ut Horto Cliff ortiano , Philofophia Botanica aliisque ex- 
pofiti quidem Junt , Jed magis Jparfi prolixiusque propo- 
Jiti, quam quos tiro, qui primis labiis Jcientiam gu- 
Jlabit , facile colligere poffit. Oiiare otium, quod tali 
pacto huic facere voluerim, non prorfus ingratum fort 
fpero. Ordinem in Tomo fecundo Syfiematis Natura 
conflitutum Jequi mihi propojui. Humanitatem vero , 
L. B. Tuam, cequioremque cenfuram, tenuitatis mea 
fatis confcius etiam atque etiam mihi expeto. 



I 



RADIX 



TERMINI BOTANICT. 



219 



RADIX organum nutriens plantam. cura- 

1. Annua intra annum emoritura. tlone ' 

2. Biennis altero anno florens & dein peritura. 

3. Perennis per plurimos annos regerminans. 

4. Fibrofa tota conftans filamentis. Figura. 

5. Ramofa in fibras fubdivifa. 

6. Fufiformis fimpliciufcula attenuata. 

7. Prcemorfa apice quafi truncata. 

8 Repens longe excurrens, hinc inde germinans. 

9. Articulata geniculis intercepta. 
ic. Dentata moniliformis ex articulis concatenatis. 
ir. Globofa fubrotunda (158-) radiculis lateralibus. 

12. Tuberofa e partibus carnofis filo bafi connexis. 

13. Fafcicularis e partibus carnofis bafi feffili (150.) 
connexis. 

14. Palmata carnofa lobata (184.) 

15. Bulbofa radix bulbo (652.) inftru&a. 

16. Granulata particulis carnofis adfperfa. 
TRUNCUS organum multiplicans plantam. 

17. Caulis , truncus elevans & fru&ificationem &sp« J «» 
folia. 

18. Culmus graminibus proprius. 

19. Scapus elevans fru&ificationem , nec folia. 

20. Stipes , truncus in folia tranfiens. 

21. Herbaceus etiamnum annuus (non lignofus). Dura. 

tionc* 

22. Sujfruticofus bafi permanens, ramis quotannis 
marcefcens. 

23. Fruticofus perennis cum caudicibus pluribus. 

24. Arboreus perennis caudice fimplici. 

25. Solidus interne farftus. 

26. Inanis interne medulla fpongiofus. 

27. Fiftulofus interne tubulofus. 

28. Eretlus fere ad perpendiculum fe attollens. Djre- 

29. StriCtus omnino perpendicularis absque flexura. aio1 *' 

30. Rigidus flexionis impatiens. 



31. Laxus 



220 



TERMINI ROTANICi. 



31. Laxus Jibere in arcum flexilis. 

32. Ohliquus a perpendiculari horizontalive linea 

difcedens. 

33. Adfcendens arcuatim furfum verfus, 

34. Declinatus arcuatim dcfcendens. 

35. Incurvatus introrfum nutans. 

36. Nutans apice extrorfum reflexus. 

37. Diffiufus ramulis patcntibus. 

38« Procumbcns debilis terrae innitens. 

39. Stoioniferus turiones ad radicem edens. 

40. Sarmcntofus filiformis geniculis radicantibus» 

41. Repcns terrae incumbens radiculasque agens, 

42. Radicans altis (e affigens radiculis lateralibus. 

43. Genicidatits internodiis interceptus. 

44. Flexuofus a gemma ad gemmam horfum vorfum 
a&us. 

45. Scandens alta petens, aliis fuflinendus. 

46. Volubilis fpiraliter adfcendens per alia corpora, 

Dextrorfam a dextra ad finiftram. 
Sjtnftrarfum a finiftra ad dextram. 
FiguM. 47. Teres angulis deftitutus. 

48. Semiteres hinc planus, inde teretiufculus. 

49. Compreffus duobus lateribus oppofitis planis. 

50. Anceps angulis duobus oppofitis acutiufculis. 

51. Angulatus pluribus quam duobus angulis cavi? 

longitudinaliter excavatus. 
Acutangulus figura anguJortim. 

52. Trigonus &c. angulis tribus prominentibus lon<* 
gitudinalibus. 

53. Triqueter lateribus tribus exafte planis. 
V«ftitu, 54- Niidus oppofitus 5. fqq. (55- 57- 58= 59«) 

55. Aphyllus foliis deftitutus. 

56. Foliatus foliis inftruclus. 

57. Vaginatus foliorum vaginis cin&us, 

58. Squamofus fquamis adfperfus. 

59. Imbricatus te&us, ut nudus non appareat. 

60, Stt" 



TERMINI BOTANICI. 



221 



€o. Suberofus cortice exteriore molliore, fed elafti-super. 
co indutus. ficie - 

61. Rimofas cortice exteriore fHTuras fponte agens. 

62. Tunicatus membranis veftitus. 

63. Lavis fuperficie aequali. 

64. Striatus lineis tenuiffimis excavatis infcriptus. 

65. Sulcatus lineis profundis exaratus. 

66. Glaber (216.) 6j. Scaber (243.) 

68. Muricatus pun&is fubulatis adfperfus. 

69. Tomentofus (238.) 70. ViUofus (237.) 
71. Hifpidus (244.) 72. Aculeatus (245.) 

73. Spinofus fpinis (386.) armatus. 

74. Urens ftimulis (393.) adfperfus. 

75. Stipulatus flipulis (293.) notatus. 

76. Membranatus complanatus more folii. 

77. Bulbiferus bulbos (652.) gerens. 

78. Enodis continuus absque articulis. Compo- 

79. Simpliciffimus ramis vix ullis. fuione. 

80. Simpiex continua fcrie verfus apicem extenfus. 
8j. Iv.teger fimplicifiimus ramis anguftatis. 

82. Articulatus internodiis geniculatus. 

83. Prolifer ex apicis centro tantum emittens ramos. 

84. Dicbotomus bifariam femper divifus. 

85. Brachiatus ramis decuffatim oppofitis. 

86. Subramofus ramis pauciflimis lateralibus. 

87. Ramofus ramis pluribus lateralibus. 

8g. Ramofijfimus ramis multis absque ordine cu- 
mulatus. 

89. Virgalus ramufculis debilibus insequalibus. 

90. Paniculatus ramis varie fubdivifis. 

91. Faftigiatus ramis aequalis altitudinis. 

92. Patens (131.) 93. Divaricatus (103.) 

RAMI partes caulis. 
94. Alterni (11 3.) gs.Diflichi(i 14.) 96. Sparfi (116.) 
97.1 Conferti (J17.) 98. Oppofiti (J24.) 
99. \Vcrticillati plures truncum ad genieula circum- 
dantes. 

ioo. Ertfti 



TERMINI BOTANICr. 



100. EreSti (127. 

101. Coartlati verfus fummitatem fere incumbentes. 

102. Divergentes a trunco ad angulum re&um difcc- 
dentes. 

103. Divaricati ad angulum obtufum a trunco difce- 
dentes. 

104. Deflexi in arcum deorfum inclinati. 

105. Reflexi perpendiculariter dependentes. 

106. Retroflexi horfum vorfum divaricati. 

107. Fulcrati Fulcris C291J inftru&i. 

FOLIA organa motus planta?. 
D«er- iog. Radicale radici infidcns. 
«e"ioco* io 9* Caidinum cauli infertum. 

110. Rameum ramis infidens. 

111. Axillare fub rami bafi infertum. 

112. Florale flori proximum. 

Numerus notetur. 
«««. , 113. Alterna per gradus circum ramum exorta. 

214. Diflicha duo latera rami refpicientia, licet un- 
dique inferta. 

115. Bifaria ad latera rami oppofita tantum enata. 

116. Sparfa absque certo ordine conftituta. 

117. Conferta plurima totum fere occultantia ra- 
mum vel caulem. 

118. Imbricata qua dimidiam partem invicem tefta. 

119. -Fafciculata plura ex eodem pun&o prodeuntia. 

120. Bina, trina, quinci &c. de numero ad genicu- 
la ramorum. 

121. Confluentia ad bafin inter fc cobserentia. 

122. Approximata ad fe invicem proxime accedentia. 

123. Remota fpatio a fe invicem diftantia. 

124. Oppofita per paria decufTatim collocata. 

125. Decuffata ita difpofita oppofite , ut rami, apice 
infpefto, quatuor ordines referant. 

126. Stellata plura quam duo folia caulem ambientia. 
cire- 127. Eretium fere ad perpendiculum conftitutum. 

llioBe. 

128. StrU 



TERMINI BOTANICI. 



223 



128. Strittum omnino perpendiculare absque flexura. 

129. Rigidum flexionis impatiens. 

130. Adpreffum difco cauii approximatum. 

131. Patens ad angulum acutum cauli infidens. 

132. Horizontale ad angulum rectum a caule difcedens. 

133. Ajfurgens arcuatim ere&um, primum declina- 
tum, dein apice ere&um. 

134. Inflexum furfum arcuatum verfus apicem. 

135. Reclinatum deorfum flexum , ut arcus fit bafi 
inferior, apice adfcendente. 

136. Recurvatum deorfum, ut arcus fuperiora fpeclet. 

137. Revolutum in fpiram recurvatum. 

138. Dependens terram re£ta fpeftans. 

139. Obliquum bafi coslum, apice horizontem fpe- 
ctans. 

140. Adverfum paginam fuperiorem meridiei (non 
ccelo) obvertens. 

141. Verticale obve-rfum, ut regio bafis anguftior 
evadat regione apicis. 

144. Refupinatum pagina fuperiore inferiore & con- 
tra inferiore fuperiore facla. 

145. Submerfam intra aquae fuperficiem abfconditum. 

146. Natans fuperficiei aquae incumbens. 

147. Radicans radices agens. 

148. Petiolatum petiolo (292.) ad bafin inferto. infcr- 

149. Peltatum petiolo difco folii inferto. tione « 

150. Seffile immediate cauli (absque petiolo) infidens. 

151. Adnatum pagina fuperiore bafi rami adnexum. 

152. Coadunata plura inter fe connata. 

153. Decurrens bafi folii deorfum per caulem ex- 
tenfa. 

154. Amplexicauk bafi caulem ambiente. 

155. Perfoliatum bafi transverfim cingente (nec an- 
tice dehifcente) caulem. 

15C. Connata oppofitorum paribus bafi utrinque ccv- 
adunatis. 



157. VOr 



224 TERMINI BOTANICI. 



157. Vaginans bafi formantc tubum caulem vcfticn- 
tem. 

struftu- 158. Siibrotunchim figura orbiculatce ( 159.) proxima. 
" ura Fl " 159- Orbicnlatum peripheria circinata [diamcter 
longitudinaiis aequalis transverfali.] 

160. Ovatum> cujus diamcter iongitudinalis fuperat 
transverfalem , bafi fegmento circuli circum- 
fcripta, apice anguftiore. 

161. Ovale ex orbiculato oblongum, utraque extre- 
mitate rotundata a?quali. 

162. Oblougum, diametro longitudinaii aliquoties 
fupcrante transverfalem. 

163. Parabolicum verfus apicem fenfim anguftius ro- 
tundatum. 

164. Cuntiforme fenfim verfus bafin anguftatum. 

165. Spatbulatum fubrotundum ("158.) bafi anguftio- 
re lineari (169.) 

166. Rotundatum angulis orbum. 

167. Lanceolatum oblongum ab utraque extremitate 
attenuatum. 

168. Ellipticum lanceolatum latitudine ovati folii. 

169. Lineare aequali ubique latitudine. 

170. Acerofum lineare (169.) periiftens (275.) 
Anguiis. j 71. Integrum indivifum, omnique finu deftitu- 

ttim. 

172. Triangulare &c. a numero angulorum. 

173. Deltoideum rhombeum (174.) ex quatuor angu- 
lis, e quibus laterales minus a bafi diftant, 
quam reliqui. 

174. Rbombeum forma rhombi. 

175. Trapeziforme forma trapezii. 

«inubus. 176. Cordatum fubovatum bafi finu exfculpta abs- 
que angulis pofticis. 

177. Reniforme fubrotundum bafi finu exfcuipta abs- 
que angulis pofticis. 

178. Lunatum fubrotundum, bafi finu divifa angulis 
pofticis acutis. 

179. Sa- 



TERMINI BQTANICT. 225 

179. Sagitiatum triangulare , angulis pofticis acutis 
finu divifis. 

180. Haftatum fagittatum (179.) angulis pofticis 
finu divifis ad latcra prominentibus. 

181. Runciuatwn pinnatifidum (189.) ita, ut lobi 
antice convexi, poftice fint transverfi, e. g. 
Leontodon. 

182. Pandpriforme oblongum lateribus inferne co- 
arftatum. 

183. FiJ r um divifum finubus linearibus, marginibus 

rectis. 

184. /otowmaddimidium divifum in partes diftantes. 

185. 2 - 5 fidum pro numero flflurarum (183O 

186. Partitum ad b?fin fere divifum. 

187. Palmatum divifum ultra dimidium in lobos fub- 
sequales. 

1 §8- Lyratum transverfim divifum in iacinias, qua- 
rum inferiores minores remotiores. 

189. Pinnatifidum transverfim divifum in lacinias 
horizontales oblongas. 

190. Sinuatum a lateribus finubus dilatatis. 

191. Laciniatum varie & indeterminate in partes 
fectum. 

192. Squarrofum divifum in lacinias elevatas , nec 
plano parallelas. 

193. Integerrimum ipfo margine lineari, nec mini-Margi- 
mum fefto. ne - 

194. Crenatum margine incifuris fine refpectu ex- 
tremitatis fe£to. 

195. Serratum margine omnibus incifuris refpicien- 
tibus extremitatem. 

196. Ciliatum margine fetis parallelis longitudinali- 
ter digeflis. 

197. Dentatum margine acuminibus patentibus re* 
motis. 

198. Spinofum margine acuminibus fubulatis rigidis 
pungentibus. 

Tom.VL P 199. Car. 



226 TERMINI BOTANICL 



199. Cartilagineum margine fbboffeo. 

200. Repamhmi margine flexuofo , tamen plano. 

201. Lacerum margine varie divifum, fegmentis dif- 
formibus. 

202. Erofum finuatum (190.) finubus minimis obtu- 
fis laciniisque in*qualibus. 

204. Dadaleum una flexuofum lacerumque (201.) 
Apice. 205. Obtufum intra fegmentum circuli terminatum. 

206. Emarginatum terminatum crena. 

207. Retufum terminatum finu obtufo. 

2c8. Pramorfum terminatum obtufe incifuris in- 
aequalibus. 

209. Truncatum terminatum linea transverfali. 

210. Acutinn tcrminatum angulo acuto. 

211. Acuminatum tcrminatum apice fubulato C270.) 

212. Cufpidatum terminatum apice fetaceo. 

213. Mucronatum terminatum mucrone exftante. 

214. Cirrbofum cirrho (294.) terminatum. 

Super. Pagina fuperior vulgo coelum, inferior terram 
ficie - fpeftat. 

215. Nudum fetis & pilis deftitutum. 

216. Glabrum fuperficie lubrica. 

217. Nitidum glabritie lucente. 

218. Lucidum quafi illuminatum. 

219. Coloratum alio colore quam viridi. 

220. Nervofum vafis fimpliciffimis a bafi ad apicem. 

221. Trinerve tribus nervis in bajifolii concurrentibus. 

222. Triplinerve nervofum tribus nervis fupra bafin 
concurrentibus. 

223. Trinervatum nervofum tribus nervis pone bafin 
folii concurrentibus. 

224. Enerve nervofo (220 - 223O oppofitum. 

225. Lineatum nervis depreflis. 

226. Striatum lineis parallelis leviter excavatum. 

227. Sulcatum lineis profundis excavatum. 

228. Venofum vafis multifariam divifis. 

229. Rugofum rugis refertum. 

230. Bul- 



TERMINI BOTANICI. 



227 



230. Bullatwn ex rugofo (229.) venis contra&is, ab 
altera parte concavis. 

231. Lacunofum difco depreflb inter venas interjeftas. 

232. Avene venofo (228.) oppofitum. 

233. Punttatum adfperfum punftis excavatis. 

234. Papillofum teftum punctis carnofis. 

235. Papulofum tectum punctis veficularibus. 

236. Vifcidum obJinitum tenaci humore. 

237. Villofum tecium pilis mollibus. 

238. Tomentofum villis intertextis nec difcernendis 
obductum. 

239. Sericewn tefhim pilis adpreffis molliffimis. 

240. Lanatum indutum quafi tela araneae (pilis fpon- 
te curvatis.) 

241. Barbatum pilis parallelis obfitum. 

242. Pilofmn pilis diftinclis elongatis tectum. 

243. Scabram pun&is eminentibus rigidiufculis exa- 
fperatum. 

244. Hifpidum fetis rigidis adfperfum. 

245. Acuteatum aculeis (380.) armatum. 

246. Strigqfum aculeis lanceolatis (167.) rigidis (30.) 

247. Planum funerfkie Eequali. fionc* 

248. CanaUculatum fupra fulco profundo longitudi- 
naliter cxcavatum. 

249. Concavum margine difco arctiore, ut deprima- 
tur difcus. 

250. Convexum margine difco arcliore, ut elevetur 
dilcus. 

251. Cucullatum lateribus ad bafin conniventibus, 
apice vero dilatatis. 

252. Plkatum difco plicis acutis alternatim flexo. 

253. Undatimi difco plicis obtufis alternatim flexo. 

254. Crifpum margine luxuriante, ut difcus evadat 
longior fua rachi. 

255. Membranaceum fubftantia propria folii. suSftani 

256. Scariofum fubftantia iicca ari-da ta&u fonora. tw * 

P 2 257. Gib- 



228 



TERMINI BOTANICI. 



257. Gibbum utraque fuperficie convexa mediante 
copiofipre pulpa. 

258. Teres fere cylindricum. 

259. Depreffum pulpofum (254.) difco magis quam 
lateribus complanato. 

260. Comprejfum pulpofum lateribus magis, quam 
difco complanatis. 

261. Carinatum parte prona difci prominente longi- 
tudinaliter. 

262. CompaUum fubftantia folida conftans. 

263. Tubulofum interne concavum vel inane. 

264. Pulpojum matcria tcnaci farclum. 

265. Carnofum intcrne pulpa folidiufcula refertum. 

266. Trianetrwn tribus lateribus longitudinalibus in 
folio fubulato (168.) 

267. Anceps duobus angulis prominentibus longitu- 
dinalibus, difco convexiore. 

268. Lingulatum lineare (169.) carnofum (265.) 
fubtus convcxum (250.) 

269. Enfiforme anceps (267.) a bafi ad apicem fen- 
fim attenuatum. 

270. Subulatum ad bafin lineare , verfus apicem at- 
tenuatum. 

271. Acinaciforme compreffum (260.) carnofum 
(265.) altero mp.rgine convexo angufto, altero 
rectiore crafliore. 

272. Dolabriforme comprciTum fubrotundum , ex- 
trorfum gibbum (257.) acie acuta inferne tere- 
tiufcula. 

Dura- 273. Deciduum peraela unica reftate cafurum. 
tlonc ' 274. Caducum brevi dccidens, ncc per intcgram 
ceftatem permanens. 

275. Perfiflens peracta sftate non cafurum. 

276. Perenne per aliquot annos virens. 

277. Sempervirens per omnia tempora anni virens. 
compo- Compofitum petiolo (292.) plura quam unum 
fitionc - proferente folia. 

278. Ar-, 



TF.RMINI BOTANICI. 



229 



278. Articulatim folio ex apice folii excrefcente. compo- 

279. Conjugatum pinnatum (283.) tantum binis fo- fuum - 
liolis lateralibus. 

280. Digitatum petiolo fimplici apice adne6tente fo* 
liola. 

281« Binatum digitatum (280.) foliolis duobus ter- 
minatum &c. 

282. Pedatum petiolo bifido, latere tantum interio- 

re adneclente foliola plura. 
283- Pinnatum petiolo fimplici lateribus adneftente 

foliola plura. 

284. Bijugum fic trijuga, quadrijuga, quinquejuga, feju- 

gn &c. pinnatum, fed folio- 
lis tantum quatuor &c. 
cum impari pinnatum, foliolo unico 

(impari} terminatum. 
abrupte pinnatum, nec cirrho, nec 

foliolo terminatum. 
Cirrbofum cirrho (294.) terminatum. 
Foliolis oppofitis '(124.) alternis (1 13.) 
ruptis foliolis alternis minoribus, 
decurfivis foliolis petiolo decur- 
rentibus (153.) 

285. Bigeminum petiolo dichotomo (84O apice ad- Decom- 
ne&ente foliola pfura. po,,ta - 

286*. Bitematum duplicato ternatum (281.) 

287. Bipinnatum duplicato pinnatum [283.] supra- 

288. Tergemimim triplicato geminatum. Petiolus bi dt ^ otn - 
fidus utroque apice foliola 2 ferens, & infuper p0lta ' 
foliola 2 ad divaricationem petioli communis. 

289. Triternatum triplicato ternatum. 

290. Tripinnatum triplicato pinnatum. 

291. FULCRA adminicula plantae pro commodiore 
fuficntatione. 

292. Petiolus fulcrum fuflinens folium. 

293. Stipula fquama bafi petiolorum enafcentium 
adllans. 

P 3 294. Cir- 



23<5 



TERMINI BOTANICI. 



294. Cirrbus vinculum filiforme fpirale,' quo planta 

alii corpori alligatur. 
29<f. Pubes hirfuties omnis in planta. 

296. Arma mucrones arcentes animalia, ne laedant 
plantam. 

297. Bractea folium florale [112.] facie a ceteris 
foliis recedens. 

298- Pedunculus fulcrum fuftinens fruftificationem. 
PETIOLUS. 

Figura. 299. Linearis [1^9.] 

300. Alatus lateribus dila- 

tatus. 

301. Clavatus verfus api- 

cem incraliatus. 

302. Membranaceus , com- 

planatus. 

303. Teres [258.] 

304. Semiteres [48.] 

305. Triqueter [53.] 
Magnitud. 306. Breviffmms , qua ma- 

gnam partem no,n 
attingens longitudi- 
nem folii. 
^07. Brevis, non dum lon- 
gitudinem folii at- 
tingens. 

308. Mediocris , longitudi- 

ne folii. 

309. Longus, fuperans lon- 

gitudinem folii. 

310. Longijfmius, aliquoties 

fuperans longitudi- 
nem folii. 
Jnfertione. 311. Infertus, perpendicula- 
riter ramo infidens. 

312. Adnatus [151.] 

313. Decurrens [153 •] 

314. Am- 



TERMINI BOTANICI. 



231 



314. Amplcxicaulis [154.] 

315. Appendieulatus $ ramentis 

foliaceis ad bafin. 
Directione. 316. Erectus [127.] 

317. Patens [131.] 

318. Affurgens [133.] 

319. Recurvatus [136.] 
Sitperficie. 320. Glaber [216.] 

321. Acuhatus [245.] 

322. Nudus [215.] 

323. Articulatus [82.] 

324. Spinefcens , indurefcens & 

pungens. 

STIPULiE. 325. Gemince duae & dua? per paria. 

326. Solitaria fimplices fparfde. 

327. Laterales lateribus infertae. 

328. Extrafoliacece infra folium collo- 

cata?. 

329. Intrafoliacece fupra folium collo- 

catae. 

330. Oppofitifolice in latere folii oppo- 

fito collocatae. 

331. Caducce (27 4.) 332. DeciduceQij^.) 

333. Perfiflentes poft defoliationem re- 

ftantes. 

334. Spinefcentes(^.) 335.5^/^(150.) 
336. Adnatce( 151)337. Decurrentes(i 5 3 ) 
338. Vaginantes( 157)339. Subulatce(i 73) 
3 40. Lanceolatce(i 67)341. Sagittatce( 179) 
342. Lunatce(ij$.) 343. Erectce(\ii.) 
344..Patentes(i3 1) ^^s.Integerrimce^ic)^) 
346. Serratce (195.) 347. Cz'//^ (196.) 
348. Dentatce (197.) 349. Fiffce (1S3O 

CIRRHUS. 350. Axillaris (m.) 

351. Foliaris folio infidens. 

352. Petiolaris petiolo (292.) infidens. 

353. Peduncularis pedunculo (298.) in- 

fidens. * P 4 CIR- 



232 TERMINI BOTANICI. 



CIRRHUS, 354. Simplex, indivifus. 

355. Trifidw, in tres partes divifus. 
35<5". Multifidus, multoties divifus. 

357. Convolutus , in annuios contortus. 

358. Revolutus , fpira dimidioj itinere 

retorta. 

PUBES. 359. Pili, duftus excretorii plantas fetacei. 

360. Lann, pili curvi denfi. 

361. Barha, pili paralleli. 

362. Tomentum,v\\Y\ intertexti vixconfpicui. 

363. Striga , pili rigidiufculi planiufculi. 

364. Se.ta , pili rigidiufculi teretiufculi. 

365. Simplices , continuo exten- 

longitudinaiiter. 
3<5<5. Hamofa, animalibus facile 

adh^rentes. 
367. Ramofa , fubdivifce quafi in 

ramulos. 
368- Phtmofa,vUlo{x compofita?. 
^6^.Stellata, decuffatim difpofitae. 

370. Hami, mucrones acuminati curvati. 

371. Glochides , mucrones apice retrorfum 

multidentati. 

372. Glandula, papilla hurnorem excernens. 

373. Utriculus , vafculum liquore fecrcto 

repletum. 

374. Foliacea foliis inferta?. 

375. Petiolares (351O 

376. Pedunculares (3530 

377. Stipulares ftipulis (293O 

infertae. 

378. Vifcofitas qualitas hu- 

moris tenacis. 

379. Glutinbfitas qualitas hu- 

moris lubrici. 
ARMA. 380. Aculei, mucrones pungentes plantas 
cortici tantum affixi. 

ARMA 



TERMINI BOTANICI. 



233 



ARMA, 



38 r. Re&i, flexuris deflituti. 



382. Incurvi, introrfurn flexi. 

383. Recurvi,extrorCum reflexi. 



384. Furca, aculeis divifis in plures. 



385. Bifida & Trifida a numero 



divifionis. 



386. Spina, mucro e ligno planta? protrufus. 

387. Terminalis, ad apicem plan- 

ta? pofita. 

388. Axillaris (111.) 

389- Calycina Calyci (493-) 
fidens. 

390. Foliaris (351 .) 

391. Simplex (365.) 

392. Bivifa apice partita. 
393. Stimuli, mucrones pun&uras infiam- 

matorias efficientes, unde prurigi- 
nofe evadunt partes. 



BRACTEiE. Folia fequentis anni. 



394. Colorata (219.) 395. Caduca(2j4.) 
^96.Decidua(2j^.) ^gj .Perfijhntes(2j 5.) 
398. Coma, Braclese caulem terminantes 
magnitudine infignes. 



PEDUNCULUS.. 399. Partialis, aliquot flores pe- 

dunculi communis proferens. 



pedunculo communi (400.) 
402. SCAPUS pedunculis radicatis caulis faciem 
induens. 

Loco. 402. Radicalis (10%.) 403. Caulinus (109.) 
404. Rameus (104.) 405. Petiolaris (352.) 
406". Cirrhiferus(2:94.) 4.0 7. Terminalis(^Bj'.) 
40%. Axillaris(i 1 1.) 409. Oppojitifolius(22o.) 
410. LaHriflorus (327.) 



400. Communis , communis pluri- 

bus floribus. 

40 1 . Pe'di c ellu s p r o p r i u s fl r i b u s i n 




412. Extra- 



234 TERMINI BOTANICL 



412. Extrafoliaeeus (328.) 
Situ. 413. Alternus (113.) 414. Sparfus (1 16.) 
415. Of)pofitus(i24.) 416. Ferticillatus(gg.) 
Numerb. 417. Solitarius (326.) 4i$.Geminatus(2%5.) 

419. Umhellnla fefflis , plures pedunculi 
ex eodem centro ambitu acquali 
prodeuntes. 

Directione. 420. Adpreffus (130.) 421. Erectus (127.) 

422. Fatens (131.) 

423. Cernuus apice terram fpeclans. 

42 4. Refupinatus(i 44.) 425 .Declinatus^^.) 

426. Nutans (3(5.) 

427. Flaccidus , debilis, ut a proprio flo- 

ris pondere dependeat. 

428. Adfcendens (33«) 

429. Pendulus, laxus, utcum folio deor- 

fum tendat. 

430. Strictus (29.) 

431. Flexuofus, a flore ad florem flexus. 

432. Retrofractus vi quafi ad dependen- 

dum reda&us. 
Multiflorus pro numero florum } quos profert 
Pedunculus. 
smiau- 433. Teres (41.) 434. Triqueter (53.) 
ra * 435. Tetragonus (5 2.) 

436. Filiformis aequabili ubique craflitie. 

437. Attenuatus verfus apicem craflitiem perdens 
fenfim. 

438. Clavatus (301.) 

439. Incraffatus , apice fenfim majorem molem ac- 
quirens. 

440. ^^^(217) 441.5^7770/1^(58) 442. Foliatus(s6) 

443. Bracteatus Bra&eis (297.) inftru&us. 

444. Geniculatus (43.) 445. Articulatus (82.) 

445. INFLORESCENTIA ell modus, quo flores 
pedunculo plantae adnecluntur. 

446. VERTICILLUS, floribus pluribus caulem 
annulatim ambientibus. 447. 



TERMINI BOTANICI. 



235 



447. Sejfiiis , absque pedicellis mani- 

feftis. 

448. Pedunculatus , pedunculis flores 

elevantibus. 

449. Nudus , fequentibus C450, 451.) 

oppofitus. 
■450. Involucratus 3 involucro (520.) 

inftru&us. 
45 r. Bracteatus (44^.) 

452. Confertus , pedunculis approxi- 

matis. 

453. Diflans , pedunculis remotis. 
454. CAPITULUM, floribus pluribus in globum 

congeftis. 
455« Subrotundum, fere globofum (456.) 
4$6.Globofum,ib omni parterotundum. 

457. Dimidiatum , ab altera parte ro- 

tundum, ab altera planum. 

458. Fnliofum, foliis intermixtis flo- 

ribus. 

459. Nitdum, foliis & fctis deftitutum. 

460. Fafciculus colligens flores ere- 

clos, parallelos, faftigiato ap- 
proximatos. 

461. SPICA, flores fefiiles alterni in pedunculo 
communi fimplici. 

462. Simplex , continua indivifa. 

463. Compofita, pluribus fpicillis pedun- 

culo infidentibus. 

464. Glomerata fpicillis varie congefta. 

465. Ovata (160.) 

466. Fentricofa, a lateribus gibba (257.) 

467. Cylindrica , teretiufcula. Secunda ve- 

ro dimidiata. 

468. Interrupta fpicis minoribus alternis 

diftantibus. 

469. Imbricata(u%.) 470. Articulata(%2.) 

471. Ra- 



236 TERMINI BOTANICI. 

471. Ramofa, varie divifa. 

472. Linearis (i6g.) 473. Ciliata (196.) 
474. Foliacea, foliis intcrftincla. 

47<v Comofa terminata foliolis. 

476. CORYMBUS fit ex Spica (461), <Him finguli 

flores petiolis propriis inftruun- 
tur, fitu elevato proportionali. 

477. THYRSUS, Panicala (489 J coarctata in for- 

mam ovatam. 
473. RACEMUS, pedunculo ramis latcralibus in- 
ftrufto. 

479. Simplex , indivifus. 

480. Compofttus , divifus in plures. 

481. Unilateralis , flores ad alterum latus 

omnes inferfci. 

482. Sectmdus, flores omnes ad alterum 

latus flexi. 

483. Pedatus (282.) 

484. Conjugatus (279.) 

485. Ereclus (127.) 486. Laxus (31.) 
487. Nudus C459.) 488. J Foliatus (56.) 

489. PANICULA, flores fparfi, in pedunculis di- 

verfe divifis. 
Trunci Struftura. 

490. FRUCTIFICATIO, vegetabilium pars tem* 

poraria Generationi dicata. 

491. SimpleXy paucis floribus con- 

ftans. 

492. Compofca, pluribus flofculis con- 

fluentibus. 

493. CALYX, Cortex plantae in Fructificatione 
prsefens. 

494. Periantbium, calyx fruclificationi con- 
tiguus. 
495. FrudJfcatioms ftami- 
na germenque in- 
cludens. 

495. Flo- 



TERMINI BOTANICI. 237 

496. Floris ftamina absque 
germine continens. 

497. Fructus gerrr.en abs- 

que ftaminibus con- 
tinens. 

498. Proprium quemlibet florem refpiciens. 

499. Monophyllum, unico fo- 

lio abfolutum. 

500. Polypbyllum, pluribus 

foliis conftans. 
50T. 2 - 5 fidum (1X3.) 

502. 2-5 partitum (186.) 

503. Integrum (171.) 

504. Tubulofum (263.) 

505. Patens (131.) 

506. Reflexum , partibus re- 

trorfum flexis. 

507. Inflatum, inltar veficce 

cavum. 

508. Abbreviatum , longitu- 

dinem tubi non attin- 
gens. 

509. Obtufum (205.) 

510. Acutum (210.) 

511. Spinofum (73.) 

512. Aculeatum (245.) 

513. Superum, cui germen 

fub receptaculo. 

514. Inferum, cui germen 

fupra receptaculum. 
515. Commune plures ilorcs congregatos 
continens. 

516. Imbricatum, fquamis va- 

riis fuperimpofitis. 

517. Squarrofnm, fquamis un- 

dique divaricatis. Sca- 
riojmn fquamis margi- 
ne 



238 



iTERMINI BOTANICI. 



ne membranacis ari- 

dis fonoris. 

518. Turbinatum, o.werfeco- 

nicum. 

519. Calyculatum, calyce qua- 

fi alio minore calyce 
ad bafin cinclo. 
520. Involucrum , calyx a flore remotus. 

521. Univerfale umbellaeuni- 

verfali iubjectum. 

522. Partiale umbellae par- 

tiali fubjectum. 
52$. Proprium , cuilibet flo- 
ri fubje&um. 

524. Gluma, Calyx graminis, valvis amplexantibus. 



525. Uniflora unicum florem amplettens. 

526. Multiftora plures flores includens. 

527. Univalvis unica conitans fquama. 

528. Bivalvis duabus conftans fquamis. 

529. Multivalvis pluribus quam duabus 



fquamis. 

530. Colorata (219.) 531. Glabra (216.) 
532. Hifpida (244.) 
533. Arijla, mucro fubulatus Glumse infidens. 



534. Mutica mucrone deftituta. 

535. Terminalis apici gluma affixa. 
5^6.Dorfglis iateri exteriori glumae impofita. 

537. Recla perpcndiculariter exiens. 

538. Tortilis flexa funis inftar. 

539. GeniculatafyiJ) 540. RecurvataQi^C.') 



541. Amentum ex Receptaculo (633.) communi palea- 

ceo gemmaceo. 

542. Spatba Calyx longitudinaliter ruptus. 

543. Univalvis , uno latere dehifcens. 

544. Dimidiata latere tantum interiore Fru- 

rtificationem obvefliens. 
545. Calyptra Calyx musci cucullatus anthcrae fu- 



perimpofitus. 



546". Re- 



TERMINI BOTANICI. 



2 39 



546. Retta undique aaqual is. 

547. Obliqita ad aliquod latus flexa. 
548. Vohua Calyx fungi membranaceus. 

549. Approximata ad capitulum accedens. 

550. Remotiffmia a capitulo fpatio recedens. 
551. COROLLA Liber plantae in flore praefens. 

552. Peialum pars corolla? in plures divifa?., 

553. Tubus Corolla? monopetala; pars in- 
ferior. 

554. Unguis Corollse polypetalae pars in- 
ferior receptaculo affixa. 

555. Limbus Corollae monopetalse pars fu- 
perior dilatata. 

556. Lamina Corollae polypetalae pars fu- 
perior patula. Monopetala , vel po- 
lypetala, a numero petalorum. 

557. Regularis aequalis figura, magnitudine 
& proportione partium. 

558. Irregularis Limbi partibus , flgura, 
magnitudine & proportione partium 
diverfa. 

559. Incequalis partibus non magnitudine 
fed proportione refpondentibus. 

560. Globofa globum referens. 

561. Campanulata ventricofa (466*.) tubo de- 
ftituta. 

562. Infundibuliformis , conica tubo im- 
pofita. 

563. Rotata plana nulli tubo impofita. 

564. Ringens irregularis in duo labia hians. 

565. Galea Ringentis Labium fuperius. 

Labium pro ringentis Iabio inferiore 
fsepius fumitur. 
$66. Faux hiatus inter lacinias corolloe, 

ubi tubus terminatur. 
567. Perfonata Ringens (564.) fed intcr 
labia palato claufa. 

56S. Cru- 



TERMINI BOTANICI. 



568. Cruciata petalis quatuor aequalibus pa» 
tens. 

569. Concava (249.) 570. Patem Cr,?r.) 

571. Papilionacea irregularis, petalo infe- 
riore cymbiformi (carina), fuperio- 
re- adfcenderjte (vexillum), lateralibus 
folitariis (ala ). 

572. Compofita pluribus confhns flofculis 
intra commune perianthium, fupra 
receptaculum commune. 

573. Ligulata corollulis flofculorum omni- 
bus planis vcrfus exterius latus. 

574. Tubulofa corollulis flofculorum omni- 
bus tubulofis filba;qualibu8. 

575. Radiata corollulis difci tubulofis, am- 
bitus vero ligulatis difformibus. 
Color notetur. 

576. nectarium pars mellifera flori propria. 

577. Proprium a petalis & ceteris 

partibus diftinftum. 

578. Petalinum Petalis infertum. 
STAMEN Vifcus pro Pollinis prceparatione. 

580. Filamentum pars elevans adne- 
ftensque Antheram, (organum 
genitale mafculum). 

58 1. Mamlia eandem fer- 
vantia longitudinem. 

582. Inaqualia aliquot majo- 
ribus vel minoribus. 

583. Connata in unum cor- 
pus coalita. 

584. Anthera pars fioris gravida polli- 
ne, quod matura dimittit. 
585. DiftinU.cs nec intcr fe 

coha;rentes. 
586". Connatce in unum plu- 
res concretse. 

587. PoU 



TERMINI fBOTANICI. 241 

%%~j.\Pollen, pulvis floris, humo- 
re rumpendus, atomosque 
elafticos ejaculans. (Geni- 
tura plantarum.) 
588. PISTILLUM, vifcus fruftui adha?rens pro pol- 
linis receptione. (Organum ge- 
nitale femineure^. 
589. Germen, rudimentum fructus im» 
maturi in Florc. 
| 590. Superum, corollae inclufum. 

| 591. Inferum, infra corollam po- 

fitum. 

592. Stylus , parsPiftilli elevansStigma 

a germine. 

593. Stigma, fummitas piftiili madida 

humore. 

594. PERICARPIUM, vifcus plants gravidum fe« 
minibus, quse matura demittit. 
595. Capfula, pericarpium cavumdeter- 
minate dehifcens. 

596. Valvula, parie^, quo te- 

gitur fru&us externe. 

597. Loculamentum, concame- 

ratio cava pro femi- 
num loco. 

598. Diffepimentum , fparies, 

quo fru&us interne di- 
ftinguitur in concame- 
rationes plures. 

599. Bicapfularis a numero 

Capfularum. 

600. Bilocularis a numeroLo- 

culamentorum. 

601. Tricocca Capfula tribus 
nodis protuberans, in- 
tusque in tria jlocula- 

' menta divifa. 

Zww. VI. Q 602- Di- 



TERMINI BOTANICI. 



602. Didyma, Capfula duobui 
nodis extus gibba. 
603. Siliqua, Pericarpium Bivalve, af- 
figens femina fecundum utram- 
que futuram. 

604. Comprejfa lateribus op- 
pofitis proxime ad fe 
mvicem accedentibus. 

605. Torulofa prominentiis 
hinc inde gibba. 

606. Articulata geniculis co- 

ar&atis intercepta. 

607. Parallelum dijjepimentwn 
latitudine & diametro 
transverfali ad valvulas 
accedens. 

608 • Transverfitm dijfepiment* 
anguftius ubi valvulae co- 
ar&atae evaduntconcavae. 
&50. Legumen, pericarpium bivalve, 
affigens femina fecundum futu- 
ram alteram tantum. 

610. Jflhmis interceptum, invz- 
ria loculamenta interne 
transverfim diftinftum. 
€11. Folliculus, pericarpium univalve, 
altero latere longitudinaliter 
dehifcens, nec futurse femina 
affigens. 

61 2. Drnpa, pericarpium' farclum 
evalve, continens Nucem. 

613. Succulenta, humorem 
continens. 

614. Sicca, praecedenti op- 
pofita. 

€15. Pomum , pericarpium farclum 
evalve, ^continens Capfulam. 

616. Ba;- 



\ 



TERMINI BOTANICI. 



243 



616. Bacca> pericarpium far&um eval- 
ve, femina ceteroquin nuda 
continens. 

61 7. Nidulantia, femina per pul- 
pam fparfa. 
618. Strobilus » ex Amento fa&um, 
fquamis induratis. 
6*19. SEMEN, rudimentum novae plantse. 

620. Hilum, cicatrix externa femiilis ab 
ejusdem affixione in fru&u. 

621. Corculum, primordium novse plantse 

intra femen. 

622. Corona, Calyculus fupra adhserens, 
quo volitat. 

623. Pappus Corona pennacea pi- 
lofave volitans. 

624. Stipatus filo ele- 



vante & adne- 
ftente pappum & 
femen. 

625. Capillaris pilis in- 

divifis. 

626. Plumofus pilij 
pennatis con- 
ftans. 



627. Cauda femen terminatum filo. 

628. Hamus, quo adhseret anima- 

libus. 

629. Calyculus tegmentum femi- 
nis proprium. 



630. Nux, femine tre&o epidermide ofTea. 

631. ArilluSy tunica propria exterior femi- 
nis fponte fecedens. 



632. RECEPTACULUM, bafis qua partes Frufti- 



ficationes conneftuntur. 
633. Commune plures flores eorumque fru- 
£tus continens. 



(534. Pun- 



244 



TERMINI BOTANICL 



634. Punttatum, pun&is excavatis 

adfperfum. 

635. Pilofum (242.) 

6$6. Paleaceum lamcllis innatis 
diftinguens flofculos. 

637.' Planum (247.} 638. Conve- 
xum (250.) 

639. Conicum, teres verfus api- 

cem attenuatum. 

640. Subulatum (168.) 

641. Compofitus Flos , receptaculo dilatato 
integro, Flofculis feflilibus. 

642. Aggregatus Flos , receptaculo dilatato, 

Flofculis fubpetiolatis. 

643. Umbella, receptaculum ex eodem centro 
elongatum in pedunculos filiformes 
proportionatos. 

644. Simplex, pedunculis omni- 

bus ex uno eodemque re- 
ceptaculo ortis. 

645. ! Compofita y omnibus pedun- 

culis apice umbellulas ge- 
rentibus. 
€46. Univerfalis, ex pluribus fim- 
plicibus fa&a compofita. 

647. Partialis , umbellula pars 

univerfalis. 

648. Prolifera, umbella plusquam 

decompofita. 
6^.\Cyma t receptaculum ex centro eodem 
univerfali , partialibus vero vagis , e- 
longatum in pedunculos faftigiatos. 

650. Racbis receptaculum filiforme flofculos 

longitudinaliter adneclens in fpicam. 

651. Spadix receptaculum PALMiE enatum 
intra fpatham , in ramulos fructifican- 
tesjdivifum. 

652. BUL- 



TERMINI BOTANICI. 



€52. BULBUS, hybernaculum plantae e rudimento 
foliorum prasteritorum. 

653. Solidus carnofus intus indivifus. 

654. Tunicatus, bulbus tunica extra tunicas. 

655. Squamatus, fquamis imbricatis. 

656. Caulinus cauli infidens. 

petiolaris, e petiolorum rudimentis. 

Jlipularis , e ftipulis confe&a. 

corticalis , e corticis ramentis. 

foliaris, folia continens, non flores. 

floralis , flores non folia continens. 

communis, & folia & flores continens. 
657. GEMMA , hybernaculum plantae ex rudimen- 

tis foliorum futurorum. 
65J. VERNATIO foliorum difpofitio intra gem« 
mam (663.) 

659. Conduplicata, foliorum lateribus par- 

allele approximatis. 

660. Cmvoluta, cuculli in modum fpiralia. 

661. Involuta, lateribus verfus paginam 

fuperiorem utrinque fpiraliter con- 
tortis. 

662. Equitantia, marginibus conniventia 

fitu oppofito , ut alterum includat 
alterum. 

663. Obvoluta, pagina fuperir lateribus 

approximatis, ita ut alterum latus 

diftinguat alterum folium. 
664.. Plicatum in plicas varias coar&atum. 
66$. Circinale in fpiram transverfalem 

coarclatum , ut apex centrum ob- 

tineat. 

Menfura. 

666. Linearis, longitudine Iunulae, ab unguis radice 

verfus unguem (non in Pollice.) 

667. Unguicularis , longitudine unguis. 

Q 3 Pd- 



24« TERMTNI BOTANICI. 



66%. Pollicaris, longitudine extimi articuli Pollicis. 
Palmiris , longitudine manus transverfa;. 

670. Sfiithamans , fpatium inter apicem Pollicis & 

Indicis extenfum. 

671. Dodrantalis , fpatium inter apicem pollicis & 

digiti minimi extenfum. 
671, Pedalis, a flexura cubiti ad bafin pollicis. 
(S73. QrgyialiSj longitudine hominis. 

TANTUM. 
Adde reliqua. 




cxiv. 



CXIV. 

PLANTA 
ALSTROEMERIA 

QUAM 

PRiESIDE 
D. D. CAR a LlNNiEO 

Propofuit 

JOHANNES PETRUS FALCK, 
Veftrogothus. 

Upfalia 1762. Janii 23. 



§. I. 
INTRODUCTIO. 

Gentes quasque cultiores , ab antiquiflimis 
inde temporibus, in adornandis Hortis, 
ufui aeque ac oble&amento infervituris , 
follicite fuilfe verfatas, nemo facile iverit infici- 
as.^Iis, qui infigniorem praeftant utilitatem, an- 
numeremus, fas eft, Pomonas, drupiferis pomife- 
risque confitas arboribus, nec non Macella, varii 
non modo generis Olera fuppeditantia, quorum 
fucci recentes, humores reddendo mites inertes- 
que, corpori humano maximopere conveniunt; 
verum & alias plantas , cibis , ut palato blandian» 

Q 4 tur* 



248 PLANTA ALSTROEMERIA. 



tur, admifcendas: ut nihil attingam Hortos me- 
dicos, crteros. Verum , quemadmodum veftes, 
ad arcendas aeris injurias quantumvis aptae, ho- 
minibus non faciunt fatis, quin juxta exornent, 
oculosque fpeftantium diverfis alliciant coloribus; 
ita quoque dclicatiores omnis jevi populi, flores 
in pretio habuerunt fpeciofos, ut ifte parum venu- 
ftus habeatur Hortus, qui hifce non radiet ftel- 
lulis terreftribus, hocce non exfulcet forraofifli- 
mi anni gaudio. Superbi hi florcs, oculos inpri- 
mis mirifice pafcentes, LiHacei & Coronarii ap- 
pellitari fueverunt, quorum illi radice exfurgunt 
bulbofa, hi vero fibrofa & tuberofa. Hujusce- 
modi afpe&u gratiflimas plantas, Europaj alu- 
mnas, quin primum in hortos fuos curarint intro- 
ducendas, non efl dubitandum. Tales fuere: Iris 
gtrmanica , Primula Auricula, Leucojum vernum, 
JNattiJJus poeticus, Narciffus Pfeudo-Narciffus, Narcif- 
f :s Tazetta, Lilium bulbiferum , Lilium Martagon, Fri- 
tillaria Melengris, Hyacintbus non fcriptus, Hyacinthus 
htfrvtides , Dianthus carthufnnorum , Diwtbus Cnryo- 
pbyllus^ Rofa cinnamomen , Rofa alba, Rofa eglantena, 
Paonia offcinalis , Aquilegin vulgaris , Cbeiranthus Chei- 
ri y Cbeiranthus incanus , Hefperis matronalis , Mnlva 
Alcea, &c. Poflmodum, detrita fenfim ruditate 
maiorique indies illedti curiofitate homines, ali- 
unde ex remotioribus terris plantas , florum pul- 
critudine le&iflimas , arceflere cospere in orna- 
mentum Hortorum, uti ad finem Seculi decimi 
fexti. Inprimis CLUSII, circa hoc negotium. 
indefeflam operam, mentiflimis extollamus o^or- 
tet landibus. Hic, quo ferebatur ineffabili in 
pl antas ftudio, per Legatos Gefareos ad Aulam 
Tnrcicam, varias advehendas curavit p/antas bul- 
bofas, apud populum orientalem, nulio non tem- 
pore tantopere aeftimatas. Has inter referimus 
Fritillariam imperialem, Fritillariam\perficam , Iridem 



PLANTA ALSTROEMERIA. 149 



fnfianitm, Hyacinthum Mufcari , Scillam ammmm, ho« 
die vulgatiflimas. Hoc fere eodem temporis ar- 
ticulo ) Tulipa Gefneriana, itidem ex oriente adve- 
na, hortos europaeos prima falutavit. Initium 
Sec. XVII. haud paucas attulit plantas america- 
nas, easque pulcherrimas , quas inter primas de- 
ferimus Heliantbo annuo, Tropceolo minori, PaJJiflora 
incarnata & Oenothera bienni. Ad finem ejusdem fe- 
culi, HERMANNO faufto fidere ad Promon- 
torium bon. fpei appulfo, novus veluti exfurgit 
orbis; etenim ex eo tempore, plaiitas fucculen- 
tas, Mefembryanthema, Stapelias , Cotyledones, Eupbor- 
bias , Crafjulas, Aloes fpecies , prodigiorum inftar in 
viridariis fuis confpiciendas ftitere amoenioris Flo- 
r<e cuJtores. Quadraginta fere abhinc annis, in- 
ceperunt Angli e feptentrionali America, arbores 
& frutices arceffere, quotquot unquam aptos in- 
venirent viretis fuis inftruendis, adeo ut, dum 
ha?c intrant, in ipfis quafi Virginia? Jucis vide- 
antur obambulare. Circa annum currentis fecu- 
li quadragefimum, per Sibiriam & Tatnriam no- 
va pandebatur via Botanicis, quorum fedula ope- 
ra multa; ftirpium fpecies, ut Pceonia multifma, 
Adonis apennina , Delpbinium elatum , Delphin. grandi- 
florum, Robinia Caragana & Robinia frulex hortis 
ceflerunt. Hocce jam noviflimo aevo, e Cap. 
bon. fpei, numerofa fat proles Ixiarum, Antbolyza- 
rum, Gladiolorum, Wachendorffiarum, Morcearum apud 
nos civitate donata. De inventoribus & tem- 
pore , quo quaslibet planta detecla, prout argu- 
mentum eft adhuc in Re Herbaria defideratum, 
ita quoque Jonge digniflimum, cui temporis ali- 
quantulum & laboris impendatur. Hifce jam in 
tranfitu prselibatis, anfa mihimet fuggeritur, heic 
unam, ex ampla gente liliacea, plantam, eam- 
que colorum varietate feftiviflimam, in medium 
proferendi; quee, licet nuperrime nos inviferit, 

Q 5 in 



25o PLANTA ALSTROEMERIA. 



in hortis tamen noftris tam frequentem fore pras- 
video, quam quae frequentiflima: rigidioris enim 
cocli noftri temperiem parum videtur morari , lo- 
cumque, quem occupat, fulgente corolla adeo col- 
luftrat, utsplerisque ha&enus in deliciis habitil 
palmam dubiam faciat, fi non praeripiat plane, 

§. II. 
NOMEN. 

ALSTROEMER (lonas) Reg. Coll. Commerc. 
CONSILIARIUS & EQU. AUR. de Stella Bo- 
reali, cujus nomen, ob grandia inftituta in rebus 
manufa&is, re oviaria cet. faftis noftris tam alte 
infculptum eft, ut nulla uuquam temporis injuria 
id delere queat, viciflitudo nulla. Hic, inquam, 
felicitatis publicas acerrimus vindex, deque uni- 
verfa patria optime meritus Vir, die 2:da Jun. 
proxime praeterlapfo anno, nobis ereptus, quatuor 
fibi fuperftites reliquic Filios digniflimos, tanti Pa- 
rentis veftigiis mafcule infiftentes. Hos fuos filios 
dile6liflimos, in Illuftri hac Mufarum fede, folide 
inftruendos curavit in Scientia Naturali , tanquam 
fundamento, cui fuperftrueretur cognitio pruden- 
ter excolendi dona, ab Opt. Creatore mortalibus 
in ufum concefla, eorumque ita diftribuit ftudia, 
ut PATRICK Opificia, CLAUDIUS Oeconomiarn 
privatam, AUGUSTUS Negotiationes & JOHAN- 
N£S Rem Metallicam curarent. 

Anni, hic Upfalia? penfo Academico infu- 
rnendi, vix prius exafti erant, quam Dn. CLAU- 
DIUS, inter omnes Hift. Natur. tunc temporis 
invigilantes eminens, itineri fe accingeret, animo 
oculisque luftraturus florentiffimas Europas ter- 
ras, Hifpaniam, loquor, Galliam, Italiam cet. 
Sententiae propofitique fui certus, mare trajicit 
& fuperiore anno d. 28. Apr. Portum Gaditanum 
felicibus ventis attingit. Terram vix pede teti- 

gerat, 



PLANTA ALSTROEMERIA. 251 

gerat, dum apud Confulem Suec. Dn. BELL- 
MAN, integrum offendit fafciculum plantae cu- 
jusdam liliaceae, rarae pulchritudinis atque adeo 
frgularis ftruct.urae, ut ad Genera hucusque co- 
gnita, nullo referri potuerit modo. Jucunditate 
tam fpect.abilis plantae perfufus, fibi temperare 
non potuit, quo minus arctiorem cum illa con- 
traheret amicitiam & familiaritatem. Ulam quo- 
que in eadem urbe aufpicato invenit apud nobi- 
lem quandam Matronam, ad quam, ante aliquod 
tempus, a marito, in Perua Americae degente, 
fuit transmiffa. Prima jam fuit Ejus cura, tam 
amoenam plantam depingere, defcribere, florem- 
que decerptum ficcare, quo ha?c omnia, fuo in 
Hiftoria Nat. quondam Ductori fidelifTimo, Hta- 
ret. Quid, quod interjeclo quodam temporis in- 
tervallo, Semina itidcm transmittenda accepit 
foecunda. Teftis fum oculatus, quam fereno vul- 
tu Nob. Dn. PRiESES, hoc tam rarum Dile- 
cWimi fui ALSTROEMERI libamentum exce- 
perit, quam follicite femina illico terrae commi- 
ferit, qua cura & fludio tenellam hanc per to- 
tam infequ^ntem hiemem educaverit in proprio 
cubili, donec tandem proxime prceterito vere, 
in Horto academico jucundiffimos explicabat flo- 
res feminaque poflea fundebat matura. Planta hEec 
primum apud nos prorfus nova vifa, ab Hortu- 
lanis acad. nobisque omnibus, nomine Planta Al- 
jlrameria f. Lilii Alftrczmerii venditabatur. Nomi- 
nata fuit haec, ut in fequentibus conftabit, He- 
merocallis; at vero Hemerocallidis Nomen du- 
dum introduclum eft ad defignandum Genus Li- 
lio -Afphodeli Tournefortii , quod, ut ex duobus 
compofitum, admitti non potuit. Hsec, uti pro- 
prii Generis planta, debet etjam diftinctum ob- 
tinere Nomen Genericum, ne confundatur cum 
diverfi generis plantis. Synonyma nulla fuper- 

funt, 



*5* PLANTA ALSTROEMERIA. 



ftint, ideoque novurn afTumendum; cumque eam 
debeamus Dn. CLAUDIO ALSTROEMER, qui 
eandem reperit, defcripfit, delineavit, Orbi Bo- 
tt.nico rite determinatam intulit & cum hortis 
europa±is communicavit; quid vetat, quo minu* 
hanc plantam ALSTROEMERIAM dieamus? Quid 
ceterum, quantumque, folertiae perfpicaciflimi hu- 
jus peregrinatoris acceptum referat Res Herbaria, 
prasprimis in plantis hifpanicis, teftatiflimum red- 
det brevi, qua? jam fub prelo fudat, Specierura 
Plantarum Editio altera. 

§. III. 
GENUS. 

Genere prius diftin&e non propofito & fta- 
bilito, fpecialis planta? cognitio nequicquam ex- 
petitur. Perfpicuis Gencrum Chara&eribus, ve- 
luti pr?rfu1gentibus phofphoris, ad id perdu&a 
eft faftigii Botanica, quod prifca gens ne con- 
jeclura quidem potuiflet profpicere, adeo ut ope 
variarum methodorum, ad Generis cognitioncm 
tuto jam poflimus pervenire, proindeque multo 
facilius diftinguere 1300 Genera, quam antea to- 
tidem fpecies. Hinc e re erit, primum, Gene- 
ris ALSTROEMERI^E chara&erem tradere na- 
turalem, idque fecundum fpeciem a me vifam, 
qui poftmodum, folito modo, reliquis Speciebus 
adaptari poteft; fi cuipiam occafio fuppetet, eas 
curatius oculis ufurpandi. 
CAL. nullus. 

COR. hexapetala, fubbilabiata; Petalis tribus exte- 
rioribus coneiformibus, retufis , mucronatis; 
tribus ait?mis lanceolatis: horum omnium tria 
fuperiora ercc\">ra; fupremo reflexo: interio- 
ribus bafi tubulolis, quod non in tertio f. in- 
feriorum intimo, licet ceterum funili. 

STAM. 



1 



eaa 



PLANTA ALSTROEMERIA. 253 

STAM. Filamenta fex, declinata, fubulata, co- 

rolla dimidio breviora. Anthera oblongae. 
PIST. Germen inferum, fexangulatum , trunca- 
tum. Stylus filiformis, declinatus. Stigmata 
tria, oblonga, angufta, bifida. 
"? PER. Capfula fubrotunda , fexangulata , mucrona- 
ta, trilocularis, trivalvis: valvis concavis, 
diflepimento contrariis. 
SEM. plurima, fubglobofa, punclis elevatis tecta, 
apice fubumbilicata. 

§. IV. 
CLASSES. 

Ex dato jam charactere luculentiflime pate- 
fcit, Genus hocce referendum efTe ad 
C^ESALPINI IX. Herbac. triplici principio bulb. 
:• II. Tuber. 

» MORISONI VII. Hexapetal. tricapfular. I. Ra- 
e dice tuberofa. 

ia RAJI XXIV. Graminifol. florif. vafculo tricapfu- 

]. lari V. Flor. hexapet. in fitmmo fruclus. 

: HERMANNI XVI. Tricapfular. hexapetal. I. 

11 i Flore hexapetalo. 

o BOERHAAVII XXVIII. Monocotyled. bra&eat. 
1. V. Flore hexapet. ovario infulente. 

!• RIVINI VI. Regulares hexapet. IV. Pericarpio 
!■ tricapfulari. 

TOURNEFORTII IX. Liliac. V r . Hexapet. Cal. 
in fru£tum. 

MAGNOLII VIII. Cal. folum interno II. Bul- 
bofis affines. 

LINNiEI VI. Hexandras I. Monogynas. 
ROYENI II. Lilium II. Hexapetalum. 
NATURALIS XI. Muricatas. 

Flos fuperus eft fine Spatha, ideoque me- 
dium quafi obtinet locum inter Hypoxin & Aga- 
ven. Largior, & quidem libentiflimus , Frucli- 
ficationem k ipfam, primo] intuitu, ftruciuram fi 

fpe- 



254 



PLANTA ALSTROEMERIA. 



fpe&es, Hemerocallidis Genus permultum referre> 
qua Corollam insequalem, qua Staniina & Piftillum 
declinantia, ut & qua Fruttum. At vero, Corolla 
Hemerocallidis monopetala eft nec polypetala, in- 
fera non fupera; ut filentio praetermittam , AL- 
STROEMERIAM ad bafin Petalorum duorum ad- 
fcendentium , foveam gerere nectariferam, ut videre 
licet in Liliis & FntilJariis, qua toto, quod aiunt, 
coelo ab Hemerocallidis Genere difcrepat: ne di- 
cam Semina di verfiflima. ldcirco tantum abeft, ut 
ex mente Feuilldi, Hemerocallidis Generi, vel 
alii cuicunque, queat alTociari, ut potius proprium 
conftituat chftincUiTimum. 

§. V. 
SPECIES. 

A Feuillee folo, qui plantas inveftigavit pe- 
ruvianas, hujus Generis tres fequentes detectas 

funt Species: 

1. ALSTROEMERIA Pelegrim, caule erefto. 
Hemerocallis floribus purpurafcentibus macu» 

latis. Feuill. per. 2. p. 711. t. V. 
Habitat in Peru. 

2. ALSTROEMERIA Ligtu, caule adfcendente. f 
Hemerocallis floribus purpurafcentibus ftriatis. 

Feuill. per. 2. p.yit>. t. IV. 
Habitat in Chili ad ripas fluviorum, uti ad flumen 

Civitatem Conceptionis percurrens. 
Corolla purpurea: Petalis duobus ereEiioribus acu- 

tioribus , ftriis albis oblique transverfis. Germen 

carinis quinque. 

3. ALSTROEMERIA Salfilla, caule volubili. f 
Hemerocallis fcandens floribus purpureis. FeuiU. 

per. 2. p. 713. t. VI. 
Coyolxochitl f. Martagon volubile mexicanum. 
Hem. mex. 267, 2(58. 

Habi- 



PLANTA ALSTROEMERIA. 255 

Habitat in Chili in declivitate montis cujusdam, in- 

que Mexica? compe/lribus. 
Caulis dextrorfum wlubilis. Folia alterna petiolata. 

Germen triangulare. 

Ex hac fororum triga, ALSTROEMERIA Pe- 
legrina noftra nunc erit amafia. Obfcure admodum 
a Feuillee depifta eft, ut non fine difficultate queat 
dignofci, verum longe deterius defcripta. Hujus 
antequam orditur Defcriptionem Pater Feuillee, 
pauca praefatur de fplendidiflimis quondam Regum 
Peruanorum hortis, quorum anthophylacia alio- 
rum in eo longe antecellebant, quod hxc peren- 
nante quafi vigebant flore; fimul enim ac marcefce- 
re coepere planta?, vel natura paululum in novis pro- 
ferendis videbatur quefcere, harum in locum alise 
mox fuffe&ae, ex auro & argento afFabre fa&ae. 
Arbores, hifce pretiofis fufae metallis, longa undi- 
que circumveftiebant ambulacra. Integri agri Zeam 
Mxys diftam repraefentabant ex argento fabrefaftam 
ariftis aureis. His in hortis vere magnificis, Pe- 
legrinam, exquifitiflimae pulchritudinis cauffa, locum 
promeruiffe cenfet, nullusque dubitat, quin etjam 
ibi fuerit. Et quis non ultro fatebitur, Corollce 
ejus excellentem prorfus & valde fingularem ineffe 
pi&uram? 

§■ VI. 
L O C U S. 

Peruanum Regnum Planta noftra agnofcit pa- 
triam, inque monte quodam, miiliaris fpatio Li- 
ma diftante, feptentrionem verfus crefcere, nos 
edocuit Feuillee. 

Non eft quod quispiam fibi perfuadeat , Plan- 
tam noftram ideo, quod intra tropicos fit enata, 
hanccoeli inclinationem exhorrefcere, ut aliae quam- 
plurimae indicae. Tagetes & Tropaolum, conterranese 
ejus apud nos laste vigent, maturefcunt, femina- 

que 



256 PLANTA ALSTROEMERIA. 



que fpargunt; at annuae funt, geluque vel leviffi- 
mo tact*, fato pereunt inevitabili. Contra Sola- 
jium quercifolium & Solanum radicans, minitantia hye- 
mis molimina feliciflime eludunt, vel tantillum ob- 
tecla, eftque horum confortium quod ALSTROE- 
MERIA noftra fibi videtur expofcere. Etenim Pe- 
ruvia , quod forfan pauciffimos fugit, altiffimis ex- 
afperatur montibus, qui, quo altius exfurgunt, eo 
etjam frigidiores funt, adeo ut neceffe fit, plantas, 
in fummis eorum jugis occurrentes , in alpibus lap- 
ponicis pofte fuccrefcere. Vidi quoque dudum 
plantas Alftroemerias , Caldario commiflas, ibidem 
luxuriare, in Frigidario vero optime valere, ut fpe- 
raverim, hanc plantatam ad parietem meridiei ob- 
verfum, leviterque tectam, ab hyemis fevitia fefe 
vindicaturam. Sub dio per aeftatem Planta? hae vi- 
gent & florent, raro tamen fruftum fub dio apud 
nos perficiunt, ideoque tutius eft hanc plantam oIIjb 
infertam, intra frigidarium, tempore meridiano 
aperiendum, fervare, quo feliciter femina maturet. 

§. VII. 

HISTORIA. 

Quod ad Plantam noftram illuftrandam faciat, 
nihil prorfus fubminiftrant Auclorum fontes; quip- 
pe cujus ne unicum quidem comparct veftigium, 
nec ex America, fi excepero pauciffima illa, quo- 
rum meminit Feuillee, nec ex Hifpania, quo pri- 
mumadducla, praeterea, quaememorantlitera»D:ni 
CLAUD. ALSTROEMER ad Nob. D. PRiESIDEM 
miu%. Hinc non ingratam fpero me praeftiturum 
operam , fi defcriptionem Feuillde , ex gallico in Ia- 
tinum transfufum idioma,hicpropofuero,nequid de- 
fiderent libri hujus oppido rari facultatem non ha- 
bentes: „HemerocalIis, inquit, quam defcribo, ra- 
«dices gerit adinftar fafciculorum Napi , quamlibet 

„ lou- 



PLANTA ALSTROEMERIA. 



„longitudine circiter 2 poll. craflitie 4 lin. obdu- 
„6tas cortice tenui & albicante, pulpara iuclu- 
,,dente albam, cujus centrum tranfcurrit nervus 
„albus & Jignofus. Caulis fere \ ped. longu.s, 
„ iy lin. craflus, pulchri viridis eft coloris, termi- 
„natus fructus embryone longitudinaliter canali- 
„cuiato, in fummitate fuftinente florem ad bafin 
„usque in 6 partes divifum, quarum tres apicem 
„verfus margines fuos inflexos habent, definunt- 
„que in mucronem valde acutum viridi-flavefcen- 
„tem. Media earum pars pulchri efl: kermefini co» 
„loris, circumducti rofeo quodam colore, ad mnr- 
„gines fe extendente. Longitudo earum efl 2 po!J. 
„& htitudo circa replicationes 13 lin. Reliquse 
„tres partes diverfe funt figurse, planse, acuta?: 
„media earum pars verfus extremitates ejusdem eft 
„coloris, pruterqiiam quod heic plurimus fatura- 
„tius rubras habeant maculas , toti fuo plano regu- 
„lariter adfperfas. Color hic ruber in luteum con- 
„vertitur, inde a medio usque ad divifionem illa- 
,,rum & hoec pars pariter maculis confpergitur palli- 
„ de rubris. Latitudo harum trium partium eft tan- 
„tummodo 61irt. E centro floris hujus 6 exeunt 
„ftamina coloris rofei, onufta apicibus coloris car- 
„nei. Embryo fructus in 6 dividitur loculamenta, 
„quorum quodque feminibus eft refertum. Folia 
„plantse hujus fme ordine prognafcuntur per to- 
„ tum caulem , quem bafibus fuis ad dimidiam par- 
„ tem amplexantur, & dum marcefcunt deciduntque, 
„relinquunt per totum caulem exiguam cavitatem, 
„quae locum indicat, cui fuerint affixa. Medio- 
„cria iypoll. longa funt, ultra 4 lin. lata. termi- 
„nantur acumine. Medium foliorum longitudina- 
„ lis percurrit cofta cum nervis nonnullis , a bafibus 
„ eorum originem ducentibus. Color foliorum pul- 
chre viridis eft, 

Tom. VI. R §. VIII. 



f 



*58 PLANTA ALSTROEMERIA. 



§. VIII. 
DESCRIPTIO. 
Quam mutila hsec Defcriptio Dn. Fcuill^e fit, 
quisque pervidet: idcirco nova e re eft fiftatur 
ad vivam plantam hic concinnata. 
RADIX perennis, plures turiones exferens ap- 
proximatos. 

CAULIS herbaceus, fpithaniceus, crafiitie pcnnas 
columbinae, erectus, enodis, tcres, fo- 
liatus, glaber, fimpliciflimus. 

FOLIA caulina, fparfa, plurima, recurvata, refu- 
pinata, f. verfus bafin contra folem in- 
flexa, ut latus fuperius evadat inferius, 
feflilia, lineari - lanceolata, integerrima, 
obtufiufcula , fupra 13-nervia f. Jineati, 
fubtus lajviflima, glaberrima, planiufcula, 
pollicaria. Terminalia 4 f. 5. verticilla- 
tim digefta, conniventia, plana. 

PEDUNCULI terminales, 4-7, diftantes, rigiduli, 
erecti, faepe i-phylii, teretiufculi, infyrne 
anguftiores, longitudine foliorum, uniflori. 

GERMEN fubrotundum , fexcarinatum , truncatum. 

COROLLA hexapetala, campanulata Hemerocalli- 
dis fere, ad folem verfa, extus rudior, Pe- 
talis obtufe carinatis. 

Petala oblonga, bafi anguftiora, albida,di- 
fco late rubro, maculisque purpureis puncta- 
ta; tria exteriora cuneiformia, latiora, cre- 
nulata, retufa intermedio dente viridi, con- 
cavo, obtufo, minore; tria interiora ob- 
ovato-lanceolata, anguftiora, magis macula- 
ta, acumine terminata tenui, virefcente. 
Horum Petalum unum exterius & duo in- 
teriora Labium fuperius conftituunt, ma- 
gis approximata; at duo exteriora & unum 
interius Labium inferius magis patulum 

for- 



PLANTA ALSTROEMERIA. 



formant, Interiorum duo fuperiora lateri- 

bus undulata, unguibus convoluta in tu- 

bum, medio flavefcentia. 
STAM, Filamenta fex, declinata, fuperioribus 

brevioribus, inferioribus CoroJIa paulo bre- 

vioribus, fubulata. 
Anthera oblongae, ereel^e, flavefcentes. 
PIST, Stylui unus , longitudine dimidne Corolla?, 

filiformis, rectus, ferius exferendus. Stig- 

mata tria, filjforrnia, recurva, apice bilo- 

ba, obtufa, 

PERIC, Capfula erecT-iufcuIa, magnitudine extimi 
articuli digiti , ov.ata f. obovata, carinata; 
fex coftis acutis, trivalvis, trilocularis, 
longitudinajiter dehifcens. 

SEM, plurima, fubglpbpfa, fubdisphana. 

% U. 
PR0PRJETATES, 
Radix nec bulbofa nec fibrofa , fed potius tu« 
berofa dici poteft, cum ad Afparagj radicem proxi- 
jne accedat & detrudat varias re£tas , carnofas, deor- 
fum attenuatas, approximatas radiculas, ut pa?ne 
fafciculata dici mereatur, ideoque fi ad cor plan- 
tae di&um diffringatur, in plurejj dividi poflit 
plantas. 

Caules fimpliciflimi funt fine ramis, quod in 
liliaceis non infolens efl:, at fatis breves qua magni- 
tudinem florum, quique e radice primum erum- 
pentes Afparagos referunt, Plurimi horum floridi 
non funt, fed longiores evadunt & magis proftrati, 
pluribusque foliis diftin&i, 

Folia in caule fparfa, prout in nonnullis Lilii 
fpeciebus cernere licet, at fingulari, quam mire- 
ris, gaudent proprietate, in nulla adhuc dum, 
quantum fcio, planta obfervata, prsterquam in 
JPharo, gramine .quodam americano, quod videli- 

R 2 ce% 



2tfo PLANTA ALSTROEMERIA. 



cet ad bafin ita contorqueantur, ut pagina fuperior 
evadat inferior & inferior fupcrior. Obfervatu 
quoque digniflimum eft, paginam foliorum infecio- 
rem , fuperiorem jam faclam , glabram effe & ni- 
tidarn, alteram vero non. Ut Corolla Floris, ita 
Herbae motus organa folia audiunt; horum pagi- 
nam inferiorem ex terra adfcendentcm rorem attra- 
here, fuperiorem vero, eledricum illud abforbere, 
folaribus difperfum radiis, haud fallaci colligimus 
conjectura. Etenim videmus illa rore refecta, fu- 
periorem paginam diei obvertere, rutilantisque So- 
lis vivificari radiis & vivere, defeclu vero diei pla- 
ne decidere, quare itidem pagina fuperior perfrcpe 
glabra eft, inferior porofa. Atque fic Planta? no- 
ftraj folia valde funt fingularia. 

Inflonfcentia maxime cum Lilio bulbifero conve- 
nit, quod fit fere umbella terminalis fimplex. 

Floris Corolh primo intuitu refert Lilii candidi 
florem , licet minor, fed colorem Noftrce miramur, 
qui adeo fingularis eft, ut cum nulloalio, nifi for- 
te cum popularis ejus Tropceoli flore , queat confer- 
ri ; refert enim colorem , quem Sinenfes Telis fijis 
bombacinis (Sitfer) inducunt. At vero cur hoec 
gerat eundem cum Tropa^olo colorem, mihimet 
seque ignotum eft, quam cur radius in floribus 
compofitis capenfibus fit fubtus ruber vel Cteru- 
leus, licet fupra luteus vel albus. 

Stamina & Piftilh declinantia , proprie quidem 
nullum diftinguunt Genus, talia quippe evadunt 
in plerisque plantis, flores geftantibus declinatos, 
Ut in Caffiis , Baubiniis , Poincianis , Sopboris , Liliis, 
/hnaryllidibus , Antbericis , Hcmerocallidibus , Pyrolis, 
Afpbodeiis. 

Capfula quidem fubrotunda eft, at fex cari- 
nis longitudinalibus inftrucla; eftque' fructus hic- 
ce prorfus inferus, etjamfi Corolla fit polypetala, 
iponteque decidant petala. Idcirco hic exfulat 

re- 



i 



PLANTA ALSTROEMERIA. 26*1 



regula , diclitans, flores nudos firperos, monope- 
talis efte accenfendos. 

Semina prope fphasrica funt» punclis elevatis 
confertis adfperfa, & qua figuram proxime acce- 
dunt ad femina Draconis arboHs Clufii, 

% X. 
VIRES. 

Vires ALSTROEMERIiE noftra; in gratiam 
Medicinse hic fubjungere, alienum non foret; ve- 
rum, ut ingenue fatcar, crediderim, non omnes 
plantas ufui medico & ceconomico effe deftinatas, 
dum tot iii ftupenda Natura; oeconomia dentur 
medii ufus. Ponamus enim plantam fapore efle 
inertcm, omnisque plane expertem odoris, exin- 
de tamen non omnimode concludere licet, ean- 
dem efculcntam efle, ipfa namque tenacitas ejus 
id fepius prohibct. Peculiarcm quandam, nec in 
Hcrba nec in Fruclificatione , fenfl qualitatem fa- 
pidam vel oiidam, unde ufum quendam medicum 
Bariolari valco. Ut vero in noftra , fic & in va- 
fta iJla Natura? Oeconomia comparatum eft. De- 
cora & ornamenta in domibus, amictu & utenfili- 
bus, fanitatem nec confervant, nec amiflam refti- 
tuunt. Si a potiori concludere velimus, patebit, 
plantas plerasque qua herbam fragrantiflimas , raro 
jaclitarc flores fpcciofos. Hoc cernimus in plantis 
verticillatis & Lauri fpeciebus ; quod etjam valet 
in gramineis & legtiminojis , quse, pr;e aliis, nobis in 
efcam cedunt, at floribus parum vel nihil ornant. 
Sufficiat, pulcherrimos flores, fenfuum unum, ocu- 
los nempc, pafcere. Mirari certe convenit, natu- 
ram adeo muitifariam dotes diflribuifle fuas, utvac- 
ca non moduletur ut Lufcinia, nec Equus tot ludat 
coloribus ut Pavo. Verum enimvero, in radice 
tamen vidcor mihi aliquid perfentire, quodammo- 
do ad Afparagos accedcns, Smilacem £ Sarfaparillam, 

R 3 vi 



26i PLANTA ALSTROEMERIA. 



vi pollentes diuretica, quam aperientem, attenuan* 
tem & exficcantem vocitare, au&oribus eft folenne. 
In hanc fufpicionern.me induxit Feuillce, rcferens^ 
alteram Generis hujus fpeciem, Salfillam ncmpe, vi- 
rihus ad Sarfaparillam proxime accedere, quod in- 
col» regni Chili 4 qiiotidiana edofli experientia, 
tcftantur, radicem hujus, in iisdem profligandis 
morbis adhibentes, in quibus exploratiffimi ufus 
effe folet Sarfaparilla. Praeterea, infufum quoque 
hujus Salfilla frigidum , potus ordinarii loco pro- 
p>natum, in dolorihus ventriciiH y- prsefentiffimum. 
adferre folatium, teftimonio Chilienfmm contendit 
idem Feuillde. Idcirco,, hanc quoque Noftram, 
tifus omnis medici expertem non efle, haud ob- 
fcure videor mihi pofle concludere, fi quid 
hic valeat ealculus botanicus, qui 
in aliis falJere nefcivit. 

TABULA IIL 
Fig. i. fifTit Plantam florentem> in naturali ma- 
gnmidine. 

2. Petalum unum exterius. 

3. Pernlum unum interius ungue tubulato. 

4. Stamina & Piftillum. 

5. Pericarpium. 





IF.f&WartJcMfi 



I 



I 



cxv. 

NECTARIA FLORUM 



QU.K 



SUB PRiESIDIO 



D. D. CAR. LiNNjEI 



Propofuit 



BIRGERUS MARTINUS HALL 



mae in rebus creatis confpiciuntur manifefti£ 



fima fummae Divinas fapientiae & potentiaj 



%^ veftigia, ingentem fane, attento oculo ifta 
perfcrutantibus, admirationem quovis movent mo- 
mento. Durat adhuc creationis opus, & in omni- 
bus viventibus, animalibus videlicet & vegetabi- 
libus, renovatur ope generationis, ita, ut per 
hanc Ulius fiat continuatio; nec vivi quicquam, 
nifi hac ratione, producatur. Immo genus quod- 
dam animalium vel vegctabilium , quod di&a ra- 
tione non propagari poflit, fruftra quaaremus, ne 
minutiffimis quidem, quai oculorum aciem fugiunt, 
infcctis exceptis. 



Veftrogothus. 



Upfalice 1762. Junii 25. 



CAPUT PRIMUM. 




R 4 



Ob- 



NECTARIA FLORUM. 



Obfcrvntu omnino digniflimum eft , quod In- 
f cta, quorum licet maxima pars triplici obnoxia 
iit met';morphofi , haud tamen prius gencrent, 
quam tertium fuuffl ftatnm , feu fuam attigerint 
pcrfectionem. Nunquam enim videbis eorum aut 
larvam aut pupam fcetus procreaffe, ne Gryllo- 
rum quidem, qui tamen perfectiflimi videntur, cum 
a pertectione adhuc longe abfunt. 

Eadem fere efl ratio vegetabilium , quae an- • 
te perfeclam metamorphofin generare nequeunt. 
Fit vero haec metamorphofis , cum Cortex fe ape- 
rie-s in calycem, liber fe dilatans in corollam, 
ligmim fe findens in ftamina, mednlla ~vrorumpen$ 
in piftilla, transeunt & mutantur. Hac ratione 
exoritur admiranda ifta fructificatio , in quam rite 
r ; mando , examinando, depingendo defudarunt 
omnes rccentiores Botanici. 

In variis vario tempore verfata efl: Botanico- 
r'im opera & induftria. j:ma Epocha PATRUM, 
ante illapfam barbariem, non pauca vegetabilia 
fug trvis ufurpabant oculis. 2:da Epocha FUN- 
DATORUM, tempore, quod BrunsfeWum intcr & 
Cafparum Bmtbinwm eft, in plantis Europajis de- 
tegendis, defcribendis & in hicem proferendis, 
fatis occupati fuerunt; qu^ plantat tandem ab im 
mortali Cafp. Bauhino in pinace, quadraginta an- 
rorum labore, collecta; & digefta; funt. 3:tia 
Epocha SYSTEMATICORUM, detefta vegeta- 
bilia ad genera, ex fructificatione conftituta, re- 
degit, imprimis herculeo opere immortalis Tourne* 
f&rtiu 4:ta Epocha REFORMATIONIS, in qua 
JXob. D:nus P>afes rem herbariam aggreflus eft, 
partes plantarum ad unguem fcrutando , novas & 
ignofas detegendo, fufficientes artis terminos con- 
ficiemJo, flrmiori genera fundamento ftabiliendo, 
fructincationern, eique innixum plantarum fexum 
examinando, varietates reducendo, aliisque fere 

infi- 



NECTARIA FLORUM. 265 



infinitis, quibus nunc fcientia Botanica fuperbiat, 

legibus. 

Cum Rotanici, fub reformatione, accuratius 
in fruftiftcationem ejusque partes inquirerent, fefe 
offerebat pars quaedam floris, nullo ante id tem- 
poris proprio nomine nota, quce tamen hodie 
omnibus Botanicis receptiffima eft, fcilicet pars 
illa, quae in plurimis, nefcio an omnibus floribus, 
dulcem quendam fuccum, foluto faccharo haud 
diflimilem, fecernit, quem avide quaerunt Trochili 
indorum aves, Infecta Diptera, aliaque plurima; 
ex hoc fucco Apes, in pr.oprio ventriculo, ad hoc 
negotium ipfis a Creatore conceffo, mel conco- 
quunt parantque. Secernitur mclleus hic florum 
humor e propriis quafi glandulis; funt etiam jn 
non paucis floribus diftincta vafcula, qwx hunc 
mellcum liquorem continent. 

Fingunt Poetae fuaviflimam quandam Dcorum 
potionem, quam Nectar appe]lant. Hoc eodem 
vocabulo pro dulciflimo melle apum ufurpavit 
Virgilius, Georg. IV. 164: Dulci diftendttnt Nccta- 
re cellas. Hinc Nob. D:nus Prsefes, mellifico ifto 
in floribus apparatui nomen impofiturus, hunc 
NSftarium vocavit, cum fit quafi vafcuium nefta- 
ris feu humoris iftius dulciflimi mellei in floribus 
fecreti. 

Quam floribus adferat utilitatem, & cur eis 
ita neceflarius fit hic humor, non adeo liquet; 
nec fuft etiamnum ullus Botanicus, qui hunc no- 
dum folvit, vel dixit ejus ufum ac effettum in 
oeconomia florum, fed etiamnum relifta res cft 
pofteris accuratius perfcrutanda & inquirenda. A 
vero haud alienum videtur, quod neceflario ad- 
effe debeat blandus hic hnmor, ad germen, tem- 
pore generationis , continue humeclandum, cum 
nulla, nifi in humido, fiat generatio. Verum, 
quod ita omnem, quem fibi Creator co propo- 

R 5 fue- 



266 



NECTARIA FLORUM. 



fuerit, finem exhauferimus , dicerc utique non 
audeo, cum etiam in floribus mafculis, a fructu 
rerhotiffimis , deprehendantur hsec nectaria. Sed 
fi fines fecundarios quis quaerat, ufus hujus hu- 
moris maxime palpahilis eft. Ktcnim Juce me- 
ridiana clarius apparet, Trochilos, innumeraque 
Infefta, in floribus ex neftare alimentum quse- 
rentia, alas crebro motitando, vibrandoque, pol- 
linem, antherarum excutere atque dispergere, quo 
facilius in ftigma cadat. Hunc quafi palpare 
poifimus finem in Fici caprificatione, quoe fine 
hac ratione vix effet ulla *). Immo hsec Infecta 
in Bcrberide ipfius Cupidinis vices agere haud 
inepte, poftmodum dicemus. Utrum vero Infefta 
aliaque mellifuga animalcula, abforbendo necla- 
reum hunc liquorem e floribus, damnum inferant 
tenellis embryonibus, vel generationem infringant, 
nondum eviftum eft, ideoque ifte Jocus Quinti- 
liani & Senecae, de divite inficiente flores fuos ve- 
neno, ut pauperis apes mel ejus furantes peri- 
rent, vix ac ne vix fecundum naturae leges etiam- 
num explicari poteft. 

Pra?euntibus Anatomicis, illas partes, per 
quas aliquis humor in plantis fecernatur, glandu- 
las vocare Hcet; dixere enim quondam Anatomi- 
ci, quod ubi glandula, ibi fecretio ; licet a me ne- 
mo expe&abit, ut anatomico rigore demonftrem, 
has plantarum partes eandem cum glandulis ani- 
malium internam ftru&uram habere; funt autem 
ejusmodi GLANDULiE, fenfu Botanicorum ac- 
ceptae , in variis plantarum partibus admodum fpe- 
ciofae ; ut 

a) In TRICOCCIS: Ricino, ^fatropha, Her- 
nandia & Hippomane, in quibus Petiolis infident; 

/3) In 



*) v. Amaenit. Acad. VolL p.j8.feqq. 



NECTARIA FLORUM. 267 



18) In CUCURBITACEIS: Pajfflora, Tricho- 
fanthe, Cucurhita lagenaria & Bryonia zeylanica, ubi 
Petiolis, foliis approximata?, innata? funt; 

V) In LOMENTACEIS variis: ut in Mi- 
mofa & Cajfia, hcerent Petiolo communi fuperne 
affixae; 

3) In COLUMNIFERIS, e. gr. Vrena, Gof- 
fypio, Hihifco, nervis Foliorum craffioribus, ih 
eorum infcriore pagina, inferuntur; 

i) In Tamarice & Reav.maria, quarum folia quo- 
vis mane rorida apparent, quod fit minutiffimis 
poris, fecernentibus rorcm quendam, qui foliorum 
fupcrficiem parvis quafi guttulis obtegit; 

Q In Polygono fcandente, fmgulari naturas lege, 
glancula eft, fub bafi ipfius petioli, ubi porus li- 
quorem fuum fecernit. 

>;) Plures enumerare fuperfedeo plantarum 
fpccies, quae glandulis evidentibus inftruclae funt, 
uti Opulus , Bauhinia, Turnera, &c. : fed eas ficco 
praeterire pede non licet, tibi fermo eft de plan- 
tarum glandulis, quae ob fingularem fuam ftructu- 
ram reddunt plantas adeo fingulares, ut fere pro- 
digiofae dicendoe. 

SARACENIA folia gerit, eadem fere ftru&u- 
ra cum petalo Hcrmanniae, cujus bafis, feu infe- 
rior pars convoluta, vix videtur aliud quicquam 
efte, quam pelvis glandulae. 

MARCGRAVIA in umbellae centro plurimas 
habet eredtas & diftinctas glandulas, fingulas Iongi- 
tudine digiti, & inftar galea? Aconiti fornicatas. 

NEPENTHES generat ex apice foliorum 
folliculos oblongos, cylindricos, magnitudine pol- 
licis, pcdicello pendulos, ore, more capfula? Hyo- 
fcyami, operculatos, verum operculo altcri mar- 
gini affixo. 

Vtricularia & Aldrovanda folliculi ad radices 
pofiti, videntur etiam vix aliud, quam glandula? 
ciTe. Sed 



268 



NECTARIA FLORUM. 



Sed cum de glandulis in genere agere non 
f)t hujus opellae argumcntum, in fequentibus pau- 
ca quaedam de iftis modo glandulis, vel ductibus 
fccrctoriis ac vafculis, quibus folum flores in- 
ftruantur, qua?qu« nunc ab omnibus recepto no- 
mine Nectaria vocantur, in mcdium proferre con- 
ftituimus. 

CAPUT SECUNDUM. 

Ut fcientiae Botanices illa pars, quae de Ne- 
ftariis agit, Jucretur majorem claritatcm , ncccf- 
farium omnino eft, ut accuratc defcribantur & cogno- 
fcantur varia? in variis gcneribus ncctnriorum ftru- 
ctura?, quo in calcata via iter certius inftituatur 
& minus a tramitc erretQr. Conftitui igitur Ne- 
ftariorum, quotquot mihi notos habeam, MODOS 
proponere, cum inter illas partes, quae fru&ifi- 
cationis ftructuram conftituant, tantus fit neclario- 
rum ufus in conftruendis gencribus, ut detcrminari 
haec nunquam felicius faciliusque poflint, quam 
ubi propria adfint neftaria. 

MOD05 itaque conftituo XVIII. quos natura 
in adornando nedtaria, mihi vifa eftformare: funt- 
que hi fequentes. 

I. RECLPTACULUM reliqnas conneclens 
fructificationis partes, germenque ambiens, in plu- 
ribus floribus tegitur glandula annulari, convexa, 
fucculenta , fepiffime hoc nectare madente. Quare 
etiam Pontedera nominc receptaculi intellexit illud 
ipfum carnofum in fundo floris, quod melleum 
exfudaret humorem. (^uod vero Nectareus liquor 
non femper e receptaculo fecernatur, infra (mo- 
do XVI.) monebimus. 

II. CALYCIFLORAS comprehendit, quo no- 
mine intelligimus Senticofas, Pomaceas & Drupa- 
ceas ; exempli loco fint Rubus , Fragaria, Potentil- 
la, Cewn, Comarum, Spiraa, Pyrus , Sorbus , Ribes, 
Pntnus, quorum omnium calyces funt urceolati, 



NECTARIA FLORUM. 269 



interne veftiti fubftantia glandulofa & madida, quse 
certo refpe&u dici poteft neclarii vices implere. 
V erum Ayeniah Kleinbovia geruntfupra receptaculum 
columnam, cui infidet neftarium parvum, urceo- 
Jatum, a reliquis partibus diftinftum, & dicam 
fere alia prorfus ratione, quam aliee omnes notaj 
planta? habent. Hifce jam recenfitis proxime ac- 
cedunt Calycanthemi , ut Oenotbcra, Epilobium, 
Gaura, Lythnnn, quorum calyces tubum, fa?pe 
notabilem mellei liquoris quantitatem continen- 
tem, formant. 

III. MONOPETALORUM plurimi limbo fho 
longum anneftunt tubum, melle adco gravidum, 
ut, extrafta corolla, copiam exfugere liceat, quod 
probant Lamiinn, Galeopfis, Anchufa &c. Hos tu- 
bos folito longiores videbis in Catesbcea, Bruris- 
feljia, Craniolaria, Daitle. 

Inter monopetalas locnm fibi vindicat Chelone , 
cujus flores, ob mellis copiam, pne aliis quotidie 
frequentantur a mellifugis Trochilis in Amcrica 
Septentrionali. 

Verum hi tres modi , cum peculiari haud gato- 
deant organorum conformatione, minus proprie 
neclaria dicendi funt. 

IV. TETRADYNAMiE , in primis Sili- 
quofse, varia ratione binis, quaternis, vel fenis 
glandulis, humorem melleum, intra ungues peta- 
lorum & folia calycis, excernentibus , inftruclce 
funt. Harum glandularum ope Scopoli, in Fiora 
fua Carniola genera hujus Claflis diftinguere cona- 
tus eft. 

V. ' PAPILIONACEiE feu Diadelpba difta?, 
ad fuperius latus bafeos germinis, intra diftinftum 
filamentum, promunt glandulam neclariferam, ob 
quam bafis hujus filamenti fe incurvat. 

Cercis fere eadem quidem ratione glaadulam 
nectariferarn proferC; fed fub bafi germinis, qua 

in 



270 



NECTARIA FLORUM. 



in re etjam 'convcniunt Baubiniarum aliqu^ fpecics, 
nec non Monnieria, 

Non diflimilis eft harum glandularum fitus, 
fcilicct infra germinis bafin, in Meliantbo, Collin- 
fonii , Lathraa, 

Laurus , Polygonum > Afironiwn plures gcrunt 
glandulas rcceptaculi, germen cingcntes. 

Clutia & Andrachnes plures glandula?, pari 
quidem modo, rcceptaculo, germen ambiente, 
infidcnt, quoad formam autem fingujarcs & Jo- 
batae. 

Refeda glandulam fertinbafigerminis ad fuperiug 
latus ha;rcntcm, & fornice tectam, e fuperiorum 
petalorum bafi formatam. 

VI. Formant alia? planta? neclaria ACUMINI- 
BUS fubulatis, germen circumfidentibus. 

Wachendorfia neftarium conftat fetis duabus ad 
latus interius petali fuperioris. 

Tamarindus gerit neciarium e fetis duabus, bre- 
vibus, fub filamentis. 

Glims loco petaiorum habet neftarium e filis 
duobus (rarius 3. 4. 5.,), Jinearibus, planis, insequa- 
liter bifidis. 

Vallifneria conficit ne&arium e tribus cufpidi. 
bus, quafi filamentorum rudimentis, jntra fingu» 
lum petalum fingulis, 

Feuillea habet quafi filamenta quinque com» 
preffa, curvata, cum ftaminibus alternantia. 

Irefint gerit neclarium e fquamis quinque, fta- 
minibus interpofitis, 

Gaultheria nectarium ex acuminibus decem, 
germen cingentibus, 

Sefamum, Chelone , Martynia, & aliquot B^gno- 
nia unico neclario, rudimenti quinti ftaminis fpe- 
ciem referente , inftruuntur. 

VII. SuntFJores, qui gerunt SQUAMAS pe- 
taliformes, pitlilliim circumftantes. 

Har- 



NECTARIA FLORUM. 



271 



Hartogice nettarium quafi e petalis quinque, 
ovatis, fubulatis, brevioribus quam vera petala. 

Tbeobromce neclarium campanulatuai , conftans 
foliolis quinque, ovatis, lanceolatis, connexis, 
petalo minoribus. 

Sauvagefia ne&arium foliolis quinque minori- 
bus, cum petalis alternantibus. 

Helicteris nectarium foliolis quinque, petali- 
formibus, lanceolatis, minimis, germen obtegen- 
tibus. 

VIII. Squamis, nectarium efficientibus, ipfis 
ftaminum FILAMENTIS infertis peragitur. 

Zygopbyllum ne&arium gerit dec&phyllum, con- 
nivens, germen includens, fingula fquamula fingu- 
lo filamento juxta baiin adn.ita, 

Campanula, Roella, Polemonium, Plumbago, Afpho- 
delus , in eo conveniunt, quod quinque fquama? 
circa bafin pifUlli conniventes, melleum fuum fuc- 
cum, ne evaporet, includentes, e fingulis apici- 
bus filamentum antheriferum exferant. 

Celojice neclarium oritur ex quinque ftaminibus 
ad bafin fe dilatantibus, & coeuntibus quafi in 
membranam plicatam, urceolatam, fere eodem mo- 
do ac Limeam. 

IX. ANTHER^E omnium rarifllme neclaria 
ferunt. 

Adenantbera facile unica nota eft planta, quae 
in ipfa anthera glandulam gerit ne&ariferam. 

Commelina habet ftamina tria perfecla cum fi- 
lamentis & Antheris , fed & tria alia filamenta, quae 
loco antherarum gerunt cruces callofas , quas fa- 
cile ne&aria dicerem, imprimis fi filamento defti- 
tuerentur. 

X. TUBUS COROLL^ quafi diftinftus a 
petalis, non poteft non pro ne&ario haberi, fi 
hic elongatus conciperetur brevilfimus. 

Nar~ 



272 



NECTAKIA FLOKUM. 



Narcijfus & Pancratium, Nerium, Olax gcrunt 
tubum nectariferum clongatum, cui petala quafi 
agglutinata funt. 

Melia , Trichilia , Svietenia, Gompbrena, eodem 
modo gcrunt ncctarium cylindricum, tubulofum, 
ore incifum , fcd pctala ad bafin tubi pofita funt. 

XI. Singularis methodus eft ne&arii, dum hoc 
fit e GLOBO pcrforato, germcn includcnte. 

Mirahilis fub tubo corollaj geric globum, in- 
tra quem germcn diftinctum latet, & eft nihil nifi 
nettarium, quod, decidente corolJa, induratur in 
nucem. 

Clufia eodem fere modo tegitur ampullaceo 
ncctario, cui plurima filamenta cum fuis antheris 
infident. 

Tinus & Winttrma babent etiam nectarium ur- 
ceolatum, intra quod germcn inclufum eft. 

Rufcus neclarium habet ovatum, infiatum, ore 
dehifccns, tam in fioribus mafculis, quam in foemi- 
neis, quorum germen includit. 

XI i. Ubi nectarium eft commune fioris, CO- 
RONiE radiantis inftar, germen ambiens. 

PaJJiflora nectarium in plerisque conftat corona 
triplici , e radiis conftructa, quorum exteriores lon- 
giores funt. 

XIII. Flores nonnulli formant quafi PRO- 
PRIUM PETALUM , pro ne&ario; uti Canna, 
Amomura, Coftus , Curcuma, Mufa, Epidendrum, cu- 
jus ftru&ura, in diverfus diverfa, videatur in Ge- 
neribus Plantarum. 

XIV. UNGUES petalorum fernnt in pluri- 
mis nectaria. 

Berheris ad bafin cujusque petali habet binas 
glandulas melliferas, in quibus ftupendam proprie- 
tatem videre licet, quod,quotiescumque velinfecttim 
fuo roftro, vel quicunque alius acicula has glandu- 
las ad bafes filamentorum qua;rat, rite explicaco 

flore 



NECTARIA FLORUM. 



273 



flore cum fuis ftaminibus, leviflime tangat ftami- 
na, bafes fllamentorum elaflice pollem explodant 
verfus humidum ftigma. 

Hermanniarum ungues dilatati & involuti , fere 
in formam cuculli vel folii nominata? Sarracence, 
conftituunt ejus neclaria. 

Ranunculi & Myofuri in eo funt affines, quod 
fupra ungues petalorum , intra florem , porum o- 
ftendant, quem in plurimis Ranunculis fquamula 
interne adnata tegit. 

Hamamelis nedlrarium conftat foliolis quatuor, 
truncatis, fingulis fingulo petalo ad bafin innatis. 

Erythroxylon gerit ad badn fingulorum petalo- 
rum, a pagina interiore, fquamam ne&ariferam 
emarginatam , brevem. 

Grewifi ne&arium conftat e fquamula fingulo 
petalo ad bafin inferta , crafliufcula , divaricata ver- 
fus ftylum. 

Kiggelarice neclarium conftat eglandula, ungui 
cujusve petali adnata, triloba, deprefla. 

Leontices ne&arium conftruitur e fquama pedi- 
cellata, femiovata, patente, petalorum bafi infcrta. 

Plukenetia gerit ne£taria e glandulis quatuor 
barbatis, ad bafin ftaminum fitis, & hoc quidem 
obtinet tam m floribus mafculis, quam in focmineis. 

Cufcutce ne&arium e fquamis quatuor vel quin- 
que, linearibus, bifidis, acutis, corollce adnatis. 

Fritillaria & Uvularia habent lacunam ne&ari- 
feram fupra ungues petalorum ; fpeciofiflimam in 
Corona Imperiali, ubi excavata in hemifphcerium. 

Erythronium, Gloriofa, Melanthium, macula ad 
bafin petalorum infigniuntur didyma, quse analo- 
giam quandam cum proxime prscedentibus indicare 
videtur. 

Lilium fofllilam habet ne&ariferam , fecundum 
longitudinem petali exaratam; cui proxime acce- 
Tom. VL S dit 



a74 NECTARIA FLORUM. 



dit Alftreemeria , licet ejusmodi foflula in omnibus 
petalis non adfit. 

Hydropbyllum perquam infigne eft nectario fuo, 
quod longitudinalis eft rima, intra fingulas corollae 
lacinias, utrinque claufa laminis adnatis longitudi- 
nalibus. 

Reaumuriam inter & Hydrophyllum tanta eft, 
ratione neetarii, convenientia, ut fi loco corollae 
pentapetalae, eflet Reaumuriae corolla monopeta- 
la, eodem modo creatas diceres. Petalis enim 
utroque latere eft duplex margo longitudinalis , de- 
hifcens; adeoque ubi duo petala approximantur, 
tubum, pro nectare, formant. 

XV. CALCAR cornutum fa;pe in petalis ita 
fabricatum videmus, ut melleum liquorem fua re- 
cipere poflit cavitate. 

Antirrbinorum plerisque & Valeriana , imprimis 
rubra> ejusmodi funt longae fpinse, feucornua, feu 
calcaria nedarifera a parte poftica exferta. His 
proximse funt Martynia & Lonicera , calcare licet 
obfoleto, parvo tantum gibbo confpicuo. 

Viola, Fumaria, Delpbinium , Orchis & Satyrium, 
auper allatis proxime accedunt, in eo tamen dis- 
pares, quod horum corolla fit polypetala, praece- 
dentium autem monopetala. 

Inter Violas, Viola calcarata reliquas calcaris 
longitudine vincit. Contra ea funt aliac Violae fru- 
ticofae, ut Hybanthus Jaquini, Calceolaria Lceflingiii & 
enneafperma, quibus minimum vixque confpicuum 
calcar contigit. 

Fumaria Cucullaria duplici gaudet cornu, magis 
quam in reliquis exftante. 

Delpbinii calcar eft quafi duplex feu alterum in- 
tra alterum, fed Delpbinio Confolida , ajacis & am- 
hi.guo interius calcar eft monophyllum , in reliquis 
vero diphyllum, quorum Stapbifagria breviflimum 



NECTARIA FLORUM. «27$ 



Orcbides exferunt e bafi petali iftius, quod 
labium inferius conftituit, calcar cornutum; at 
Orchis bicornis e petalo fupremo exferit duo calca- 
ria; quod in hoc genere iinguiare. Satyria proxi- 
ma Orchidibus funt, fcd differunt in eo, quod ho- 
rum calcar fubrotundum & fcrotiforme fit. 

Sivertia cornk-ilata fingularis eft ob corollam 
rotatam, qu?e fubtus quatuor ne&aria cornuformia 
jequalia gorit. Kalmia etiam quinque ejusmodi cor- 
nicula fubtus prominentia, fed breviora edit. 

Monotropa habet in petalis quinque exteriori- 
bus gibbum prominentem ne&ariferum. 

XVI. PROPRIA nedaria, & a reliquis fru- 
ftificationis partibus dijlinftijjiina , funt etiam in plu- 
rimis floribus» 

Aconitmn gerit intra corollse galeam duo nefta- 
ria, petiolis propriis elongatis receptaculo inferta, 
& admodum fingularia, quee quidem funt cornuta, 
fed apice obtufa , recurvata, bafi antice in labium 
elongata. 

Aquilegia habet neciaria quinque, maxima, 
cornuta, incurva, colorata, oris margine inferiori 
receptaculo affixa, exteriorc vero patula. 

Helleboras , Ifopyrum^ Troliius , Nigella, Gari- 
della, habent ne&aria plura, tubulofa, bilabiata, in 
orbem pofita extra ftamina; quae Rivinus dixit to- 
tidem flofculos effe, adeoque hos inter compofitos 
Flores collocavit, nefcius ftamina & piftilla ne~ 
celfaria effe pro flofculo conftituendo. 

PamaJJia gerit, intra petala, quinque neclaria, 
in orbem pofita, maxime fingularia, qualia in nul- 
lo alio flore reperire licet, quorum fingula con- 
ftant fquama fubrotunda, ciliata dentibus undecim, 
terminatis globo fphaerico. 

Epimedium habet neftaria quatuor, tubulofa, 
obtufa, flava, petalis incumbentia, inferiori mar- 
gine receptaculo adfixa. 

S % $t- 



NECTARIA FLORUM. j 



Sedum, Craffula, Rbodiola, Cotyledon, Butomus 
gerunt ad bafin germinum totidem nectaria auri- 
formia. 

Afclepias , Cynanchum, Apocynum, Periploca ha- 
bent quinque ne&aria auriformia cum dente emi- 
nentc. Stapelia his aflinis, fed cujus ncftarium ad- 
eo fingulare eft, ut paucis verbis vix defcribi poflit. 

Populus in utriusquc fexus floribus profert ne- 
ttarium monophyllum , tubulatum , turbinatum , fu- 
perne dilatatum; ad quem proxime aeeedit Lecytbis 
cum fuo neftario, quod ftamina profert. 

XVII. CALYCES in paucioribus plantis pro- 
ferunt neclaria a corolla diftin&iffima. 

Tropceolum & Impatiens poftice proferunt e caly- 
ce calcar ne&ariferum , fere eadem mcthodo, qua 
corolla, in Modo XV. 

Malpigbia & Bannijleria in finguiis calycis laci- 
niis, e latere exteriore, proferunt duas glandulas 
nectariferas. 

Tamus habet pun&um ne&ariferum oblongum, 
in fingula lacinia calycina, prope ejusdem bafin in- 
fculptum. Hic quoque mentio facienda eft quorun- 
dam Iridum imberbium, quoe ad bafin corollse, fed 
extus, gerunt tria punfta neftarifera; cum tamen 
Irides barbata? propius conveniant cum Liliis, ob 
lacunam longitudinalem petalorum reiiexorum, oc- 
cultatam fub barba corolla?. 

XVIII. PISTILLUM rarius nectariferum eft, 
fed dantur pauca exempla piftiili nectariferi. 

Diofma profert ex apice germinis coronulam 
ne&ariferam , concavam, quinquefidam , obtufam. 

Hyacinibus gerit tres poros in medio germinis, 
eorumque angulis infertos. 

Albucce neftarium in germine fulcis tribus la- 
teralibus, a bafi latiore furfum exaratis, defmenti- 
bus in mucrones duos. 

Ru- 



NECTARIA FLORUM. 



277 



Rttta, Peganum, Dititimnus ferunt receptaculum 
columnare, cui germina infident, quod poris ali- 
quot neftariferis pertufum eft. 

Exempla ne&ariorum plura, eaque numero- 
f ffima, adferri poflbnt, fi quis in minutiores florum 
glandulas attente inquirere vellet; fed fufficiant 
heec, fortafiis prascipua. 

CAPUT TERTIUM, 

Vaillantius , fummus certe & acutiflimus Bota- 
nicus , de neftario propriam fovebat opinionem. 
Quemadmodum enim piftilla officio fuo a natura 
injunclo funguntur, cum proferunt femina; ftami- 
na autem cum pollen praiparant; ita corollam pro 
mellis proeparatione faclam ftatuebat Vaillantius. 
Perquam ingeniofe fummum virum haec cogitafle 
non nego; plerumque enim petala vel fecernunt, 
vel includunt, vel continent florum neftar; qui 
vero ex hoc fundamento judicet, ille nectaria in 
sfqitilegia, Helleboro, Nigitta & Garidella , petala, 
& quse vulgo petala dicuntur, calyces coloratos 
dicat, necefle eft. Haec fententia, quo minus 
affumatur, vetant varii modi. Etenim Germini 
(m. 18.) -> Staminibus , (m. 9.) ipfique Calyci 
(m. 17.) neciaria interdum jungi , ex prsecedenti- 
bus novimus. Diftinctis pra?terea & a calyce & 
a corolla nectariis fine controverfia, inftruuntur 
Scdum, Afclepias & plures (m. 16.), quae utique 
cemonftrant, quod neclaria proprie petala efle ne- 
queant. Fatemur tamen, ad hunc diem, verum 
nectariorum ufum ignorari, nec, quis fit eorum 
primarius & eflentialis inter partes fructificationis 
feu generationis finis, fatis conftare, cum in utri- 
usque fexus floribus, tam mafculis quam foemi- 
neis, quod Kiggelaria, Populus aliique demon- 
ftrent a dcprehendantur nectaria. 

S 3 Ve- 



278 NECTARIA FLORUM. 



Verum in hanc opeHam non inutilem nos 1a- 
borem infumfifTe credimus, fi attentioribus Botnni- 
cis anfam praebere poffit, accuratius & diligentius 
in hoc inquirendi myfterium, quod tam varianti- 
bus & fingularibus modis curiofis fe comrnen.nve- 
rit Botanicis, quodque eis tam utile fuerit 
ad faciliores reddendos charafteres 
genericos. 




CXVL 



CXVI. 

FUND AMENTUM 
FRUCTIFICATIONIS 

QUOD 

SUB PR^ESIDIO 

D. D. Car. Linn^i 

Propofuit 

JOHANNES MART. GRaBERG 
Gothoburgenfis. 

Upfalia 1752. Ottobr. 16*. 



I. N. D. 
§. I. 

Omnes inter fcientias nefcio an ulla his tera- 
poribus majora ceperit incrementa, quam 
Scientia naturalis, & ipfa inprimis Botani- 
ca. Si enim hodiernam, cum illa qua? ante quin- 
quaginta annos viguit, contulerimus<, non minor 
fere, quam inter dilucuhim ac crepufculum, vel 
potius inter lucem & tenebras, deprehendetur fi- 
militudo: quod cuilibet tot Mufcos &Gramina, innu- 
merasque Indicas & Africanas plantas, quae noflra 

S 4 de 



aSo FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



detexit aetas, nec non Leges rei Botanica; praefcri- 
ptas; nova Genera, quge nuper funt conftituta, & 
Di/ferentias fpecificas adcuratas, quibus fmgulae 
jam plantoe determinantur , perpendenti facile pa- 
teJ5.it. Immo his maxime annis, grafTante per Eu^ 
ronam furore Bellonne maximo, cum languere ple- 
rumqUe folent fciemire, turmatim exorti funt Bo- 
tanici acutiffimi, doctiflimi , totumque fere Euro- 
pajum impleveruot orbem. Nonne Allioni Stir- 
pes N ; caeenfes & Hortum Taurinenfem, Oueerii 
Hor-um Hi r p.micum, Gonani Hortum MonfpeJien- 
fem.. Qerardi FJorain GalJo- Provincialem , HilUi 
Floram Britannicam , Hudfitm FJoraro Anglicam, 
Miefe Frificam, Scopoli Floram Carnioiicam, Gro- 
novii Floram Virginicam alteram, Goneri Floram 
Incricam, Oederi Floram Danicam, Leyferi FIo- 
ram Halenfem, ^facquini Floram Auftriacam & 
Americanam, Nob. Domini Prafidis Specierum 
Plantarum editionem alteram, &c. ut taccam Im- 
peratricem , quae mifit ^acquinum in Americam; 
Regcm Sardinia?, qui Donatmn, & Regem Dania;, 
qui •FdfsfkMip.m mifit in Arabiam, intra paucos hos 
annos accepimus? 

Scientia Botanica, quantumvis ampla, infini- 
tam quippe plantarum, quas per terram univerfam 
in ufum hominum plantavit optimus Creator, com- 
plexa multitudinem , expeditas adeo hodie faciles- 
que, per impigros Botanicorum labores, habet 
rationes, ut quilibet, principirs hujus fcientiae de- 
guftatis, apprehenfis terminis & legibus artis, ex 
ipfa planta Nomen & ex nomine ejus Hiftoriam & 
quicquid de ipfa detectum fit pervideat. Ex 
Flore enim perfpicit ad quam Claffem, ad quem 
Crdinem, ad quodnam denique Gcmis planta perti- 
neat; fub genere determinatas reperit Species cum 
fuis DifTerentiis, unde ftatim Nomen PJantae cum 
Synonymis , Locis natalibus & Affinitatibus cum 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 28 1 



aliis plantis innotefcit. Pervolvens deinde Syno- 
nyma, ad omnes ablegatur Au&ores, qui ejus fe- 
cere mentionem, ficque omnia percipit, quse de 
ifla in arte detexerint Botanici, &, quod mireris, 
Pianta Japonica, Peruviana aut Capenfis qualis- 
cunque, haud difficilius cognofcitur ac fi domi 
foret progenita, idque ita ut nulla ratione gravis 
fit moieftaque memoriae ifta rerum nominumque 
copia, quod quidem tantopere veterum torfit inge- 
nia. Quin etiam addere hoc aufim , quod fi plan- 
ta nova fuerit aut obfcura, id eft imperfefte aut 
plane non obfervata, ftatim eam determinare va- 
let, ut quisque eam in pofterum Botanicus seque 
facile ac vulgares reperiat atque cognofcat. Faci- 
litatem hanc Botanico Orbi praeftitit Lumen no- 
ftro a:vo accenfum, quod hoc regnum ita collu- 
ftravit, ut minima & maxima exotica Vegetabiiia 
quisque eadem perfpicuitate videre queat, quam 
maxima & communiflima viderunt antiquiores Bo- 
tanici. Hoc in Botanicis, aequiparandum circula- 
tioni fanguinis in Phyfiologicis. Hoc vero lumen 
FUNDAMENTUM FRUCTIFICATIONIS vo- 
cant Botanici, vocabulum in orbe Botanico seque 
notum 6: frequentatum, ac in mundo civili num- 
mus. Sed quantumcumque illud fit pervulgatum, 
pauci tamen, arbitror, immo vix ulli ejus inftitue- 
runt analyfin, veramque perveftigarunt indeolem. 
Ulud igitur brevi hoc fpecimine Academico pertra- 
ttare conabor; C. L. benignam tuam cenfuram hu- 
millime expetens. 

§. II. 

Quamvis in aliis fcientiis non pauca eruditio- 
nis veterum inveniamus veftigia, ut in Aftrono- 
mia, Geometria, Chemia, Philofophia morum , 
Eloquentia aliisque difciplinis; nulla tamen apud 
veteres fuperfunt indicia folidse traclationis in Hi- 
ftoria naturali & Scientia Botanica. Plinius, com- 

S 5 pen- 



282 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



pendium iliud veterum in hoc ftudio eruditionis, 
fatis fuperque oftendit ipfis vera defuifle fundamen- 
ta. Nec facile omnino fuit in tanta objectorum 
varietate, qu?e tria continent naturae regna, & quae 
adeo tumultuarie & fumma quafi confufione in tel- 
lure occurrunt , diftin&um reperire ordinem. Ne- 
que etiam hoc fieri unquam potuiflet, nifi acutifli- 
mos produxilfet Providentia viros, qui fundamen- 
tum Fructificationis detegerent, adque veros ad- 
plicarent ufus. FUNDAMENTUM FRUCTIFI- 
CATIONIS apud Botanicos audit ratio , quam in 
planris diftinguendis & combinandis ex fructifica- 
tione petunt. FRUCTIFICATIO ejl vegetabilium 
pars temporaria, generationi dicata, antiquiim termi- 
nans , novum incipiens. Pbil. Bot. p. 52. 

FRUCTIFICATIONIS partes funt FLOS & 
FRUCTUS. FLORIS partes funt CALYX, CO- 
ROLLA, STAMEN, FISTILLUM. FRUCTUS 
partes funt PERICARPIUM, SEMEN & RE- 
CEPTACULUM. Ux igitur partes uno fruftifi- 
cationis nomine involvuntur. 

§. III. 

Primis, poft palingenefiam litterarum , feculis, 
fufpenfo Botanici erant animo. Percipiebant facile, 
tantam vegetabilium copiam, ipfis oblatam, diftinclo 
ordine tradi neutiquam pofte, nifi in certas diftri- 
buerentur claifes atque ordines; longe enim facilius 
eft, pauca, quam plurima inter fe difcernere ; fed ratio- 
nem dividendi maxime naturae aptam invenire non 
poterant. Vegetabilia in Herbas primum & Arbores 
difpefcebant; utrasque vero nonnulli exRadice, alii 
ex folo Nataliy alii ex Ufu, alii ex Alpbabeto divide- 
bant; fed ubique tamen multa regnabat confufio. 

Tandem in fpiflis adeo tenebris emicuit fcin- 
tilla ex feculari ingenio GESNERO (Conrado), 
qui obfervabat, plantas maxime congeneres fruftifi- 

ca- 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIOMS. 283 



catione proxime convenire, licet difFerant alise 
plantarum partes. Is enim in Epiftolis Medicinali- 
bus , Tigur. 1577. p. 113. de Flore & Fru&u ita diif- 
ferit: Ex bis, potius quamfoliis , ftirpium natara & 
cognationes adparent : his notis (fructu fen/ine^ & flore) 
Staphifagriam 6f Delphinium Aconito ffvy.<pv\xs eivat 
fioTclvx^ facile deprehendi. Unde etiam follicite in 
fuis figuris omnium primus feparatim fru&ificatio- 
ncm delineare ftuduit. 

C^SALPINUS (Andreas) in libro de plantis, 
Flcrentia 1583. integruro Syftema Botanicum ex fru- 
clu exftruxit. Maximus fane in Theoreticis omnium, 
cri ad finem usque fuperioris feculi vixerunt, hic 
fuit Botanicus. Metamorphofin plantarum, leges 
Syftematis & Jonge plurima, qua? ad noftram aeta- 
tem intacla jacuerunt, Csefalpinum dilucide atque- 
diftincie intellexiffe , palam eft. Ex fine planta- 
rum ultimo argumentum duxit, quod planta <;x 
Semine oritur, Radicem agit, & caulem cum Fo- 
]iis, Caulis florem, FJos Pericarpium, hoc Semi- 
na, unde Semen finis ultimus a natura obtentus & 
intentus; ex hac igitur parte frucnficationis fund;i- 
mentum Botanices erat defumendum, quod bene 
quidem erat collocatum, fed ar&is nimium circum* 
fcriptum limitibus. 

COLUMNA (Fahius) Ecphrafis p. altera Roma. 
1616. foliorum inquit p. 69. effigies , in conferendis ge- 
neribus parvi facimus ; non enim ex foliis , fed ex Flore 
Seminisqne conceptaculo & ipfo potius fe-nine plantarum 
affinitatem dijudicamus , refpondente prafertim fapore in 
reliqua planta parte. Et p. 63. Prafcripftt DEus O. 
M. plantis , ut fructum & femtn perficerent juxta genus 
fuum, quod praterire non poteft , C5* hacusque ab Her- 
bariis ftudiofis non animadverfum, nec ab ipfo Diofcori- 
ie & antiquioribus. 

Hasc 



284 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



Haec exigua fucre primordia, & primne fcin- 
tillae, quihus fuam orbis botanicus debet lucem. 
Verum quidem eft, quod magnus ille Cafpar BAU- 
HINUS, in Pinace, Baflea 1623. hoc fundarnen- 
tum non urferit , fed hoc tamen ipfi facilc ante 
oculos fiiiffc, valde mihi eft probabilc, cum plura 
genera al\ co tam dirtincte fint conftituta, quce fine 
hac iuce prreftare potuifTe non videtur. 

MORISONUS (Robertus) in dialogo ad Hortum 
Blefenfem anctum. Londini j66g. 8:^0 (ubi dicit: doftis 
in arte fcribo, indoftos docebo,) excitat fundamen- 
tum fruftificationis, quafi nunquam antea cogita- 
tum, & tandem in Hiftoria Oxonienfi i6"Ro. fol. ju- 
ftjim fruclificationi ina?dificat Syftema, etfi ad Fru- 
ctum imprimis attenderit, ncque opus hoc pro rei 
dignitate abfolvere potuerit; Rajus vcro & Her- 
minnus defethis fupplere funt conati. 

TOURNEFORT (Jofephus Pitton) in fuis Ele- 
mentis 1694. vel inftitutionibus 1700. totum ex fru- 
tlificatione Syftema mafcule compofuit, & Florem 
el;iam ante fructum habuit in fundamento ciallifi- 
cationis; leges Syfternaticas diftinctius, quam alius 
quisquam inteilexit; fixa primus Genera determina- 
vit, & fpeciebus ex fuo cuique genere Nomina 
p<ropria impofuit; unde clara Botanicae exorta efl; 
dies; hinc etiam ampliffima ei laus, dum orbis fte- 
terit, tribuenda. PLUMIER, hujus infiftens ve- 
fligiis, Americanas defcripfit plantas. RIVINUS 
quidem ex fiore & fruftu, ut Tournefort , licet alio 
modo, mcthodum conftruere laboravit, fed tanto 
operi pares non habuit vires. 

Tandem reformata eft Botanica per indefeftam 
operam Nob. Domini PRiESIDIS, cujus me praj- 
fentia vetat ea qua; promeruit dicere, verum in- 
terim res ipfa loquitur, 

% IV. 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 285 



§. IV. 

Exorta in re Botanica per fru£lificationem Iu= 
ce, ubi Genera determinare coeperunt, partes re- 
ceptas fru&ificationis non fufficere varii intellexe- 
runt Botanici, unde etiam Tournefort ipfe ad va- 
ria genera plantae habitum addere coaclus fuit, ge- 
nera ut fervaret naturalia, neque diverfa confunde- 
rentur; inde Magnol. in Pncefatiom ad Hortum Mon~ 
fpelienfem: Puto , inquit =, non certos omnino dari poffe 
plantarum characteres , quibus varia earurn genera per~ 
fette & femper a fe invicem diflinguuntur. Illud qui- 
dem tentarunt peritiffimi Botanici , fed hactenus afecutus 
efi nemo , nec miriim , nam defumi non potefl hujusmodi 
cbarailer, nifi ex fioribus & capfulis , vel ex feminibus> 
atque ex iis defumi femper non poffe & experientia certo 
confiat & uno cf altero exemplo fic demonftro &c. Sed 
hsec locum habuit objectio, quamdiu intra ar&io- 
res limites includebantur Botanici, & fecundum 
fundamenta TOURNEFORTII pro fruaificatione 
tantum habebantur Corolla, Pericarpium & Semina: 
jam vero poftquam Calyx, Nectaria, Stamina, Piflilla 
eorumque partes funt addita, fufficientes plane ad- 
funt notK characterifticae. 

HEISTERUS tandem, his omnibus pera&is, 
ex magno Anatomico fit Botanicus, & contendit 
fundamentum fructificationis non fufficere, & faci- 
lius Syftema ex Foliis condi poffe, cum plantse Iti- 
dicse raro m noftris hortis flores producant, & ta- 
men cognofci debeant; neque enim fe videre di- 
cit, qua iege teneantur Botanici ad fruclificatio- 
nem potius flricle fequendam, quam externas Plan- 
ta? partes. At vereor, ut valde follicitus centuri- 
am plantarum Indicarum, quas antea non viderat, 
explicare potuiiTet, cum Tiro fingulas, vifa fru- 
ftificatione, mox determinare poffit. Sed quid- 
quid fit, Botanici fontem videre debent, unde Fun- 

damen- 



286 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



damenti fructiricationis emanet veritas, ne pro ve- 
ris falfa arripiant. 

§. V. 

SWAMMERDAM olim Metamorphofin In- 
fe&orum illuftraturus, quod nempe ex Lnrva tam 
diftimili Declaratum, Demidatitm f. Revehtum orhtm 
Infe&um, exemplum fumit a Diantho, qui tam 
diflimilem Herbae producit Florem, ut nemo cre- 
deret ejusdem efle plantae, nifi progreciientcm vi- 
deret florem. Pari modo Bottmici concipere de- 
bent fructilicationem, ex Herba metamorphofi pro- 
duclam, velut Papilionem ex Larva, hoc folum cum 
difcrimine, quod iri una fuhftantia cohaereant Lar- 
va & Revelatum, ficuti Zoophyta. Nullum ge- 
nerare Infectum poteft, antequam Metamorpho- 
fin fubierit, nec ullum pariter vegetabile. Fru- 
ctiflcatio igitur concipi poteft velut animaiculum 
plantae, fi ita dicere liceat, fuis inftructum Coleoptris 
feu Calyce, fuis Alis fcuPetalis, fuisque Gemtnlibus 
feu Staminibus & Piftillis ; caterae partes animali- 
um ad vitam Fructificationis non funt neceflariae, 
utpote quse ex ipfa herba fuum habet nutrimen- 
tum. Itaque cogitamus florem tanquam Infectum 
folis genitalibus conftans, quod volat & ab aere 
movetur, licet herbam non deferat *), marem 
Vallifneria fi forte excipias-, cujUs flores fub meta- 
morphofi dimittunt Larvam , quod adeo in regno 
vegetabili rarum eft, ac in animali frequens. In 
Entomologicis verfatus ^eque faciie fe exprimit, 
ubi Indici offeruntur Papiliones, ac Botanicus ubi 
Indicos videt fiores: fed fi aliquis contenderet, In- 

feclum 

mmmmm r i ■ ■ ■ — ■ ii i i r — ■■» w a ■■ ■■■ ■ ■ - - ■ . ■■■ - m 

*) Syft. Naturae p. 827. n. 13. Flos planta interior nu» 
da, exuta Herba mera Metamorphoji injlar Injeai aU 
ligati volitantis, Coleoptrato Calyce, Alaribus Corollis, 
tonflans folis vijcerv.m Gemtalibus Staminibus & Pi. 
flillis , quorum Germina adolefcunt in fozcundum Uvarii 
Pericarpium , gravidum ovis Jemimtm. 



1 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 2S7 

fettum determinari pofle, ubi parem larvarum In- 
dicarum inveniret numerum, non magis hoc fieri 
poflet, quam ut Botanicus nominaret herbas ante 
frucbficationem. Rana temporaria primum larva eft, 
Pifcem exacte referens, poftea duobus & mox qua- 
tuor inftruitur pedibus & Pupa exiftit, tandem cau- 
dam amittit, & tum demum perfecla & Declarata 
rudit. Ranam igitur cogniturus, ex ftatu eam agno- 
fcat perfetto , poft metamorphofin. In plantis idem 
valet judicium. Ex folis Seminibus omnes cogno- 
fcere plantas, idem eflet ac omnia dignofcere In- 
fecla ex eorum ovis; utrumque impoflibile. Ge- 
nera plantarum folo ex Fruftu cognofcere, idem 
eft ac Infecla ex folo Abdomine «ftimare. Pari 
igitur, ut arbitror, fundamento plantas cognofci- 
mus ex Herba Declarata feu fingulis partibus frucli- 
ficationis, ac Infecta ex Alis, Antennis, Ore reli- 
quisque partibus. Si quis animal cognofcere voiet, 
in ftatu perfe&ionis illud contemplari debet: e. gr. 
Ccrvus ex ramofis nofcitur cornibus; fi igitur Cervi 
Elapbi, Alcis aut Damce foemina; occurrunt, digno- 
fcere eas ex fyftemate nequeo, nifi una videre li- 
ceat marem. Pbalcence antiquatce & brumata foemina, 
alis deftituta, pro Papilione haberi nequit, fi mas 
abfuerit. Pari ratione Clutite, Cannabis , Humuli^ 
Caricce foeminae &c. determinari non poflunt fine 
mare; ex quibus onjnibus iiquido patet, non folum 
frudtum pro fundamento fru&ificationis efle haben- 
dum , fed omnes fioris partes eodem fructificatio- 
nis nomine efle comprehendendas. Praeterea Flos 
& fructus per fe nihil aliud eft, quam ipfa planta, 
fpontanea lege naturce debifcens , ut partes intemce pateant 
& pariant Jubjiantiam Corticis in Calycem, Libriin Co~ 
rollam, Ligni in Stamina, Medullce in Pijlillum, col- 
lettis flis in ultima femina. Syjl. A"at. tom. 2. p.$2j. 
Cognofcitur igitur planta ex interiori fua fubftantia, 
non vero ex crufta, tegumento aut larva. 

§. VI. 



288 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



§. VI. 

Si defcriptam haberemus hiftoriam creationis, 
omnis quse fperari unquam poffet lux in fundamen- 
to conftituendo nobis adfulgeret. Cum vero hxc 
defit, tenebris praeteriti temporis pertentando pro- 
grediamur neceffe eft. Axiomatis loco haberi de- 
bet, quod nulla detur Ceneratio aqiti-voca y fed omnt 
vivum , omnisque planta ex fuo provcniat fennne 
feu ovo. Omnia videmus viva fuam multipli- 
care fpeciem, ut unum plura producat. Si ab hac 
multiplicatione rctro tendimus, numerus perpetuo 
diminuitur, inque unitate nollra fiftitur cognitio, 
nempe in uno individuo, ubi anyual aut vegeta- 
bile Andropynum eft, aut Hermaphroditum , vel in 
duobus individuis, mnre nempe & focmina, ubi 
fexus eft diftinclus. Oceani coarftati indies limi- 
tes, feu quod idem eft continentis dilatatio, qua; 
noftro aevo tantopere impognatur, adeo nobis vi- 
detur palpabilis, ut fi omnia tacerent, ipfi loque- 
rentur lapides. Nonne jam ubique, etiam in fum- 
mis montibus, reperiuntur rudera & reliquise maris 
ex ftratis terrarum, ex Conchis marinis, ex petri- 
ficatis: Mollufcis, Teftaceis, Lithophytis & Zoo- 
phytis marinis. Ad ipfam quoque Politiam naturaj 
fi attendimus, Infefta videmus fafta, ut plantas 
coerceant; Aves ad diminuendum fuperfluum In- 
fe&orum numerum ; Feras & Carnivora , ut Phyti- 
vora intra limites contineant. 

Omnes fateantur Theologi, cuncla hominum 
cauffa effe producla, vel faltem eis ufui infervi- 
re, fi non immediate, tamcn mediate. Si totus 
mundus tam vaftus fuifTet creatus, ac jam eft, 
tamque artificiofe conftruclus, nullo homine auc 
animali rationali producto, tota ha;c fapientia, 
quse ex rebus creatis emicat, candela fuiffet mo- 
dio fuppofita. Quomodo igitur conciperemus 

ter- 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 239 



terram continentem adeo magnam ab initio ttt 
jam eft, Animalibus Plantisque opertam, fi nul- 
lus in terra effet homo , prseter par unicum intra 
hortum Paradifi ? Mihi etiam valde eft probabi- 
le, quod fumma illa, qure in cunclis compendia 
qiiaerit, fapientia, qureque leges fuas non routat, 
led accuratiffimam iri omnibus fervat proportio- 
nem , ab initio etiam unum creaverit individuum 
perfeclum utriusque fexus, ex omnibus jam vi- 
ventibus, quodque hrec individua fingula fefe mul- 
tiplicaverint jufta proportionc pro dilatatione con- 
tinentis: quamvis enim hoc fenfim fiat, tamen 
non exiguum fit terrce habitabilis augmentum. 
Ponamus enim, quartam tantum ulna? partem ad 
littora maris addi pcr viginti annos; fi deiti 
omnia circa totum oceanum littora fimul furnas, 
magna admodum per quadraginta annos exifteret 
nov r a terra. Vid. N. D. Prcefidis Anmn. acad. tom. 2. 
p. 230. 

Natura fibi eft fimilis: a minimo femper pro- 
gred^tur in multipiicatione fui prodiga. Creator 
nunquam per plura fecit, quod per unum obti- 
ner- potuit. Et diluvium Noachi feu Deucalio- 
nis hxc nihilominus ad minimum redegilfet ani- 
malium numerum , qua? cum vegetabilibus fecun- 
dum Poiitiam naturse exaclam fervare debent pro- 
portionem. 

§. VII. 

Simile a fimili generatur. Quotquot pro- 
gnatae funt planta? ab una prima, vocantur indi- 
vidua totidem unius eiusdemque SPECIEI. Ar- 
ftos admodum natura pofuit limites, ut qua?Iibet 
fpecies intra fe generet, nec facile aliis & hete- 
rogeneis immifceatur. Hinc fit, ut parentem pro- 
les referat, & individua ejusdem fpeciei fiant fi- 
milia. Refte autem fpecies cognofcere, & per- 
fpicere quaenam individua ad unam eandemque 
Tom. VI. T fpe- 



% 9 o FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



fpeciem pertineant, qus;nam ad alias, hoc in Bo- 
tanicis opus eft, hic iabor, ne unam naturae fpe- 
ciem in plures diverfas multiplicet Botanictis. 
Specialem imprimis cognitionem quserat ubique 
Naturae myfta, ut plenam obtincat luccm. Spe- 
cies a natura plcrumque funt diftinfte determi- 
natse; (ed in generibus nonnullis perculiaribus ad- 
eo parvum habent difcrimen, ut difficillime in- 
vcniantur limites: multoque difficilius verba , ad 
dirferentiam defignandam fatis apta atque ada?qua- 
ta. Quamvis vero individua unius cjusdemque 
fpeciei fibi fatis fint fimilia , tantam tamen in- 
terdum fubeunt variationem , ut acutiffimus quis- 
que facile decipi queat. His vero mutationibus 
VARIETATUM Botanici indiderunt nomen. No- 
tae, quoe per fe certam fpeciem non faciunt, fed 
folam varietatem, funt Sexus , Color , Magnitado y 
Sapor > Odor , Tempus , Luxuriatio, Mutilatio & 
Hirfuties. 

Ut in regno animali Vacca alba, nigra, 
grifea, rubra &c. diverfam non efficit fpcciem: 
ita nec COLOR florum in Tulipis, Anemonibus, 
Primulis , Papaveribus fpeciem variat. 

MAGNITUDO, utpote comparativa, non 
magis plantas difcernit, quam Pygmaum a Gigante 
inter Homines, Canes & reliqua animalia. 

SAPOR. nonnunquam immutatur, quod ex va- 
rietatibus Pomorum & Pyrorum oppido conftat. 

ODOR conftantior quidem eft, fed multum 
tamen non raro mutatur; interdum etiam perit 
fme cauffa notabili. 

Omnes Flores PLENI funt varietates, nec 
unquam fpeciem conftituunt propriam, in his 
enim Stamina in Petala abierunt, atque adeo ca- 
ftrati; multiplicata fic Peula tantum fibi alimenti 
attrahunt ex Germine, ut Pericarpium raro ma- 
turum producat tru&um, quamvis Piftillum ejus a 

flori- 



FUNDAMENT. FRUCTIFTCATIONIS. 291 



floribus fimplicibus circuinftantium ejusdcm fpecici 
individuorum fit fcecundatura, unde raro in tali- 
bus frucium videmus, nifi in nonnullis Papaveri- 
bus , Delpbimis , Anemonibus. 

Quamvis Crocus, Cyclamen, Colchicum &c. 
in nonnullis fuis fpeciebus autumno florem cmit- 
tant, in aiiis autem verno tempore, neque hanc 
legem uuquam mutent, in diverfas tamen ex 
TEMPORE florendi ea dividere fpecies idco non 
convenit, quia quoad ftruciuram ex aflTe funt 
fimilia. 

MUTILATI vocantur flores, qui CoroIIam 
ut congenercs producere dcberent, fed tamen 
prorfus manent apetali, Climati hoc maxime de- 
betur nimis frigido; TujjilagQ Anandria, florem apud 
nos fub dio nunquam aperit, at in Caldario radium 
explicat, \Silene portcnfis , Salvia verbenaca, Cijlus 
falicifoHus , Cifius guttatus , Campanula fpeculum, 
Tbymbra verticillata , Teucrium Iva, Ammannia lati- 
folia , Campanula perfoliata, Ipomcea pes tigridis , Ru- 
ellia clandeftina, Ruellia Blecbnum, in hibernaculis 
noitris apetala fme CoroIIa florent & frucius ni- 
hilominus promunt, fed ea?dem has plantne Muti- 
latai fufficientem nacias folem & aerem , ncc non 
aquam & folum proprium, perfecias prarbent Co- 
rollas. Immo Lamium amplexicaule raro apud nos 
corollatum ^confpicitur, nifi auiates ei mirum in 
modum favent. 

HIRSUTIP2S quidem conliantior efl quam 
qualitates priores, fed valde tamen mutatur a lo- 
co, ut Planta qim in humidis fere glabra fit, in 
ficcis faepe fit hifpida, e. g. Polygonum ampbibium. 
Et planta; raro fpinas deponunt, ut Vacca? norlan- 
dica? cornua, fic Pyrus fylvejlris fpinofk cii, fed 
fativa inermis. 

Pr&terea heic non poflum, quo minus vete- 
rem exagitem errorem popularcm, etiam nofl.ro 

T 2 tem- 



292 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 

tcmpore in optimis Botanicis refiduum , fcientice 
valde noxium: quod ncmpe, ex varictatibus ut 
faciant fpecies, demonitrent eas divcrfas effe, eo, 
quod cx fatis feminibus oriantur novre plantas, 
matri varianti fimillima;, & inde concludunt, quod 
diilincte ha; nili effent fpecies, enata planta non 
retineret matris faciem & perpetuo variaret: fal- 
fam enim fovent opinionem, quafi omnes ex lo- 
co forent varictates. Ouot varietates JhaJJica e. g. 
viridis , rubra, capitata, fabauiia, laciniata, felenifia, 
fabellica, botrytis &c. plantatae fimiles parcntibus 
producunt varictatesV atque ideo non diitinclae ha- 
beri debent fpecies, verum totidem varietatcs. 
Sed hoc eorum ex fatione experimentum ad fpe- 
cies difcerncndas non magis valct, quam fi quis 
in fpecics diltinguere vellet omnes varietatcs Ca- 
rium, qui fimiie progencrant, fi mifceantur fimil- 
limis. Datur ccrte & alia variecatum ratio , quam, 
locus; plantetur Paonia plena in quocunque folo, 
manet tamen Pceonia flore plcno. Famofa Pcloria, 
giise per decennium luxuriavit in Horto noftro 
Academico, & in varium ftepe translata fuit folum, 
femper tamen fibi fimilis permanfit, manifefto in- 
dicio, quod varietas unice non debeatur ioco. 
Sufpicor valde, fub ipfa generatione varietates fieri 
ab extraneo fortafiis mare, quamvis hoc cxemplis 
fatis perfp'icuis & fufficicntibus etiamrnum dcmon- 
ftrare in me non fufcipiam. 

§. VIII. 

Pofitis licet, quod diximus, pcr naturam li- 
mitibus in gencratione fpecierum, interdum ta« 
men, licet rarifiime, GENERATIONES HY- 
BRID/E exiftunt. In rcgno animali communif- 
fiftiae funt generationes hybridie intcr Equum & 
Afinum, qui Mulos generant, fcd hi Muii etfi 
utriusque Fuht fexus,* generare tamen ncqucunt, 
neque inter fe, neque cum fuis parentibus. Un- 

de 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 293 



dc cnnonem proclamarunt natune confulti uni- 
yerfalcm , quod hybrida femper fint fterilia: fed 
eonclufio a particularibus ad univerfalia non va- 
jet. INL-m Fringilla Canaria & Spinus generant in- 
ter .fc, & progenies earum, certis faltem gradi- 
bus, eft fertilis. Quod in regno vegetabili , li- 
cet rarius, cxiftant generationes hybridae, vide- 
re licct ex Afnamtotibus acad. t. 3. p. 28. N. D. 
Praifidis, cjusque refolutione quajiionis Petropoii- 
t-ance de fexu plantamm, Petrop. 1760. Exemplum 
huius rei hac eeftate in Horto Academico vidi- 
mus luculentiflimum : heic enim per plures annos 
in eodem pulvillo crevit Verbafcum Thapfus & Fer- 
bafcum Lycbnilh : Verbafcum Lychnitis fponte fe- 
minatum eft, & in progenie exorta eft planta, 
quam nefcio an ullus viderit Botanicus pra?ter 
Agerium, qui ante centum, & quod excurrit, 
annos fpecimen ejus ficcatum ad Joh. Bauhinum 
miiit , qui plantam hanc vocabat VERBASCUM 
angujiifolium ramofum , flore aureo , folio crajfori , in 
Hifi. p. 856". Hxc planta matri eft fimilis: Cau- 
le ramofo, Florum filamentis lana purpurafcente, 
reliquisque partibus fruclificationis , fed patrem 
refcrt Magnitudine, Calycibus, FoJiorum figura 
per c alcm quidcm nonnihil decurrente, non ta- 
men folia funt totaliter decurrentia ut in patre, 
Omnes , quas de Generatione Plantarum Hybri- 
darum hucusque inftituimus, obfervationes ma- 
nifcftc oftcndunt, intcriorem plantam feu fru- 
clificationem fimilem efTe matri, exteriorem au- 
tem plantam feu larvam patris referre imaginem, 
Vid. Differt. de Ceneratione /lmhigena. Verum quidem 
eft , quod plerseque plantas bybridaj per femina 
non propagent fpeciem: fed inde tamen non fe- 
quitur omncs hybridas efle fteriles. Nam novum 
illud Tragopogon, quod N. D. Pra?fes arte produxit 
& in qu-eftione Petropolitana defcripfit, quotan* 

T 3 



294 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



nis propagatur feminibus. Sic etiam Delphinium 
bybridum Amcen. acad. t. 3. p. 37. n* 3. non mo- 
do in Horti academici pulvillo inter patrem ma- 
tremque exoritur, fed & feminibus proprifs quot- 
annis feritur. Sorbus hybrida, ex Aria patre & Sor- - 
bo aucuparia matre, incipit fe fponte multiplica- 
re in Gotblandia, ita ut incolae novam conftituant 
fpeciem nomine Amperbdr determinatam. Verbo: 
dum Stigmata cujusdam piantaj afpcrguntur Pol- 
line percgrinae fpcciei, fit inde in quibusdam ex- 
perimcntis feminum foecundatio, in quibusdam 
non; ubi foecundatio -talis fucceflit, prodeunt ex 
fatis his fcminibus plantai difta? Hybridce , qua? 
Fru&ificationc rcfcrunt matrem , Herba vero po- 
tiffimum patrem. Hx fic nata? hybridae, vel funt 
fertiles , ut Delphinium aconiti , Tragopogm hybridum 
&c. vel plane fteriles inftar Muli perfiftunt, & 
licct floreant, tamen nulla femina producunt, uti 
Verbafcum Thapfi , Veronica Verhencs &c. Infpeftis 
harum fterilium floribus, obfefvantur Antherae fte- 
riles, Polline omni deftituta?. MUSA paradifiaca 
e fuo fpadice primum llores foemineos producit, 
hisque defloratis demum mafculos; groffi hujus 
Mufaj antequam floreiit juftam fere attigere magni- 
tudinem, & dein maturantur absque omni femine 
intra fruclum contcnto; hinc difta fuit Mufa 
unica planta nota, qu-e deftitueretur feminibus, 
& ope humana dividcndo radices multiplicaretur. 
Optabat itaque N. D. Prrefes aliquando obtinere 
duas Mufas eodcm fcre temporc florcntes, ut 
alterius pra?cociorcs fiores foemineos alterius flo- 
ribus mafculis eorumque Polline foecundaret, quod 
& ante triennium habuit; cum vero defumeret 
Antheras a floribus mafculis pro altcrius piftilli 
irroratione, obfervavit omnes has Antheras, etiam 
in floribus mafculis, poiline omni deftitutas eflb ; 
hinc concludebat Mufam paradifiacam cfTe mere 

plan- 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 295 



plantam hj^bridam, ortam forte a matre Mufa 
Bihai, & a patre etiamnum non determinando 
indico. 

. §. IX. 

Varii Botanici GENERA NATURALIA im- 
pugnarunt, eaque omnino arbitraria effe volue- 
runt; fed fateor me non percipere, quomodo, 
clariffima in luce, ita coecutire queant homines 
oeulnti. Qui enim fru&ificationem viderunt in 
pluribus fpeciebus propriam Hellebori, Aconiti, Ni~ 
gella , Mejembryanthemi . Commelina, Saivia, Narcijfi, 
Campanula , Diofmatis , Ayenice , Statices , Tropaoli, 
Zygopbylli , Pajjifiora , Caflia aliarumque plurium, 
ex pecuharibus harum notis & pra?cipuo apparatu 
florum, fatis videre potuerunt congeneres, flori- 
bus adeo fibi effe fimiles, (praeter notas acciden- 
tales , ut CoJor, Magnitudo &c.) ac unquam di- 
verforum generum flores diflimiles, ita ut ar- 
bitrarium non fit removere quasdam fpecies a 
Narciffo & ad Statices genus amandare, licet no- 
ta aliqua communis obtineretur. 

Quis mortalium, non antea vifa Statice Jlnua- 
ta, ex larva f. Herba cum foliis & caule, fci- 
ret cum quibus affinis eiTet planta, & non judi- 
caret affinem compofitis, uti Tragopogoni dale- 
champii vel alii? at vero, quam primum prodeat 
Fruftificatio, calyce infundibuliformi fcariofo co- 
lorato, Corolla 5 petala, Staminibus & Piftillis 5, 
Seminei, negaretStatices generis effe? & inde non 
concluderet de ejus natura? Nefcio num iillatipe- 
cies facie externa adeo diflimilis fit affinibus. Sta- 
tice Armeria a nullo diceretur Limoniorum fpe- 
cies ex habitu, tamen hoc efle nullus fanus nega- 
bit a fru&ificatione. 

Quis vifo Eryngio aquatico ante florefcentiam, 
non jurarct efie BromeJiie fpeciem? at obferva- 

T 4 tjs 



296 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



tis fru&ificationibus absque foliis, negaret Eryn- 
gium ? 

Contra dum Dentaria pentaphylla flt Dentaria, 

enwiphylla fit Turritis, 
bulbifera fit Ba^barea, 
valet illud au&oris: an quo modo Sociae divellan- 
tur plantse, quoties ars imperat naturae. 

§. X. 

Sufpicio eft quam diu fovi, neque jam prs 
veritate indubia vcnditare audeo, fed pcr raot m 
hypothcfeos - propono: quod fcilicet omnes fpe- 
cies ejusdem generis ?.b initio unam conftitu rint 
fpeciem, fcd poftea per generationes hybridas pro- 
pagatae fint, adeo ut omncs congencres ex una 
matrc progenitce fint, harum vero ex diverfo patre 
diverf* fpecies factas. TOURNEFORT in Cam- 
panulis multas enumerat fpecies, e. g. Campanulas 
tirtica folio , Lapfance folio , Kchii folio , Trngopoginis 
folio , Bellidis folio , Cymbalarice foHo, Jacohaa folio, 
m Alliaria folio , Blattaria folio , Lychnidis folio , Leu- 
coji folio , Ptarmica folio , Hefperidis folio &c. Pro- 
fe&o qui primum videt Digitalem Tlmpfi, facile cre- 
dcret arte pofitum racemum Digitalis ruhra fupra 
caulem Verhafci Thapfi loco hujus fpicas : nam Di- 
gitalis Thapfi flores & fructus adeo exacie referunt 
Digitalem purpuream, ac larva plantse, Caulis & folia, 
facie, colore, & decurfione Verbafcum Thapfurn. 
Operce omnino pretium forct, ut aliquis Bota- 
nicus hoc fibi fumerct experimentum , nempe ut 
caftraret fiores Digitalis purpurece & Stigmata ejus 
. faftundaret Antheris Verhafci Thapfi, ut patefceret, 
an femina hujus Digitalis rubra terrse demandata 
darent Digitalem Tlmpfi. Falleret fane me multum 
mea conjectura, fi hoc non foret; contra fi quse- 
fitus refponderet eventus, validiflimum praeberet 
argumentum. Maximi hic crit procul dubio mo- 
menti labor pofteris, ut haec & plura ejusmodi 

in- 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 297 



inftituantiir experimenta , quae |fi fucceffum ba- 
buerint, praefentern hypothefin in axioma con- 
verterent, quodque clavem dabit generum natu- 
ralium, dum forte fpecies tempori efie adfcriben- 
das felicius concludi poflit. Cum enim plurimas 
■Syngenefiftas floribus Radiatis ex promontorio 
Bonoe Spei adduftas confidero, obfervo radium 
in illis effe fubtus ccendeum aut rubrum, in aliis 
vero per orbem terris rariffime alio colore fub- 
tus quam fupra piftum: tales funt Afteres , Xe~ 
rantbema, Seneciones , Cincrarice , Enulce , Amelli, Gor- 
teria, Calendulce, Arttotides , Oftcofperma , Othonna. 
In America Septentrionali phirimas funt Synge- 
nefiftce, ncmpe quu; affines funt Heliantho, ut Rud- 
heckia , Tetragonotheca , Bupbtbalmum Corcopfis , Mil- 
leria, Silpbium, Chryfogonum, Mclampodium, Polymnia, 
omnes foliis triplinerviis aut trincrvatis, qualia 
vix inveniuntur in aliis terra? partibus. Gerania 
africana Calyce tubulofo, Petalis ina^qualibus, Sta- 
minibus feptem, Seminibus arifta plumofi, adeo 
differunt ab aliis Geraniis, & inter fe adeo con- 
formia funt, ut ortus eorum primus ex unica fpecie 
videatur palpabilis. Afteres Ameriae borealis multi, 
qui vix inter fe limites admittunt, parem mihi 
vdentur prodere originem. Plurima Mcfemhryan- 
tlema, qua; omnia in extremo progenerantur 
/ fricre promonotorio , idem evinccre videntur. 
Amplidima; ad Cap. b. fpei Antbolyzce , Ixia, Wa- 
cbendorfce , Leucadendra , Protece , Pcnccce , Chironiee , 
Pbylica , Diosmce , Brunicc, Aloes pcrfoliatce varieta- 
tes, Hccmanthi , Aniherica fucculenta, multae Ericce , 
Pxifferincc , Selagincs , Gerania heptandra, Plermannice, 
Borhonice , Afpalatbi, Othonncs , Seriphia , Clijfortice , 
Clutice, cum hsec propria genera C. B. S. totgaudeant 
fpeciebus, foliis diveriis in hac fola terra, quie 
vix in ulia alia inveniuntur orbis parte, hypothe- 
fin hanc valde reddunt probabilcm. Pari modo in 

T 5 Ame- 



298 FUNDAMENT. fructificationis. 

America Boreali, Phlox, Rbus, Vaccinia, plurcs 
Cratcvgi, ambas Sarraccna , rnultse Polygala , Hedy- 
fara, Eitpatoria , Oiiercus , ut hic taceam Rboes & 
Actceas baccis iacticoloribus ; multi Cacli & Paffi- 
flora ex America auftrali, qux alia in orbis pla- 
ga vix fponte crefcunt, hypothefi noftra; proba- 
bilitatem conciliant. In plerisque magnis & per- 
amplis Gcneribus plantarum, totidern fe videre 
filias unius matrfs , fcd diverfi patris, verfatiffi- 
mus quisque putat Botanicus, ut ejusmodi theo- 
riam fubolfacere nequcat. Num vero hae fpe- 
cies per manum O. Creatoris immediate fint ex- 
orta: in primordio, an vero per naturam, Crea- 
toris executricem, propagata? in temporc, non 
adeo facile demonftrabitur, quamvis varia expe- 
rimenta nova pofterius videantur aeftimare, fed 
multa adhuc defunt experimenta, antequam res 
clara fatis fuerit. Si vero hoc experimentis fue- 
rit confirmatum, nullas habebit amplius tenebras 
do&rina de Generibus plantarum, ex fundamen- 
to fructificationis determinandis. Nusquam vero 
gentium meKus ejusmodi experimenta inftitui pof- 
fent, quam ad Caput Bona? Spei , ubi rapidiffimi 
fpirant venti; generatio enim aerem & ventum 
requirit, quo attra&io Piftilli fortior & foecundatio 
celerior fiat, dum pollen Stigmati iliabitur; & ha?c 
praecipue eft ratio , cur ex admirandis plantis Ca- 
penfibus conjecluram fecerim. 

§• XI. 

Mira forte multis videbitur propofita haec 
Thefis, quae anfam dare poflit novis fpeciebus 
excogitandis , & credere quis poterit totam inde 
turbari Politiam & Oeconomiam naturae. Sed 
qtiod ad prius attinet, non fme ratione credo, 
tales fpecies tot, jam tanta mundi setate, effe 
produftas, quot produci facile poffibiles funt. 
Sed jurare tamen non audeo, plures jam non 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 299 



dari hodie in Europa plantas, quam ante centnm 
& quadraginta annos, cum Bauhinus Pinacem ede- 
ret *). Quod ad alterum, Oeconomia & Politia 
naturce non minimum quidem turbatur , illa enim 
Infefla, qfia? fpecies plantarum Europ^as ejus- 
dem generis comedunt, fpecies quoque exoticas, 
huc adve&as , vorant: Tentbredo, Dermeftes & Cur- 
culio Scropbularia eadem aviditate edunt Scropbula- 
riam marilandicam , ac fuam indigenam Scrophulariam 
nodofam. 

§. XII. 

CLASSES & ORDINES dari naturales, nemo 
dubitat Botanicus , Palma enim, Orcbides , Gra- 
mina , Compofita , Umbellata , Bicornes , Contorta, Co- 
lumnifera , Caryophyllacea , Afperifolia , Sullata , Cu- 
curbitacea , Tricocca , Papilionacea , Siliquofa , Verti- 
cillata , Filires , Mufci & Fungi nimium funt palpa- 
biles. In his naturae ordinibus limites generum 
difficulter inveniuntur, »t non adeo facile dica- 
tur, quid genus lit, quid ordo. Si Umbellata ef- 
fent paucae, non fine ratione uni poifcnt fubjici 
generi, a?que ac Afperifolia , Verticillata , Stellata 
& alfae. Ipfa autcm efficit multitudo, ut Syftema- 
ticus eam in genera plura dividere cogatur, quam- 
vis pcr naturam non effent pofita, alioquin nemo 
in tanta copia fe expedire poffet. In Senticofis 
nonnulli poltulant Fragariam & Tormentillam , Po- 
tentilla generi eife adfcribendas. Si hoc conceffe- 
ris, quo jure Comaro, Geo & Dryadi, immo Rabo 
& Rnfa idcm denegabis privilegium, non video. 

Sed 



*) GENTTANAM quadrifoliam nullus negabit a Gentia- 
na perfoHata oitam, cum fruclificationes adeo diffe- 
rant ab alliis omnibus, ac inter fe exafte conveni- 
ant; Folia autem utriusque toto ccelo diverfa lpecies 
duas faciunt, quas nullus mortalium combinabit i» 
unam. 



1 I Ul "VIA^/Y 



300 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 

FouiKjed 1313 • J 

Scd cautior tfyftematicus rectius hxc diftinguit, 
neque novani eo infert Scientiae., fed eam faci- 
lk>fem''feddit. Ubi primum condcbatur Syftc- 
ma Infcctorum, Papilianes , Sphinges & Phnlmice uni 
fuberant generi; fed ncccffarium omn^o videba- 
tur fapienthe fyftematice , tria ex his condere ge- 
nera; quomodo enim, qurefo, Phalaenae 500 , Sphin- 
^es 50, Papiliones 300, atque adeo fpecies 850 
fub uno dift-ingui poffunt genere, aptis diffcrentiis? 
Similitudo quam inter fe fervant, quse in uno funt 
ordine naturali , & affinitas ordinum cum non- 
nullis generibus quafi. conterminis, diverforum li- 
cet ordinum, anfam nobis fubminifcrat credendi, 
quod T. O. Creator in ipfo primordio unicum tan- 
tum vegetabile ex quovis ordine naturali condide- 
rit, poftca vero arte, fibi foli refervata, fpecies 
has adeo diverfas fc invicem foecundare jufferit, 
donec tot procreata eifent Genera, quod jam funt 
diftincta. Sed eo haec mea procedit ccnjectura, 
nt documenta, quibus eam confirmem, non in- 
veniam: quapropter nec eam cuiquam obtrudo; 
fed poni tamen, tanquam probabilis, tantifper de- 
bet, quia fine hoc conceptu, clara ordinum natu- 
ralium idea vix unquam formari poterit. 

§. XIII. 

Dictorum haec eft fumma: concipimus 
I:mo. Quod T. O. Creator in ipfa creatione fe- 
cerit ex quolibet Ordine naturali unicam tantum 
fpeciem plantarum, a reliquis diverfam habitu 
& Fru&ificatione. 
II:do. Quod has (r) invicem foecundaverit: unde 
ex prole earum, mutata nonnihil fructificatio- 
ne, facla fint totidem Genera clafiium naturali- 
um, quot di.ve.rG parentes; & cum hoc vix 
fiat ulterius, etiam manu ejus omnipotenti fa- 
ftum ponimus immediate in primordio. Sic 

omnia 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 301 



omnia Genera primseva & unica fpecie con- 
ftantia. 

Iflttio. Quod ortis totidem Generibus, qnot In- 
dividuis in primordio (2), , plantce dein 
(fortc irj tempore?) foccundatte fuerint ab aliis 
diverfi generis, & fic ortse Species. usque dum 
tot fint produclae, quot nunc exiftant, perfi» 
Irente fcilicet fruclificatione Matris immutata 
in nato, cum habitu herbaa mutato a Pstre. 
Quod autem alia Genera in Species multiphcata 
funt numerofiflima , alia vcro non, fac)um forte 
fit a faciii generatione; dum Veronica 34, Eri- 
w 38, Mefembryantbemwn 45 , Centaurea 60 , Mi- 
mofa 42 Species obtinuere, in Epimedio , Montia, 
Lagcecia, Sauvagefa, Parnafxa unica perfiftit. 
Certe Flos Parnajfid deftitutus ftylo & Stigmate, 
ejusque loco foramine germinis pertufus eft, 
fupra quod Anthera unica poft alteram colloca- 
tur Pollenque dimittit , ita ut peregrinae plantse 
Pollini vix accelius detur, adeoque nec aliis 
mifcetur. 

IV:to. Quod hae fpecies (3) interdum fKCiinda- 
taj fuerint ex congeneribus, id eft ex ejusdem 
generis aliis Speciebus, unde exorta; fint Va- 
rietates. 

V:to. Si haec hypothefis (1. 2. 3. 4.) vel ut ve= 
ra, vel probabilis affumitur, idea pra?fto eft 
fundamenti fruclificationis ; nam inde ex Ge- 
nerationis ambigenae iegibus, fequitur ut proles 
fimilis facla fit Matri quoad frutrtificationem , 
fed diflimilis pro Patre, qua ipfam herbam , 
adeoque nulla alia Genera dcbent intrare Ordi- 
nes naturales , nifi qua? fola modificatione frucli- 
ficationis differunt. Adeoque etiam nec ali'33 
fpecies Genera intrare, quam quae illibata Fruifli- 
ficatione materna , ab alieno patre mutata funt 
quoad Herbam. Surbus bybrida, utut facie ex- 

terna 



302 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 



terna patrcm rcfcrat, tamen Sorbi genus fe- 
cundum matrem ingredi tenetur, quod iine hac 
theoria dubium effet. Hinc ratio aderit, cur 
frucrificatione , hab:tu, qualitate, viribus &c. 
confpirent quidem congencrcs, fed & nonnihil 
d fferant. 

VI:to. Per hanc hypothefin quisquc oordatus Bo- 
tanicus admonetur , ut ad ortum fpccicrum poft- 
hac follicitc attendat, & experimcnta initituat, 
ucrum cafu & arte produci queant; fi hoc obti- 
netur, ^ clavem habebimus huc usque defkiera- 
tam Fundamenti fructificationis a priori, a po- 
ftcriori ha«5lenus tantum indu&am & cxcmplis 
confirmatam. 

VlI:mo. Tum facile conftabit, cur certse fpecies 
ad fe invicem adeo prope accedant, ut vix di- 
ftingui queant, ut Afleres americani, Erica an- 
theris muticis ; cur eadem Mefembryanthema & Ge- 
rania heptandra ad Caput Bona; Spei; Cacti & Paf- 
Jiflorce in America; quod fcilicct fpecies ejusdem 
Generis inter fe mixtas fucre. 

VIII:vo. Si interim ha?c fententia vel hypothefis 
recipiatur, clavis adeft fundamenti fructificatio- 
nis a priori, qua? omnes aperit januas claufas 
in Syftemate Vegetabili, & fine qua introitum 
a priori fruftra quaefiveris. Alioquin ha?c lex 
quoque confirmata eft Generibus, a pofteriori 
hucusque ftabilitis. 

IX:no. Ex hac theoria luculenter patebit, cur 
veteres in conftruendis Generibus tantopere 
folliciti fuerint de Facie externa feu Habitu, ne 
a fruftificatione decepti falfum conderent Ge- 
nus, ubi easdem habercnt notas characlerifti- 
cas. Hinc Botanicus , ubi videt adeo diverfam 
faciem, ut non pofiit effe fratrum, adcuratius 
fcrutari debet fructificationem , doncc inveni- 
at difcrimen; e. g. Lophanthus & Nepetoides rc- 

Iata? 



FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 303 

tetx funt ad Genus Hyfjopi, Trixis ad Perdicium, 
quia notas habent communes; fed natura di- 
ltinguere has fuadet, fi ars invenire poteft 
notas diftin&iores. Eadem conjungere jubet 
Cinerariam amelloidem cum Amello lychnite , fi fie- 
ri unquam pollit; duas autem has aut alias con- 
jungere fpecies fub eodem genere, fine no- 
tis a fruclificatione defumtis, abfurdum foret; 
tum enim filum ariadnasum artis amitteretur, 
& in confufionem cuncta vergerent; nam pro- 
les, licet Patri fimillima, Matrem tamen fequi 
debet. 

X:mo. Videmus etiam ex hac theoria, quid fint 
Ordines naturales , cur eorum genera aliqua ex 
parte, quoad fructificationem confentiant, fed 
diverforum ordinum Generibus, ad flnes impri- 
mis ordinum, propius accedant, up haefites non 
raro, utrum uni an alteri fint propiora; e. g. 
Artemifia & Filago Syngenefiftce affines maxime 
evadunt Nucamentaceis , ut vix limites reperias. 
Panax elfe videtur umbel/ata pericarpio folo 
baccato , fed Araliam Sarmentofam adeo prope 
attingit, ut duo tantum piftilla, a quinque Ara- 
lice, diftinguant. Cornus & Cojfea Stellata; viden- 
tur, fed Dumofis adeo propinque, ut liraites 
vix deprehendas. Pblox velut medium eft in- 
ter Gentianam, Lythrum & Lychnidem. Hinc fluit 
etiam feries, quam inter fe fervare debent Ge- 
nera ejusdem ordinis, e. g. in Senticofis 1 Rofa, 
2 Rubus , 3 Fragaria, 4 Potentilla, 5 Tormentilla, 
6 Sibbaldia, 8 Dryas , 9 Geum , 11 Comarum, 
13 Agrimonia, 15 Aphanes , 16 Alchemilla^ & in 
Multifiliquis I Aquilegia, 2 Aconitum, 3 Delphi- 
nium, 4 Nigella, 5 Garidclla, 6 Ifopyrum , 7 Hel- 
leborus , 8 Caltha , 9 Trollius , 1 o Ranunculus , 
11 Myofurus , 12 Adonis. Haic fi aliter com- 
mifcentur, turbatur affinitas. 

Ulti- 



304 FUNDAMENT. FRUCTIFICATIONIS. 

Ultimo ex data theoria perfpicitur, cur congene- 
rcs & aflines conveniant ftrudtura, qualitatibus, 
viribus, utpote ortae cx cadem profapia primo- 
genia, quod alia rationc nulla explicari poteft. 

Inventnm fruftificationis in Botanicis aequiparan- 
dum circulationi fanguinis in Phyfiologicis. 

Hoc inventum a Gefnero, in ufum & praxin tra- 
ftum a Crfalpino & infcquentibus fyllematicis. 

Hoc confirmatum eft a pofteriori : illuftratum a 
metamorphofi plantarum, a Creatione, tamquam 
a primo fonte deduccndum. 

Hoc itaque folvuntur Genera, & congeneres fpe- 
cies, & afEnitates plantarum, & affinium. 

Verbo: fine hac affinitate omnia permancbunt ob- 
fcura in Re hcrbaria ; omnia vero per hoc fun- 
damcntum fru6lificationis folvuntur, fi di£to 
jam conceptui generationis hoc fucrit 
fuperftru&um. 




CXVIL 




CXVIL 



REFORMATIO 
BOTANICES 

QUAM 

PRiESIDE 

D. D. Car. Linn^o 

Propofuit 

JOHANNES MART. REFTELIUS, 

Uplandus. 

Upfalia 1762. Decembr. 16. 



Non uno Roma exftrufla fuit die, nec arces 
maximae fine multorum laboribus perficiun- 
tur. Scientise pariter plurium funt hominum 
opera & dierum ; teftantur hoc Scientiae fere omnes, 
& inprimis Botanica, cujus reftaurationem brevi 
fum dhTertatione expofiturus. 

Antiquiffimi Rei Botanicas cultores, ultra pri- 
mas lineas hujus fcientiae vix progrefli, ufum tan- 
tum, & commoda inde fperanda, propofuerunt, 
quod ex Tkeophrajli, Diofcoridis & Plmii fcriptis 
facile conftat. 

Tom. VI. U I. 



305 REFORMATIO BOTANICES. 



EPOCHA FUNDA TOR UM. 

Poft palingenefiam Literariam , Botanici, qui 
artis fuse Fundamentum, inter rudera vcterum, per 
Seculum & ultra, frufta qusefiverant, feculo demum 
XVI opus ex integro funt aggrefii. Hinc materias, 
ad cedem Botanices exftrucndam , idoneas conge- 
fluri, plantas per Europam inveftigare, defcribe- 
re, depingere, eisque nomina imponere coeperunt, 
uti Brunfelfius , Tragus , Mattbiolus , Gefnerus , 
Fuchfius , Cordus , Dodvnaus , Lobelius , Clufius , Ccs- 
falpinus , Alpinus , Thalius , Camerarius , Dalecham- 
pius , Tabernamontanus , Columna , Bauhinus &c. 

Ex hac igitur copia materiarum, in unum 
quafi acervum congeftarum , & vegetabilium , qui- 
bus tot auclorum libri abundabant, nec non ex 
arbitraria impofitione nominum, non potuit non 
fumma plantarum & nominum oriri muititudo & 
confufio. Feiici autem fidere C. BAUHINUS, 
Fundator Rei Herbaria; vere magnus, in kicem. 
prodiit, qui annis quadraginta in Pinace fua con- 
fcribenda confumtis, fundamentum Botanices je- 
cit anno 1623. Continet autem hoc opus varia 
PJantarum nomina , feu fynonyma ab au&oribus 
ufurpata, fub proprio nomine collecta, quo faftum 
eft, ut planta; cujusvis nomine, quod ipfe dede- 
rat, perfpecto, nomina omnia, ab illis auftori- 
bus, qui ante eum fcripferant, eidem plantue im- 
pofita, cognofcantur , adeoque facile in fcientia 
jam deteitas plantas quivis evolvere poffet; atque 
ad nomen, a C. Bauhino plantis inditum, obtinen- 
dum, omnes antiquorum Auctorum defcriptiones 
& figurse concurrerent. 

Quo faclo, Botanicus is dicebatur, qui plan- 
tam eodem, quo C. Bauhinus , nomine vocare no- 
verat; quam ob cauflam Botanici , abfoluto ve- 
luti labore, otio fe paulifper tradebant. 



REFORMATIO BOTANTCES. 307 
§. II. 

EPOCHA SYSTEMATICA, 
Seculo XVIJ, fundamento a C. Bauhino feli- 
citer jaclo, novas paflim plantas, easque bene 
multas, Swertius, Befleriis , Ferrarius , jfungerman- 
nus , Mentzelius , Loefelius , jfoncquetius , Bocco, Bar- 
relier &c. indagabant. 

Pofthac alii Exoticas detegebant plantas, qua- 
les paucce antea erant cognita?, iliasque fundato 
jam palatio FJor® fubjiciebant, ut Cornutus , /ftr- 
nandes , Marcgravius , P//b. Sed ad finem hujus fe- 
culi, totus orbis curiofus defiderio vegetabilium 
exoticorum infatiabili affe&us eft, unde in HOL- 
LANDIA Breynius *_) , Hermannus , Rheede , Comme- 
lini, Oldenlandus ; in ANGLIA Morifonus , Rajus , 
Ranijler , Sloane , Vernonius , Phtkenetius , Brown, Bo- 
bartus , Petiverius , Sherardus; in GALLIA Magno- 
lius , Dodartius , Tournefortius , una cum Plumiero, 
Sarraceno, Suriano & Lignoniis in Americam miflis, 
tantam vim novarum plantarum colicgerunt, ut 
cum plantis a C. Bauhino dcterminatis, certarent 
numero. Oriebatur inde nova & cumulata farrago, 
qua memoria? vis labefaftabatur & babylonica im- 
minebat confufio, ut alter alterum non inteilige- 
ret **), quae etjam confecuta fuiffet, nifi Botanici 
de Syilernate condendo, cunclisque plantis jufto 
ordine digerendis , fuilTent folliciti. 

Aedificium quidem, ex paucis materiis, que 
in promtu erant, priori feculo exftruxerat CiE- 
SALPINUS, fed folus iilud inhabitare cogebatur. 

U 2 MO- 



*) Breynius natione Germanus, uti Hermannus , fed ille 
vixit fepius in Belgio inter Florse filios, hinc totus 
quail Belga faftus, & ad profeiTionem Botanices 
Leydae vocatus fuit, cui tamen renuebat. 

**) Confer Petiverii Mafeum , in quo numerofslfimae plan- 
tge, quas ne Oedipus quidem divinaret. 



3c8 RBFORMATIO BOTANICES. 



MORISONUS ad Botanicen natus, ejusquc semu- 
lus RAJUS ad finem feculi XVII, difperfas has 
gazas colligere, in ordinem redigere, aedificiumque 
Floras exftruere e novo incepere , defumto fyfte- 
mate a Fructu, ad quod perficiendum etjam HER- 
MANNUS anxiliatrices porrexit manus. Sed ad- 
huc majori architccto, pro tanto sedificio exftruen- 
do, opus erat, quem Providentia omnia guber- 
nans, tandcm exeunte feculo XVII, in Summo 
TOURNEFORTIO progenuit: genuinam metho- 
dum hic primus a Flore in claffibus diftinguendis, 
a Fructu vero, in ordinibus dignofcendis , fumma 
fapientia adornavit. Prscipua vero, quae hic prse- 
ftitit , haec fuere. 

I. Omnes plantas, fibi notas, in ClaJJes , a figura 
Corollae defumtas, difpefcebat; ficque claffes an- 
teceftbrum, a fruclu mutuatas, miffas faciebat, 
quae fepius remoram injiciebant, dum in fub- 
fidium, floris ftruclura effet revocanda. 

II. CJafTes fuas, ordinate & diftincte in Ordines , 
fruclum fuperum aut inferum pro Fundamento 
agnofcentes (quod Calycem aut Piftillum in fru- 
ctum abire vocabat), divifit, & eo ipfo ante- 
ceiroru.n tabulas fynopticas admodum tajdiofas *) 
antiquavit, quae novis inventis Generibus mul- 
tum confufionis pariebant. 

III. Genera, pleraque bona, folidis definivit cha- 
racleribus, ex fru&ificatione defumtis, & Nomen 
Genericum nxum & proprium generi cuilibet im- 
pofuit; anteceffores autem ejus, generibus fuis 
(peflime definitis) fpecies addiderunt plurimas, 
quibus nomina concedebant, a recepto fuo no- 
mine generico alicna. 

IV. Species , connumeratis Varietatibus , fupra de- 
cem millia, generibus fuis fubjecit, eisque fy- 

no- 



*) Quales Raji fuere in Methodo plantarum. 



REFORMATIO BOTANICES. 



nonyma frlccta addidit, unde folida ejus do&ri- 
ru in Re Uerbaria elucct. 

Finis, quem inde obtinercnt Florae cultores, 
hic erat, ut monftrata iljis planta, antea non 
vifa, ex infpecla Fioris ftructura CJaflTem indaga- 
rent, feu ad quem millenarium ex decem myria- 
dibus pertineret planta quseftionis; deinde ex 
Fruciu ordinem inquirerent, feu ad quam cen- 
turiam ex myriade; tandemque ex accuratiori 
contemplatione Floris & fructus fimul Genus re- 
perirent, feu ad quam decuriam ex obtento nu- 
mero centenario reducenda efTet, concluderent. 
Res fane fumrni moment#erat, & quae memoriae 
onus fublevaret fcientirc cultoribus. 
Antea enim perJuftratio omnium aucfcorum & 
vegetabiiium Botanicis incubuerat, ar.:equam ad 
plantam quaeftionis pervenire liceret: nunc autcm 
paucos confuluhTe fufficiebat. Sic Flora: tempjurn 
furrexit fplendidillimum , quod deinde itinere ipfius 
Toumefortii in regna auftralis Europie, & tandem 
in Orientem, nec non triplici itinere Phumieri in 
Americam, ut plures, in regiones peregrinas & 
inprimis in Americam miiTos, frientio prajteream, 
clarius magniticentiusque augebatur. 

Omnes pofhea , vera notitia Scientias praediti, 
ad fyftema hoc augendum & illuftrandum , pro ra- 
ta parte contulerunt. 

BOERHAAVJUS, licet in claffificatione.yiafn 
Hermanni antecejforis fui fequerctur, tamen re ipfa 
& praxi generica fyfter?ati Tournefortiano fe ad- 
di&ifTimurn fuifie manifeftc teftatur. 

JUSS13SUM , D'1/narchim, Pontederam , Miche- 
lium, Ammarium, DILLENIUM &c. ad eandem 
collineaiie metam, qtiamvis in non nullis eclectici 
videantur, ex gencribus patet. 

RIVINUS quidem propria methodo a Numero 
Petalortim ClafTes, a numero Fruflus Ordines de- 

U 3 du- 



REFORMATIO BOTANICES. 



ducens, propriam tentabat incedere viam ad cogni- 
tioncm plantarum; quum vero fe totum huic 
fcicntia? confecrare non poffct, qu*e ftudium Viri 
per inte^ram vitam fibi vindicatr, ideam quidcra 
feu fundumentum paravit, at ncc parictes, nec 
teclum addere valuit; adcoque nec genera ejus, 
debita quantitate, dcterminabantur , licct Heuche- 
rus^, Knautius, Ruppius &c. cospta complere alla- 
bofabant. 

VAILLANTIUS, fummus certe, fi quis alius, 
Botanicus, domum quafi ex integro cxftruere, 
novasque concamerationes inftituere fibi propo- 
fuerat; fed vix unum •onclave perficere fuftinuit, 
flores Compofitos comprchenfurum , priusquam 
reipublica? I3otanicorum eripiebatur ab invidis 
fatis. Hujus delineationem fyftematicam con- 
fpicere in votis fuiffct, fi modo publici eam fe- 
cifTet juris. Botanicum ejus Parifienfe ad eandem 
fuit directum, quale opus vel ipfe Boerhaavins, 
in opere pofthumo, ex fchedulis extricare non 
poterat. 

Hoc fa£to, plurcs novas plantas indies dete- 
gebant: Kampfems , Ammanus , MeJferfchmirlius,Ger- 
berus , Heinzelmannus , Buxbaumius , Rumphius, Mar- 
tynius , Millerus , Houfionus, ut taceam Mufcos a 
JJillenio, Gramina & plantas Alpinas a Scheuchzero 
& aliis, propofitas. 

Cum IrcEC Epocha Syftematica hoc Palatium 
fibi profpere feliciterque sedificafi^t, varii Bota- 
nici, magiftros fefe jactitnntes antequam tyroci- 
nia depofuifTent, ad opus emendandum profilue- 
runt, cui tamen plus detrimciti, quam emolu- 
menti adtulerunt; natura enim repugnante genera 
hi multiplicarunt, adeo ut tot facile genera eva- 
derent, quot fpecies, nam florem regu!arem & ir- 
regularem , monopetalum & polypetalum, capfu- 
iam & baccam , fub eodem genere confiftere pofte 

nega- 



REFORMATIO BOTANICES. 



negabant, immo, rclationem maris monopetali & 
fcmins pentapetalae ad idcm genus *) impugnare 
haud erubefcebant; tandem eo pcrveniebatur , ut 
quum anteceiToribus , characleres ex petalis & 
fruclu folum ftruentibus, alicubi habitum adjicera 
recefllim fuerit, hi, ad notas characlcrifticas fuf- 
ficientes fibi obtinendas, genera naturalia, ob fo- 
lam Foliorum differentiam & diffimilitudinem, non 
raro dilacenire occipiebant, quafi leges fytlematis 
pro lubitu affumtce, naturae praevalerent, & genera 
non naturae, fed arbitrii forent opera; augeba- 
tur rei perplexitas , dum infuper fuis generi- 
bus imponebant nomina frivola, peregrina, con- 
farcinata, bybrida & torta , ut inclinaffcnt omnia 
in barbariem maximam , nifi medicina huic inven- 
ta fuilfet malo. 

§. III. 

EPOCHA REFORMA TJONIS. 

* N. D. Prcsfes reformationis opus fufcepit 1735, 

qui a teneris annis, ingenerato amore plantarum 

haric complexus efi: fcientiam, & in omnes late- 

bras hujus fcientiae absque manuduclore penetrare 

coactus fuit, hinc moleftias omncs in plantis ex- 

tricandis non potuit non experiri, quid defidera- 

retur aut quid obfcurum etfet facile perfpexit, 

ideoque cum manum operi admoveret, fcrupulos, 

quantum licuit, removcrc annifus effc plurimos. 

Sunt, qui reformaticnem hanc, pnecipue in nova 

methodo fexuali pofitam contendant; quam ob 

U 4 rem 
. j ___________ 

*) Ponied. antkol.303. de Carica mare monopetala & fe- 
mina penraprala agens, rotundo ore afierit, quod ft 
vtrum troditur , has arbores degeueres ejfe oflendit, 
& utramque feorfum cjfe coUocandam , tieque] emm ulla 
ratione, planta flores monopetalos gignens, cum ea, 
in quo flores polypetali tiafcv.ntur , conjungi potefl. Si 
vero vidiffet Jatrophas, obfervaffet ejusmodi differeij- 
tes [lorss in eadeai planta. 



3 i2 REFORMATIO BOTANJCES. 

rem non alienum eric, quid hac Reformatione < 
prsftitum fit, ante oculos ponere, ex quo dein- 
de, quantum res Botanica hujus a;vi a veterum 
diftet, colligi poteft. Reformatio autem in fe- 
quentibus confiflit. 

I. PARTES PLANTARUM haud fatis indagata? 
erant, in has igitur follicitius inquifivit & de- 
fectum implevit. 

Stipula adeo parum erant obfervatae, ut nunc 
primum obtinerent nomina. 

PEDICULUS antecefforum , in duas partes 
diverlas, in Petiolum & Pedunculum, eft divifus, 
quem a Scapo feparabat, ut Frondem a folio; ne 
dicam , quod Bracteas , Tbyrfum, Corymbum, alias- 
quc partes introduxerit. 

CALTX in diverfas fpecies, ut in Periantbium, 
Jnvolucrwn , Clumam, Amentum, Spatham, Calyptram 
& Volvam abiit. 

Organa mellea, quibus faepiflime petala m- 
flruuntur, Neclaria dicla, & ambo Corolla nomine 
infignita funt. 

STAMINA , novis nominibus, in Filamentum 
& Antberam, diflinxit. 

PISTILLUM in tres partes divifit, quarum 
fuperior Stigma, inferior Germen, media vero Styli 
iiomen retinuit, eliminato Tubae feu Vaginae no- 
mine. 

PERICARPIUM dicebatur antiquiorum Fru- 
&us , pars fcilicet illa, quae femina includit. 

Diftinctionem determinavit inter Siliquam, Le- 
gtimen, Pomum, Baccam & Drupam, quae antea 
Fruclu carnofo aut fucculento innotuerant. 

In Semine fa?pe obfervavit tegumentum quod- 
dam fpeciale , quod Arillus dicebatur. 

Veterum Placenta vel bafis floris compofiti, 
pomen Receptaculi communis fibi nunc vindicavit, 

quod 



REFORMATIO BOTANICES. 313 

quod in Umbellam aliarum & in Cymam aliariim di- 
vifum eft *). 

II. TERMINI ARTIS apud auftores partim in- 
fufficientes, partim promifcue fumti erant: ita- 
que eos, qui deerant, addere, &omnes ita defi- 
nire e re erat, ne huc illucque varie diftrahe- 
rentur. Ad hunc finem obtinendum, primas 
Jineas Syflematis foliorum in Horto Cliffort, duxit, 
in Philof. Botanica**) auxit, & in Syfl. A T at .,***) 
adhuc completiores reddMit, ubi termini etjam 
ad alias partes plantarum extendebantur. 

III. SEXUS plantarum xque pulchre a Vaillan- 
tio determinatus , ac mifere fuit aPontedera jra- 
pugnatus, hic etjam accuratius expendebatur , 
velut nucleus totius fioris, cui etjam Syftema 
fexuale fuit fuperftru&um. Hoc vero opus fuit 
infiniti fere iaboris, nam non tantum Genera 
Cngula, verum etjam fingula? Species erant 
examinandae ad Stamina & Piftilla, antea adeo 
contemta & nihili aeftimata, ut pro partibus 
excrementitiis haberentur. Hoc facinus utut 
varii primum nimiam fubtilitatem fapere judi- 
cabant, nec naturam in his minutiffimis parti- 
bus conformem & cor.ftantem augurabantur , 
attamen nunc nullus exftat Botanicus, qui unius 
quidem generis chara&erem certum formare po- 
teft, nili tam accuratam habuerit ftaminum & 

U 5 piftii- 



*) Vide Philof. Bot. cap.3 & 4. 

Nova auftoris vocabula erant NetYarium, Stigma, Ger- 
men, Drupa, Braclea, Scapus, Arillus, Cyma, Sti- 
pula. Minus ufitata Filamentum, Anthera, Stylus, 
Pericarpium, Perianthium , Spatha. Diftin&a vero 
antea fynonyma Petiolus & Peduncitlus , Siiiqua & 
Legumen. 

**) pag- 24- 
***) pag. 828. 



314 REFORMATIO BOTANICES. 



piflillorum ideam, quam unquam fru&us aut 
corollaj *). 

IV. CHARACTERES GENERICI antea ita erant 
conftru&i , ut vix generibus cognitis dignofcen- 
dis fufficerent, quam ob cauflam, deteclo novo 
quodam gcnere, mutandi erant vicinorum genc- 
rum chara&eres , prEeterquam quod in qualibet 
methodo diflimiles eflcnt. Chara&cres igitur 
perpetuos indagare, hoc opus erat, hic labor; 
& quia omnes Bot^nici folide eruditi, Funda- 
mentum Fructificationis , atque adeo partcm 
quandam fru&ificationjs pro Fundarncnto agno- 
fccre dcbert, e novo confefti funt omnes cha- 
rafteres a Numero, Figura, Situ & Proportione 
omnium Fruftificationis partium, adeo conftan- 
tcs, ut omnibus methodis vel jam adoptatis vel 
pofr.rnodum eligendis infervire queant **). 

V. SPECIES, non tantum gencribus fuis flib- 
je£tic funt, verum etjam ut diftinguerentur a fe 
invicem, omnibus ac fingulis novai adjeft^e Dijfe- 
rentia, anteceftbrum nominibus fpecificis omni- 
bus rejeclis. Nam id agebatur, ut adfumtis in 
differentiam notis certillimis , a congencribus 
fpecies quaeftionis, ea quae fieri poflet brevitate, 
fed fuiTicienter tamen, dignofceretur , ne ad 
quamvis fpeciem, auctorum defcriptioncs & 
figura3, non raro infufficientes, evolvcre opus 
eflet***). 

VI. VARIETATES idem jus cum fuis fpecie- 
bus quondam poffederant, a quibus folum pro- 
.prietatibus accidentalibus diffcrebant, nunc igi- 

tur 



*) Confer. Philof. Bot. c. 5. Amxnit. Acad. I. p. 325. 

Syjl. Nat.2. p. 837. 
**) Vide Gf.ner. Plantar. 
***) Vide Species Plantar. 



REFORMATIO BOTANICES. 



315 



tur profcriptaj fpecicbus adjeclae funt, unde nu- 
merus fpecierum dimidio faclus minor. 

VII. LOCA NATALIA, de quibus altum fuit 
filentium apud plerosque, nifi in nomine fpe- 
cifico plantarum adjeela, diligentius inverbgari 
cccpere & fpeciebus fubjici. Hifce dein Fun- 
damentum Culturae plantarum inaidifkabatur , 
pra3ter illud commodum, quod planta qmelibet 
qusefita, per femen aut fpecimen, e loco natali 
facile obtineretur. 

VIII. DESCRIPTIONES PLANTARUM hucus- 
que ftiio oratorio, vel pompofis verbis con- 
fecta3, totas paginas implebant; jam vero ultra 
fubftantiva ex nominibus partium, & adje&iva 
ex vocabulis terminorum, fc cxtendere prohi- 
bentur, omnibus verbis inanibus exclufis, ut 
quot verba, tot pondera evaderent *). 

IX. NOMINA TRIVTALIA tandem 1755. pri- 
mum acceflerunt, quae mirum in modum fcien- 
tiam facilitabant, & bifce piftillum quail additum 
cft campanae; cognitis enim his, unaquaeque 
planta aque commode nominari potelt ac pro- 
poni. Antea autem ; ad qtiamlibet plantam deter- 
minandam, rccitanda erat tota differentia, maxi- 
mo cum memorias, linguce & pennse ncgotio **). 

X. ORDINES NATURALES depromebantur , 
eisque fua adfignabantur Genera, quotqnot obti- 
neri poterant, etfi multa forte fecula requiran- 
tur, priusquam pcrfecle naturalis methodus erua- 
tur. Interim hi Ordines, tanquam fpeculum 
omnium methodorum in affinitatibus, & ut lapis 
Jydius in viribus plantarum dijudicandis , adhi- 
beri pofTunt ***). 

XI. In 



*) Confer Delin, Plant. in Syft. 2. p. 82S. 
**) Vide Species Plant. & Syjl. Nat. Tom. 2. 
***) Vide hovum fragment. in Phil. Bot. p. 2?. 



3i(5 REFORMATIO BOTANICES. 



XI. In Ufum Plantarum, tam Oeconomicum quam 
Medicum, curarius inquircre coeptum eft. Ad 
Oeconomicum Rajus fere folus inter Botanicos 
attendcrat, jam vero obfervationibus & itineri- 
bus N. D, Praefidis, multum crevit. Medicus 
autem, feu materia Medica, clariori nunc fplen- 
derc cocpit lumine, fundamentis firmis fuper- 
ftrucla, dum Sapor & Odor , una cum Ordinibns 
naturalibus, in fundamentum aflumta funt. 

XII. Tandem ad PROPRIETATES PLANTA- 
RUM eft perventum, quae fubjefta funt peni- 
tiori disquifitioni. Exempla in Gemmationes , 
Metamorpbofin , Prolepfin, Sponfalia, Somnutn, & 
Vernationem Plantarum, Calendaria & Horologia 
Flora nos ducunt, paflimque in Oeconomiam & 
Politiam Naturte, ubi Pan & Pandora per viridan- 
tia Florse prata pecora fua agunt & pafcunt; 
quamvis haec quafi oftia referata videantur, 
per qure in pofterum Botanici ad immenfa na- 
turae Theatra intrent, dum praefens aetas adhuc 
in literis & elcmentis Botanicis hseret. Primum 
enim eft, fibi tam familiares reddere plantas, 
ut nomine, omnibus perfpicuo, fpeciem quam- 
cunque primo intuitu dignofcere queamus, & 
profeclo, in tanta confufione & mixtura rerum 
naturalium, quce fe fiftunt nobis in hoc globo 
terraqueo, primo intuitu quamcunque plantam 
oblatam , licet antea non vifam , nomine per 
totum orbem terrarum intelligibili, nominare, 
naturamque ejus ex Fruclificatione cognofcere, 
& deinde ad omnia quae unquam de illa bene- 
ficio feculi innotuere, auxilio Synonymise per- 
venire, res non levis cenfenda eft, quam certe 
veterum nullus poflibiiem judicaflet *). 

Ad 



*) Vide de his Amoemt. Acad. variis in locis. 



REFORMATIO BOTANICES. 317 



Ad inccptam hanc Reformationem promo- 
vendam & augendam, mittebantur DISCIPULI in 
omnes partes terrarum. Nam profecli funt 

TERNSTROEM in Afiam & Indiam Orienta- 
lem, fed fub itinere ad Poulicandor moritur 1745. 

KALMIUS in Penfylvaniam e? Canadam 1747 , 
; qui per tres annos magnum collegit thefaurum, 
jquem cum Dom. Praefide communicavit. 
; MONTINUS in Lapponiam Lulenfem 1749, fed 
perpauca fpicilegia, poft praefentiam D- Fraefidis 
1 ibi 1732, adfequutus eft. 

HASSELQUIST in JEgyptum £? Palaftinam 
S1749, magnam copiam vegetabilium quidem con- 
iquifivit, Phthifi autem, qua ante iter contamina- 
tus erat, confeclo fere itinere, mortuus eft. The- 
fauri ejus in poteftatem Sereniflimaj Regina? vene- 
runt, & cum orbe erudito communicati funt. 

TORE'N in Malabariam &? Suratte 1750, pau- 
ca quaedam fecum retulit. 

OSBECK in Chinam &? Javam 1750, omnia 
quae ei fub itinere obvia fuerunt, magno ftudio 
& attentione congeflit, & cum Botanicis commu- 
nicavit. 

LOEFLING in Hifpaniam 1751 mifliis, ubi 
Botanicus Regis Hifpaniae plurimas etjam mini- 
mas, fed rarilfimas inveftigavit plantas. Tandem 
Americam meridionalem petiit, omnis natur3e ibbo- 
lis, in regionibus americanis imperio Hifpanico 
fubje&is, detegendae caufla, & quidem cum prae- 
fidiis & fubfidiis illis in terris, ubi nulli aditus 
patet; fed intra fpatium anni praecoci fato fur- 
reptus eft. Nullus facile erat huic anteferendus, 
vel amore plantarum, vel folida eruditione Bota- 
nica, ut taceam, quod nulli fimilis occafio con- 
cefla fuit; quare obitum ejus maximopere nos do- 
lere oportet. 

KiEH- 



3i8 REFORMATIO BOTANICKS. 



K/EHLER 1752 in Italiam, imprimis operam 
clafll vermium impendit. 

ROLANDER in Surinamum & Infulam Euftatbii 
1755 5 plurima legit, fqd fua nondum commu- 
nicavit. 

SOLANDER Alpts Pithoenfes 1751, a nullo 
Botanico antca calcatas, fcdulo pcrquifivit, re- 
perta communicavit, & 1760 in Angliam folvit. 

MARTINUS in Spitzbergam 1758, ubi Neptu- 
num Flora benigniorem olfcndit, plusque ab illo 
quam ab bac retulit. 

FALK in Gottlandiam 1759, ubi antea D. Ber- 
gius 1752, varla ad regnum animale & vegetabile 
pertinentia communicavit. 

ALSTROEMER per Hifpaniam, Italiam & 
Galliam , plura vegetabilia in partibus Europaj 
Auftralioris egregie indagavit, ubi etjamnum ver- 
fatur. 

Tot difcipuli prasilantiflimi, pro rata parte, 
cumulurn tam Florse, quam Fauna? regnis addi- 
derunt, & hanc Reformationem fuffulferunt. 

BOTANICI dein Europae dariffimi, effeclus 
& utilitatis ejusmodi Reformationis haud ignari, 
eandcm Reformationis inierunt focietatem, & quis- 
que pro rata parte fymbola fua contribuit. Ulis, 
qui omni ex parte cum Reformatore convenerunt, 
merito annumerari poffunt 

GORTER in Fiora Ingrica & Geldrica. 

LEYSER in Ftora Haienfi. 

KRAMER in Flora Aujlriaca. 

JACQUIN in Flora Findobonetifi. 

MEESE in Flora Frifica. 

HILL in Flora Britannica. 

HUDSON in Flora Anglica. 

DALIBARD in Flora Parifienfi. 

GOUAN in Flora Monfpelienfu 

KALM in Itinere Americano. 

COL- 



REFORMATIO BOTANICES. 



319. 



COLDEN in Flora Noveboraccnfi. 

BROWNE in Flora Jamaicenfi. 

GRONOVIUS in Flora Virginica. 

JACQUIN in Hifi. Flantar. Americanarum. 

OSBECK in Itinere Indice Orientalis. 
Praeter hos etjam fequentes : 

MILLERUS in Diclionario Hortulanoriim. 

ROYENUS in Horto Leidenfi. 

SAUVAGESIUS in Flora Monfpelienfi. 
Ut taceam Gerardum, Monnierum , Guettardum, Al- 
lioniwn , Seguierum , Gmelium &c 

HALLERUS circa annum 1735, plantas ra- 
riores in Alpibus Helveticis & adjacentibus regio- 
nibus habitantes iriveftigare, methodo propria, 
accuratioribus generibus, facile omnes pulcherri- 
mis obfervationibus & locis natalibus illuitratas 
determinare caepit. 

Induitria & ftudio tot virorum, formam mu- 
tavit fcientia, novaque vefte induta eft, & per 
omnia ante Reformationem fibi diflimilis evafit. 
Adfumtis Gencribus naturalibus, Specierum dif- 
fercntiis earumque nominibus Genericis & Tri- 
vialibus^ hodie seque facile, cujusdam Floram, 
hac methodo elaboratam pervolvimus, ac librum 
quemcumque alium, nota lingua confcriptum. 
Olim vero dum quivis auctor, propriis vel ar- 
bitrariis Synonymis plantas determinabat, vix in- 
tra fpatium dimidii anni ejusmodi Flora extricari 
potuit, priusquam tot tamque varios auclores 
evolvcrit Lector Botanicus, quot idem au£tor 
aliegaverat. Si Botanici adhuc eodem modo con- 
tinuant in determinando novas obfcurasque plan- 
tas cum earum Generibus fixis, Differentiis & 
nominibus Trjvialibus, fperare licet, fore, ut plu- 
rimae planta; brevi, lumine defiderato radient, 
quo fafto, cultorcs fcientiae ad contemplationem 
Oeconomise Divinse & Ufus inde generi humano 

redun- 



3'2o REFORMATIO BOTANICKS. 

redundantes, omnes vires intendant & fcientiae ve- 
rum fructum guftent. 

§. IV. 

Futuris Botanicis refervata funtplurima, quae 
vix fummis labris etjamnum guftarunt Botanici, 
quibus rite dete&is plantis, operam fuam confe- 
rant; ejusmodi funt: 

I. Loci longitudo & latitudo plantarum , colligen- 
da e Floris editis & edendis, eadem methodo 
confettis. 

II. Stationes plantarum iriquirendae & fingulis fpe- 
ciebus adjicienda.' , pro fundamento cultura? a). 

III. Duratioms plantarum in Semine, Gemmatio- 
ne, Radice, Caule, Foliis, Florefcentia , Fru- 
ttificatione obfervanda?. 

IV. Gemmce caulis non tantum, fed etjam radi- 
cum defcribenda?Z?J>. 

V. Prolepfis plantarum, ulterius extendenda per 
earum metamorphofin. 

VI. Foliatio, qualis cuique plantae c). 

VII. Mftivatio florum facile omniurn , qua confta- 
bit Corollte complicatio ante expanlionem floris. 

VIII. Habitus plantarum d). 

IX. Vernationes omnium prout in diff. 46.» 

X. Calendarium Flora? pro variis regionibus, ut 
inde conftet climatum differentiaej. 

XI. Horologium Floraj inceptum, continuandum 
in pluribus. 

XII. Somnus in aliis plurimis plantis obfervan- 

dus /;. 

XIII. Specierum parentes & Hybridarum, opus 
plurium feculorum g). 

XIV. Oualitates & inde Vires eruendse b ). 

2* XV. 

a) Amoenit. Acad. Diff. 54. b) Diff. 24. c) Diff. 105. 

d) Philof. Bot. 163. Goiian monfpel. Guett. ftamp, 

e) Diff. 46. f) Diff. 64. g) DiiT. 32, 17, h) Diff. 51, 
2P> 3& 86, 17. 



REFORMATIO BOTANICES. 321 



XV. Pan etjam in aliis regionibus a). 

XVI. Pandora itidem, prout in d fflT. 43 , 45. 

XVII. Ufus Oeconomicus variis populis b). 

XVIII. Qrdines naturalcs c). 

XIX. Defcriptiones plantarum novae facile omnium, 
ad delin. Plantae conficiendae. 

XX. Oeconomia & Politia naturae ubique obfervanda. 

CONCLUSIO. 

Sic calamitas publica Rei Herbariae necefla- 
riam induxit totius Botanices Reformationem, qiiae 
fymptomatibus inprimis fcquentibus laborabat: 

VARIETATES ■& SPECIES ita libi invicem 
commixtae erant, ut fpecies a varietatibus digno- 
fci nequirent. Ex hifce varietatibus quotidiana 
multiplicatio fpecierum pendebat, quae fe, ut con- 
tagium, infinite propagavit. 

SPECIERUM DIFFERENTLE, loco, mngni- 
tudinc, colore aliisque notis accidentalibus Hepius 
innitebantur ; quare nec refpondebant votis in ju- 
dicandis fpeciebus, & tandem in tantam longitu- 
dinem excreverant, ut potius defcriptioncs , quam 
nomina referrent. 

GENERA falfa & Iacerata quotidie multipli- 
cabantur novis auttoribus & novis methodis, dura 
fingula in variis methodis, varia etjam induebant 
nomina. 

NOMINA demum generica in fe erronea erant, 
quoad maximam partem; barbara & indica civita- 
te donabantur, aut rerum alienarum nomina re- 
cipiebantur pro plantis, adeo ut, utrum avem an 
plantam vel pifcem indigitarent, incertum efTet; 
immo, in imponendo novis generibus propria no- 
mina, fle£tcbant terminationem antiquorum nomi- 
num, ut nec ratio, nec memoria fufficeret. 

CLAS- 



a) Diff. 25. V) X>iff. 73. c) Philof. Bot. 27. 
Totn. VI. X 



322 REFORMATIO BOTANICES. 



CLASSES & ORDINES enunciabantnr dcfi- 
nitionibus, deftituti propriis nomenclaturis. 

DESCRIPTIONES PLANTARUM in infini- 
tum extendebantur diffufo dicendi genere, verbis- 
que inanibus. 

Opus hoc Reformationis N. D. Praefes in Fun~ 
damentis Botanicis inchoavit, explicavit in Bibliotbe- 
ca, ClaJJibus, Critica & Pbilofophia Botanica, cujus- 
que praxin tandem in Syfiemate Naiurce , Generibus 
£f Spcciebus plantarum dedit. 

Effe&us hujus Reformationis fuerunt itaque 
fequentes: 

I. Clajfes csP Ordines fua nafti funt nomina. 

II. Ordines Naturales inveftigati & Vires planta- 
rum fundatce funt. 

III. Genera, qua; antiquiores impofuerunt, ad di- 
midio minorem numerum redufta funt, fed aufta 
duplo pluribus novis deteclis. 

IV. Charatteres Generici fixi & immutabiles fafli 
notis fufficientioribus. 

V. Species ad genera relata?, non modo certio- 
res, fed etjam ftupendo numero plures exotica?, 
quae antea vagas, nec determinata; erant. 

VI. Dijferentice omni fpeciei adjedse, ut certitn- 
dinem fpeciei, fine evolutione au&orum, acqui- 
rere liceat. 

VII. Varietates abrogatae vel fpeciebus fuis fub- 
jcclaj funt. 

VIII. Nomina Trivialia cuicunque fpeciei impofi- 
ta, unde & fpecies fua primum obtinuere no- 
mina. 

IX. Loca Natalia plurimis plantis adfignata. 

X. Termini artis definiti & ftabiliti funt. 

XI. Defcriptiones compendiofiores, fed perfectio- 
res conftruere inceptum eft, cum exulare de- 

" beant pleraeque veterum. 

XII. Partes plantarum omnes inveftigatae & in 
ufum receptae. Janua 



REFORMATIO BOTANICES. 323 

jfanuce denique plures apertae futuris Botani- 
cis, quibus patet aditus ad naturam plantarum in- 
teriorem. 

Summa: Reformatione hac obtinuimus, ut 
ipfa planta proprium fuum nomen Botanico dicat, 
nomenque Botanicum ad omnia, qua? de ea inno- 
tuere aucloribus, beneficio feculi, ableget. 

H^ec omnia, quas fub Reformatione enume- 
ravimus, fi Tibi M. L. profcribere placuerit, 
ftatum Botanices ante Reformationem habebis, 
at, fi fuerint reddita, videbis omnia, 
quce Reformatione hac prse- 
ftita funt. 




CXVIIL 




CXVIIL 



PROLEPSIS 
PLANTARUM 

QUAM 

PR.ESIDE 

D. D. Car. LlNN^O 

Propofuit 

HINRICUS ULLMARK, 

Vermelandus. 

Upfalia 1760. Decembr. 22. 

Soboles PR/ESENTIS anni Foliafunt ; INSEOUEN- 
TIS BraSUa , TER TII Periantbium ; OUJRTI Pe- 
tala; OU l N TI Stamina ; Jlaminibusque exhaufiis Piflil- 
lum. Palent hac : per fe ex Ornithogalis ; Luxurianti- 
bus ; Proliferis ; Pienis & Carduis. 

Syft. nat. 2. p. 826. n. 10. 

§• I. 

Nemo facile dubitaverit, quin plantarum na- 
tura, quam animalium, multo fit fimpli- 
cior; adeoque mirum non eft, fi in illius 
fcientise adyta penetrare difficile fit. Malpighius 
& Grewius , per Anatomiam , fibi viam eo parare 
tentarunt; Ilales & alii per Phyfiologiam. Ter- 

tiam 



PROLEPSIS PLANTARUM. 325 



tiam vero ingredi viam mihi propofui, ductum fe- 
cuturus §. X. inSyft. Nat.pag.S26, ut alii, quibus 
haec via infueta efc, cam finc errore fcqui poOint. 
Antequam rem ipfam aggrediar, monuilTe juvabit, 
Plantas I:mo vivere; II:do Earum vitarn in fub- 
ftantia medullari confiftere; IILtio Ramum ita- 
que ultimum, cujus medulla aliquo modo laeda- 
tur, illico extingui: confirmat hoc Ramulus Pi- 
ni fylveftris, a Dermefte piniperda exefus. IV:to 
Hanc fijbftantiam medullarem effe divifibilem & 
multiplicabilem in infinitum, ceteris paribus; ra- 
mus enim Saiicis in terra defixus, fuccrefcit in 
arborem vaftrc magnitudinis ; quernadmodum etiam 
inde fuccifi ramuli, fi pari modo terras inferan- 
tur, in arbores excrefcunt, & fic porro in infi- 
nitum. V:to Nec alimentum fibi ipfi com- 
parare pofTe medullarem fubftantiam e radice; 
fcepe cnim inferior medulia liqucfcit & in trun- 
co evanefcit, quare etiam frequenter cavas Quer- 
cus videmus quotannis vivere, foliis virefcere & 
novos protrudere ramulos, nulla licet medullarfs 
fubftantia in trunco inani effe poflit. Vl:to Sed 
medullarem fubflantiam fuum e cortice habere 
nutrimentum; quapropter , cum tenuis tantum 
circularis ambitus in Pinu decorticatur , fupra 
annulum tota perit arbor. Vlltmo Corticalem 
fubftantiam extrinfecus ex Epidermide conftare, 
deinde ex Cortice vafculofo, qui quotannis in 
latere interiori Librum deponit; qui Liber tan- 
dcm in arboribus fit fubflantia Lignea, ut in trun- 
co transverfim diffeclo, ligrri intueri liceat annu- 
los annotinos concentricos; quare etiam in de- 
truncata Quercu aut Pinu aliisque arboribus, ex 
numero annulorum conccntricorum ajtatem judi- 
care poffumus arboris. VIILvo Ubicunque fue- 
rit Ramus, ibi, li caulem longitudinaliter ape- 
riamus, fibram confpici meduJIarem, ab ipfa me- 

X 3 dulla 



326 PROLEPSIS PLANTARUM. 



clulla enatam, corticem pcnetraffe, tum pridem dum 
ramus ille in fuo fuit primordio. IX:o Ubicunque 
hic ramus excrefcit, aut, quod idem, ubicunque 
medulla pcrtranfiit, ibi, a latere corticis exterio- 
ris,folium fuccrefcere, quod ufum adfert motum 
excitando, dum in aere quafi volitat, & attrahendo 
alimentum primordio novo, dum futurus ramulus 
adhuc tener eft; illud vero fi decidit, nunquam rc* 
nafcitur Folium. 

§. II. 

Hifce obfervatis, e rc efl ultcriorem difcere 
rei hujus progrefliim; quare luculcntiflimum ex 
arbore, qiue habet gemmas, exemplum propo- 
nam. Quam primum arbores verno temporc fo- 
lia fua explicant, gcmmam in fingulis folii alis 
obfervamus. Ha?c gemma, appropinquante sefta- 
te, intumefcit, dum cx fquamis confiftere eam 
apertc videmus; Folium autumno ingruente de- 
cidit, gemma autem per totam hiemem remanet, 
& fequente vere intumefcit, folvitur, elongatur, 
qfio exficcatce fquama? exteriores defiuunt, inte- 
riorcs autem expanduntur in folia, (ad fimilitu- 
dincm alse Papilionis e puppa prodeuntis,) a fe 
invicem feparantur, mediante parvo illo ramulo 
qui elongatur, & ftatim babet unumquodque 
rovum folium in fuis a!is fuas novas gemmas 
fquamofas, quae infequente anno elongabuntur & 
ad ramulos frondofos cum fuis gemmis expanden- 
tur. Itaque dum video arborem, fuis ornatam 
foliis & intra illa fuis inftruttam gemmis; qua?- 
ritur, ex: qua materia gemma? ifta? confiftant? 
Conftant ex foliorum rudimcntis, cum fuis gem- 
mulis, & hx gemmula? eodem modo ex fuis fo- 
liolis atque gemmulis, ita ut parum habeamus 
perfipeflum, in infinitumne, aut quousque hsec 
progreffio fefe extendat? Nam ficut natura ordi- 
tur omnem vitam a minimis & fere in fluido; 

ita 



PROLEPSIS PLANTARUM. 327 

ita nec oculus quidem armatus longius penetrare 
valet. Hanc gemmarum compofitionem vix ultra 
annum fextum fe extendere, demonftrare adni- 
tar: Et fic eodem modo res fefe cum herbis, ac 
cum animali Volvice globatore, Syft. nat. pag. gro. 
habet, in quo oculo armato cernere hcet, intra 
matrem natos, nepotes, pronepotes, abnepotes, 
usque ad progeniem fextam. Arbores Indiae raro 
quidem evidentes gemmas habcnt, fed earum ta- 
men loco intra fubftantiam corticis, in ala folii, 
rudimentum futuri rami delitefcit, quod clariflime 
videmus in Ptelea & indigena FranguJa, ita ut 
non difFerant, nifi tantum gemma majore vel mi- 
nore, magis vel minus protrufa. Ubicunque fo- 
lium reperitur, ibi intra fubftantiam corticis fibra 
medullaris f. gemma pofita eft, licet faepifllme mar- 
cefcat & pereat, dum liberior aditus verfus mi- 
nimam refiftentiam fuperiorem medullae datur. E. g. 
Tulipa fimplicem habet caulem trifolium & fiorem 
fine aliquo ramo. Si flos Tulipa; abfcinderetur , 
quam primum propullulat, novus dein ramus aut 
flos ex ala folii, non aliunde, provenit. Planta; 
cauleannuo, quae gemmis carent, fuos etiam pro- 
trudunt ramos ex alis foliorum, qui in arboribus 
anno demum fequenti proveniunt; atque fic in iis 
ex omni ala rami excrefccre poflunt, fed quoniam 
flores ultimi medullse funt fines, in quos fe ad femi- 
na gignenda ftffundit, fieri poteft, ut eo usque cre- 
fcat, donec flores omnes occupaverint alas, qtio 
fafto naturah lege definet crefcere, quod in Coreopfi 
verticillata vidimus. 

§• nr. 

Speftatu dignum eft , quod fi arbufculam , qua3 
in olla antea pofita, quotannis floruit & fruclus 
protulit, deinde deponamus in uberiori terra calidi 
caldarii, proferet illa per plurcs annos multos ac 

X 4 fron- 



3*8 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



frondofos ramos, fine ullo fructu. Id quod argrj- 
mento eft, folia inde crcfcere, unde prius enati 
funt flores; quemadmodum viciffim, quod in folia 
nunc fuccrefcit, id natura ita moderantc, in flores 
rr.utatur, fi eadem arbor iterum in olla feritur, ita 
ut rndices intra ejus clauftra coerceantur, ne fe 
cfTundant; quare etiam hortulani, qui defiderant, 
tit Fragaria in hortis uberiorem edat fruftum , ca- 
pillares vere abfcindunt radices, antequam illam 
transponant , nec fpe excidunt, quin uberiores 
flores & fruftus ferat. 

§. IV. 

Soboles PRJESENTIS anni FOLIA efte patet per fe. 

Omnes plantas vivere, licet, quantum quidem 
nobis cognitum e(t, non fentiant, confefla eft ve- 
ritas*); eas enim vefci terra, eas generare, eas 
morbo laborare & eas tandem mori, videmus. 
Omnem vitam confiftere in motu , cft Pbyfiologorwn axio- 
tna, quem in finem, fcilicet ut motus multiplicetur , 
Mammalia pedes, Aves alas, Pifces pinnas &c. 
accepcrunt; fed Plantis, quarum ora five radices 
in terra defixa funt, unde continue inftar Hirudi- 
num fugunt alimentum, pro motus organis funt 
folia, qua? femper agitantur inquieto motante acre, 
in eo quafi quotidie volitant, & quo crebrius & ve- 
hementius a vento moventur, eo firmiores eva- 
dunt herbae , haud ferme aliter ac animalia majore 
motu firmantur & robuftiora fiunt; quare etiam 
Planta? Alpinae, quas affidui; ventorum agitationi 
exponuntur, &, qua? ad Caput bona? fpei crefcunt, 
nbi frequentes turbiner terram verrunt, aliis multo 
flrmiores rigidioresque funt. Contra ea vero Plan- 
tne Nemorofie , qux fuis teguntur nemoribus, Palu- 
ftrcs aut Aquaticae, & aphylli Fungi, qui nullum 

habent 

.*) Amoenit. Acad. Tom. L pag. 333. 



PROLEPSIS PLANTARUM. 329 

habent motum externum, funt fragiliffimi, brevio- 
ris sevi, nifi arborum truncis adfixi fuerint & fic 
earum mo.tu praeparatum fuccum participaverint. 
Raro itaque alias plantas aphyllas obfervamus, 
quam folummodo Plantas Parafiticas, quae aliunde 
ia quod ipfis deeft accipiunt. Palam etiam eft 
plantas hyeme frondibus deftitutas non crefccre, 
fed fopore quafi fepultas aut inftar urfi hybernantis 
immutahilcs ftare. 

Dum verno tempore, propiori calcfcentes 
Phocbo , quafi revivifcunt, proveniunt nova folia 
& recentia motus organa, quibus reficiuntur & 
crefcere pergunt: Liber addit arboribus novum 
annulum annotinum, plantae fuam peragunt aefta- 
tem in perpetuo motu; haec folia motus organuni 
in plantis funt, quae tantum ad earum conferunt 
vitam & alimentum , ut eis carerc vix pofiint. 
Arbores more herbarum crefcere videmus, ita ut 
cx earum gemmis mollis excrefcat caulis, qui fua 
habet folia, & hunc caulem fuis inftrnftum foliis, 
quafi plantam 'annuam , confiderare debcmus, Jicet 
Liber arbores poftea interne veftiat & novum effi- 
ciat annulum annotinum , priori exficcato , in fub- 
ltantiam mutato ligneam, meritoque tunc pro offe 
habendo: Sed fic tamen eft ipfa herba, qua exte- 
rius latus & folia, planta annua*}, etiam in femper 
virentibus, quae folia fxpius tres annos retinent. 
Sic fuftentatur planta, dum radices e terra fugunt 
lbbtiliffirnam tin&uram humofo - aquofam , dumque 
calor hunc herbarum fuccum furfum per earum 
vafa, minimam verfus refiftentiam , impellit, ita 
tit hic fuccus regredi nequeat, & dum ventus de- 
nique earum agitat folia, ut applicatio fucci nu- 
tritii eo melius fiat. Accidit quidem interdum, ut 
infe&a folia plantarum arrodant, unde fit, ut plan- 
* X 5 tas 

*) Syft. Nat. Tora.II. pag.825. 



330 PROLEPSIS PLANTARUM. 

t-E infirmiorcs foepe moriantur, nifi earum radices 
nova poflint explicare folia; quando autcm id con- 
tingit in arboribus , qua2 hujusmodi injuriaj tole- 
rantiores funt, quod ventus earum paniculas mo- 
\ T eat quatiatque , coguntur fa?piiiime gcmrnre, quse 
fequenti anno folia prolaturi erant, fua anticipare 
folia, idque eft, ea feffcinanter proferrc, ut planta 
non fit fmc motus orgariis; nunquam cnim folium, 
quod femcl laceratum fuit aut decidit, rccrefcit. 
Berberis vulgaris hac in re naturali & infigni no- 
bis erit exemplo. Haec deberet folia proferre al» 
terna, quod perfpicue, dum planta primo vere 
fuos protrudit furculos , videmus; habet etiam illa, 
inftar aliarum arborum, in alis foliorum fuas gem- 
mas aut rudimenta futuri anni plantrc; fcd hic ac- 
cidit, ut petiolus foiiiferus in fpinam coar&etur, 
&ejusbafis, quv mollem habet denticuium, utrin- 
que induretur & evadat major ad fpinas laterales, 
ut fic conjunflim fiat fpina trifida; atque adeo gem- 
ma futuri anni cogitur ftatim hoc anno fe aperire 
& vera gignere folia, quare etiarn prima folia, 
qua3 tum prodeunt, duo oppofita evadunt & late- 
ralia, deinde alternatim , intra fpinam pofita, quod 
rarum eft exemplum, in nulla alia planta a me 
vifum, 

§. V. 

Soboles INSEQUENTIS anni BRACTEAS ejfe 
patet ex Ornitbogalis. 

Antea diximus, omnem gemmam confiftere 
ex rudimentis foliorum , quas in fuis alis fuas ha- 
bent gemmas & hce fuas , has tandem explicatas 
mutari in folia & interdum in flores. Sed vero 
fimul conftat, flores in folia converti, ubicunque 
luxuriofum fuppetierit plantae alimentum, atque 
ideo fequitur ut confideremus, qualis hic fit pro- 
ceftlis. Notum eft, Salicis frucfcificatiooem efle 

amen- 



PROLEPSIS PLANTARUM. 331 



amentum , quod fpica conftat, cujus fquamre, ca- 
lyces, brafteas aut folia floralia funt parva & 
foliorum ftru&urae diffimilia evadunt. Si in his 
amentis infe&a mature interiores partes fru&ifi- 
cationis confumerent, excrefctmt hre fquamae in 
folia floralia, confuetis foliis fimilia , unde Rofa 
fic dicta Salicina evadit. In Pinu Jhiete, quando 
purpurei ejus flores feminei proveniunt, li tunc 
ejus piftilla deftruantur , fiunt purpureae fqua- 
mas virides, anguftiores, & naturam faciemque fo- 
liorum affumunt, quod luculentiffimo eft indicio, 
has fquamas in fuo primordio foliis gignendis fu- 
ifTe deftinatas, fed a fruftificatione in fquamas 
dilatatas & coloratas ftrobili permutatas efle. PJu- 
rimas etiam plantas videmus fuis gaudere bra- 
fteis aut involucris, ficut racemum Padi, Fu- 
mariam bulbofam, Umbellatas, & ut verbo di- 
cam, maximam plantarum partcm; Et licet non-« 
nullae earum racemos aut corymbos proferant, 
fine talibus manifeftis bracleis , ut plurima; Te- 
trad} T namifta? , inde tamen nihil aliud conclude- 
re poffumus, quam brafteas aut contabuiffe, aut 
non fatis fefe explicuiffe, quum adhuc in fuo pri- 
mordio minimo effent. Si in racemis aut corym- 
bis maturc flofculi deftruantur , bracleas poftea vi- 
dcmus naturam affumere foliorum, atque hoc ipfo 
indicare ejusdem fe cum foliis effe originis, eo 
tamen difcrimine, quod bra&eae fint folia ex po- 
ftcriori progenie, ita ut, dum gemma tempore 
verno foJiis fe in furculum explicat, fint braclea; 
nihil aliud quam talia folia, quae gcmmam con- 
flituerent & in fcquenti anno in folia mutaren- 
tur; femper enim ubi flos ex ala folii provenit,- 
inde rariffime provenit primordium rami, fed fre- 
qucntifiime ex foliorum inferiorum alis non flores, 
fed tantum rami excrefcunt. Has itaque bracle- 
as in Pado, Ribe & Phytolacca vera effe folia, 

affir- 



332 PROLEPSIS PLANTARUM. 



affirmate dicerc pofTumus. Oniitbogali & Hyncinthi 
fpecies exemplum hujus rei luculentiflimum prai- 
bent. Bulbi & Gcmmae hybernacula funt plantai, 
ea d iflinClione , quod Bulbi bafes foliormn praterita 
planta fint, Gemma -autem rudimenta foliorum futura 
planta. Ubi Bulbus crefcit, fiunt foliorum bafes 
perfiflcntcs , & nova folia excrefcunt intra prio- 
rum bafes. Intra haec podcriora folia latet gem- 
ma aut rudimentum futura? plantae, haud aliter 
ac gemma in alis foliorum arborum. Hac gem- 
ma conftat rudimentis foliorum futuri anni, quae 
adhuc parva funt, & in fuis alis, perin.de ac de 
arboribus dietum eft, rudimenta novas plantae con- 
ftituunt. Quod fi contingat, ut ha?c planta fe in 
fiorem mutet, fit ut gemma, qurc inftanti anno 
folia gigneret, hoc anno in fcapum elongetur: 
Unde accidit ut rudimcnta foliorum gemmalia maxi- 
jnam fui alimenti partem amittant, quod fuccus 
furfum ad fructificationem trahatur, quare folia 
parva evadunt, aliamque accipiunt ftructuram & 
facile marcefcunt, quse tum a Botanicis Brncleae 
rominantur. Ita ut bracteae nihil aliud quam folia 
fmt, quae, nifi planta florefceret, infequenti anno 
vera ficri folia deberent. Differentia plantas an- 
nuas inter & perennantes nulla alia, quam haec 
eft, quod tota medulla in plantis annuis ad frufti- 
ficationem celeriter expellitur, fed in perennanti- 
bus , qua magnam partem, in trunco aut radice 
retinetur. 

§. VI. 

Soboles TERTII mni efl PERIANTHIUM, 
quod patet ex Luxuriantilms . 
Calyx eft tegumentum cxtimum fructifkatio- 
nis c cortice, Syfi. A T at. pag. 826. §. 9,, Cortex 
protrudit folia, ita ut folia nihil aliud fint, quam 
foboles e cortice pro motu plantae, ubicunque fibra 
medullaris corticem penetrat & novam poteft pro- 

duce- 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



duccre vitam. Dittum eft, in omni gemma aut 
prirnordio plantae deiitefcere rudimenta foliorum, 
parva & conftipata, & haec etiam folia in fuis 
aliis alias minores conrinere gemmas, quae etiam 
fquamis foliaceis cum fuis minoribus gemmis con- 
ftant: quousque autem ille fefe extendat progref- 
fus, hacTfcenus nemo dicere potuit. Quundo nunc 
fruclificatio, perfeftionem confecuta, expellitur, 
perdunt tertii anni folia abundantiam adflucntis 
fucci, & fic a fe invicem non removentur, fed in- 
ter fe cohaerefcunt, data liberiori via medulla? ad 
fuum properanti faftigium , & tum Pcrianthium 
conficiunt folia. Quod vero Perianthium nihil 
aliud fitj quam approximata plantae folia, id aperte 
ex plurimis plantis videmus. Pyri & Mefpili caly- 
ces faepe ad perfe&a folia excreicunt. Rg/cs calyx 
foliofus exemplum adhuc longe clarius fuppeditat, 
cujus folia calycis ipfius plantaB foliorum numerum 
aequant. Non vero alia planta hujus rei manife- 
ftius praebet exemplum, quam quidem Mefembryari- 
b tbemum barbatwn, cujus folia hanc prorfus fingula- 
* rem habent faciem, quod ipfo apice fetis rigidis 
fafciculatisque fint barbata, qualia in nulla unquam 
alia planta vidi, nifi forte in Ca£to mammillari. 
Quando vero calycem Mefembryanthemi barbati 
intuemur , eum quinque foliolis apice barbatis con- 
ltare obfervamus, ejusdem prorfus fingularis for- 
mi J , quam ipfa habent folia caulina, quod perfpi- 
cuum eft fignum calycem modificatum efle ab ipfis 
foliis. Accidit quidem faepiflime, ut folia calycis 
fint parva, coarclata, exfucca & ita a foliis cau- 
linis diftinfta, ut funt fquamae gemmarum ab ipfius 
arboris foliis; licet unum idemque agnofcant prim- 
ordium. Folia autem calycina nihilo tamcn mi- 
nus ejusdem efie naturae cum foliis plantae, id 
alia ratione videre poffumus, examini fubjiciendo 
plantas luxuriantes fioribus proliferis, e. g. Rofam 

aut 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



aut Geum rivale, cum funt prolifcra, tunc enim ob 
exuberans alimentum , quod adfertur, excrcfcunt 
folia calycina, qus alioquin parva funt & perfe&a 
fiuntfolia, magnitudine, flgura, coniiftcntia & ha- 
bitu foliis ipfius plantcc fimiiJima, ita ut nuIJum fit 
dubium , quin folia calycina a principio ejusdem 
fuerint cum foliis caulinis fubltantia?. 

§. VII. 

Soboles OUARTI anni PETALA, quod patet 
ex Proliferis. 

Corolla conftat Petalis, quae funt tegumen- 
tum interius flcris e Jibro faclum. Dum fruclifi- 
catio fit, dchifcunt partes internae plantae fpon- 
tanea lege, In trunco exterior efl cortex, deinde 
liber, Calyx e cortice enafcebatur, quare necefTa- 
rium eft, ut petala ex Jibro formanda fint. Liber 
cft mollis, tcner, diaphanus; quare mirum non 
eft, hunc in flore talia gignere petala, quse pJus 
quam ipfe calyx expanduntur, qua; odorem im- 
buunt variosque induunt coJores, & caduca prseter- 
ca funt ac magis decidua. In trunco vidimus, 
quomodo quotannis cortex intrinfecus librum gi- 
gncret, quomodo ille ibi quotannis qua maximam 
purtem in ligneam mutetur fubftantiam, & in arbo- 
ribus annulum ligni annotinum efficiat. Partcm 
autem ejusdem libri cortex fibi in nutrimentum 
confervat, ita ut, licet extrinfecus in mnJtis arbo- 
ribus quotannis excorietur, priftinam tamen fuam 
retineat craflitiem. Quoniam vero cortex & liber 
arftiilime funt primo vere combinati , ita ut tum 
tempoiris una eademque ilnt materia, mirum non 
eft,'h?EC duo in flore vernali ita eife fgepius con- 
junfta, ut non qua calycem & petala fmt diftincla, 
verum etiam, ut faspe difficile nobis fit diclu, calyx 
ne fit an cqrolla floris, dum hsec duo non funt 

fepa- 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



feparata; immo Botanici ipfi confitentur in iflius- 
modi natura? ftatu, nullos efle limites inter caly- 
cem & corollam. Permulta etiam exempla nos 
docent, plantas vernaies, dum cortex & liber 
nondum in trunco funt feparata, floribus qua 
calycem atque corollam gaudere conjunctiflimis ; 
exempla fiftant Daphne , Ulmus , Anemone, Hel- 
leborus , Caltba, Leucojum, Galanthus , NarciJJus , 
Fritillaria, Tulipa &c. Hinc eft, quod hi flores 
latere interiori inftar corollae fint colorati, fed, fi 
permanferint, fiunt tantem peracla florefcentia vi- 
rides, ficut videre eft in Helleboro , Caltha, Daphne, 
Polygono, jfunco &c. Hinc patet illa quaj inter 
corticem & librum intercedit cognatio, ita ut cor- 
tex librum gignac & liber lignum , ut alterum 
in alcerum tranfeat & mutetur, quod luculen- 
ter a proceflu infitionis patet. Quod fi ad prxm- 
ordia plantarum, defcendere velimus, ubi ipfa 
generatio intra ipfas gemmas peragitur, reperimus 
illud ad finem tam fubtile, pellucidum & molle 
evadere, ut fenfibus noflris aflequi non poflimus, 
quafi primum nihil aliud eflbt, quam gelatina e 
tenuiflimo libro; omnis enim generatio in fluido 
proximis incipit, adeo ut in eam facile adducar 
fententiam, medullam & librum omnium prima 
eiTe plantee ftamina. Immo credibile eft, ipfum 
cordcem, qui etjam a tenuiflimo principio fua 
ducit primordia, qua exterius Jatus ab ipfo libro 
indurari, ita ut fuis limitibus hsec duo diftingue- 
re difikile nobis flt; qua? cum ita fint, mirum 
non eft, albam Hellebori nigri corollam, pcrafta 
florefcentia, perianthium viride inde evadcre & 
lacleam corollam Ornithogali calycem virkicm tan- 
dem fieri. In • luxuriantibus proliferis Gei & Rofa 
floribus, videmus quomodo corolla prorfus evadat 
viridis & naturam foliaceam calycis induat. Quum 
calyx nihil fit aliud, quam folia, & fingula folia 

in 



336 PROLEPSIS PLANTARUM. 



in fua ala prlmordium plantaj inciufum tcneant aut 
gemmam, quaj rudimentis foliorum conftabit fub- 
iequentis anni; fequitur petaia idem neceffario effi- 
cere primordium, quae immediate intra folia caly- 
cina veniunt, ergo debercnt eciam petala, niii rlo- 
res tierent, mutari in folia infequeni.ium annorum. 

§. VIII. 

Soboles OUINTI anni STAMINA ejje , patet 
ex Plenis. 

Obfervavimus antea librum a latcre corticis 
interioris generari, eum, deinde a cortice fepara- 
tum, fubftantiam ligncam veftire, in lignum in- 
durari & novum tandem annulum facere concen- 
tricam. Ea eft ligni natura, ut longitudinaliter 
fcindi & in fila ac fibras deduci poffit: eodem 
rnodo funt ftaminum filamenta filiformia. Stami- , 
na efTe fubftantiam ligneam, luculenter ex Afaro 
patet; fi enim ejus caulis abfcinditur , fila duode- 
cim purpurea ipfa fubftantia lignea videbimus, 
donec in ipfa filamenta ftaminum definant. Fila- 
menta fuas antberas polliniferas proferunt; pollen 
eft veficulare, & in fe continet, nefcio quid, fub- 
tile, quod fenfibus aflequi non pofTumus. IIoc 
pollen rumpitur, dum fub ipfa florefcentia ad hu- 
midum ftigma adha?refcit , & explodit fuum im- 
palpabile, quod per ftylum ad rudimenta femi- 
num adtrahitur, fine quo rudimentum medullare 
novse plantse, intra femen nunquam germinat; 
quare maxime probabile eft, cum exterior tuni- 
ca ligni, ex qua ftamina proveniunt, nuperrime 
afllimferit fiibftantiam ligni e gelatinofo libro, 
pollen in fe tenuiflimam comprehendere fubftan- 
tiam libri, quae ad medullarem feminum fubftan- 
tiam perveniat, eamque veftiet fubftantia cortica- 
Ji nutritiva gelatinofave libri: mihi faltim videor 
illud in feminibus Mirabilis obfervafle. Ut vero 

naturaj 



v 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



naturae veftigia a poftcriori fequeremur, ea qua 
incepimus via , Corticcm notavimus exfcrere folia, 
bracieas & alyces; Librum in interiori ejus latere 
generari & mutari in petala; eundem librum fub- 
itantiam Jigneam veftiiife & in lignum denique in- 
durari. Ulterius obfervabimus, Papaver e. g. quodin 
folo macriori flores protulit fimplices , in folo fer- 
tiliori ob copiofum nutrimentum, flores proferre 
plencs, id eft, corollas multipJicatas ftaminibus 
exclufis, quum ftamina evadant petala, ubi fepe 
antberarum rudimenta margine interiori petaloruro, 
inlldere videmus, unde haud forte immerito con- 
cludimus, fubftantiam Jigneam acopiofo nutrimento 
sterum in fubftantiam Jibri emollitam efle, quae in 
flore in petala mutatur; quo fit ut piftillum eva- 
dat fteriie, fi omnes antherse excluduntur & ftigma 
non accipit pollcn aliunde. Nunc quoniam ex ala 
folii provenit primordium plnnta?, & ex ala folii ca- 
lycini petala, qua? nihil aliud quam adhuc toneriora 
folia funt, & haec petala etiam habent, a;que ac 
cetera folia, in alis fua folia feriora , fequitur fta- 
mina talia efie, nam in petala mtitari polfunt, uti 
petala in folia calycis. 

§. IX. 

PIST2LLUM, Jlaminihns exhaujlis , ejfe UL TIMl 
anni folia , a Plenis cf Carduis. 
Librum interiori corticis lateri primo vere ad- 
hcerere diximus, & eum tandem, ingvuente aiftate, 
feparari a cortice & ad intcriorem fubltantiam ad- 
hasrefcere, atque in exteriorem tunicam annotini 
]igni indurari diximus. Indicavimus etiam , librum 
& lignum in fuo primordio ita efte gelatinofa, ut 
ea fenfibus diftinguere rion poflimus, quum omnis 
generatio in minimo aut fere in fluido peragatur. 
Mihi itaque valde probabile videtur, librum efle 
prajftantillimum , quod medullam veftiat, cumque 
duas habcre fuperficies, externam corticalem & 
Tom. VI. Y inter- 



338 PROLEPSIS PLANTARUM. 



internam medullarem ; obfcrvavi enim, dum piftil- 
lum fe profert, fibrillas medullares, unde germina 
crefcunt, femper e(Te veftitas membrana aliqua, 
germen ftylumque obveftiente, licet tam tenuis 
faepiflime fit, ut vix aliquod rcperitur corticale, 
quod ftigma veftiat. Ut vero piftillum credarnus 
efie rudimentum fexti anni foliorum, eo inducimur, 
quod non iine fingulari voluptate vidimus, in flo- 
ribus plenis Cardui heteropbylli & tatarici, in quibus 
flofculi majores evafere, feminum Pappo dilatato in 
foliola angufta laciniata, Corollis majoribus, craffio- 
ribus, inftar foiiorum viridibus & ferratis, jlami- 
murn fikimentis caftratis, fed ftylo, quod fingulare, 
enato in duo foliola viridia ferrato ciliata, ad fimi- 
litudinem bra&earum. Quin etiam mihi videtur, 
quod ad plantas flore compofito, ex foliis fecundi 
anni Calycem communem formari, & ex tertii anni 
foliis Paleqs, licet in omni genere compofitorum 
non evolvantur, & pappum gigni ex quarti anni fo- 
liis, in jam nominatis Carduis: Quinti anni folia 
tum conftituerent corollam, quod diximus viri- 
dibus & ferratis flofculis. Sexti anni folia e ftami- 
nibus me non in compofitis vidifle fateor, fed illo- 
rum loco folia piftillacea , quae in compofitis aut 
plenis funt frequentiflima. Quod fi ulterius piftilli 
mutationem in folia oftendere foret animus, Ra- 
nunculi) Aaemones , Gei, Rofee &c. flores proliferos 
in fcenam proferre poflem , fed fufficiant dicla. 

§. X. 

Conclufi o. 

Ex ha&enus di&is, nullo negotio quisque in- 
tellexerit hujusce indolem & naturam Plantarum. 
Sed juvabit tamen in brevem ea omnia cogere fum- 
mam. Cerno arborem in exigua fatam olla, ma- 
cram & miferam, quotannis flores ferre uberrimos; 
quod fl illam in pingui & humida terra deinde de- 

po- 



1 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



pofuero, illam video mnximos ramos & copiofifli- 
mas proferre frondes, fed ne minimum quidem fru- 
ftificationis fignum oftendere; unde adparet, quo- 
modo arbor in pofteriori cafu fuam mutaverit na- 
turam, in priori autcm metamorphofin fubierit, 
fed lic tamen una eademque eft ; clariflime enim 
in bulbofis patet, folia infequentis anni fieri bra- 
cteas, quemadmodum etiam Mufe ad fingula folia 
adhaerefcunt rudimenta foliorum, licet tabuiffent: 
denique dum tale rudimentum affluxum accipit: uc 
poflit extendi & crefcere in fcapum, abeunt folia 
' in bracteas, nunc caducas & coloratas, qua? in 
rion florente viridia & magna evafiffent folia. Quod 
folia Culycis nibil aliud quam caulina fuerint, quas 
in primordio fuo cohaiferunt, poftea vero, data ]ibe- 
riore via iitcco nutritio, non tantum acceperunt 
affluxum nutrimenti, ut ad fimilitudincm bractea- 
rum a fe invicem diftrahi potuerint, id vero claruni 
eft ex Pinu, Salice & pluribus aliis, quibus etjam 
Calendulam pruliferam adjecero, qu-c ramos aut pe- 
dunculos ex fquamis calycis coinmunis protrudit. 
Vix credidero folium effe, quod rudimentum no- 
vae planta* in fua ala non inclufum habeat; & ha?c 
nova rudimenta cum foliis dcinde enafcentibus fe 
produnt. In alis foliorum calycis latent petala, 
quaj foliis gemmaj refpondubunt intra folia calyci- 
na; & quoniam ha;c pctala folia viridia evadere 
poffunt, eft res extra controverfiam poiita: Hepar 
enim Cor fieri nequit aut Cor Stomachus, fed lin- 
gula fuum retinent priucipiuni, quod quum fem- 
per modificetur, aliud aliudque videtur. Sic inter 
arbores Padum intueamur, cujus bractea: hoc nnno 
vigent & eodem in loco quo folia fequentis anni 
officium obiturae cffent, fi calyx tertio a n n o a 

biiflet 

in folia, Petala quarto, Stamina quinto & Piilil- 
lum fexto anno; fed nunc fi illa arbor florebit, 
dicto modo, fuas anticipnbit partes, ut res mihi 

Y 2 videa- 



34<> PROLEPSIS PLANTARUM. 

videatur fimilis ei, quod contingit in planta an- 
nua, (&quid aliud cft in plarita annua, quam liberior 
propulfio liquorum & evolutio partium?) & id qui- 
dem eo modo, ut quod in arboribus per plures an- 
nos fit, id uno anno in plantis peragatur. Uum 
contingit, ut infecta frondes arborum corrodant, 
explicant fepiflime esedem fuas (pro futuro anno) 
parvas gemnas in folia, (folium enim deftruclum re- 
nafcitur nunquam,) id eft, anticipant foJia futuri 
anni, dum illae bra&ea?, quas fequente anno fiores 
proferrcnt, accipiunt affluxum humorum, nafcun- 
tur folia etiam fequentis anni , unde accidit, ut in 
co cafu arbor vix fequenti anno floreat. In antece- 
dentibus monftfatum eft , gemmas ex alis foliorum 
oriri, nullo vero alio modo; hanc gemmam ex 
fquamaceis foliorum rudimcntis conftare, quae in 
fuis alis fubtijiores & minores habent; gemmas eas- 
dcm non pofle non cisdem conftare partibus: Id 
vcro quousque fe extendat, nemo .facile dixerit, 
niii forte pcr rnetamorphofin floris folvi poifit, ut 
ad fcxtum progrediatur annum, fi quidem plantam 
ut florentcm concipere nobis liceb.it. Nemini vero 
id fcrupulum injiciat, quod caulis annuus feepe pri- 
mo anno floribus veftitur: quod enim oculis vide- 
mus, id pro vere habendum eft, in ipfo nimirum 
femine latere rudimentum novae plant33 cum fuis 
gemmis fojiaceis, quae intra fe fuashabeant, opor- 
tct, gemmas & gemmulas foliaceas, quod in Amyg- 
dali femine patet *). Quisquis hanc plantarum in- 
tellexerit evolutionem, is multa folvendi dubia ma- 
nifeftam invenerit viam, fcilicet quomodo ex Amert- 
to oriatur Spica, ex fpica Raccmus,, ex racemo Co- 
rymbus, ea unica ratione, quod bafes foliorum clon- 
gantur. Quare vcgetatio ibi definat, ubi incipit 
fruclificatio ; quare gemmee arborum eodem anno 

fua 



*) Philof. Bot.301. 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



fua non explicent folia cumpetalis, nifi folia cor- 
rodantur; quare arbor in macra terra floreat, fed 
foliis in pingui luxuriet; quomodo flores pleni non 
fpecie, fed modificatione d-fferant; quomodo folia 
juftum fui ortus tempus anticipent, ut femina aeque 
celeriter vitam planta; ac ipfa gemma multiplicent; 
ita ut propagatio e femine & gemma fiat co&va. 
Sed ne ultra modum excrefcat haec DifTertatio, te- 
lam traftationis abrumpam, oportet, aliis reliftu- 
rus ea perfequendi gloriam , quorum ego primas 
tantum jineas duxi: hanc autem a me monftratam 
viam, quisquis me perfpicacior infliterit, is, non 
fme fumma voluptate, totam emetietur vegetatio- 
nis filvam. Non quidem me fugit, nebulas fubinde 
hoc emenfuris iter ofFundi, U\x tamcn diftipabun- 
tur facile, ubi plurium uti licebit cxpcrimento- 
rum luce; natura enim fibi femper eft fimilis, licet 
nobis fcepe, ob neceflariarum defe&um obfervatio- 
num, a fe diffentire videatur. Totius autem rei fun- 
damentum in eo fitum eft, quod plantae eodem fere 
modo fefe habeant ac Vermis Volvox globator: 
quod fingula folia in fua ala habent (nifi deftru&a 
fuerint) fuas gemmas (id eft primordium nova? plan- 
tae) in ufum futuri anni; & hcec pofterior gemma 
etiam e foliis & eorum tertice progeniei gemmis 
conftabit, hce ultim^e gemmre non fine foliis & fuis 
minoribus quartae progeniei gemmis concipi pofilint, 
& fic in cetcris. 

Quando flos nafcitur, abeunt folia gemmacea 
anni fequentis in bra&eas, tertii in calyccm , quar- 
t : in petala, quinti in ftamina, fexti in piftilla, 
quod a fitu judicatur; confirmatur a pofteriori, re- 
tardata fruftificatione incepta, nam fofium fine 
primordio vegetationis f. gemma concipere 
non poflum. 



CXIX. 



CXIX. 

FRUCTUS 
ESCULENTI 

QUOS 

P R M S I D E 

D. D. Car. VON Linne 

Propofuit 

JOHANNES SALBERG 

Holmienfis. 

XJpfalia 1763. Junii ii. 



D. D. , 
§■ I. 

Deus optimus maximus totum qui ornavit ter- 
rarum orbem multifariis Omnipotentiae & 
Bonitatis fuae fpeciminibus, inque illis etiam 
hominem locavit; ei quoque, ut & csteris anima- 
libus , e tellure aUmentum fubminiftravit. Homi- 
ni efculenta funt copiofiflima, plurima; nam Mam- 
malia & Aves, Amphibia & Pifces, Infefta & 
Vermes, fuo quaeque modo hominibus vithim 
prsebent; & pra?terea Vegetabilia partim radices 
& caules, partim folia & fiores, partim denique 
fru&us porrigunt. Ejusmodi alimentis, corpus 

ho- 



FRUCTUS ESCULENTI. 



343 



hominis, cum & viribus vitoe & motu indies con- 
teratur, indies quoque opus habet; horum vero 
omnium quae efculenta funt, huic ufui non cequali 
fe commendant utilitate, fed alterum alteri praefc- 
rcndum; hinc ideo promanat quaeftio: an hoc vel 
iJlud cibi genus homini magis conveniat; hujus ad 
folutionem nodi multi muita docuerunt; casteris 
vero mihi praeftare argumenta videntur ab inftru- 
mentis alimentariis homini propriis, aut etiam ab 
ordine naturali , defumta. 

Homini a Natura prorfus nudo, calidiores, 
intra Tropicos, regioncs dcftinatas eife vcrifimil- 
limum videtur, etfi induftria atque fagacitate fua 
frigidiores fibi regiones habitabiles fecit. Peren- 
nis in illis aeftas, per totum annum vegetabilia vi- 
ridia & flores & fruclus proferre facit, adeo ut 
locus ipfe natalis hominem phytophagum decla- 
mct. Ad haec, unicuique Animalium gencri fua 
dedit inftrumenta alimentaria Creator O. M. Fc- 
ris acutos dedit ungues, praedam lacerandi retinen- 
dique gratia; Talpis aliisque amplas creavit Pal- 
mas, quibus fodendo fibi viflum acquirunt; Si- 
mia manus fruclibus legendis aptas adepta eft, & 
fic porro. Primaria vero inftrumenta cibaria den- 
tes judicantur: hi aliter crcati Feris qux carnes, 
aliter Pecoribus quse folia comedunt, aliter Gliri- 
bus, quae rodendo fibi viclum parant. Homo ve- 
ro nulli animalium propius accedit Simia , quacum 
convenit & manibus &. dentibus; horum quatuor 
ircifores frucius confcindunt, folitarii laniarii con- 
tt ndunt, & molares plures mola quafi conterunt; 
denique etiam Pueri, quorum adhuc propenfio im- 
mutata, per inftin&um naturalem, fruftus appe- 
tunt. Sit adeoque homo a natura Phytophagus, 
quemadmodum etiam font gentes quaedam Indiae, 
Gymnofophiftas Brachmanes loquor, qux nij nifi 
frudus comedunt maturos, aut etiam Lotophagi 

Y 4 Pal- 



344 FRUCTUS ESCULENTL 



Palmae dadtylis fere folis vitam & diuturnam & fa- 
nam fuftentantes; primos quoque homines fruftus 
comediffe & facri & profani di&itant audtores. 
Fru&us itaque maturos efculentos fapidiffimum , fa- 
Juberrimum, & natura; maxime convenientem ho- 
mini fubminiftrare cibum, ubi fufficiente habeantur 
copia, fentio. 

Qui fru&uum rejicere utilitatem tentarunt, 
alia inter quoque proferunt: Pueris a copia ingefta 
varia fupervenire mala, ut infar&us glandularum, 
Scrophuloe, Scabies, Dyfenteria, Cholera&c. Sed 
fruciuum qualitates valde diffcrunt, jam alimenta, 
jam medicamenta, jam iterum venena in fe conti- 
nent, & ad haec, faluberrimus quisque frucluum, 
fi absque motu debito ingurgitatur , ut a nobilium 
frequenter fit infantibus, facile noxius evadit. 
Quod vero nauta?, carnibus diu comeftis, a frucli- 
bus Indias devoratis Dyfenteria, Cholera &c. cor- 
ripiuntur, fubita? alimenti mutationi adfcribendum, 
facile mihi concedi credo. A diuturna etiam & 
copiofa unius licet comefTatione fructus, varia vel 
per tacdium pullulant vel per ingeftam copiam, ma- 
3a; Creator O. enim prudentem fruftuum homini 
varietatem fuppeditavit, quauti, nonabuti, licet. 

Materia diaetetica fructuum efculentorum diu 
jnter Medicorum libros & Diasteticorum fcripta 
fruftra defiderata fuit; non enim mediocrem in Bo- 
tanologia hoc opus poftulavit cognitionem : nunc 
vero temporis, quo omnis res herbaria, Nobilifli- 
mi Domini Praefidis affiduis laboribus claruit^ hoc 
primarium hominis alimentum Tibi B. L. tradere 
audeo, fatis, fi aliquam adferre poffim utilitatem, 
me habere fentiens. Fructus itaque vel Pericarpia 
quaedam efculenta, B. L. quarum divifionem in 
BACCAS, DRUPAS, POMA, LEGUMINA & 
SEMINA , quae vel nuda funt ut CEREALIA, 

vel 



FRUCTUS ESCULENTI. 345 



vel non nuda ut NUCES , quaeque plus commodi 
fecum habere vifa fuere, hifce pagellis habes. 

CLASSIS I. 

BACCAE. 

1N D 1G EN2E. 

1. FRAGARIA vefca (Smultron) herba perennis. 
FJ. Su. 450. Mat. Med. 245. 

Fragaria pratenfis & chiloenfis vix fpecie diffe- 
runt, fed magis aquofc & minus odorae funt. 
FRUCTUS e receptaculo factus , extus ruber , fubace- 
fcens , aquofus , odorus , gratus ; copia vix nocet , 
diaphoreticus , diureticus urina violacea, fubrefrige- 
rans ; folvit concretiones tartareas , unde Podagricis 
& Calculofis facra anchora; Phthifcos harum efu re- 
Jlitutos tejlatur Hoffmam. 

2. RUBUS idaus (Hallon) fruticofo-biennis, acu- 
leatus. Fl. Su. 446. Mat. med. 242. 

FR. compofitus , ruber , acidulus , fubodorus , gra- 
tus , refrigerans, concretiones tartareas refolvit, 
fed minus priori; Rob inde fapidum paratur; Va- 
rietas baccis albis dulcior efl , fed fape larvis con- 
taminatce funt bacccc. 

3. RUBUS fruticofus (Brombdr) frutex aculeatus. 
Fl. Su. 445. 

FR. compofitus , niger , acidus , odorus , gratior prce- 
cedenti, rarius apud nos proflat. Cum vino gra- 
tior evadit. 

4. RUBUS cafius (Kalfhiortron) frutex aculeatus, 
Fl. Su. 445. 

FR. compofitus , niger , rore carulefcente , fapore pra- 
cedentis ; crudus placet , Rob fuccedaneum Mori; 
vino rubro infufus id gratius reddit. 

5. RUBUS occidentalis, frutex Americae feptentrio- 
nalis, cicur. 

Y5 FR. 



FRUCTUS ESCULENTI. 



FR. facie & fapore antececlentiam , fed Us gratior , 
minc temporis primum hortos noflros intravit. 

6. RUBUS faxatilis (Stenbdr) herba reptans, per- 
ennis. Fl. Su. 447. 

FR. cliflinclis acinis , prcecedentibus magis aquofus , 
minus vero fapidus , folis fcre.pueris legitur. 

7. RUBUS arfticus (fakerbar) herba arctica, Hel- 
fingicE, Lapponia 1 , Sibirise & Americas fepten- 
trionalis. Fl. Su. 448. Mat. Med. 243. hortos 
noftros faciJe intrabit. 

FR. fufco-ruber , acidulus , fragrans , fuaviffmus 
omnium Europaorum, rcfrigerans , cordialis , dia- 
pboreticus; conditus e Norlandia nobis adfertur. 
De bac planta diffzrt. 17 15. edita efl in $:vo 
Praf. Rudbeckio. 
$. RUBUS Chamcemorus (Hiortron) herba perennis 

uJiginofa Suecias & Norvegias. FJ. Su. 449. 

Mat. Med. 244. 

FR. fubmaturus extus ruber & acidulus ' , maturus 
vero flavus , aquqfus , vix acefcens , fubfatuus , hu- 
mettans omnium maxim: , binc antifcorbuticum prce- 
fiantifjimum ; conditus culinas noflras ad acetaria 
hyberna intravit ; in Phthifi & Hcemoptyfi com- 
mendatur. Lappones baccas fub nive fepultas diu 
recentes fervant, 

9. ROSiE mria (Rofor) frutices acuJeati. FJ. Su. 
441. Mat. Med. 241. 

FR. e calyce fucculento fattus , acefcens , fed prohe 
exacinandus ; crudus non placet , ficcatus vero fer- 
vatur, ut jufcula inde parentur , apud noflrates. 

10. CRAT7EGUS Aria (Oxel) arbor noftras ma* 
ritima. Fl. Su.433. M at - Med. 234. 

FR. farinaceus,fuccofo- fubfatuus, flatulentus , nobi- 
lioribus neglecius , fero mature fcens , ruflicis p^eris- 
que tantum fapinus ; ficcatus & molilus farince loco 
in annoncB caritate adbiberi potefl. 

11. RIBES rubrum (Winbar) frutex feptentrionalis 
cicur. Fl. Su. 205. Mat. Med. 234. FR. 



FRUCTUS ESCULENTI. 



347 



FR. ncidus , fapidus , refrigerans , aqua intincius 
cum faccharo pulverifato editur ; praflans hinc pa- 
ratur Rob, etiam cum faccharo conditur. Phthi/icis 
noxius cenfetur. Bonetus. Varietas haccis alhis 
dulcior efl. 

11. RIBES nigrum (fivarta Winbar) frutex fcpten- 
trionalis cicur. Fl. Su. 207. Mat. Med. 100. 
FR. addulus , priori minus gratus , odore fdmarco- 
tico, fed mitiori quamfolia; in Angina rob com- 
viendatur. 

13. RIBES alpinum (Mabar) frntex fylvaticus cicnr. 
' Fl. Su. 206. 

FR. fuhdulcis , faiuus , fere a pueris folis lcgitur. 

14. RIBES uva crifpa (Krusbar) frutex aculeatns ci- 
cur. Fl. Sn. 203. 

FR. aquofus , fubdulcis , parum acidulus , maturus 
imprimis pueris fapit , immaturus cotius cum cre- 
more lactis editur , vel elixatus in ampulla vitrea 
probe claufa afjervatur ad feram hyemem pro aceta- 
riis. Varietates baccis luteis , hirtis , rubris , pa- 
rum differunt. Rihes Cynosbati occultis aculeis 
pueris infenfum. 

15. VACCINIUM Myrtillus (Btabar) frutex fylva- 
ticus. FI. Su. 333. Mat. Med. 184- 

FR. niger rore carulefcente , ora manducantis inqui- 
nans , crudus non ingratus , fuccus ad fartus culi- 
na.res fervatur. 

16. VACCINIUM uliginofum (Odon) fruticulus uli- 
ginofus. Fl. Su. 332. 

FR. extus cocmleus , intus albus , aquofus , fatuus , 
vix aflimatur ; copiofe fumtus temulentiam excitat. 

17. VACCINIUxM Vitis idaa (Lingon) fufTrutex 
fempervirens. Fl. Su. 334. Mat. Med. 185. 

FR. acidifjimus , dentes flupefaciens , tmde rarius 
comedittir , nifi a rudioribus : conditus ad acctarium 
frequentiffime adhihetur. 

18. VACCINIUM Oxycoccus (Tranbdr) herba pa- 
luftris. Fl. Su.335. FR. 



348 



FRUCTUS ESCULENTI. 



FR. acidiffimus rejicitur , gelu maturefcit, praflan- 
tijfimum Rob prcebet. Vaccinium hifpidulum Ame- 
ricce fructus habet Jimiles , fed majores. 
19. BERRF.RIS vulgaris frutex fylvaticus. Fl. Su. 

31 r. Mat. Med. 170. 

FR. acidijfimus , nec crudus editur , etiam aves hac- 
cas intactas relinqiiunt; fumme refrigerans , ad Rob 
& gehtinam paratur ; fucci citri fuccedaneum hinc 
haheri potefl. Vid. Act. Holm. 1749. p.61. 
so. HIPPOPHAR Rhamnoides (Finnbdr) frutex ma- 
ritimus. Fl. Su. 906. 

FR. acidiffimus , crudus negltgitur , at Rob inde para- 
tur. Pifcatores Alandi ' cmbamma , nobis tamen in- 
gratum , hinc parant. Color lutens a haccis quoqut 
habetur. Vid. Act: Holm. 1745. p. 252. 
II. ARBUTUS Uva urfi (Mjblon) fruticulus pro- 

cumbens fempervirens. Fl. Su. 358. Mat. Med. 

211. 

FR. extus ruber , fatuus , pulpa farinofa, vix pueris 
fapidus , avibus gratus. 

22. ARBUTUS atpina (Fidllbdr) fruticulus pro- 
cumbens Lapponi». F). Su. 359. 

FR- coeruleus , fatuus, fapore fere Ribeos nigri , vix 
LappoJiibus gratus , corvis relinquendus. 

23. JUNIPERUS communis (Enhdr ) frutex feptentrio- 
nalis fempcrvirens. Fl. Su. 915. Mat. Med. 465. 
FR. biennis , refinofus , dulcefcens , crudus non edi- 

tur ; cerevifia noyi fermentata , tamen grata , a tufti- 
cis nofiris hinc paratur , fed potus brevioris ufus , 
nt falutaris admodum fcorbuticis. It. Oeland. & 
Gothl. /.325« 

HORTENSES. 

24. FICUS Carica (Fikon) arbor Archipelagi, man- 
fueta. Hort. Upf.305. Mat. Med. 478. 

FR. e receptaculo factus , immaturus lactefcens & 
venenatus ; maturus fapidus , dulcis, aquofo-miici~ 

lagi- 



FRUCTUS ESCULENTI. 



laginofus , edulcorans , inpinguans carne laxa, ru- 
gas delens , exantbemata pellens , hircum provccans, 
liccns emolliens, eccoproticus, Scabiofis & gingivis 
ulcerofis noxius , gravidis proficuus. 

25. FICUS Sycomorus arbor iEgypti. 

FR. gratus , mollis , aquofus , dulcis , fubarcmalicus, 
e receptaculo fa£tus, fcepe ab infsctis interne eroditur. 

26. MORUS mgrfl (fvoarta Mulbdr) arbor dioica, 
Italiae, maritima, fubcicur. Hort. Upf. 283. Mar. 
Med. 422. 

FR. conglobatus , e calyce factus , niger , di lci-fubaci- 
dus , refrigerans , corroborans , crudus gratijjimus 
efl & Rob aftuantibus praftantifimum. 

27. MORUS rubra (rbda Mulbdr) arbor Americce 
feptentrionalis, cicur. . 

FR. ruber , prcecedenti longior , cum quo etiam eon- 
venit. 

28. MORUS alba (bwita Mulbdr) arbor monoica , 
China?, cicur. Hort. Upf. 283. 1. 

FR. pracedenti minor , fubfatuus , albus , plerumqut 
negligituri 

29. VITIS Vinifera (Winranka) frutex fcandens 
zonse temperataj, fubmanfuetus. Hort. Upf. 50. 
Mat. Med. 97. 

FR. didcis f acidulus , fapidiffimus , crudus & rori- 
dus fitim excitat , impinguans carne laxa; acidior 
magis corroborans ; Varietates auftraliores dulcio- 
res , feptentrionales acidiores ; omnia Vina ex hoc 
fruttu , loco at non fpecie differunt. Grofjus Agre- 
fla, maturus Uva, ficcatus PafTula, absque aci- 
nis Corinthiaca, fumatus Fabrilis falutatur. 

30. SORBUS domeftica, arbor Italia?, cicur. 

FR. fapore Cratagi Aria , magnitudine Myriftica 
nucis , nutriensl, obftipans , flatulentus. E Sorbo 
aucuparia orta videtur, cujus Bacca acida avibus 
relinquuntur. 

31. ME- 



350 FRUCTUS ESCULENTL 

3r. MESPILUS germanka arbufcula Europa? auftra- 
lis, manfueta. Hort. Upf. 129. Mat. Med. 230". 
FR. Jlypticus , nec ante quam putrefzit edendus ; Bel- 
gis vix vero nobis fapitlus , adflringens , fubobJH~ 
pans. 

32. ARBUTUS Unedo (Smv.ltrontra) arbor Europse 
auftralis & Africae fcptentrlenalis, manfueta. 
FR. ficcus , fubfatuus , objiipans , magnitudine pruni. 

33. CACTUS Opuntia, vulgus Ficus indica, frutex 
carnofus, aphyllus, fubmanfuetus. 

FR. inferus , ruber, diureticus urina rubra & quaji 
fanguinolenta. 

34. SOLANUM Lycoperftcwn, (Karleks aplen) Her- 
ba annua, indica, manfueta. Hort. Upf.49. 4. 

FR. ruber , acidulus , fubnaufeofus , venenatus , an- 
ceps cibus , in embamnia cocfus cum carnibus cibum 
gratijfimum prabet Hifpanis <j? JEgyptiis. 

35. SOLANUM Mclongena, herba annua Africas 
& Indiaj , fera. Hort. Upfal.^cp. 7. 

FR. acidulus , naufeofus, anceps Mauritanorum «*- 
bus , coctus editar. 

36. SOLANUM incanuni, frutex iEgypti. 

FR. etfi venenatce fufpecta familia , frequentiMmt 
tamen ab JEgyptiis comeditur , tefle Haffelquifl. 
57.- BROMELIA Ananas, herba fempervirens Ame- 

ricae auftralis. Hort. Upf. 73. 

FR. fragrantijfimus , gratijjhnus omnium, conglome- 
ratus eft cum caule interjecto, ad Armeniacam cum 
vino mixtam fapore accedens , decorticatus editur , 
Pragnap.tibus vitandus. 

38. MUSA paradifiaca e? fapientum (Pifang) herba» 
arboreae, fempervirentes , femel frugiferce, hy- 
brida», Hermaphroditse, fera?. Hort. Upfal. 301. 
FR. fubfarinofo-vifcofo-dulcis , figura digiti majoris, 
brevioris vita, confiat germiw inferiori grojfo , abs- 

que 



FRUCTUS ESCULENTI. 



que feminihus , decorticandus , alimentaris ; & in- 
fantibus & cegrotis innoxius , absque maflicatione in 
ore facile liquefcit. 

39. ANNONA Jfacca, aliceque fpecies India?, fera?. 
FR. magnus , fubfqiiwmofus , in ore fumtus phiguedi- 

nis ir.flar dijfnit , delicias inter non immerito babe- 
tur , copia vix nocet , Indis frcquentijjimus ; quce- 
dam Annonxfpecies ante quam eduntur prceparatio- 
ne aliqu < opus bahent. 

40. DURACINA Durio, arbor Afioe, fera. 

FR. aculeatus , gratiffimus , fubgraveolens prcecipite 
infuetis , calefaciens , apbrodifiacus , magnus , copia 
licet fumtits vix unquam fe fatis babuiffe Peregrina- 
tores dicunt, fi vero noxam inferat , Piperis fo- 
lium comedatur. 

41. GARCINIA Mangqftana, arbor Afice, fera. 
FR. dulciffmus , gratijjimus facile omnium Indice 

fructuum, faluberrimus , etiam cegris. 

42. CARICA Papaya, (Melonetrd) arbor dioica, 
vix ramofa, fera. 

FR. magnitudine & figura melonis , denfus , folidus , 
gelatinofus , colore vitelli ovi, maturus Indis gra- 
tiffimus, decorticandits , cum carnibus coqititur , 
ventriculum non gravat. 

43. MAMMEA americana & afiatica, arbores India; 
ferae. 

FR. maximus , gratus , fapore ferme Perficarum. 

44. PSIDIUM Guajacana, arbor India;, fera. 
FR. ficcus aliquantulum , fapore Rubi idcei, obflipans 

non nihil , affatus editur , etiam cum faccbaro. 

45. A VERRHOA Bilimbi & Carambola, arbores Afice 
caudice frugifero, fera;. 

FR. angulatus , acidifftmus , adeoque refrigerans, cum 
fale & fnccharo comeditur. 

46. MALPiGHIiE varice, arbores Americee, & 
Indiae orientalis, feras. 

FR. acefcens , Cerafi fapore , frequentiffimc ab Ame- 
ricanis in menfis fecundis adbibetur. 4-7 1 



352 



FRUCTUS ESCULENTI. 



47. CHRYSOPHYLLUM Cainito, arbor Americae, 
fera. 

FR. gratijjimus , apbrodifiacus , frequenter cccitrrit 
in menfis fecundis Indorum. 

48. DIOSPYROS LofM*, tf virginiana, arbores 
Mauritania: & Virginiaj , ferae. 

FR. fimul legendus £f edendus. 

49. DILLENIA Syalita, arbufcula Afia?, fera. 
FR. torofus , acidijfimus , refrigerans Limoniorum in- 

Jlar , cortice capfulari multivalvi affervatur , yfom 
/e/7/V Orystf mtfioribv.s exfiinguens . 

50. GENIPA americana, frutex America? , ferus. 
FR. ./zgzjrrt ow gallinacei , fubacidus , fuaveolens , srtf- 

iz^s' , rw iftf comcditur ; atro enim ora inficit co- 
lore intra XIV dies vix abluendo , /;mc eZzVzm /fzr/i 
militantes , faciem bocce tingunt fucco ut feroces 
appareant. 

51. MELOSTOM^E varia, frutices utriusque In- 
dia? ferae. 

FR. & figura & /tf/>ore Grojfularia , caruleus , or« 
aterrimo colore inficit. 

52. OCHNA Jabotapita, arbor America?, fera. 
FR. cceruleus , fapore Myrtilli^ fubadjiringens , ZafoVi 

ccerulea reddit , zm^e efzam negiigitur. 

53. PHYTOLACCA americana, herba perennis, 
Americae feptentrionalis, fubcicur. 

FR. torulofus , acido - fubfatuus , decemangulatus , rzr- 
bro- tinctorias. 

54. PODOPHYLLUM peltatum, Kerba perennis 
Americce feptentrionalis, cicur. 

FR. yzVw/y wezz/e Mrt/o /e&ws indigenis pueris maxi- 
me placet. 

CLASSIS H. 

DRVPAE. 

EUROP&JE. 

55. PRUNUS fpinofa, (Siarkbar) frutex indigenus. 
Fl. Su. 432. ' Med. Med. 231. FR. 



FRUCTUS ESCULENTI. 353 

FR. acido- aujierus , ingratus , neglettus , refrige- 
rans , contufus vino perfufus id gratijjhnum red- 
dit. 

56. PRUNUS infititia, (tyfka Slan) arbufcula, in- 
frequens, cicur, inter Prunum fpinoftm & do- 
mefticam media eft. 

FR. ncidulus , cutn aufteritate & dulcedine , fapors 
grato; caro nucleis adbceret. 

57. PRUNUS domejlica , (Plommon) arbufcula hor- 
tenfis, manfueta. Fl. Su. 430. Mat. Med. 232. 
Hort. Upf. 124. 

FR. fubacsfcens , eccoproticus , copia Jumtus facile. 
corrumpitur , nuclei Amygdalarum amararum loco 
adhiberi poffunt; Varietates quce nucleum folvv.nt 
praftantiores , albi fruttus magis falutares funt & 
dulciores quoque. 

58. PRUNUS Padus, (Hdgg) arbor indigena, fre- 
quens. Fl. Su. 431. 

FR. ater , ingratus , fubnaufeofus , cum fale inter- 
dum editur a gulofis pueris. Norvegi baccas con- 
tufas cwn fpiritu aut vino mifcent, unde gratus 
vino conciliatur fapor. 

59. PRUNUS mrginiana, arborrarior, cicur. 

FR. ritber , cum prcecedenti convenit , fed major (J 
gratior. 

(Jo. PRUNUS Cerafus (Kersbdr) arbufcuk hortenfiT, 
cicur. Mat. Med. 233. Hort. Upf. 125. 

FR. ferotinus acidior , pracox dulcior , avid; comedi 
tur. Varietates plures funt : Prascociorss Dul- 
ciores, Pallidiores. 

61. PRUNUS Armeniaca (Apricos) aroufcula ra- 
rior, manfueta. Hort. Upf. 124. 

FR. magnitudine pomi minoris , gratiffmvyiS , vix 
pia nocet. 

62. AMYGDALUS Perfica, (Perficor) arbufcida 
Perfiae, rarior, manfueta. Mat. Med. 230. Hoit. 
Upf. 123. 

Tom. VI. Z FR. 



354 FRUCTUS ESCULENTI. 



FR. fubvillofus , gratiljimus, amarefcens , confijlentia 
Armemaca , nimia fumtus copia tormina fape exci- 
tat , Melancholicis proficuus. 

63. CORN US mafcula, arbufcula Europse, rarior, 
manfueta. 

FR. parum aujlerus , fed gratus , objlipans , bajulis 
folis placet. 

64. CORNUS fuecica (Hbnsbar) herbz perer. m- 
digena. Fl. Su. 139. 

FR. extus ruber , intus albus , aquofus , dulcis , fub- 
fatuus , bumettans , iners , folis pueris placet. 
6$. OLEA europaa (Oliver) arbor Hifpania?, Italise, 
Gnlliae, manfucta. Mat. Med. 10. 
FR.. aufterus , pinguis , conditus ut acetarium fre- 
quentiffima adbibetur. 

EXOTICiE. 

66. PHOENIX dactylifera , (Palmtrd, Dadlar) Pal- 
mr, Afice, iEgypti, fera. Hort. Upf. 306. Mat. 

Med. 501, 

FR. flavus , vinofo - dulcis , fubpinguis , maxime ali- 
mentatis , faluberrimus , corroborans , infuetos in- 
tbrians , cum faccbaro e pulpa fuavis paratur Con- 
ferva, India nonnulla gentes vitam fere folo hocce 
fruttu fujlentant & varia inde parant fercula, de 
quibus vide Kampferum. 

67. MANGIFERA. indica, arbor Afix, fera. 

FR. magnus , reniformis , carnofus , gratiffmus , co~ 
pia vix nocety cortex craffior feparandus. 

68. CORYPHA umbraculifera, arbor femel frugi- 
fera. 

FR. maximus , tanta provenit copia ut pagus integer 
per totum annum fatis babeat. 

69. GRIAS cauliflora, arbor America?, fera. 

FR. magnus , fimillimus Acbradi , fed fapore mimis 
grato. 

70. CHRYSOBALANUS Icaco, arbor Araeric», 
fera. 

FR. 



FRUCTUS ESCULENTI. 



FR. fapbre Pruni domejlica , caute ajfumendus ; nam 
facile corrumpitur :, conditus muria fuccedaneus 
Mammea effe poteff. 

71. CALOPHYLLUM Calaba & Inophyllum, arbo- 
res utriusque India?. 

FR. primum dulcis , pojlea amaricans , ab amaritiem 
paticis gfatus. 

72. SPONDIAS ATombin, arbor Americse, fera. 
FR. acris , fubcorrofvus , fale muriatico maceratus 

editur. 

73. ELjEOCARPUS/envzta, arbor Afia?. 

FR. fapidus in allis regionibus plus , in aliis mi~ 
nus , olivarum inftar conditus plerumque ajjiimitur, 

74. EUGENIA Jambos, arbor Malabarise. 

FR. dulcis , fubacidus^ tener , gratijjhnus , odorus , 
in initio prandii frequcnter adhibetur , intcger vian- 
ducatur , & fnccus , cceteris emiffis, deglutitur. 

75. CORDIA i%x<a cf Sebcjlena, arbores Syria?, JE- 
gypti, Aliae. MuC.Med.1~1. 

FR. mucilagimfus , dulcis , adjlringens , nutriens , 
bwnectans , a fructu vifcus aucuparius paratur 
apud Indos. 

76. RHAMNUS tyujuba & Zizyphus , arbores Indio; 
orientalis. Mat. Med. 74. Zizypbus e Syria in- 
troducta tempore Auguiti. 

FR. dulcis , vinofus , gratus, jfujuba pettori & rt' 
nihus falubris. 

77. RHAMNUS Lotus, frutex Barbaria;. 

FR. dulcis , fuavifjhnus , fragrans , copia vix nocet , 
Lotopbagos veterum ex hac vixifje, plures recentio- 
res jlatuunt. 

78. LAURUS Perfea, arbor Afice? & Americee. 
FR. parum gratus, in Perfa perperam venenatus 

creditur , fed ibi non occurrit. 

79. MORINGA varia, arbufcula utriusque India?. 
FR. Indis placet, vix vero Europceis. 

Z 2 CLAS- 



35* FRUCTUS ESCULENTI. 

' CLASSJS m 
POMA. 
ARBORRS. 

80. PYRUS communis , (Piimn) arbor Europa?, ci- 
pur. Hort. Upf. 130. Fl. Su. 436. Varietates 
funt imprimis fylveftris, Falerna, Faronia, Pom- 
pcjana &c. 

FR. Sylyeftris aufterus; Falerna gratiffimus ; cru- 
dus fiatulentus , coctus falubefrimus. 

81. PYRUS Malus, (Aepple) arbor Europae, cicur. 
Fl. Su. 437. Mat. Med. 237. Hort. Upf.130. 
FR. Varietates funt Sylveftris, Borftorphiana , 

Prafomila &c. Sylveftris acidiffimus , cultus va* 
rio fapore occurrit , fape gratiffimo , crudus fiatu- 
lentus , coctus falubris. Sylveftris lacti incoclus 
refrigerans jufculum meftoribiis dat; Pomci Bor- 
ftorphienfia faluberrima funt. 

82. PYRUS Cydonia, (Qvitten), arbor Europae in- 
frequens, fubcicur. tMat. Med. 238. 

FR. fuhpilofus , odoratififimus , aufterus , acidus, cru- 
dus durus & ingratus , cottus vero cum Cinnamo- 
mo fapidijjimus eft fimulque ftomacbicus , refrige- 
fans, apbrodijiacus , mucilago cjits optima, mm 
ventriculum non onerat; Romani poma odoris gra- 
tia in cubiculis falntotoriis fervabant , borum quo- 
que mos fuit , ut Nupta anteqnam cubitum iret po- 
mum devoraret. Poma befperidum Veterwn aut 
mala aurea bcec fiierunt. 

83. PUNICA Granatum, arbor Africce, Italiae, 
Hifpania?, m.anfueta. Flort. Upfal. 122. Mat. 
Med. 223. 

FR. magnus , ruber , aufterus , fubanociynus ftoma- 
chicus. 

84. CITRUS Medica , (Citron) Llmonia , (Lemoner) 
arbor Media?, Perfise , manfueia. Mat. Med. 366". 
Hort. Upf. 235. 

FR. 



FRUCTUS ESCULENTT. 



35? 



FR. Epidermis aromatica, Cortex acris , Pulpa con- 
glomerata, acidifjima, Albedo adfiringens ; pulpa 
refrigerans , antifcorbutica , in potu Polopuntia fre- 
quenter adhibctur fuccus , etiam ad condimenta cihi, 
vomitwn a putredinc curat. Romanis innotuit pofl 
Virgilium gp Plinium , ante tempora Palladii. 

85. CITRUS Aurantium , (Pomerms) arbor Afise 
manfueta, priicis Romanis ignota. Hort. Upf. 
236. JVlat. Med. 367. 

FR. Cortex ut prcecedcntis , & pulpa conglomerata , 
dulcis , Jlomachkus , integer affatus in potum Bi- 
fchoff adhihetur. 

HERBJE. 

86. CUCUMIS Melo, (Meion) herba iEgypti fub- 
fera. Ilort. Upf 292. Mat. Med. 444. 

FR. magnus , fapidus , fragrans , copiofe ingefius car- 
r.es laxas reddit & ad febres intermittentes procli- 
vos facit , immaturus Choleram fape excitavit, feni- 
bus Lethargum ; Galli poft fumtum frufttim undm 
vel altcram radicem Rapbani fativi comedunt , in- 
teger fructus fine noxa devorari potefl , inprimis fi 
vinvm fuperbibatur. Cucumis Dudaim fimillimus 
Meloni, fcd vix citri magnitudine , at fapore e? 
odore melonem longe anteceilit. 

87. CUCUMIS fativus, (Gurka) berba iEgypti, 
manfueta. Mat. Med. 445. Hort. Upf. 292/ 
FR. per fe ingratus , nec maturus facile editur , copia 

febres intermittentes provocat. Nofirates immatu- 
ros fructus ad acetaria parant , JEgyptii vero ma- 
turos edunt. 
88- CUCUMIS Chate, herba iEgypti Nili. 

FR. aquofus , duicefcens , frigidiufculus , delicium 
magnatum Mahomedanorum ; more prcecedenlis pra- 
paratur. 

89. CUCURBITA Citrullus, (Watten-meloner) her- 
ba /Egypti fubmanfucta. Hort. Upf. 292.; Mat. 
Mcd. 443. 

Z 3 FR. 



/ 



358 FRUCTUS ESCULENTI. 



FR. pulpa aquofa , ednglaciata quafi, curtici proxime 
albicat , interm albo - fanguima eft ; humectans , re- 
frigerans , maximus duorum fapc pedum diametro 
transverfali ; pulpa /Egyptiis & cibus & Medicina 
eft; fi nimia fuimiur copia, varia inde pullulant 
mala, ut Colica , Diarrhcea, Dyfenteria, Dyflocia 
&c. hocce fructu fi calidijjhna India habitatores 
deftituerentur , aftu folis facile perirent. 

90. CUCURBITA 'Pe/w (Pompa) herba Indiae, fub- 
cicur. Hort. Upf. 29 r. 

FR. pulpa fatua, crudus non editur ; magnus , co- 
quitur tn obfoniis , cum aromatihus praparatur , 
puls hinc conficilnr cum lacte, butyro, vino & pi~ 
pere; carnes laxas generat. 

91. CUCURBITA lagenaria, (Calabafs) herba iE- 
gypti & Arabia? annna , fubcicur. Hort. Upf. 291. 
Mat. Med. 442. 

FR. crudus non placet , fatuus cf iners , per totum 
annum fucceffive maturefcens , coquitur , aceto ad- 
fpergitur & conditur , cortex quoque oryza car- 
ne contufa implctur , farciminis inftar , a pauperi- 
bus. In cibum pracipue vertitur. 

CLASSIS IV. 

LEGVMINA. 

PEREGRINA. 

92. CERATONIA Siliqua, (J&hannis Brod) arbor 
Orientalis,manfueta. Hort.Upf.296.Mat.Med. 455. 

FR. dulcis , ficcior , pauperibus fuibusque porrigitur ; 

Soda, Raucedine , AJlhmate laborantibus opitulatur, \ 
victus filii deperditi fuiffe credititr. 

93. TAMARINDUS indica, arbor Afite, Arabije, 

fera. Hort. Upf. 15. Mat. Med. 28. 1 
FR. pulpa nigra, acida, occultum mtufeofum conti- 

nens , refrigerans , fitim in India peregrinantium 

rcflinguit. 

94. CAS- 



FRUCTUS ESCULENTI. 



94. CASSIA Fijluk, arbor iEgypti, Alexandria?, 
fera. Mat. Med. 199. 

FR. dulcis , rarius in cibum vertitur , acidus factus 
byflericis nocet. 

95. EPIDENDRUM Vanilla, frutex parafiticus 
Americas, ferus. Mat. Med. 413. 

FR. fucculentus , femine pulvereo nigricante, dulcis, 
fragrans , calefaciens , chocolatam intrat , digeftio- 
nem promovet , Melancholicis & Hyftericis falu- 
taris. 

96. HYMENiEA Courbaril , arbor Americse, fera. 
Hort. Upf. 305. 

FR. femina farina dulci circumdata funt , ex qua 
panem conficere caritas annonce docuit. 
CULTA. 

97. PHASEOLUS vulgaris , (turfka Bonor) herba 
annua Afia?, manfueta. Hort. Upf. 213. Mat. 
Med. 351. 

FR. fubdulcis , flatulentus , nutriens , in culina quam 
in officicina plus praftat utilitatis ; ad acidulas fre- 
quenier comeditur. 

98. DOLICHOS Soja, planta peregrina, Indiae orien- 
talis. Mat. Ivled. 363. 

FR. fubdulcis , hinc paratur Soja prcffiantiffimum 
carnis elixatce condimentum. Vid. Kcsmpfer. Amoen. 
Acad. 

99. PISUM fativum, (iirter) herba annua Europ^ 
cicur. Hort.Upf.2r5. Mat. Med. 352. 

FR. ficcus , dulcis , fialulenius, natriens , nofirati- 
bus quotidianus cihus. 

100. PISUM maritimum, (Hafs iirter ) herba perennis. 
Fl. Su. 640. 

FR. ficcv.s , cum pracedente rouvenit, fere neglettus. 

101. VICIA Faba, (Bbnor ) herba annua ^Egypti, 
cicur. Hort. Upf. 218. Mat. Med. 353. 

FR. dulcis , ficcior Pijis, flatulentus , nutriens, ru- 
jlicis frequmtifiimus cihus. 

Z 4 102. VI- 



35o 



FRUCTUS ESCULENTI. 



102. VICIA fativa ( IVicker) berba annua Europae 
cicur. Hort.Upf.2r8. Fl. Su. 654. 

FR. dulcis , fed minus prcecedentihus , nutriens , ru- 
Jlicis relinqmndus , robufium enim ventriculum cf 
lahoriofam vitam requirit. 

103. VICIA Cracca, (Mus-drter) herba perennis in- 
digena Fl. Su: 652. 

FR. parvus , minus fapidus, unde etiam negligitur , 
nutriens , equi inde cito pinguefcunt. 

104. ERVUM Lens , (Linfor) herba annua orienta- 
lis, cicur. Hort. Upf. 224. Mat. Med. 360. 
FR. leniiformis , Jiccus , fubdulcis, nutriens , flatu- 

lentus , cortus externe applicatus variolas maturat, 
copiofe efitatus Lepram fif Cancrum excitare credi- 
tur ; Gaili tamen frucium frequentius edunt. 

105. CICRR arietinum (Fontanell- cirter) herba an- 
nua, oricntalis, cicur. Hort. Upf. 224. Mat. 
Med. 359. 

FR. gihhofus , ficcus , nutriens , -flatulentus , bajulis 
r-elinquendus ; tojius Coffea loco adhiberi poteft , 
Orientalibus peregrinantihus ufitatijf.mus. 

106. TL/GONELLA Fcenum gracum; herba annua/ 
Europae, cicur. Hort. Upf. 229. Mat. Med. 356. 
FR. compqfitus, rhombeus , coctus fceminas Mgyptia- 

cas obcfas reddit. 
•107. LUPINUS albus , ( Warg-hona) herba orienta- 
lis cicur. Hort. Upf. 209. Mat. Med. 350. 
FR. amaricans , infufione aqua calida efculentus & 

dulcior redditur.j magnas vult vires vita. 

CLASSIS V. 

CEREALIA. 

108. ORYZA fativa (Risgryn) gramen Afiae pa- 
luftre, ferum. Mat. Med. 174. 

FR. farinofus, fapidus , nutriens , farina albijfima, 
coStus calidus oculis nocet £f bamorrboides provo- 

cat, 



FRUCTUS ESCULENTI. 36*1 



cat , hinc frigefactus fumendus , Mabomedani Ory- 
zam in balneo vaporis praparant. 

109. TRITICA annua, (Hwete) gramina frequentio- 
ra. Hort. Upf. 21. I, 2, 3, 4. Mat. Med. 36. 
FR. farinaceus , dulcis , egregie nutriens , hinc pa~ 

rantur fercula, & panes prajlaniiffmi. 

110. SECALE cereale, (Rag) gramen frequens ci- 
cur. Hort. Upf. 22. 

FR. Tritico magis acefcens , & minus obftipans ; ex 
boc panis feptentrionalibus populis frequentiffmus. 

111. HORDF.UM hexafticbon & dijlicbon, (Korn) gra- 
men frequens, cicur. Hort. Upf.23. 3, 5. Mat. 
Med. 35. 

FR. farinaceus , nutriens. , refrigerans ; panis bor- 
deaceus fecalino vilior; hinc paratur cerevifia, nfu 
frequentijfma. 

112. AVENA fativa vel huda, (Hafra) gramen fre- 
quens, cicur. Mat. Med. 78. 

FR. farinaceus, ftbmucilaginofus, refrigerans , pau- 
peribus & equis propinatur , jufcula refrigerantia 
binc parantur. 

113. PANICUM italicum, miliaceum, (Hars-gryn) 
gramen Europae anftralis, cicur. Mat. Med. 34. 
Hort. Upf. 19. & 20. 

FR. parvus , dulcis , nutriens , brevi faftidium facit, 
ad pulmenta & pultes apud exteros adhibstur. 

114. FESTUCA fluitans, (Manna-gryn) gramen Eu- 
ropae pahiftre, fpontaneum. FI. Su. 95. 

FR. parvus , dulcis , nulriens , pultes hinc praflan- 
tiores parantur , fsrs ut a feminibus Oryza; colli- 
gendi modiim vid. Nob. Praf. It. Scan. p. 349. 

115. HOLCUS Sorghum, gramenAfia?, ferum. Hort. 
Upf. 301. 

FR. fubaulcis , nutriens , ante Europaorum adven- 
tum in ufu fuit. Ferrarienfes binc pultes parant. 

11 6. HOLCUS fpicaius, gramcn Afia?, ferura. 

Z 5 FR. 



362 FRUCTUS ESCULENTI. 



FR. pijtfm ■mis , in fpicam conglomeratus , farinaceus 
Indi fpicam vix maturam ajfatam edunt. 

117. ZIZANIA aquatica, gramen Americae feptcn- 
trionalis, aquaticum. 

FR. figura Oryza, farinaceus , primarius incolis in- 
dijienis cibus. 

118. ZEA Mays , (Turkifkt hwete) gramcn America; 
fcptentrionalis, fubcicur. Hort. Upf. 28r. 

FR. magnitudine Pifi, ficcus , objlipans , rufiicis re- 
linquendus , difficile enim digeritur. 

119. POLYGONUM Fagopyrum, (Bobwete) Ta- 
taricum, herbae orientales, annuae, cicures. Fl. 
Su. 345. Mat. Med. 188. Hort. Upf. 96. 

FR. triqueter , nudus 9 farinaceus, nutriens^ admo- 
dum obftipans, pultem prajlantem prabet , trHico 
viinus acefcens ; de Poiygono tatarico vid. act. 
Holm. IJ46. p. 2. 

CLASSIS VI. 

NVCES. 

120. COCOS nucifera, palma Afite fera. 

FR. maximus , decorticandus , Caro nuclei nl.hnenta- 
ris, dura coquenda. Nucleus civus hcte fcatet 9 
unde cum feminibus Oryza & facchari arun 
paratur potus Aracb. 

121. THEOBROMA Cacao, arbor Americee, fera, 
bis quotannis floret. Mat. x\1ed. 364. 

FR. polyfpermus, pinguis, dulcis , aphrodifmcus , 
hinc chocolata habetur, Hypochondriacis & Hyjle- 
ricis proficua. 

122. AMYGDALUS communis,(Mandlar) arborEu- 
ropa?, manfueta. Mat. Med. 229, Horr. Upf. 123. 
FR. drupa ficca; nucleus dulcis :, fubpinguis :, nutri- 

ens , flcnV* involvens. In culina cupediiriorum 
ufus amygdali multiplex, tojlus cojfea modo propi- 
natur. Varietas amara feris lethalis & ebritta.is 
vmqfa remedium. 

123. PI- 



FRUCTUS ESCULENTI. 363 

Ssg. PISTACIA vera, arbor orientalis Italiae, man- 
ilieta. Mat. Med. 454. 

FR. dulcis , fubpingvj.s fapore Amygdali , nutriens. 

124. PINUS Pinea, (fpanfk Tall) arbor Hifpanis?, 
manfueta. Hort. Upf. 288. Mat.Med.438. 
FRi fubdillcis 3 nutriens , cum amygdalo convenit. 

125. PINUS Cembra, arbor Tatariae, ciciir, 

FR. magnitudine &f fapore nucleorum pineorum , 

126. CORYLUS Avellana, (Hafel) arbor Europje, 
indigena. Fl. Su. 873. Mat. Med. 43 r. 

FR. f.ccus , durus , nutrkns , pueris puellisque deli- 
cium , anbelofis & afthmaticis noxius. 

127. JUGLANDES varia-, (Hwal-nbtter) arbores 
Americte feptentrionalis, cicures. Mat. Med. 
330. Hort. Upf. 286. 

FR. drupa ftcca , nucletis fubdulcis , f.ccus , fapidus^ 
antbelminthicus, in Capbalalgia, Angina & Paralyfi 
linguce nocet. 

128. FAGUS Caftanea, arbor Europrc mcridionalis, 
fubcicur. Hort. Upf. 287. Mat. Med.429. 

FR. difpermus , fubdulcis, pericarpio coriario, nu- 
triens , flatulentus , uftulandus. 

129. ANACARDIUM occidentale , (Lifstrad) arbor 
Indiae, fera. Hort. Upf. 102. Mat. Med. 206. 
FR. renijormis, dulcis , nutriens ; Melhigo, froe 

fuccus inter diplobi, atra eft & acerrima, lintea 
maculis indelebilibus inficicns. 

130. TRAPA natans , ( /Vattunbtter) herba aquatica, 
cicur. Fl. Su. 140. Mat. Med.52. 

FR. fpinofus, dulcis, nutriens , obflipans , flatulen- 
tus , Venetiis copiofiffimus , ajfatv.s comeditur. 

131. NYMPHjEA Nelumbo, hcrba /Egypti Nili 
aquatica. 

FR. turbinatus , polyfpcrmns, fcmina nucum coryli 
inflar apparcnt, antivenereus ; aZ» £w _pn'mo /w- 



3^4 



FRUCTUS ESCULENTL 



nem confecerunt veteres , Pythagoras ubi dicit a 
Frbis abjiinendum , hujus femina intelligil. 
132. CARLINA acaulis , planta Italia: pcrcnnis ci- 
cur. Hort. Upf. 252. Mat. Med. 378. 
FR. receptaeulum ejl , cottus a quibusdam comeditur. 
1^33. CYNAIIA Scolymus , ( Kronartfkocker) planta 
Jtalia; Sicilre, perennis. Hort. Upf. 251. 
FR. receptaculum efl , coftus adhibetur. 




cxx. 



cxx. 

PROLEPSIS 
PLANTARUM 

QUAM 

PR.ESIDE 

D. D. Car. VON Linne 

propofuit Au&or 
JOHANNES JACOBUS FERBER 

Caroli- Coronenlis. 
Upfalia 1763. Junii 12. 



PRiEFATIO. 

Ab eo jam tempore, quo ad ilhiftrem hanc 
Academiam accefli , id imprimis mihi cura? 
cordique fuit, ut in illis Scientiis, quas 
Pratticas vocare folent, principia faltem prima 
diftincla haurirem cognitione: in eis vero fingulis 
quantum optarem non licuit defudarc, operam 
praecipuam Chemia?, Hiftorise naturali & Mate- 
ria? Medicae dedi, ut ex illis, pro ratione inge- 
n ii, temporis & facultatum, dilcerem futuram 
vitam in noftra republica utiliter inftituere. Per 
tria vero Regna Naturae iter faciens , e Jongin- 
quo oflfendit oculos materia prcc cacteris cum 
amoenitate confpicua: Eft illa fie dicta Prokpjis 

Plm- 



366 PROLEPSIS PLANTARUM. 



Plantamm, ad quam nupcr detecta eft via angu- 
ftiflima per denfiffimam fyh T am & frondes um- 
brofas non recta pergcns, fed per anfraclus, jam 
a<I .r.ontes praecipites tendens, jam pcr fpelun- 
cus direcla, ubique vero faxorum moleftia, fpi- 
narum aculeis & fcmitarum caligine diincillima. 
In hanc ingreiTus animum multoties deiponde- 
ram, nifi ducem praelucentem habuiflerh Nobi- 
]iflT. D:num Praafidem , qui viam ipfe paravit, 
folus acutiflime perfpiciens, quo tandem vergat, 
folus multiplici experientia atque feliciflimo ju- 
dicio edoctus, qua ratione procedendum fit, ut 
per invia Naturae loca ad certum pcrveniamus 
fcoputn. Eft vcro Prolepfis Plantarum inventum 
omnium fubtiliflimum , quoe a Natura; fcrutato- 
ribus in noflro avo pra?dicari poflint; ea namque 
futura quafi acceierat tcmpora, docetque fub 
praefentes oculos conjicere, quas poft plures de- 
inum annos videri poterunt. Eft prasterea argu- 
mentum maximse diguitatis ac ponderis, quod ia- 
numeros obfervantium oculos & otia poftulat, a.i 
rem penitus inquirendam & deiineandam, qu?e 
per intimos fancliflimosque naturae ma?andros du- 
cit. In illa latent plurima naturae miracula, quo- 
rum exempla funt, quod plantae non adrnodum 
paucae flores praebeant per integrum anni fpa- 
tium confpiciendos priusquam erumpant, eorum- 
que calyces, corollas, ltamina, piftiila in mini- 
mis hybernaculis fub eodem tempore confervatos 
videamus; quod folia plantarum fint motus or- 
gana & non ornamenti inftar exiftant, fed pro- 
pter ufum gemmularum, quas in finu fuo fovent; 
quod fingujae gemmse fquamis conftent, qua? ru- 
dimenta funt foliorum anni proxime fequentis & 
per vim naturae ordinariam tum demum perfecte 
explicabuntur; quod etiam parvula hasc folia ob 
fcas gemmas protrudantur , quse tamen non nifi 

poft 



PROLEPSIS PLANTARUM. 367 

poft binos annos folia evadent; quod eadcm ter- 
tii anni folia gemmas tegant a quarti anni foliis 
compofitas, & fic porro, |nam folium fine gem- 
ma nequit concipi, quamvis oculi etiam armati 
earum feriem haud afTequantur; quod dcnique 
hic progrefliis in infinitum non extendatur; fed 
definat circa fextum annum. Quantum hoc fit 
naturae myfterium, nemo non videt, de quo jure 
gloriabitur Nobiliflimus Inventor, quod nihil ejus- 
modi prsebent vel antiquior vel recens jetas seque 
feliciter revelatum. Et fi mirabilem dudum vo- 
caverint Infectorum metamorphofin omnes natu- 
rae curiofi, qui larvas viderunt in pupas & pu- 
pas. in Papiliones mutatas , cuid de eo Plantarum 
phaenomeno dicendum , quo feries foliorum & ra- 
morum fexannua abit in florem, cujus ftructura 
herbce admodum diflimilis efi:; five, in quo na- 
tura unico maturet anno, quse fex annorum ve- 
getationi erant deftinata? Idem eo magis miran- 
dum, quod reverfionis exemplum fimul praebeat 
natura, hoc efl, quod florem jam determinatum 
in ramos vertere poflit & fexennio completo ea 
omnia explicet, qu?e in gemma florifera fimul 
adfunt. Eadem uberius expofita funt in praefa- 
tione Tomi II. Syflem. Nat. & in difiertatio- 
ne Dni Ullmark de Prolepfi plantarum, plures 
enim in hoc argumento auctores fruftra qnasri- 
mus. lllos vero excellentioris materiae commen- 
tarios cum in eo effem ut confulerem, imbecil- 
litatis meae hoc documentum habui , quod pluri- 
ma mihi occurrerent dubia; in id igitur labora- 
vi, ut copiam Prreceptoris Nobiliffimi in meos 
verterem ufus & praifentem materiam ex fedula 
ejus informatione iiluitrarem. Mea autem tenta- 
mina cum publici juris facio, veniam Leclorum 
Cl. eousque folum peto, donec aliorum fagaci- 
tas aut felicior,, induftria praefentem theoriam ita 

eno- 



4^3 PROLEPSIS PLANTARUM. 



enodaverit, ut cuiiibet vel fegniori ingcnio eviden- 
terpateat, qua ratione rami arborum nunc multi- 
plicentur, nunc in flores definant, adeoque vege- 
tandi vis ex oblervationibus plcnius dedu&a fit. 

CAPUT I. 

De nutrimento Plmtarum. 

i i <• 

Nutrimentum vegetabilium eft tin&ura aquofa 
humi, qua; radiculis abforbctur & a calore pclii- 
tur per fubftantiam corticalem d) verfus fuperiora. 
Subftantia corticalis medullari prsbet aiimentum, 
& quidem eo copiofius, quo magis ipfa faginatur. 
Quseritur jam, an vis expanfiva medull-de abundante 
nutrimento adaugeatur? Nego. Si hoc cnim obti- 
neret, eadem femper facilitate medulla fubftantiam 
corticalem penetraret, nulla habita ratione affluxus 
humorura alentium. Eadem tum proportione ac- 
crefceret vis medulloe propulfiva, qua fuperfluum 
nutrimentum fubftantiae corticali adderet robur, 
medullarem intra fuos parietes continendi. Cum 
vero experientia edocearnur, plantas potiflimum flo- 
rere, fi macriori inferantur terrae, & radices inter 
ar6tiora clauftra cocrceantur; facile patet medullae 
vim expanfivam non a nutrimento pendere, fed 
ejusdem femper eiTe efficaciae, nifi adeo parcus 
affluat fuccus nutritius, ut medulla languefcat & 
emoriatur, vel aliae accedant caufla?. Obfervamus 
animalia, qure diu cibis congruis faginantur, tantam 
vigoris & alacritatis facere jaeturam , ut omnia , quae 
cerebri , medullae ac nervorum poitulant operatio- 
nem, multo fegnius procedant, ipfique venerei fti- 
muli hebefcant. Ita etiam vegetabilia a copiofiorc nu- 

tri- 



a) Hoc vocabulo iignum, librum & corticem compre- 
hendimus. 



PROLEPSIS* PLANTARUM. 369 



tritione inepta redduntur fponfalia fua celebrandi, 
h. e. flores producendi. Plants igitur, quarum 
defiderantur flores, minus prodige alendre funt;*) 
hac enim neglefta cautela, foliis ramisque luxurian- 
tur. Fundamentum hujus rei in eo latet, quod 
abundantia alimenti fubftantiam corticalem emol- 
liat, expandat & gelatinofam b) reddat, ita ut me- 
dullarem circumdare & veftire poflit, quando in 
florcm erumpere nititur. Contra, ubi parcius ali- 
mentum plantae fuppeditatur , fubftantia corticalis 
tam exfucca ac fragilis evadit, ut facile a medulla 
aperiatur, cujus facultas adfcendendi a majori mino- 

rive 



*) Tn novellis Holmiae , fub titulo Inrikes Tidningar prod- 
euntibn?. N:o 42 anni currentis commemorantur cx- 
perimenta F). Fizgerald e Transaft. Philof. anni 1761. 
nec non D. Bufton in Aftis Parif. anni 1738. allata, 
quae docent arbores per decorticationem in aliqua par- 
te inftitutam ita tractare, ut flores & fru&us copiofe 
ferant. Hanc operationem hortulani Belgici Circumci- 
lionem vocant , a quibus diu adhibita fuit, ante quam 
D. Fitzgerald & Buftbn fua experimenta A&is infe- 
ruerunt. Ratio autem, cur arbores hoc modo praepa- 
ratae uberrimos edant fruftus, ea eft, quod maxima pars 
nutrimenti ope hujus circumcifionis fubftantise corticali 
auferatur, ita ut medulla fuciliori negotio in flores 
erumpere poflit. Obfervatio D. Buffon hanc rem cla- 
riiftme demonftrat; quoties enim fune ramulum quen- 
dam arboris arftiflime ligaverit; ob affluxum fucci alen- 
tis impeditum vel diminutum hic ramus floribus ac fru- 
ftibus abundavit. Notiflimum eft ramos, qui inocula- 
tione f. infitione arbori cuidam adfiguntur, caeteris 
multo copiofiores proferre fruftus. Ubi vero hsec ope- 
ratio inftituitur, oritur callus adfcenfionem fucci nutri- 
tii impediens; facile igitur perfpicitur, quaenam iit 
caufla hujus eifectus. 

b^) Hoc demonftrant turiones Afparagi, qui pingui fter- 
corati fimo, molliflimi & fere pulpofi evadunt. Lignum 
Pini in arena crefcentis durius plerumque deprehendi- 
tur, quam quod .defumitur ab arbore in humo radi- 
ces diftundente. 

Tom. VI. A a 



PROLEPSIS PCANTARUM. 



rive fucci nutritii arliuxu nullas patitur mutationes. 
At novum fefe offert obftaculum. Mcdulla adfcen- 
dit. Corpus corticale terrenis adhaeret & quafi de- 
fcendit e\ omni tamen opera conatur meduliam ve- 
llire, ne unquam denudetur. Medulla igitur affur- 
gente, fubftantia corticalis extenditur, quantum 
permiferit nutrimentum. Crefeit hoc modo vege- 
tabile, ita ut ipfa vegetatio feu propulfio pendeat 
ab expanfione & protruiione medullae, non autem 
fubftantiae corticali adfcribi pofiit. Jam experien- 
tia commonftrat , plantam Europaeam in caldario 
collocatam multos & frondofoo proferre ramos 
fine ullo fruftu. Quod fubftantia corticalis in hoc 
cafu maxime faginetur, nemo facile iverit inficias; 
attamen medulla jam vehementius premit, quam 
fi planta macriori trattaretur cultura; aiias enim 
non tam multos ccfrondofos proferret ramos. Hinc 
itaque haud obfcure fequi videtur, medullae vim 
expanfivam multum capere incrementi a fucco nu- 
tritio abundante. Sed obfervcs rogo, non folum 
alimenti copiam hic in cenfum venire , qure fcili- 
cet ftercoratione & humectatione ftepius inftituta 
in caldario plantae porrigitur; infigni prsnerea fo- 
vetur caloris gradu. Ambae hae circutnftantia? aequa- 
lem promerentur attcntionem; ficut enim nutri- 
mentum eft ipfa materia rudis, ex qua planta for- 
matur & crefcit; ita etiam demonftrabitur , a calo- 
re vegetationem propelli & accelerari. Hoc vel 
ex eo patet, quod piantaj tempore hyberno non 
crefcant, fed quafi fomno devinciantur. Id quo- 
que ipfa horticultura fuadet. Piantae enim Indicae 
in hortis Europaeis non florent, nifi ecdem fovcan- 
tur calore, quo earum Patria fervet. Obfervarc 

in- 



c) Lychnis Fios cucuti hujus rei pracbet argumentum ; 
caules enim in terra procumbentes fub florefcentia 
eriguntur. 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



infuper oportet circa culturam plantarum , eas , quae 
flores explicabunt, parum admodum aqua hume- 
ctandas effe; fi enim radices iautius tinfturam aquo- 
fam humi hauriunt, fubftantia corticalis firmatur, 
medullaris incarceratur , & tantum folia cum ramis 
proveniunt absque floribus; quin etiam calor in 
hoc cafu florum eruptioni officit, liquidem pro- 
pulfionem fucci nutritii promoveat. Cum vero 
non omnes planta? vehementiorem ferant caloris 
gradum, nifi fufficienti aquae copia irrorentur, hinc 
fortailis una cau'Tarum deduci poteft , cur in omni- 
bus plantis ars haud aequaliter fuccedat ad flores in 
caldariis producendum. Notum efl, quod plurimae 
arbores e. g. Fagus, poft folftitium aeftivale per 
14 dies crefcere defmant, quafi decernerent, an fu- 
turo anno florebunt ncc ne. Etiamli cauflam hu- 
jus quietis eruere nondum licuerit; id tamen ex- 
pertum efl, quod arbores proximo anno flores ma- 
xime proferant, ii aeris temperies hifce diebus fic- 
ca & calida fuerit: Contra, fi multum pluvia? ce- 
ciderit, arbores abundantiorem hauriunt .fuccum 
alentem, quo fubftantia corticalis roboratur; cum 
vero medulla fimul urgeatur a colore aeftivali, pro- 
ximo anno plurima protrudunt foiia & ramos. Ul- 
teriori certe non eget demonftratione , quod calor, 
fed non nutrimentum, medullam vegetabilium pro- 
pcllere valeat; quemadmodum volatilia, & non fa- 
pida, agunt in nervos corporis humani. Nifi igi- 
tur calor naturae & indoli cujuslibct vegetabilis 
conveniens acceiferit, nil omnino ab alimento pro- 
movebitur vegetatio Plantarum. Ubi vero ille 
haud defuerit, intenditur vis expanfiva medullae, 
& quoniam femper furfum vergit, fupremas fuas * 
fibras extendit, donec rumpantur, extrorfum fle- 
flantur, fubftantiam corticalem penetrent & gem- 
mas forment, foliis e cortice protrufis. Hinc pro- 
no, ut ajunt, alveo fluit, quod, quo vehementior 

A a a iit 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



fit caloris gradus, eo fepius & propius ad fe invi- 
cem fibrae extimae medullares rumpantur, eoque 
plures proveniant gemma; ac folia. Copiofms au- 
tem nutrimentum ad hunc Plantarum luxuriandi 
modum nihil omnino confert, nifi firmando fjb- 
ftantiam corticalem, ne in florem erumpat medul- 
la. Siquidem tamen alimentum, qucd fubftantias 
& naturae vegetabilium fenfim adfimiiatur, ipfam 
porrigit materiem e qua plantae crefcunt; nemo 
non videt, quod folia & rami multo majores vege- 
tioresque fieri poffint, ubi prsefto eft fufiiciens nu- 
trimentum , quam ubi deficit. Requiritur tantum- 
modo congruens calor medullam expandens, quae 
fuo iterum impulfu partes proiongat, ut a fe invi- 
cem magis diftent. Calor itaque propellendo agit 
in medullam, & propuifionem fiicci nutritii per fub- 
ftantiam corticalem promovet. Nutrimentum ve- 
ro vegetabilia fuftentat; ut fine his admir.iculis ri- 
te peragi nequeat horticultura. 

§. II. 

In §. prajcedenti diximus, plantas abundante 
nutrimento nullos producere fiores, fed foliis ra- 
misque luxuriari. Jam e re eft ut confideremus 
diverlbs modos hujus luxuriationis. 

1. Laetius crefcunt arbores, quando folia & gem- 
rme multis locis ac prope ad fe invicem erumpunt. 
Supra etiam expofuimus, quod vehementiore medul- 
\x propuifione rami elongentur feu extendantur , & 
fi fufTecerit nutrimentum, folia majora vegetiora- 
que excrefcant. 

2. Accedente debito calore, quo medulla ex- 
panditur, & copiofiore alimento, gemmae futuri 
anni fua faepius anticipant folia. (Cfr. Loefl. gemm?e 

arb. 

a~) Noftes plumbeae diftoe in Suecia boreali frigore in- 
tenfiffimri devaftant folia arborum circa finera Men- 

fis 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



aro. §.14 & 13.) Quando infefta, frigus a) &c. 
foiia praefentis anni devaftarunt, fieri folet, ut gem- 
ms? futuri anni confeftim fua proferant folia, ne 
planta fk fine motus organis; fiquidem folium , 
quod femel iaceratum fuit aut decidit, nunquam re- 
crefcit b). Cauffa vero hujus feftinationis eft partim 

A a 3 calor 



fis Frondefcentiae , quando Fraxinus &c. gemmas ex- 
plicant. Hse in cauila funt, quod Fagus fylvatica fu- 
pra Smolandiam vix crefcere poffit. Cum enim folia 
frigore deftruantur ; gemmarum evolutio quotannis ju- 
fto prsecocirr redditur, unde accidit ut arbor ejus- 
modi injurias segrius ferens, quam Berberis &c. , tan- 
dem emoriatur. 
b) Folium nunquam renafci, non fola experientia docuit, 
fed facile etiam demonftrari poteft paucis praefatis. 
Quod folia a fubftantia corticali oriantur, vel ideo pa- 
tet, quia nulla fibra medullaris per petiolum folium 
intrat; fed femper in axiliis foliorum erumpit & gem- 
mam format. Provenit vero folium e fubftantia corti- 
cali fequenti modo : Quando fibra medullaris per fub- 
ftantiam corticalem protrufa in gemmam folvitur, vafa 
fubftantiee corticalis, fuccum nutritium vehentia, trans- 
verfim diffecat, ita ut fuccus hic adfceni/ere nequeat. 
Propellitur idcirco urgente calore verfus exterius latus, 
& partem fubftantise corticalis in folium expandit. 
Hinc patet , folium non alibi fuccrefcere poffe , quam 
ubi flbra medullaris corticem penetraverit : contra, 
ubicunque eft folium, in ala folii reperitur gemma, 
in multis quidem plantis externe non apparens , intra 
vero femper latens. Facile quoque jam perfpicitur, 
cur folia femper infra gemmas emergunt; gemmae 
vero foliorum axillas occupant. In Mimofa, Gleditfchia 
paucisque aliis , gemmae quidem fupra folia parum attol- 
luntur; li vero concipiamus fibram medullarem fefe 
fenfim a prima direftione elevaffe, nihil ulterius delide- 
rabitur. Ex allatis jam intelligitur , cur ♦folium nun- 
quam renafcatur; quando enim fibra medullaris fubftan- 
tiam corticalem femel penetravit, non eodem loco po- 
ftea accidit, & cum cortex femel folium protulit, ibi- 
dem dein fieri nequit, quoniam fuccus nutritius aliam 
dudum viam fibi per fubftantiam corticalem paravit, & 
vafa alium fitum a priori diverfum obtinuerunt. 



374 PROLEPSIS PLANTARUM. 



calor medulJam urgens, partim affluxus fucci nufri- 
tii verfus gemmas, qui ante cafum foliorum prae- 
fentis anni eis in ufum cedebat ; (Cfr. DifT. Dni 
Ullmark de Prolepfi init. p. 340) id quod Tulipa 
fylveftris clariffime demonftrat. Haec enim in hor- 
tos introdu&a faspius ramos alis foliorum profert, 
quamvis flos non deftruatur. Occurrunt e. g. Tu- 
lipa? hujus fpeciei haud raro tribus immo quatuor 
floribus luxuriantes, cujus rationem ex aflumtis 
principiis facile inveniemus ; fcilicet: nutrimentum 
ita abundavit, ut non folum cauli primario, verum 
etiam ramis, calore ex alis foliorum protrufis, fuffi- 
ciens fuerit. Quod vero omnes rami floribus ornen- 
tur, pcndet a propulfione medullge a calore for- 
tiori reddita , quam ut nutrimentum , etiamfi copio- 
fum, fubftantiam corticalem fatis firmare potuerit 
ad cocrcendam & includendam medullam. 

3. Luxuriari dicuntur vegetabilia, quando 
fibrae medullares, quae olim corticem penetrarunt, 
fed ob defeclum caloris & nutrimenti non in gem- 
mas proruperunt, faventibus jam circumftantiis gem- 
mas foliaque proferunt; unde intclligi poteft, cur 
in arboribus e trunco faepius excrefcant turiones. 

4. Fieri etiam poteft, ut medulla in inferiore 
trunco arborum novas emittat fibras gemmis termi- 
natas, praefertim in arboribus molliori ligno dona- 
tis; e. g. Tilia, ubi nimirum ingenti urgetur ca- 
lore & alimenti tanta praefto eft copia, ut lignum 
emollire queat. 

§. III. 

Ut magis confirmetur fententia in §. I. a no- 
bis allata, de a&ione caloris & nutrimenti in vege- 
tabilia, pauca adhuc obfervanda erunt. Novi- 
mus plantas, e. gr. arbores, non ante certam aetatem 
flores producere, quaecunque demum fit caloris vel 
alimenti ratio, quod anfam dubitandi fort~ prabe- 
bit, an florefcentia ab his circumftantiis re ipfa 

pen- 



PROLEPSIS PLANTARUM. 375- 

pendeat. Verum, nec animalia ante ceftam a?ta- 
tem fpeciem fuam propagare valcnt; ea foium a ve- 
getabilibus eft difcrepantia , quod in illis organa ge- 
nitalia a prima vitas ufura adfmt; in his autem non 
antea proveniant, quam ad multiplicationem fpe- 
ciei nfervire debent. Accidit nihilomrnus ut plan- 
tas, quarum feminain folum nimis ingratum cadunt 
e. g. in filTuras montium, praccocius fiores gignant, 
quam alia ejusdem fpeciei individua, quibus ube- 
rior alimenti fuerit copia. Ramus Salicis ab arbo- 
re fuccifus & in terra defixus per multos annos non 
nifi folia profert. Ouamdiu autem hic ramus in 
arbore crefcebat, quotannis fiores fruftumque de- 
dit. Ratio in promtu eft; ramus enim arbori ad- 
haerens, cui plures nutriendae funt frondes, non 
potuit tantam haurire alimehti copiam, ac ipfe in 
terra defixus radices agendo fibi acquirit. Abun- 
dantia igitur nutrimcnti fiorefcentiaj impedimento 
eft, & ita quidcm , ut fi bulbo Tulipae fuppedite- 
tur, in quo corollam cum ftaminibus & piftiilo du- 
dum formatam deprehendimus, hae partes fruclifi- 
cationis in vera excrefcant folia. Neminem vero 
offendat , quod planta parciori nutrimento culta, 
nno anno omnia ea proferat, qua; fex annorum fpa- 
tio fucceflire germinaflent; hoc enim , ut fupra 
innuimus, non alimento, fed liberiori medullae pro- 
pulfioni, cui debilitas fubftantia^ corticalis maxime 
favet, adfcribi debet. 

. CAPUT II. 
De origifie & evolufione gemmarum, 
§. IV. 

Quando fios e gemma pronafcitur, .abeunt fo- 
lia gcmmacea fecundi anni in Rratteas, tertii in Ca- 
lycem, quarti in Petala, quinti in Stamina, fexti 
in Piflillum. (Diiiert. Dni Uilmark de Prolepfi.) 
Jam vero ccnftat, quod Bractcre & Caiyx fint pro- 
genics corticis, Petala libri, Stamina Jigni , Piftil- 

Aa 4 iuni 



376* PROLEPSIS PLANTARUM. 



lum meduJla?. Ergo: folia gemmacea fecundi & 
tertii (uti & primi) anni, in quacunque gemma, 
Cortici fuam debent originem, quarti anni Libro, 
quinti Ligno & fexti membranae Medullam proxime 
tegenti, qu?e meningibus animalium relpondet. Li- 
ceat hinc novam in Botanica regulam adferre: 
Quando gemma nafcitur , protruditur integumentum me- 
dulla membranaceum in foiia gemmacea fexti anni, Lignum 
(fcilicet fucco nutritio emollitum ) in folia gemmacea 
quinti , Liber in folia gemmacea quarti, & Cortex de- 
inum in folia gemmacea tertii, fecundi & primi anni; ita 
ut de quocunque flore recie affirmetur, Bra&eas 
effe progeniem corticis ?eque ac foliorum gemma- 
■ceorum fecundi anni; nam haec ipfa folia e cortice 
funt protrufa: Calycem vero a cortice fimulque e 
foliis gemmaceis tertii anni oriri, & fic porro. Hinc 
itaque perfpicue videmus, in gemmis non ultra fex 
annorum contineri germinationes; quoties vero 
primi anni folia gemmacea , quae exteriora funt, in 
ramulum cum fuis foliis & gemmis expanduntur: 
toties etiam medulla in alis foJiorum fexti anni, 
qua? in intimis gemmaj tenebris latent, nova pro- 
trudit rudimenta gemmulacea pro anno feptimo & 
fic porro. 

§. V. 

Stabilita ea, qua? §. prseced. continetur, the- 
oria de origine gemmarum , veriflime concludimus, 
quod germimtio fruttificationis fit quinque annorum fpa- 
tio prior , quam foliorum. Verum enim vero e lon- 
ginquo clamitari audio, hanc thefin de omnibus 
floribus in genere pronunciandam non eiTe; fed ad 
eos foium reftringendam , qui per metamorphofin 
gemm.t pronafcuntur. NeceiTe enim eft, ut faci- 
lis concedam, nonnullos faltem flores per fubita- 
neam mcdulla? eruptionem pronafci. Pvem amplius 
explicabo. Quando fubftantia corticalis a fuffici- 
enti nutrimento adeo firmatur, ut medullam calo- 

re 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



re impulfam intra fuos continere valeat parietes; 
extimae fibrae medullares rumpuntur, divergunt & 
verfus corticem gemmas protrudunt, pro ratione 
circumftantiarum in ramos aut flores *explicandas. 
Ponamus vero, fubftantiam corticalem deficiente 
fucco nutritio maxime effe debilitatam & fragilem; 
meduJlae autem vim expanfivam, nullo urgente 
calore, non ita efficacem, Ut fibrae ejus extimae 
rumpantur, fatis tamen fortem pro referandis clau- 
ftris, quibus continetur; fieri tum oportet, ut 
fibra? meduiJares convergant, & protrudendo aperi- 
ant fubftantiam corticis, atque in folia, brafteas & 
calycem eam commutent, libri vero in corollam 
&c. Idcirco patet, non omnes flores e gemmis pro- 
duci, vel faJtem licebit concipere, meduJJam cer- 
tis fub circumftantiis fine prasvia gemmae formatio- 
ne in florem erumpcre. Nihil enim impedit ut 
dicamus, plantas nonnullas vernales boc modo flo- 
ribus ornari. Nec aliter de illrs fentiendum, in 
quibus fiores non ex alis foliorum proveniunt. Sic 
etiam in Alno flores nudi & minime e gemmis 
emergunt. Num igitur affirmari poteft, citatio- 
rem medulla: propulfionem in his floribus ea omnia 
uno anno protulifie, qu-e fex annorum fpatio fuc- 
ceflive germinaflent, planta non florente? Re- 
fpondeo : Videmus a pofteriori , medullam in hoc 
cafu exitum fuum quaefivifle, ubi flos propullulat, 
ut fi planta non floruerat, eruptio tamen medullae 
in gemmam (immutata fcilicet vi expanfiva) eo- 
dem loco neceffario facla fuifftt. Si vero eidem 
gemmae copiofius nutrimentum acceiliffet, per fpa- 
tium fex annorum ramulos cum foJiis gemmisque 
protulerat; dum contra omnis ceffat vegetatio in 
hoc loco, florefcentia pera&a. Una eademque igi- 
tur materia, unde flores jam formantur unico an- 
no vigentes, per fex annorum fpatium ramos fo- 
liaque protuliflet, fi planta non floruerat. Hanc 

Aa 5 ob 



378 PROLEPSIS PLANTARUM. 



ob caufTam omnes flores, illi etiam quos medulla 
feftinata eruptione profert, fub fequenti canone 
botanico comprehenduntur : germinatio fruttificatio- 
nis quinque amiorum fpatio prior efi , quam foliorum. 
Et cum partibus fruciificationis in dicfis floribus, 
atque foliis gemmaceis, omifla florefcentia gem- 
mam conftituturis , unum idemque fit primordium, 
nimirum: cortex, liber, lignum & medulla fua 
veftita membrana; clariflime elucet, de omni flo- 
re, quocunque demum modo producto, re&e aefti- 
mari , quod Braftea fint foholes foliorum gemmaceorum 
fecundi anni , Calyx tertii &c. 

§• VI. 

Circa Prolepfin Plantarum id non praetereun- 
dum cenfeo, quod haud pauca vegetabilia non- 
nullts fruclificationis partibus deftituta fint. In 
quibusdam calyx, in aliis corolla defideratur. Fa- 
cillime vero patet, folia gemmacea tertii & quar- 
ti anni, feu corticem & librum , in his floribus 
non feparari, fed cohaerefcere, quod fatis probant 
planta; vernales. (Cfr. Dni UJlmark Diff. de Pro- 
jepfi p. 334O In nonnuilis calyx & corolla fi- 
mul deficiunt, e. g. in Pipere, idcirco autem affir- 
mare non licct, medullam neque corticem nec 
Kbrurfl , fed folum lignum protrufiffe. Quamvis 
enim folia gemmacea tertii & quarti anni, fcu cortex 
& liber, in his plantis non expanduntur in calycem 
& corollarn, medulla tamen fefe protrudens & 
corticem & librum penetrat. Haud paucae plan- 
tx Indicss in hortis Europaeis nec caiyces nec co- 
rollas explicant, quibus tamen in India fuperbiunt. 
Campanula Speculum in hortis noftris raro corolla 
gaudet, Jicet ftaminibus piftillisque floreat & fe- 
mina maturet. Idem obfervamus in noftro Lamio 
amplexicauli (Fl. Su. 522.) & pluribus, ita ut 
pianta;, qua? nunquam calyce corollaque inftruun- 
tur s iri co tantum a ca?teris differant, quod folia 

gem- 



PROLEPSIS PLANTARUM. 379 



gemmacea tertii & quarti anni in illis non explicen- 
tur. Ratio vero, cur defmt has partes in hac & non 
iila planta, fruftra quaeritur, nifi in arbitrio Creato- 
ris. In Claliihus Monoecije & Dioecise alii flores 
ftaminibus, alii piftillis deftituuntur; protruditur 
quidem lignum in floribus foemineis, licet nulla 
exinde formentur ftamina, & quando medulla in 
floribus mafculinis fibi viam aperuit per fubftan- 
tiam corticalem , non expanditur in piftillum , fed 
emoritur five exficcattir. Rationem vero reddere 
hujus phsenomeni, noftrum omnino fuperat captum, 
utpote quod a legibus naturse sternis unice pendet. 

§. VII. 

Hujus quoque eft loci, exponere cui ufui infer- 
viant folia gemmacea fecundi anni, e cortice a) pro- 
nata in illis vegetabilibus , ubi Bracleas non occur- 
runt. Verum enim vero omnes plantas fuis gau- 
dere Bracteis, certiffimum eft , licetnon in omnibus 
gequaliter explicentur. Pendet autem hoc partim 
ab ordine natura? a fummo Legislatore prasfcripto, 
partim etiam a citatiori medullae impulfione ac de- 
feftu nutrimenti , quod adeo feftinanter verfus 
partes fruftificationis derivatur, ut Bra&eae per- 
fefte expiicari nequeant. Ubi medulla minori cum 
feftinatione ad fru&ificationem efiunditur , plus ali- 
menti accipiunt foiia gemmacea fecundi anni,& tum 
Bracteae magis extenduntur; femper tamen par- 
vae & exfuccas funt, nifi retardata fructificatione 
(e. g. quando infefta interiores partes fructifica- 
tionis confumferunt) in perfedla foiia excrefcant. 
Supereft integra Plantarum familia, quae Crypto- 

gamiae 

fl) Quoniam folia, brafteae & calyx fint progenies cor- 
ticis, verofimile eft, exteriorem corticis fubftantiam 
Folia porrigere , mediam Brafteas & interiorem Caly- 
cem, cui Liber proximus eft, calyci in floribus ver. 
nalibus faepe adh?erens. 



38o 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



gamiae noinen mcrito obtinuit, ubi nec folia nec 
gcmmaj obfervantur. Quid de his fentiendum, pau- 
cis dicam. Naturam horum vegetabiJium ita pa- 
rum nobis habemus perfpeilam , ut in plurimis 
ignoremus, quaenam pars folii vices agat, qinmam 
baulis /;); jdcirco omne de illis ratiocinium eous- 
que differendum effe exiftimo, doncc clariorem 
luccm in his natur e tenebris accenderit JSotanico- 
rum folertin. Abfit vero omne dubium de Prolepfi 
Plantarum hinc defumtum ; non enim certioribus id 
niteretur principiis, quam fi quis ideo fexum plan- 
tarum impu^naret, quoniam fruftificafiio in algis & 
mufcis oculis fi.ibji.ci nequeat. Idem quoque*dicen- 
dum erit dc plantis parafiticis foliis carentibus, qui- 
bns motum & fuccum nutritium fuppeclitat arbor vel 
planta cui affiguntur. 

CAPUT III. 

De involutio?ie Plantarum in Semine & Hybernaculis . 
§. VIII. 

Quam prodiga fit natura in multnplicatione ve- 
getabilium, nemo facile ignorabit, qui velfugitivis 
oculis hocce perluJtraverit regnum. Nam non folum 
femina, verum etiam gemmse bulbicue novas pro- 
ducunt plantas: immo ex ramis, radicibus foliis- 
que, quibus aliquantillum fubftantiae medullaris ad- 
haeret, propagatio fuccedit. Hanc plantarum mul- 
tiplicationem breviter explicabo; fiquidem ad melius 
intelligendam fingularem illam gemmarum evolutio- 
nem fupra expofitam , haud parum contribuat. 

IX. 

A feminibis vegetabihum propagari fpecies, 
uti res eft notiflima, ita nihil habet obfcuri. In 
quocunque enim femine, polline antherarum fcE- 

cun- 



b) In plurimis tamen fungis fquamae foJiac?ae in ftipite 
occurrunt. 



PROLEPSIS PLANTARUM. 381 



cundato, tota continetur planta, omnibus partibus 
perfecla, licet non ita femper diftincla; appareant, 
ut oculis poflint difcerni. In Seminibus Nymphseqp 
Nelumbo diclae N. D. Prsefes folia hujus plantas 
tam perfpicue vidit, ut ex ilhs femina dignofccret. 
Idem Ipfi contigit, dum femina Liriodendri Tulipiferae 
aperiret. Non magis itaque mirari convenit, quod 
ruptis membranis Seminis, vegetabile prodeat per- 
feclum, calore & fucco nutritio extendendum, 
quam quod x ovis animalium poft faccundationem 
pullus parentibus fimillimus fenfim evolvatur; quia 
plumulam feminis terminat flos aut gemma: (Thii. bot. 
p. 301.) gemma videlicet in plantis perennantibus, 
flos in annuis, ut maxime probabile videtur. Cum 
vero potius obfervationibus inniti deceat naturae 
curiofum, quam conjefturis ; aliorum commendabo 
induftrise, hanc rem penitius perfcrutari. 

* §. X. 
Progredior jam ad illam vegetabilium propa- 
gationem, quam bulbis r) gemmisque peragi depre- 
hendimus. Non fine fumma animi obleclatione vi- 
demus, plantam futuri anni y folia puta, calycem, 
petala, ftamina & piftilium in omnibus fere bulbis 
floriferis delitefcere. Dominus Mariotte in bulbis 
Tulip* hoc phcenomenon primus obfervafie dicitur, 
jam rh plerisque confpicuum. Cum vero bulbus a 
gemma in eo folum difFerat, quod bafes foliorum 
perfftentes a copiofo fucco, quem e terra hau- 
riunt, fiant carnofae, & nova folia iuis gemmis in- 
ftrucla excrefcant intra priorum bafes </); ea omnia 

quae 

c) Attentione digniffimum eft, plantas bulbiferas femina 
non maturare, nifi bulbi deftruantur , quod in Lilio 
bulbifero, Dentaria cVc. cernimus. 

d) Non confundi debent bafes foliorum prseteritorum 
cum foliis futurae plantae; iilas enim liaud aiiter con- 
ftderare oportet, quam ut fquamas gemmarum exte- 

riores 



382 PROLEPSIS PLANTARUM. 



quae de gemmis affirmavimus, etiam bulbis com- 
petere, necefle eft. Pendet ergo a majore mino- 
reve nutrimenti copia & caloris gradu, an bulbus 
florem aut folia proferat; & ubi prius accidit, abe- 
unt folia gemmncea fccundi anni in Bracleas, ter- 
tii in Calyeem &c; itaut folia gemmacea in bulbo 
originem debcant cortici , libro, ligno & membra- 
Tics meduliam veftienti ipfius radicis, cui bulbus 
infidet. Sunt igitur bulbi & gemmae non nifi plan- 
tae coarftata' , quae accedcnte debito nutrimento 
ac calore extenduntur e) & pro ratione circumftan- 
tiarum aut flores aut folia proferunt. Quod vero 
gemmce ac bulbi in fe contineant teneram imagi- 
nem novse plantce fub minima mole comprehenfe, 
non aliter concipi poteft, quam quod fingulus ar- 
ticulus Taenize diftin&um fit animal. Eam tamen 
noftram haud facimus fententiam , quod fingulae 
partcs vegctabiles perfe&ae adfint in quacunque 
gemma vel bulbo ; id enim folum de floriferis affir- 

mari 



riores ab aere vel frigore induratas. Cum vero intra 
quodcunque bulbi integumentum nova folia gemmis 
inftru&a excrefcere pciiint; fiquidem unicura bulbum 
in plures dividi videmus ; patet ; bulbos plurimis con- 
fiaie gtmmis, ita ut re ipfa non aliud fint, quam ra- 
mi abbreviati , plurimis gemmis ex aiis foliorum (prze- 
teritorum) prodeuntibus. 
e) B. m. D. Lofling in DuT. de gemmis arb. §. 14. refte 
pronunciavit gemmas (nec npn bulbos) nihil aliud 
effe, nili herbas a defeftu vis vegetantis coarclatas; 
nam quando gemmse tempore vernaii erumpunt, non 
eodem anno fua explicant folia, fed per integrum aefra- 
tis hyemisque intervallum immutatse permanent, quo- 
niam fuccus nutritius a calore propulfus non fufficit 
ad eas fimul, ac gemmas, quse praeterito anno emerge- 
bant, [extendendum. Quod res ita fefe habeat, pate- 
bit quando infefta frondes arborum arrodunt; tum 
enim fuccus nutritius gemmis nuper protrufis adfluit, 
unde accidit, ut juilo citius intumefcant fuaque profe- 
rant foiia. 



PROLEPSIS PLANTARUM. 



383 



mari poteft; fed conftant gemrhae ac bulbi rudi- 
mentis foiiorum, aut fex anuorum fpatio in ramu- 
los foliaque fucceffive explicandis , aut uno anno 
florem proiaturis. Jucundiflimum interea eft fpe- 
ftaculum in gemmis Hepaticae & Pedicularis hir- 
futse fub terra latitantihus, in geramis fruticis Da- 
phnes Mezerei, nec non intra bafin ftipitio Ofmun- 
dae Lunaria?, perfectam confpicere plantam fucuri 
anni, omnibus fuis partibus eruendam, annuo fpa- 
tio antequam prodeat. Immo: Radix omnis plan- 
tae perennis infra terram profert gemmam futuri 
anni. (Phil. bot. p. 37. N:o 7.) Nuper e iam 
obfervavit NobilifK D. Profefior a Linne (jfunior) 
in radice Anemoncs dichotomae gemmas alternatim 
pofitas, quarum prima (eu maxima continet plan- 
tam futuri anni 1764, fecunda, tcrtia, quarta &c. 
quousque demum numerari pofiint, fuccedentium 
annorum herbas; exemplum fane fingulare, quod 
hic folum attulifle fufficiat, quoniam figuram & 
defcriptionem fuis Decadibus inferere conftijtuit 
ClarilT. Dn. Inventor. Nemini igitur obfcurum vi- 
debitur, quod multiplicari poflint vegetabilia fru- 
ftuiis radicum & ramorum terrae commiflis, prout 
§.8- innuimus; id enim haud aliter procedit, quam 
Hydris redintegrari folent detruncatae five mutilata? 
partes. Ad propagationem vegetabiJium non plus 
requiritur, quam ut fubftantia medullaris a corti- 
cali veftiatur. Accedentibus itaque vegetationis 
adminiculis, radjces ramique novas protrudunt 
plantas, utpote qune fubltantia tam medul- 
lari, quam corticali conftant. 




CXXI. 




CXXL 

CENTURIA 
INSECTORUM 

QUAM 

PR^SIDE 

D. D. Car. VON Linne 

Propofuit 
BOAS JOHANSSON, 

Calmarienfis. 
Upfalia 1763. Junii 23. 



D. D. 

Scientiae quaevis, seque ac imperia, fuas habent 
vicillitudines , quibus adolefcunt, fiorent, de- 
crefcunt, & deprimuntur. Illa fcientiae natu- 
ralis pars, quam dudum Ariftoteles inceperat libera- 
jitate Alexandri Magni fuffultus, denfis etiamnum 
tenebris occultata eft. 

Regnum, quod dicunt Animale, in fex commo- 
de fatis dividitur provincias , quarum unam inco- 
lunt INSECTA, quibus in defcribendis, noftra 
nunc verfabitur opera. Incolae hujus provincias, 
mira quidem funt animalia, Pedum numero, ani- 
malibus casteris, quibus perfe&iora funt co r pora, 
longe prsftant; cuique enim fex faltem, variis 

autem 



CENTURIA INSECTORUM. 385 



autem plures compctunt pedufculi. Communi 
quidem fruuntur aura, quam tamen non ore, non 
capite, fed iaterum quibusdam hauriunt fpiraculis. 
Senfu, quem dicunt Antennas , organico gaudent, 
perfpicaciam noftram prorfus eludente, quippe 
quo ipfi carernus. Sunt quidem inftructa Capite, 
quod vero, fi unquam, ccrte hoc fingulare cft, 
& mirandum, ccrebro quod deftituitur omni, et- 
enim fibra medullaris, quamvis non prius", quam 
in ipfo capite definat, ibi tamen in molem orga- 
nizatam vix glomeratur. Hxcce denique , ad 
unum omnia, animalia, fuis veftita offibus cata- 
phracta & quafi loricata , mirifice inccdunt. Pro- 
prietatcs hfe cuivis admirationcm moverent ma- 
ximam, nifi majori miraculo triplex effet forma, 
qua trinam quafi metamorphofvn pleraquc fubeant ; 
Hajcce varium habent ftatum, quo non obfcrva- 
to alter ab altcro, dignofci vix poteft. HaiC 
animantium turba nnmerum, in arido fibi vindi- 
cat maximam, molem vero minimam conftituit; 
at vero, ut multitudine, ita opere, ca?teris longe 
antecellit. 

Ab antiquiflimis inde temporibus,» hcecce vola- 
tilia fuere parvi aeftimata; quin immo wo.rweadcm, 
& nefcio quid abominandum , nemo non habuerit. 
In primo rerum initio, infefta non exftitiffe, atque 
fic non ordine natura folemni, fcd generatione 
eqwooca produci, credula ftatuerat antiquitas, do- 
nec felix pofteritas eos genuit viros, qui natura* 
penetralia jugi ftudio pctcntes, cimelia ejusdem 
paulo fibi familiariora reddere occiperent. De in- 
leftis nihilcerti, perfpicui faltem nihil, nobis im- 
provida & negligens reliquit vetuftas; Licet fatea- 
mur, communi litterarum palingenefise initio, ra- 
dios quosdam luminis affulgere fcientia? entomo- 
logicae incepiffe, pep paucos tamen juftoque lan- 
Tom, VL B b guidio- 



386 CENTURIA INSFXTORUM. 



guidiorcs, ita ut noftris demum temporibus in 
aprico poiita videatur. 

Iliftoria infe&orum littcraria, in tres adpofite 
omnino diftribuitur EPOCHAS, quarum PRIMA, 
agmen ducit feculi fui jubar Conradus Gefnerus, qui 
indefeflfa, qure ejus erat naturam rimendi aviditas, 
omnes Hiftoriae naturalis partes verfavit. Dcin 
Moiifettus lt Anglus, in fcenam prodicns, infecta de- 
monftrare mcepit. Tum Aldrovandus , Italus, in 
bac re magis fudavit, quam profecit, His dcni- 
que Jonftonus fucceflit, fcd magis ut compilator, 
quam aucTor. 

SECUNDA Epocba res natura3 perfcrutati 
funt, felicius diftin&iusque in horum animalium 
cognitione procedere coepcrunt; namque hi- 
ftoriam infcctorum ab ovo ipfo ad ultimam fe- 
ne'6luteffl pcrluftrarunt , vitam eorum, vicTum, 
immo ipfam , quam mireris, metamorphofin con- 
tueptes. Quid, quod exquifitius infecla deli- 
neata et iri incifa propofuerunt, & ea quidem 
arte, ut imagines agnofcere quivis facile polfet. 
IJ uic peragendje rei, omnium primi, fummo in- 
ferviere opere Hoeffnagelius & Goedartus, viri pin- 
gendi arte cljri, quos Lifter ingenio acutiilimus , 
una cum Blancardo, fccutus eft, doncc Sivammer- 
damius , quo laboris patientior non fuit alter, hanc 
rem ex profeffo tradendam fibi fumeret, ita qui- 
dem, ut fibi haud fatis duxerit, formam Infe&o- 
rum confidcraffe extcrnam, fed anatomen eorum, 
ad miraculum usque fubtiliffimum fecutus fit. 
Mviannn matronam, belle & feftive omnino 
curiofam, ea tantum, quae alit Europa, infecta 
perveftigaffe haud contentam, tantus infeclorum 
permulfit atque allexit amor, ut, trans mare 
infeftiffimum , Surinamum usque Americce, fe in- 
fecTis delecTandi gratia iter iniverit. Rajus ma- 
xime laboriofus in defcriptiones infecTorum com- 

ponen- 



CFNTURIA INSECTORUM. 387 



ponendas, nltimum feneclutis tempus impendit. 
Quae babitant in Anglia, infe.cr.orum examina, Al- 
linus affabre dtlineavit. Frifchius denique, quae 
Germania habet infecla , dare propofuit. 

TERTIA epocha hanc fcicntiam longe abun- 
datiori auxit luce. N. D. PRyESES entomolo- 
gicam difciplinam in formam fyftematis redegit, 
infeclis in Ordines Naturales difpofitis, eorun- 
demque Generibus rite conftitutis, qua? diluci- 
dis & determinatis adumbravit Chara&eribus ; adeo 
ut, e tenebris quafi evocata, in lucem pleniori 
procefferint gradu. Eodem vero tempore, in hu- 
jus difciplinae laudem & dignitatem, nova effulfit 
lux, infignc puta Galliae Decus Reaumur , qui 
hanc do6trinam, a prjmis principiis & ftamini- 
bus repetens, quodvis infectorum, ab ovo inde 
ad fepulcrum usque fcquendo, intentiorique ocu- 
Jorum aci.e, formam , anatomiam, vitam, vi&um, 
& morcs eorum perluftrando, immortalitati du- 
dum commendavit nomen. Hunc Aulae Mare- 
fchallus D. De Geer , tenore uno continuavit la- 
bcrem. Paullo aliquanto poft, Roefel, Germanus, 
& laboris & honoris fe praebuit aemulum, semu- 
lis vero palmam praeripuit figuris vivido pror- 
fus colore efformatis, & id effecit, ut haec cui- 
vis grata acceptaque fuerit fcientia. In hoc dein- 
ceps opere, Wilkes, Anglus, fuum confumfit la- 
borem, multa vero a Roefeliis mutuatus eft. VAm- 
miraly Kollandus, infectorum figuras egrcgiae & mi- 
rae pulchritudinis, omni dfligentia nunc edendas per- 
vulgandasque curat. Praeter Araneas Svecicas, 
& Phalaenas novas, formofiffimis figuris ornatas, 
in lucem edidit Noftras Clerk, cujus vero opere 
noviffimo, de Papilionihus Indicis, a Mufeo Scr. 
Reginae mutuatis, vivido colore illufiratis, quid- 
quam pretiofius,- vel fplendidius, an quisquam in 
toto erudito orbe viderit, merito ambigituri 

B b 2 Sci- 



388 CENTURIA INSECTORUM. 

Scilicet ihi quaii coram intucaris Papilioncs, & 
qua formam, & qua numerum, infignes, ea 
abundantes venuftatc, qua lecliifimis omnibus 
longe antecellant flofculis; quare nihil eifet opta- 
bilius, quam ut hoc typis divulgaretur opus, 
cujus quidcm unum alterumve exemplar eft im- 
preflum. Phyfici , poftquam moram, quam objc- 
ftorum naturalium feccrat multitudo, beneficio 
difciplinae fyftematicae, concinne & perite confti- 
tutx*, tollere inccpiffent, fi interius mox pene- 
trarent & prcfiius inquirerent in natura? cecono- 
miam & politiam, operae pretium fe facturos ju- 
dicarunt; iic enim uberrimam nobis dari occaiio- 
nem, fmgularem Surnmi Artificis coniiderandi ad- 
mirandique oeconomiam, &, quod ad prsefentem 
usque. diem fere fuiflct umbratile, luce palam 
intuendi, quomodo infefta, animalium minima, 
quorum officiis remotis, naturae ceconomia torpe- 
rct , maxima onera laboris fuftineant. Ea veri- 
tas , qua aiTeritur, Deum nihil fruftra produxiiTe, 
fed, quaecunquc creaverit, valde fuiffe bona, 
tam oculos quam animos naturam intuentium 
abunde fatis pavit. Quamvisenim infecta noftroe 
ceconomia? faepius officere putemus, eam tamen 
pofthabenciam efle ceconomiae totius univerfi, 
nulli dubitamus. Quemadmodum praeterea me- 
dicinam facturos, conftitutionem hominis valen- 
tis, & naturam corporis prius cognovifte, haud 
mediccriter juvabit, ita, fi oeconomia? privata*, 
ab univcrfali quodammodo turbatae & afEictae, 
fuccurrere velimus, e rc certe nobis crit, prius 
intellexifle , unde & a quo fonte incommoda exun- 
dent; quem ad recludendum , perperam adniti- 
mur, niii hanc difciplinam diligentius colamus, 
ea notantes infccla, quae oeconomia? noftrze ma- 
xime noceant. Quod dum agitur, eveniet fimul, 
ut ftupenda naturai miracula, ad debitam vene- 

ratio- 



CENTURIA INSECTORUM. 389 



rationcm piamque admirationem Summi Condito- 
ris, totos nos convertant & rapiant. 

NOSTUA, quEB' jam agitur, Epocha tantum 
in cognofcendis infeclis profecit, ut tot fibi ha- 
beat infeetorum miliia perfpecta, quot orbis lit- 
teratus, ante dimidium circiter feculum, perno- 
fccret centurias. Ha;c animalcula adeo ordinate 
funt difpofita, nominibus genericis, characteri- 
bus, differentiis ip.ecificis, fynonymis dcnique, 
in Syflemate Naturce N. D. Prasfidis, editione de- 
cima, ut haud multo pofr. plantis ipfis, nihfl vel 
parnm ccrte, cedant,» & multitudine, & ordine, 
quem Botanici numerofiflimi diu multum & multo 
hborc qusEfiverunt. Ante dimidium & quod ex- 
currit feculum , viri fcientia Botanica alioquin cla- 
riftimi, alto, quod ajunt, fupercilio minimos 
defpexerunt mufcos, qui ranto hodie prctio inva- 
luerunt, & asftimationc, ut celeberrimus quisque 
Botanicus, novum detegere potuifle, infigni fibi 
honori ducat. Greges infectorum veteribus tanto 
fuerunt fdftidio, quanta? cemulationi recentiori- 
bus, nova qiuevis indagandi irife&a. Noftris tem- 
poribus, quodlibet Europce regnum , plurimis 
magnique nominis naturce confultis gloriatur & 
fuperbit, qui omnem opcram , ftudium omne, 
novis copiis fcribendis, & infectorum exercitui 
jungendis, navant. Scopoli Fauna Carniolica una 
cum Goiiani Fauna Monfpelienjt , quarum utraque 
plura nova infefta nobis promittrt, communiter 
& avide exfpectantur. 

Ad hanc Academiam, rn literarum ftudiis 
dum verfor, duas, praj ccceris addifcendis, cura 
& attentione, qua poflim, difciplinas proponi cx- 
audio, Medicinam fciliect, & Hiftoriam Natura- 
]em. Hujus particula, de Infe&is, illis juxta, 
qure nondum fuere divulgata, accuratius notatis, 
oble&amentum mihi attulit maxime ihfighe, quod 

B b 3 Pree- 



390 CENTURIA INSECTORUM. 

Prsefes mirificc adauxit, mihimet multas, & eas 
quidem rarillimas, demonftrando inlcftorum fpc- 
cics, quas D. D. Garden, in provincia CAROLI- 
NA babitanti, nec non Domino Protribuno mili- 
tum Dablberg, SURINAMO rcduci; Dom. Nord- 
gren, in ipfula JAVA habitanti, cseteris, acce- 
ptas refert; ut taceam rariffima plurima infe&a e 
PENSYLVANIA Americes fcptentrionalis, miffa 
ad Mufeum Nobil. de Geer. His natura? deliciis 
blandius invitatus, pctii, mihi ut concedcretur 
optio, unicam eligcndi ccnturiam, quam ad obruf- 
fam determinatai.-i , perattento litterarum orbi 
proponerem, ut, Tirocinium Academicum editu- 
rus, hanc fimul difclplinam aliquantulum auge- 
rem atque ornarem. Cujus voti fpcs me eo me- 
lior tenet, quo certius conftat, centuriam infe- 
ctorum rariorum, quam Dom. Jfaac Uddman, ele- 
ganter elaboratam, Aboce, fub Praefidio D. D. 
Leche, edidit, omnibus in amorc atque in deliciis 
fuifTe habitam. Verum cnimvero, hcec dum mo- j 
lior, fatendum eft, me, & temporis & chartoe 
anguftiis, adeo fuiffe praepeditum, ut defcriptio- i 
nem tam prolixam , tam ornatam, tam dcnique 
perfpicuam, qunm optaffem, conficere haud potu- 
erim. Mihi vero, quod habet verbum , prora & 
puppis ea fuit, ut hajcce nova a notioribus rite 
diftingucrem , & diftincta ab oblivione atque a 
filentio hominum vindicarem. ItaqueTibi, Be- 
nevole Leclor, centum fpecies Infeclorum, In- 
dicorum & exoticorum, offero, quarum complu- 
res digniffima? funt, quse ante oculos argutiores ( 
ponantur. Equidem vix credo , quod absque ad- 
miratione maxima quisquam vifurus fit Caffidam 
fpnificemj, CafTidam bicornemg, Cbryfomelam gibbo- 
fam i^i, Gryllum necydaloiden 132 , Gryllum perfpicil' 
latums^, Cimicem crijiatum 42 , Thripem parado* 
xam 48 , & Papilionem eclipfih 61. 

CO- 



CENTURIA INSECTORUM. 391 

COLEOPTERA. 

1. SCARAB^EUS Tityus thorace tricorni: in- 
termedio maximo fimpliciilimo, capitis cornu re- 
curvato fimpliciflimo. 

Habitat in Penfylvania. De Geer. 

Similis Scarab. Herculi, totus lavis , glaucus , 
magnitudine Scarab. najicomis. Thoracis cornu maxi- 
mum , absque dentibus lateralibus , flmplicijfmnm , fed 
fubtus pubefcens. Capitis cornu adfcendens , etiam fim- 
pliciffmum. 

2. SCARABiftUS Moloffus thorace bicorni, 
capitis clypeo integerrimo, cornu erecto , elytris 
]aevibus. 

Habitat in China. 

Femina: Magnitudo Sc(irab. Rhinocerotis , ater. 
Capitis clypeus lunatus , integerrimus , margine elevato 
& ftria elevata laterali utrinque. Cornu in medio 
clypei erecto. Thorax lcevis y retufus , antice glaber: 
cornu five dens verfus latera antrorfum adfcendens , pau- 
lo brevior cornu capitis. Elytra non flriata. 

Similis Scarab. Lunari, fed major; nec clypeus 
emarginatus ; nec tborax fupra linea exaratus , nec elytra 
flriata. 

3. SCARAB/EUS furinamus muticus niger, 
thoracis incifurarumque marginibus flavis, fterno 
j. orrecto. 

Halitat Surinami. 

Magnitudo Scarab. Stercorarii; totus lcevis , niger. 
Oaput ovatum, linea longitudinali flava. Thorax la- 
x is : marginibus lateralibus flavis. Scutellum medio- 
cre. Sternum antrorfum prominens , flavum. Elytra 
lcevia. Abdominis fegmenta nigra, margine flava; 
idtimum fupra maculis IV , fuhtus vero tribus fl.avis. 
Pcdes nigri. Femora lutea, nigro varia. Digiti m- 
curvati. 

4. SCARAB/EUS Capreolus maxillofus: maxil- 
lis exfertis apice tantum furcatis. 

B b 4 Habi- 



CENTURIA INSECTORUM. 



Habitat in America feptentrknali. 

Simillimus Scarab. Cervo Capite depreffo truncato, 
fed maxilla? absque dente laferali. Pcdes rufi funt. 

5. DERMESTES Gleditfia fubtomentofus pi- 
ceus, antennis filiformibus, elytris ftriatis, femo- 
ribns pofticis gibbolis. 

Habitat in feminihus Gleditjia Americes. 

Facies Derm. Piforum , fed duplo major. Fe- 
jnora poftica valde crajfa, non tamen vidi faltantem ; 
funt hcec mutica, dentata uti Derm. Piforum. 

6. DERMESTES Bactridis , obfolete tomen- 
tofus fubincanus, antcnnis filiformibus, elytris lae- 
viufculis, femoribus pofticis gibbofis. Jacq. hijl. 
t. 170. 

Hahitat in femine Baclris Americes. 

Simillimus Derm. Glcditfa, fed Elytra vixmani- 
fefle Jhiata. Color totus glauco fubincanus. Tho- 
rax absque punMs excavatis ; caterum fimillimus. Fe- 
mora colore corporis , ncc femiginea. 

7. C ASSID A fpinifex ferruginea, elytris angu- 
lo antico fpina porrefta. 

Hthit i'- Surinami. Dahlberg. 

Corpus fere triangulare , ferrugineum. Thorax 
lcngitudine capitis , antice attenuatus , angulis pofticis 
in fpinim transvcrfam productis. F.lytra lavia, antice 
ad futuram angulata; angulis lateralibusque exfertis 
in fpinam antrorfum porrectam, longitudine thoracis. 
Latera elytroruvi utrinque foramine ovato pervia m 
fcmini; in mare vero elytra nec fpina nec foramine 
gaudeit. 

8. CASSIDA bipujlulata viridis, elytra macu- 
lis lateralibus duabus fanguineis. 

Hahitat Surinami. Dahiberg. 

Corpus fupra viride, fubtus nigrum. Thorax 
parirn errtarginatus. Elytrorum margo lateralis macu- 
Iis fiuabus fanguineis , etiam in pagina inferiori caru- 
lea conjpicuis. 

9. CAS- 



CENTURIA INSECTORUM. 



9. CASSIDA bkornis cyanea, elytris angulo 
antico fpina truncata. 

Habkat Surinami. Dablherg. 

Major; tota cyanea. Elytra excavato - punttata: 
angulo exteriore fiive antko in fpinam linearem trunca- 
tam produito. Thorax antice emarginatus. 

10. CASSIDA leucophcea teftacea margine pun- 
clisque flavis. 

Habitat Surinami. 

Minuta & reliquis noftratibus minor. Margo 
clypetim tboracem &p elytra cingens , totas fiavus. Di- 
fcus elytrorum thoracisque tejlaceus five ftaphyleus: 
fimttis majufculis , plurimis , luteis , elevatis. Elytra 
etjam punitis excavatis , vix confpkuis , ftriata. 

11. COCCINELLA fanguinea elytris fanguineis 
immaculatis , thorace maculis nigris. 

Habkat Surinami. 

Magnitudo ut minonbus noftratibus. Thorax 
viger , marginihus pallidis. Punftum pallidmn utrin- 
qv.e verfus latera thoracis. EJytra verijfme fanguinea. 
PeCtus, abdomen , pedes , atrh 

12. COCCINELLA furinamenfts coleoptris 
rubris immaculatis, thorace capiteque nigris. 

Habitat Surinami. 

Magnitudo Coccin. j-punttata. Caput , Tbo- 
rax, Scutellum, Pectus , Pedes , nigra. Elytra cj 2 ab- 
domen rubra. Caput minus quam in Europais. 

13. CHRYSOMELA gibbofa ovata nigra, ely- 
tris tcitaceis nigro punctatis: fafcia media poftica- 
quc nigris. 

Habitat Surinami. 

Corpus magnum. Coleoptra medio verfus futu- 
ram valde gibhofa. 

14. CHRYSOMELA undulata ovata rufa, eJy- 
tris fafciis tribus atro -ca?ruleis undulatis. 

Habitat in Java. 
c Bb 5 Ma- 



394 CENTURTA INSECTORUM. 



Magnitudo Chr. Tanacetf: Thorax rufuf, me- 
dio atro- caruleus. Elytra rufa: fafcia Prima iatior 
undata f ad futuram antrorfum porrecta; Secunda an- 
guflior , magis undulata ; Tertia in apice , ad futura n 
coisns curn fecunda. Antenna , Pedes & antica Abdo- 
minis atro - carulea. 

15. CHRYSOMELA caflanea ovalis caltanea, 
elytris margine exteriore teitaceo. 

Habitat Surinami. 

Media. Tborax linea longitudinali & margine ex- 
teriore , uti etjam elytra, tefiacea, 

16. CHRYSOMELA Gorteria fubcylindrica 
atra glaberrima , thorace elytrisquc punctis IV fia- 
vcfcentibus. 

Habita ad Cap. R. fpci %n Gorteria. 

Magnitudo c? ftatura Chryfomela yulga tota 
atra % glabra, Elytra .vix manifefia firiato - pun%qta : 
puncta flavefcentia IV, in fingulis elytris majufcula; 
Quorum remota verfus futuram interiorem ; altero ad ba- 
(in, altero ante apicem; Tertium ad marginem cxterio- 
rem verfus bafin, reniforme; Oiiartum ad apicem elytri, 
Tborax glabtTrimus, nitidus: punctum ovatum ad fin- 
gulum latus ; tertium ad bafin, rotundum; quartum ad 
fcutellum , bblohgum , vtinus , magis fulvum. Capitis 
frons punclo rotundo. Omnes macula lutea ; Pedes 
nigri cf Antenna corpore breviores. 

17. CHRYSOMELA octopunftaia oblongiufcula 
rrigra, thorace teftaceo, elytris punclis quatuor 
flavis. 

Hahitat Surinami. Dahlberg. 

Media. Elytrorum macula qiiatuor s qitorum I. 
parva; II. III. parva , pares ; JKmajorj, ad apicem. 
Abdomen teftacenm. 

18. CHRYSOMELA punclatifnna oblongi- 
ufcula viridi aenea pun&atiflima, pedibus ferru- 
gineis. 

Habitat Surinami. 

Magni- 



CENTURIA INSECTORUM. 395 



Magnitudo Cimicis , fericea, viridi- csnea, punctis 
quafi atmnis mwmis confertis aufperfa. 

19. CURCULIO Oryzce longiroftris oblongus 
niger, elytris maculis quatuor ferrugineis, femori* 
cus muticis. 

Habitat in Oryzoe feminibus , ab exteris 'regionibus 
allatis. 

Magnitudo grani oryza. Totus niger fize piceo- 
iiiger , punctis cavis fcaber , oblongus , fubtiis piceus eft. 
Elytra firiata; in fingulis maculce du.ce ferruginete, qua- 
rum prior ad bafin elytri, pofierior ante apicem elytri. 

20. CURCULIO furinamenfis longiroftris cya- 
neus , elytrorum latcribus antice gibbis. 

Habitat Surinami. . 

Magnitudo Pifi. Elytra pofiice contrattiora. 
zi. CANTHARIS bicolor rubra, elytris po- 
ftice violaceis. 

Habitat in Senegal. 

Statura omnino Cantharidis rubrce , fed dimidia 
Elytrorum pars pojiica violacea nitidijjima. Antennaj 
nigrce funt. 

22. CICINDELA cequinoct-ialis flava, elytris 
fafciis duabus nigris latis. 

Habitat Surinami. 

Media. Toium corpus -flavum. Oculi nigrt, 
miniis prominuli. Thorax longitudinali linea excavata. 
Elytra obtufijjima, fingula firiis decem clevaiis acutis ; 
Fafcice diue totam fere alam tegentcs , undatce. 

23. CICINDELA carolina cyanea nitida, ely- 
trorum apicibus antennis pedibusque flavis. 

Habitat in Carolina. Garden. 

Corpus magnitudine Cicind. campefiris , viridi-cce^ 
ruleum, ceneo nitens ; at os , oculi , antemue , palpi, pe- 
des toti elytrorum apices , flava. Elytrorum apices 
fiavi: macula fublunata iaterali. 

24. ELATER ligneus. ferrugineus, clytris mu- 
cronatis. 

Habi- 



39<* CENTURIA INSECTORUM. 



Hdbitat Surinami. Dahlberg. 

Corpus fere majus noftratibus , colore fnhferrw 
gineo &f fere ligneo. Antennae vix thorace longiores, 
nk> ra , excepto pritno articulo. Thorax ohlongus ad- 
modum , medio longitudinaliter glahro. Elytra fub- 
ftriata, quafi cofla diftinUa longitudinali pallidiore , & 
margine laterali fimili ; apices elytrorum paliidiores val- 
de mucronati. 

25. MELOE Chryfomeloides. 
Habitat Surinami. 

Corprs cbryfomelee , totum viridi-caridefcens, fub- 
tus higro-fuhviolaceum. Antcnnae nigrce. Palma? nigrce. 

i(. TENEBRJO Cigas alatus ater, eiytris 
fhriatis, thorace Itevi. 
Habitat Surinami. 
Magnitudo Scar. Cervi. Thorax marginatus, 
non mtens. Elytra obtufa, ftriata fatis profunde. An- 
tcnnai ciavata , longitudine thoracis. 

HEMIPTERA. 

27. GRYLLUS unicornis M. thorice Iaevi , ely- 
tris viridibus, alis apice ftriatis, vertice fubulato, 
antenni- peclinatis. 

Habi-dt in China. 
Magnitudo (f flatura G. M. Religiofi. Vertex 
Capiti.s in fpinam antice , capite longiorem, prominens. 
Antennae longitudine thoracis, utrinque peUinatce. Tho- 
rax linearis , lavis , fere triqueter. Elycra viridia, 
ohlique venis ftriata. Alae virefcentes , elytris paulo 
longiores : apice fufco ftriato. Abdomen plicatum. Ti- 
biae antice dilatatc? , fpinulis ciliata, majoribus fpinis 
interftincXce. Palmae bis ciiiato- fpinulofce. Tibiae <i:di 
& y.ii paris fub apice lacinulam habent. 

28. GRYLLUS caiolinus M. thorace fubciliato 
. fubcarinato, clytris albidis fufco- nebulofis. 

Habitat in Carolina. 

Statura G. M. reiigiofu Thorax oblongus , fere 
triqueter : latcribus fcabris. EJytra alceque abbreviata, 

albi- 



CENTURIA INSECTORUM. 



397 



albido fufcoque nebulofa. Pedcs antice fubtus duplici- 
ter fpiuofo - ciliati. 

29. GRYLLUS irroratus M. thorace laevi 
fubcarinato, elytris viridibus punftis ferruginei* 
vagis. 

Habitat in Carolina. 

Similis G. M. religiofo , fed elytra <y Alce abdi- 
mhie breviora, 3. /. 4. pun£tis ferrugintis absque or- 
dine digeftis , apicibus flavefcentia. Fcmora £5? Tibia 
antice a latere poflico dupiiciter fpinofo- ciliata. 

30. GRYLLUS Lunus T. thoracis fegmento 
pofteriore crifka femiorbiculata, ejytris nigris fa- 
fciis albis. 

Habitat Surinami. Dablberg. 

Major. Caput ferrugineum. Thorax ferrugineus 
fegmento poflico carinnto Crifla compreffa, valde eleva- 
ta, femiorbiculari. Antenn-c flavce. Pcdes lutefcen- 
tes , lceves. Elytra nigra, albo obfcure reticulata: fafciis 
plurimis albis incennaiibus. Alaj nigrce. 

31. GRYLLtJS Cinerarius T. antennis longifli- 
mis, elytris deflexis. 

Habitat in Brafilia. De Geer. 

Antennse longifjimce. Thorax cinerafcens poflice 
lobo rotundato. Elytra lateralia, deflexa paginis ver- 
ticalibus: Cqfla o recta venis marginalibus ; margine fu- 
periore dimidiato ovato: inferiore lanceolato. Pedes 
cinerafcentes. 

32. GRYLLUS necydaloides M. elytris ovatis 
angulatis breviffimis , alis longitudine abdominis. 

Habitat Surinami. 
Corpus fufco - fuligimfum. Caput fupra obfcure 
ferrugineum. Thorax fubelongatus , fupra fcaber , bre- 
vior quam in reliquis Mantis fpeciebus. Elytra bre- 
vifflma onmium, ovata , obtufa , angulo bumerali exflan- 
tia, fupra cinerea, fub angulo ad latera nigra. Alce 
obfcure nebulofce , convolutce & plicatce, longce. No- 
tabilis elytris brevijjimis. 

33. GRYL- 



398 



CENTURIA INSECTORUM. 



33. GRYLLUS javanus T. cincrcus, elytris 
fufco maculatis. 
Habitat in Jav r a. 

Antennse corpore paulo breviores. Thorax com- 
prejfus , dorfo planits , pojlice rolundatus , lateribus fu- 
fcefccns. Abdomen ovatum. Alte cinerea ut totum 
torpus , fuperiofes maculis aliquot lunatis , longitudina- 
liter digeftis , aliisque paucis fufcis. Enfis ahdumine 
fen hrevior. 

\+. GRYLLUS perfpicillatus L. alarum rudimen- 
tis ocello atro, oculis aureis. 
Habitat in Indiis. De Geer. 

Antennce filiformes , corpore breviores. Corpus 
fuhtejlaceum. Alarum elytrorumque loco laminula ova- 
ta , minima, ocello orbiculari atro. Utrum alas acqui- 
rat an larva fit , ignoro ; ex facie perfecta effe videtur. 

35. GRYLLUS fpinulofus L. thorace fpinis mu- 
ricato cinftoque, corporc aptero. 

Kdiv. av. 2. p. 161. t. 285. /y3. 4. 5. 
Hdbitat in Indiis. 

Gryllos inter maximos numerandus. Antennx fili- 
formes , longitudine fere corporis. Thorax tefiaceus , 
fpinis nnmerofis muricatus & poftice margine fpinofo 
cinctus. Abdomen fupra nigrum maculis tejtaccis teffel- 
latum. Ala mdla. 

36. GRYLLUS /krmftz^ L. cinereus, thoracis 
carina margineque poftico elytrorumque margine 
dorfali flavis. 

Habitat in Java. 

An Gryllus Elephas hujus larva? 
Carina Thoracis partim elevata tribus incifuris, 
noial ilis linea fulphurea a vertice ad caudam &f trans- 
verfa per marginem poJHcuni thoracis. 

37. GRYLLUS brevicornis A. viridis capite 
prominulo, antennis compreflis longitudine tho- 
racis. 

Habitat in America feptentrionali. De Geer. 

Simi- 



CENTURfA INSECTORUM. 



Similis Europceis , fed antenna? longitndine tdvi» 
tum tboracis , compreffa. Caput antice fubconicitm, fed 
vix manifejle. 

38. GRYLLUS convolutus A. thorace rotun- 
dato, corpore nigro nebulofo, elytris convolutis 
albidis. 

Habitat Surinami. 

Simillimus Gryllo campeftri, fed triplo minor. Ely- 
tra convoluta fimul, ut fere fubulata. Cauda fetis 
duabus. 

39. CICADA jlammea fronte roftrata adfcen- 
dente tereti truncata. 

Habitat - - - De Geer. 

Minor Cic. Candelaria , tota fiperius fordide fer- 
rugineo- cinerafcens. Elytra ad apices a pagina fuperio- 
re punEtis obfcurioribus tota Jlrice obliquce fecant , ut in 
fcrpentum cute. 

40. CICADA truncata viridi albicans, alis de- 
flexis compreflis, poftice truncatis. 

Habitat in Java. 

Magnitudo Perlce. Tota viridi - albicans , Alis 
deflexis , valde compreffis , reticulato ftriatis , pojlice 
transverfe truncatis. 

41. CIMEX ictericus ovatus, fupra incarnatus, 
fubtus flavus, thorace acute fpinofo. 

Habitat in Carolina. 

Medius. Caput , Thorax, Elytra incarnata. Ca- 
put prominens. Thorax argute utrinque fpinofus. 
Oculi nigri , minutiffmi. Elytra fubtus fanguinea. 
Alae hyalince. Totus fubtus & Pedes flavi. 

42. CIMEX crijlatus roflro auuato, antennis 
fetacei." fufco - ferrugineis , fcuteHo criftato. 

Hahitat in Carolina. Garden. 

Major ullo Europao. Antennae rubra , fctacece , 
longitudine eorporis. Caput minimum, collo angujlo; 
Rojtro incurvato. Thorax rotundatus , utrinque an- 
tice fpinula prominens. Scutellum thorace triplo ma- 

fas, 



CENTURIA INSECTORUM. 



jus, nigrum, carinatitvi Crifla elevata, nfio-dentata; 
apice bidentatum; laieribus angulatum. Elytra ferru- 
ginea. Tibise rufa. Abdomen dilatatum; fub ano 
puncta aliquot coccinca, forte fexus nota. 

43. CIMEX fcaher oblongiufc«r«s , teftaceus, 
thorace angulato- fpinofo , femoribus dcnciculatis, 
alis nigris. 

Habitat in Java. 

Corpus totum teflaceum y fcahrwn. Ala? mem- 
branacea, nigra. Antenna? corpore paulo breviores , 
IV articulis. Thorax utrinque angulo recto fuhfpino- 
fits , Cy fpinis his elevatus. Femora omnia apice fpi- 
nis ivflructa vix manifsftis. Fenwra 1 , 1 , 3 , 3 , 
fubtus denticulata tribus denticulis. 

44. CIMEX fuccinctns oblongus, thoracis 
elytrorumque marginc exteriore femorumque bafi 
fanguineis. 

Habitat in Penfylvania. De Geer. 

45. CIMEX bamorrhous oblongus niger, tho- 
race fpinofo, abdomine rufo, elytris teftaceis pun- 
ftis lincaribus quinque nigris. 

Hahitat in America. De Geer. 

Totus niger , excepto ahdomine rufo. Elytra te- 
flacea punctis five lineolis duahus & trihus nigris. 

46. CIMEX nobilis fcutatus viridi-auratus ni- 
gro - maculatus. 

Hahitat in Java. 

Magnitudo Apis Bomhylii , ovatus. Caput viridi- 
aneum. Thorax viridi- aneus: tnacuBs 7 fufco- caru- 
kfcentihus. Scutellum viridi - aneum , tegens totum 
dorfum, maculis trium parium carukis. Corpus fubtus 
rufo - aneum. Abdominis fegmenta fingula fubtus 
utrinque maculis duahus caruleis. Antenna? fufca , 
corpore breviores. Femora omnia fanguinea. Tibise 
carulea. Ala? fufcefcentes : fuperiores cofta marginaii 
viridi - amea. 

47. COC* 



CENTURIA INSECTORUM. 



47. COCCUS capenfis ovalis fubtomentofus 
conico - gibbus apice operculato. 

Hahitat ad Cap. B. fpei in ramis Cnaphalii muricati. 
Simillimus Cocco Adonidum, a quo dijfert , quod 1:0 
winus orbkutatus , fed magis ovalis. %:do dorfo magis 
gwho & fere conico. 3:0 fuperficie non glabra, nitida, 
fed fubtomentofa. Apex operculo nudo teclus j dum oper- 
culum difcedit , forcmen tvmento repletur. 

48. THRIPS paradoxa fufca, elytris abbreviatis, 
antennis pe&inatis fiflilibus aliformibus. 

Habitat in Cbina. Osbeck. 

Magnitv.do minoris Culicis. Tota fufca. Ala? 
fufca, latiufcuJce. Elytra lanceolata, dimidio breviora. 
Antennae longitudine tkoracis , ohtufiffma , fufcce , bafi 
albidce , fffiles in 8 vel 9 partes membranaceas. Dubii 
generis fivgulare infectum. 

LEPIDOPTERA. 

49. PAPILIO Mgifthus E. T. aliVfufcis vi- 
ridefcenti - maculatus ; fubtus fubincamatus macu- 
lis vivefcentibus rarioribus. 

Hahitat in China. 

Magnitudo Pap. Apollinis. Ala? onmes fupra 
wgrkantes maculis numerofis luteo- virefcentibus , qua- 
rum corpori propiores magis longitudinales ad duttum 
corporis. Subtus omnes fuUncarndtdd , maculis rariori- 
bus, minorihus, vircfcentibus, quarum una alterave in alis 
pofiicis fubocellata centro nigro. Similis Agamemnoni. 

50. PAPILIO Polydorus- E. T. alis fubcauda- 
tis nigris concoloribus ; pofticis macula alba futu- 
ris fexfida lunulisque fcptem rubris. 

Clerk. t. 33. /. 2. 
Hahitat in India. 

Media. Alae omnes nigrde. Vo([\cx concolores , 
•vix caudata , fed potius augulatce, marpjne hnmlis fe- 
ptemnigris, fubtus faturatioribus ; in medio macula al- 
ba futuris nigris dijlincta in maciilas fex , quarum an» 
terior major bifida. Thoracis latera & abdominfs 
Tom. VL C c in» 



CENTURIA INSECTORUM. 



iricifura ferruginecs. Differt a P. Polyte , quod tnetrgo 
alarum careat interjlitiis albis ; quod macula alba anterior 
reliquis major ; quod corpus fanguinolentum; quod lunuice 
pojliccs fere reniformes , nec angujlo lunares. 

51. PAPILIO Orontes E. G. alis caudatis ni* 
-gris albido- virefcentc fafciatis, caudis albis. 

Clerk t.26. f. 1. 
Habitat in India. 

Medius in boc genere. Alce fupcriorcs integer- 
rimce : Supra nigrce fafciis duabus , virejcentibus , int$' 
riore dilatiore laliore. Subtus nigrce fafciis tribus , 
albido-virefcentibus , latioribus , qaarum bafeos maxima. 
Poftica? valde dentatct & breviores, caudatce : fupra 
fafcia lata dilute virefcente, maculaque intcr fingulum 
dentem dilute virefcente. Subtus dilute virefcentes fa~ 
fciis duabus faturate, virefcentibus prctter puncta aliqua 
virefcentia ante fafcias ; cauda albidce , obtufce , valde 
diftantes. Abdomen fubtus luteum. 

52. PAPILIO Pbidippus E. G. alis fubcauda- 
tis fufcis, fubtus fafciis albidis , ocellisque duobus; 
cauda ocellis geminis. 

Habitat in Java. 

Magnitudo 2. Antenna? filiformes , ferruginece. 
Alx omnes fupra fufcce , immaculatce , verfus marginem 
exteriorem obfoletiores ; fubtus omnes grifefcentes , fajciis 
transverfis aibidis , pojlice fafciis transverfts albidis. 
Pofticae fubtus ocellis dnobus : uno ad angulum exterio- 
rem: altero verfus angulum poflicum; angulus pojlicus 
apice fere in caudam obtufam definit , in qua ocelli duo, 
parvi , approximati , ccerulei. 

53. PAPIHO Medon E.' G. alis fupra nigris: 
primoribus fafcialutea apiceque albo, pofticis difco 
Ccerulefeentibus. Al. R. 

Clerk t.28. f.i. 
Habitat in Indiis. 

Magnitudo 2. /.3. Ala? primores fupra atrce, 
apice albce : fafcia lutea. Pofticce nigrce , fupra] difcb 

cczru- 



CENTURIA INSECTORUM. 



tcerulefcentes. Subtus ofnnes alce cinerafcentes , punftis 
tribus nigris ad bafin. Primores fafcia dimidiata alba t 
ttpicequc albce. F ©fticffi ' fafcia dimidiata e •lunulis 5 al- 
bis & alia pofteriore e maculis 6 fubfufcis. 

54. PAPILIO Mneme H. alis oblongis integer- 
rimis nigris bafi fulvis: primoribus fafcia maculis- 
que tribus flavis. 

Habiiat in China.' 

Alae primores nigrce , concolores, bafifidva macu- 
lis nigris ; in medio fafcia flava; ante apicem punctA 
3 flava; Margo tenuior niger eft. Pofticae alce fupra 
nigrce linea fuha a bafi fere ad apicem excurrente. 
Subtus nigrce , antice flavce nigro macuiatce, margine 
poftico tenuiflhne albo punciatce. 

55. PAPILIO JEdea H. alis oblongis integer- 
rimis albo- maculatis: fuperioribus virefcentibus; 
inferioribus fafcia fiava. 

Clerk t. 4. /. 1. 
Habitat in India. M. R. 

Thorax carulefcens. Abdomen fiavefcens. Ala; 
fuperiores fupra virefcentes fafciis tribus ex maculis 
albis , fparfis , incequahvus. Subtus medio ccerulefcen- 
tes , albo maculatce , fafcia flava. Pofticss concolores , 
nigro-ccerulefcentes maculis circiter 5 albis q? lata fafcia 
flava in medio. 

56. PAPILIO Melite H. alis flavis : frperiori- 
bus fupra nigris, lineis duabus fafciaque flavis. 
Clerk f.44. /.5. 

Habitat in Indiis. 

Magnitudo fere P. Urticce. Alae primores fupra 
nigrce : Maculce duce , oblovgce ad bafin , quarum an- 
terior lanceolata ; poflerior marginis interioris ; fafcia in 
medio alce flava, quce marginem interiorem non tangit. 
Subtus albcs margine antico flavo. Pofticoe fupra fiavce 
margine poflico mgro> Subtus flavce flrigis duabus 9 
fufcis , obfoletis, 

Cc 2 57. PA- 



404 CENTURIA LXSECTORUM. 



57. PAPILIO Scylla D. alis flavis: primoribus 
fupra albis marginc nigris, poiticis margine nigro- 
punctatis. 

Habitat in Java. 

Media: Alae primores fupra albce , margine ex~ 
teriore nigro; fubtus flava* , fufco irroratee & punclo 
fufco ocellari in medio. Poftica? fupra flavce , margine 
poflico pnnclis 5 nigris. Subtus flivce fufco irroratcs 
margine poftico punctis 7 nigris , fcilicet in alterna cofta 
unico. Pedes flavi. Oculi brunei. 

58- PAPiLlO Polybe D. alis integerrimis : po- 
fticis dentatis: fupra fufco - virentibus , fubtus vi- 
ridi- fericeis, vcnis atris. 

Habitat 

AUe primores fupra fufco-virefcentes , fericece ; 
in medio anteriore macula gemina' undata nigra. Subtus 
parte denudata viridi - fericece venis nigricantibus ; occul- 
tata vero cceruleo fericca. Poftica; fupra di r co virefcen- 
tes , fericece ; fubtus virides, fericea venis atris ranwjis; 
margo interior cceruleus & poftice lobatus dentibusque 
cceruieis : maculis nigris. Abdomcn fubtus luteum. 
Antenna; nigra, clavatce. 

59. PAPILIO Philea D. alis integerrimis an- 
gulatis fiavis; primoribus macula, pofticis limbo 
lureis. 

Roer. inf. 4. t. 3. /. 5. 
Habitat in Indiis. 

60. PAPILIO Philomela D. F. alis integerri- 
mis fufcis: primoribus oceilo imico, pofticis ter 
duobus. 

Hahitat in Java. 

Simillimus Pap. Hyperantho , fed triplo minor , f. 
Argi magnitudine. Ala? int^gerrimce , concolores : fupra 
fufcce; fubtus nebulofe , ftrigis transverfts , vix mi- 
nifeftis. Primores utrinque ocello majore ad angulum 
exteriorem. Poltica? occllis fex five potius ter duobus 
verfus marginem pofticum, qaorum duo ultimi vrinu- 



CENTURTA INSECTORUM. 



405 



tifftjni; fcd bi omnes in pagina fuperiore minus evi- 
dentes. 

61. PAPILIO Electo D. alis integerrimis ro- 
tundatis lutcis margine nigris; pofticis fubtus occl- 
Io fesquialtero albo. 

Pet. gaz. t. 9. /.II. 
Habitat ad Cap. B. fpei. 

Magnitudo media. Alce primores fupra fatu- 
rate lutea puncto nigro in difco , & margme poftico la- 
tiffimo nigro. Subtus fiavce punEto nigro; limbo poftico 
virefcenti - luteo , c um maculis tribus nigris ivigonis : 
fecundaria? fupra lutea , limbo poftico nigro. Subtus 
lutea puncto in medio albo & adjetto minore , margine 
ferrugineo cinclis. Limbus pojlicus virefcens. An- 
tennte & Pedes fanguinei. 

62. PAPILIO Helcita D. aJis integcrrimis con- 
coloribus luteis: limbo nigro punctis fcptcm albis. 
Clerk t. 39. /. 4. 

Habitat in Indiis. M. L. V. 

Magnitudo Pap. Cardamines. A\x lutea , fed 
exteriore amhitu nigricantes , qua nigredo undatim di- 
jlinguitur fuo margine a difco luteo; in fingula ala 
limbo nigro puncta majora circiter feptem alba funt, fed 
in primoribus fere confluunt. Corpus fupra nigrum dor- 
fo punctis albis ,* fubtus luteum. Thorax punctis albis. 

63 PAPILIO Idea D. alis integerrimis rotun- 
datis albis venis maculisque nigris: pnmoribus mar- 
gine k nig.ro albo- punclato. 
Clerk t. 38. /. r. 

Habitat in Indiis. M. L. V. 

Major reiiquis omnibus Danais. Aloe alba venis 
latis nigris anaftomofintibus. Anteriorcs ala exterius 
lato margine nigro, in quo feries ex punUis albis ; ad 
anum 2. qaafi palpi flavi. 

64. PAPILIO Strilidore D. alis integerrimis 
nigris: primonbus albo maculatis, pofticis bafi 
fubtusque albis. 

Cc 3 Habi- 



4o6 CENTURIA INSECTORUM. 



Habitat in Pcnfylvania. De Geer\ 

Magnitudo media. Alx 1 primores macula alba 
transverfa in medio verfus apicem. Alia ad marginem 
tenuiorem. Puntta alba 2. acl apicem; 2. fere in medio; 
nonnullce ad marginem tenuiorem. Pofhca; macula alba 
tnagna verfus bafln; at oifines fubtus alba venis nigris. 
Thorax alho punctatus. 

65. PAPILIO Eurydice D. alis fufcis: fubtus 
primoribus -cellis quatuor, pofticis fcx. 

Habitat in Philadelphia. De Geer, 

Similis Pap. Hyperantho. Alas integerrimce, fupra 
fufcce ; poffica obfoletius ocellata, Primores fubtus acl 
marpjnem pofleriorem ocellis quatuor nigris pupilla alba, 
Poftica? ocellis quinque intra marginem pofticum & 
fexto remotiori. ' 

66. PAPILIO Deniophile D. alisalbidis: fafciis 
duabus margineque fufcis; porticis fubtus fubincar^ 
riatis. 

Clerk t.28. f.4, 

Hahitat in Indiis. • 

Statura Pap. Braffica. Ala? integra vel parwn 
repanche. Superiores fupra fafciis duahas alhis , utro-- 
que apice attenuatis. Subtus pallidiores , fufca fafciis 
duabus alho vjrefcentibus , interiore lata. Poftica? fupra 
fufcce ; difco albo inaquali. Subtus fuhincarnata angulo 
antico croceo. 

67. PAPILIO eclipfis D. alis integerrimis an- 
gulatis flavis: primoribus punftis duobus macula- 
que nigris, pofticis ocello cseruleo, 

Pet. gaz. 16. t. 10. /. 6. bana* 

Habitat in America Septentrionali. De Geer, 
Facies exaciifpme Papii. Rbamnu Secl ala? pri- 
mores in medio macula ohlonga fufca, intra quam 2. 
puricta nigra. Pollicae puricko nigro £f ad margincni 
exteriorem ocellus cceruleus. 

68. PAPILIO Canace N. alis angulatis fupra 
caeruleis fafcia dilutiori 5 fubtus luteo viridique 
marmoratis. Sta- 



CENTURIA INSECTORUM. 



Statura Pap. Atalantce. Ala? fupra fufco-cceru- 
kce 3 dentatce , artgulatce , fafcia communi cyaneb five di- 
lute ccerulea: primores fafcia bac interrupta & pone api- 
cem puncto albo ; Subtus marmoratce luteo ruiridefcente, 
nebulofce. In medio omnium, fubius punUum angula- 
ium luteum. 

6"q. PAPILIO HypermneJJra N. alis nigrican- 
tibus: fubtus ferrugineo nebulofis; polticis poftice 
ferrugineis puncto albo. 
Habitat in Java. 

Media. Ala? obfolete dentatce , fupra nigrce, fed 
pofiicce limbo pojlico ferrugineo. Subtus omnes ferru- 
gineo hebulofcs; pofticce in medio puntto niveo. 

70. PAPILIO Talaus D. alis rotundatis fufcis: 
primoribus maculis albis bafique fanguineis; polti- 
cis area. M. L. V, 

Clerk M5- /• X. 

Habitat in Indiis. 

Magnirudo & facies P. Nelei 18/. Alse fubcon- 
colores : macula bafeos alarum anticarum tantum a la- 
tere fupcriore confpicua; area alba pojlicarum fupra y 
in\ medio , ovata ; fubtus , magis ad bafin , angulata. 

An fexus tantum Nelei? 

71. PAPILIO Arradne N. alis fupra fubferru- 
gineis ftrigis nigris undulatis; primoribus antice 
punfto nivco. 

Habitat in Java. 
Statura Pap. C. albi. Antennae nigra vix cla- 
vatce. Alas angulatc - denticuiaice : fupra tejiaceo-lutea, 
5. f. 6 ftrigis nigris undulatis. Primores utrinque 
punEto albo ad marginem anticum , fere in medio. Omnes 
marg*ine pofrico albce , fubtus concolores quidem, fed 
fafciis ferrugincis cinerafcentibusquc nebulofa. 

72. PAPILIO Atlites N. alis cincrafcentibus ; 
flipra primoribus ocelJis fenis, polticis quinis: qui- 
busdam caecis. 

Habitat in Afia, Clerk. 

Cc 4 Cor- 



408 CENTURIA INSKCTORUM. 



Corpus cinereum. Antcnnce fufca. Pedes pal- 
lidi antuis mutatis. Ala: primores, fupra cinerafcen- 
tes: ad marginem anticum lineola transverfa, fufca, 
undata ; intra marginem exteriorem ocelli 6 > quorum 4 
(j 6 caci. Poftica? fupra cinerafcentes , intra mar- 
ginem ocelli 5, quorum 3 & 4 caci; intra ocellos & 
viirginem linea 2 fufca , repanda. Subtus omnes pal- 
lida linea fufca, transverfa, repanda; intra priorem 
lineola fufca fubundulata ; extra lineam in fingula ala 
ocelli 2 & puncta aliquot in eadem linea. 

73. PAPILIO Jatmpha N. alis angulatis pal- 
lidis Jineis undatis maculisque: primoribus pun&o 
unico : pofticisque duobus nigricantibus. 
Merian. Surin. 4. t. 4. 

Hahitat in Jatropha Amcrices. 

74. PAPILIO Dido N. alis oblongis dentatis 
fubconcoloribus nigris viridi maculatis; pofticis 
fafcia maculisque feptem transverfis. 

Merian. Surin. 3. t. 3. 
Clerk t. 30. /. 2. 

Hahitat in America Meridionali. 

Statura alarum Pap. Heliconiorwn , fed poflica 
fuhdentata. Primores hafi macula longitudinali ; Po- 
ftica? fafcia lata bafeos fafcia e maculis , omnibus 
carulefcentihus. 

75. PAPILIO Hyperhius N. alis dentatis lu- 
teis; primoribus extimo nigris: fafcia alba; pofti- 
cis fubtus argentatis quinqueocellatis. 

Hahitat in China. Clerk. 

Struftura Pap. Paphia, fed duplo major. Alae 
primores concolores , verfus hafin lutea , verfus apicein 
nig>~a : nigra area verfus apicem fuhtus pallidior ma- 
culata argentata. Fafcia alba in area nigra utrinque, 
cum punclo albo. Arca lutea utrinque , lituris 4 trans- 
v&Jis ad coftam poftice punctis 4 nigris. Ala? po- 
flica- fupra lutea punctis 15 f. 18 nigris ; margo pofli- 
cus iunulis duplicatis caruleis. Subtus ha ala pallidio- 

res 



CENTURTA INSFXTORUM. 



res fve virefcenti grifea , nigro argenteoque obfoleto ne- 
bulofee, cum ocellis qitinque pupilla argentea: in difco 
poftico intra margimm ppjticum linea repanda nigra. 

j6. PAPILIO Cydippe N. alis dentatis fupra 
nigro caerulefcentibus albo ■ maculatis; area com- 
muni rubra; fubtus marmoratis. 
Clerk t. 36. /. 1. 
Habitat in India. 

Magnitudo Pap. Populi: Ala? fupra omnes nigra, 
cd-ruleo refplendentes ; ad marginem exteriorem luntila 
lineares , albce, duplici ferie. In anticis plaga trans- 
xcrfa ex maculis albis. Arza communis alarum omni- 
um in medio ad- bafin rubra. Subtus omnes marmoraia 
e tejiaceo maculis carulefcentibus & albis. In pojlicis 
feries duplex e maculis nigris aibo margine. 

77. PAPILIO Peleus P. alis intcgerrimis utrin- 
que atris: primoribus fafcia lineari rubra, exterius- 
que luteo maculatis. 

Clerk t. 45. /. 5. 

Habitat in Indiis. 

Habitus & omnia Pap. Pherecli 155. fed extra 
fafciam rubram macula confluentes lutefcentes. 

An femina Pherecli? 

78. PAPILIO Actorion P. alis fubcaudatis fu- 
fcis: fuperioribus fafcia lutefcente exteriore macu- 
laque ca-M-ulea poftica; fubtus ocello. 

Clerk t. 36. /. 2. 
Habitat in Indiis. 
Magnitudo media, vix P. Urticce. Ala mar- 
gine repandce: fupra fufca. Primores fafcia, lerfus 
apicem, tefiacea cum punctis duobus obfoletis in apice; 
margo pojiicus macula ovata cyanea. Poftica? fufcce , 
fubcaudatce. Subtus omnes teflaccce grifeo-unduiata : 
Primores ocello ad apicem. Poftica? macula rotunda, 
farva, pallida, intra marginem anticum. 

79. PAPILIO Arcius alis caudatis nigris fafciis 
duabus hyalinis, caudis ceeruleis. 

Cc 5 Clerk 



4to CENTURIA INSECTORUM. 



Ckrk t. 46* f. 6. 

Habitat - - M. R. 

Magnitudb Sphingis Statices. Ala? primores con* 
colores, atrce, ovatce, integerrimce, fafciis duabus lyalinis: 
altera in medio; altera bafm verfus. Alac poftica? airce y 
defimntes in caudam ipfa ala longiorem , azuream , me- 
dio fafcia hyalina transverfe longitudinaii. Macula mi* 
tiima coccinea ad bafin anteriorem alce primoris & alia, 
paulo mmfft ad angulum ani. Antennae clavatce , atrce, 
Sub abdomine ctjam rubedo apparet. 

80. PAPILIO Augias P. alis integerrimis diva- 
ricatis fulvis; fafcia obliqim margineque poftico 
nigris. 
Habitat in Java , Cbina. 

Simillimus Pap. Commati y fed paulo major. An- 
tcnnoe capitatce terminatce fpina curva. Alas fubconco- 
lores ; Primores lutece , in medio fafcia nigra , obiiqua, 
qucc marginem exteriorem non tangit , & margine pofico 
latius nigra ex maculis conflruclo. Poftica? nigricantes 
maculis duabus magis fulvis : anteriore minore. Subtus 
omnes fiavce nigro irroratce , nec fublus albis quadratis 
maculis adfperfce ut Comma. 

Si. SrHINX fexta alis integris: omnibus mar- 
gine poftico albopunttis; abdomine ocellis duode- 
cim fulvis. Broivn. jam. 438- ^43« /« 17. 
Habikat in Carolina, Jamaica. 

Sdatura Sphing. convolvidi. Corpus cinereum* 
AIt cinerece rmrgine poflico feptem punctis albis. In 
alis fuperioribus pitnclum albmn verfus lants exterius. 
Abdomen cinerpum ocellis 6 parium, fulvis , annulo 
nigro. 

82. PHAL/ENA gangis , alis fuperioribus fub- 
incarnatis litura longitudinali nigra poilice ab- 
rupta, abdomine fupra fanguineo. 
Habitat in Java. 

Magnitudo Pap. Plantaginis. Antennas non vidu 
CapUt rubrum* Alee fuperiores fupra pallide incamata. 

Sutu* 



CENTURIA INSECTORUM. 411 

Sutura tongitudinalis nigra a vertice ad fcntelhim ducta. 
JL,itura injingula ata fuperiore nigra longitudinalis , fed 
verfus pofteriora obliqne interrupta. Ate & corpus 
fubtus fufcuffi, Abdominis dorfum fangiiineum , dijlin- 
cium a fufco punctis nigris. 

83. PHALiENA Phalonia N. fpirilinguis , alis 
flavis : pafticjs concoloribus difco flavis lunula 
ambituque nigro. 

Clerk t. 48. 

Habilat in Indiis. 

Media. Alas patulce flavce. Superiores fupra co~ 
tore vario modo in divcrjis variegato. Stibtus medieta- 
te exteriore nigricantes fafcia alba. Infcriores concolo- 
res flavce ; limbo lato nigro margine quaji albo dentato, £f 
in medio hinula nigra. ■ 

84. PHAL/ENA heteroclita N. ? fpirilinguis , 
alis fuperioribus angtiilioribus fufcis maculis 3 fla- 
vis, pofticis flavis extimo fufcis. 

Hahitat in Indiis. M. L. V. 

Magnitudo mcdia. Antennae defunt. A]x fu- 
periores lanceolatce , obtufce , fufcce ; fafcia in medio fla- 
va, qua non tangit margineni pofticum; alia abafi ver- 
fus tronsverfaleni lanceolata. Tcrtia a bafi ad medium 
marginis pofiici. Subtus albce excepto margine antica 
flavo. Inferiores tatiffimce , ftavce margine pofiico fufco. 
St btus flavce. Thorax dorfo nigricans. 

NEUROPTERA. 

85. LIBELLULA carotina alis hyalinis: pofti- 
cis tota bafi fufcis. 

Habitat in Carolina. Gardcn. 

Media. Alce fuperiores tanceotatce; inferiores 
verftts bafin dilatatce ; omnes hyalince , reticutatce vafis, 
Ante marginem anticum omnes macula fufca. Pofticae 
alce tota bafi , ab interiore ad pofieriorem marginem & 
quidem ad j totius fere atce, funt fufcce rufo reticulatce. 
Thorax grifeus , immaculattis . •Abdoraen ferrttgmeum 
fegmento icltimo nigro, 

86". U- 



412 CENTURIA INSECTORUM. 



86". LIBELLULA variegata alis patentibus 
fufco - crerulefcente flavoque varicgatis apice hya- 
linis. M. L. V. 
Hahitat in Indiis. 

Magnitudo Libell. vulgata. Oculi brunnei; Tbo- 
rax viridis. Abdomen Jupra nigricans linei viridi. 
Aln? variegata ex caruleo & luteo; fed carule>is color 
antice magis fufcus ; apices hyalini magis in anlicis quard 
pofiicis. Alse poftics multo latiores funt. Jn primori- 
bus verfns apicem antice litura illa libellulis communis. 

87. HEMEROBIUS peclinicomis antennis pecti- 
natis, alis albidis fignaturis nervisque fufcis albo 
articulatis. 

Habitat in Penfylvania. De Geer. 

Magnitudo inter maximos. Antennae nigra und 
tantum latere peUinata. 

HYMENOPTERA. 

88- SIPvEX columba abdomine mucronato nigro 
fafciis teftaceis. 

HaHtat in America. De Geer. 

Affinis Sir. Giganti. Abdomen in apicem v m 
exiens. Caput £f antenna? tcflacece. Thorax i- 
lofus , tejlaceus & nigro varius. Pedes flavi. 

89. SPHEX penfylvanica abdomine plicato ai.ro, 
alis fubviolaceis. 

Hahitat in Penfyivania. De Geer. 

Magnitudo Qtabrmis , totus niger. Thorax vil- 
lofus. Abdomen thorace minus. 

90 SPHEX carulea Cctrulea, alis fufcis. 
Catesh. Car. p. 5. t. 5. 
Habitat in Philadelphia. De Geer. 

Pedes atro-carulei funt. Simillimus figura Ca- 
tesbai , fed absque puncto nigro in apice alarum. • 

91. VESPA maculata nigra, thorace albo ma- 
culato, fcutelloque quadrimaculato, abdomine po- 
ftice albo maculato. . 
Hahitat in Penfylvania. De Geer. 

Sta- 



CENTURIA INSECTORUM. 4 r 3 

Statura & magnitudo Crabronis. Frons maculis 
tribus albiSy maxillarum latera alba. Thorax ante 
alas macnla curva; fub alis puntio albo. Ad fcutel- 
lum 2 paria maculaaum dlbarum remota. Abdomen 
atrum, pofliceMbo macuiatum. 

92. VFSPA quadridens atra, thorace qu^dri- 
dentato, fcutello primoque fegmento abdominis 
niveo. 

Habitat in Pcnfylvania. De Geer. 

Tota nigra. Thorax utrinque bafi,fupra 9 macula 
alba. Scutelli loco alba macula. Thorax poflice trun- 
catus , utrinque 2. dentibus notatus. Abdominis fe- 
gmenticm primum maxima ex parte album. Alce atro- 
fubviolicea. 

93. VFSPA annularis fufca, gcnubus anten- 
narum apicibus margineque primi fegmcnti abdo- 
minis flavis. 

Habitat in Penfylvania. De Geer. 

Media. Ala? plcncc. Thorax maculatus, ante 
alas magis ferrugineus. Tibiarum bafes flavefcenies. 

94. FORMiCA binodis nigra, abdomine g!a- 
berrimo: fcgmentis duobus primis fubglobofis. 

Habitat in Jamaica. 

Magnitudo Formicce nigrce noflratis. Ala? hyciHna. 
Corpus totvm nigrum. Abdomen atrum, nitidum; 
Segmentis 2 primis anguflioribus gibbofls. Antenme 
apice fufcce £f vrqfliores. 

DIPTERA. 

95. ASILUS cefluans cinereus, abdominis tri- 
bus ultimis fegmentis albis. 

Habitat in Peniyivania. De Geer. 

Genitale fingulare , comprefjum , atrum caudce ad- 
bceret , ut noflratibus. 

APTFRA. 

96. CANCER Dormia brachyurus hirfutus, 
thorace utrinque dentato, pedibus poflicis ungui- 
bus geminis» 

Rumph. 



414 



CENTUIUA INSECTORUM. 



Rumpb. Muf. t. ir. /. i» Cancer lanofus. 
Seb. Muf. 3. t. ig. /. r. 

Habital in Indiis. 

CANCER Vocans bracbyurus , thorace fub* 
quadrato inermi, chela akera magna. 
Syft. nat. 10. p.626. n.6. 
Marcg. braf. 184. Maracoanu 
Pif. braf. 77. f.78. 
Rumph. muf 14. t. ro. /. 3. 
Catesb. car. 2. t. 25. Carcnaritis* 
Seb. muf. 3. M8. /. 8. 

Habitat in utraque Indin. 

Tefla lcevis , inermis , e.r quadralo antice Uterali- 
bus dilatata. DifcuS quafi H. imprejfo; iatera quajl 
2 y?? - m obliquis ; inter oculos integra. Anguli anterio- 
res prominuli. Chela dextra , mierdum fitfha, fcmper 
altera, maxima, oblonga, albida, leevit. Pollex mobi* 
lis , compreffus , arcuatus , introrfum granulatus. Di- 
gitus comprefjus , rectus , apice fubtridentatus , intror- 
fum rrranulatus , medio denticulo notatus. Chela minor 
n.inuta digitis reclis ciliatis. Pedes variis pilis ; ungui- 
bus acutis omnes. 

97. CANCER cordatus, brachyurus thorace 
laevi cordato integerrimo,. chelis fubtus muricatis. 

Habitat Surinami. 

Majufculus. Tefta cordata apice pofteriora refpi* 
ciente , lcevis , margine fubcarinato; difco lateribus gib- 
bo ; in medio quafi H dcpreffum. Inter oculos vix cmar- 
ginata. Oculi cylindrici. Palpebra inferior crenulata. 
Cbela lceves , fed fubtus valde muricatce verrucis coni- 
cis nigris. Brachia triangula angulis muricatis. Pedes 
reliqui omnes fubtus maxitne barbati. 

98. CANCER epbeliticus brachyurus, thorace 
laevi mutico maculato: margine crenulato, mani- 
bus criftatis. 

Rumph. muf. t. 8- /• 5« 

Hahitat in Carolina. Garden. 

Te- 



CENTURIA INSECTORlM. 415 

Tefta latior quam longa , convexa , fubcequalis , 
poflice anguftata flava maculis variis fulvis , ruoro mar- 
gine pifta; Margo crenulatus. Rollrum obtufum , .in- 
tegrum. Chelae intus plajice; extus convexce murioaUe, 
margine fuperiors criftatce. 

CANCER parafiticus brachyurus, thorace in- 
aequali orbiculato ciliato, pedibus dorfalibus qua- 
tuor. 

Habitat in America intra Chamam Lazarum D. D. 
jfacquin. 

Tefta magnitudine dimidii imperialis. Thorax 
orbiculatus, integerrimus , convexus , cinereus , lcevis , 
fubinaqualis tuberculis paucis minutijjimis. Iu Dorfo 
pedes 4 minores ; unguibus duobus cduncis. Pcdes 
fubtus 4 prceter manus. Cauda inflexa brevis. 

99. CANCER filiformis linearis medio chela- 
tus, pedibus quatuor. 

Habitat in Malacca. And. Gronberg. ' 

Corpus lineare , teretiufculum, magnitudine culi- 
cis. Antenna? longce , articulis 3. ultimo ex innumeris 
minutifjimis articulis fere fetaceo. Palpi 2, incurvi , 
3 articulis. Thorax linearis 1 articulis , corpore \ bre- 
<uius. Brachia fetis 1, hreviora. Manus ovatce, magnce, 
Carina uno alterove denticuio. Corpus pofterius arti- 
culis 2, longitudine thoracis , fub his 2. paria ovario- 
rum. Caudae corpus 2 parvis articulis ; ad Jingulos hos 
articulos par pedum breviorum articulis 3. f. 4. brevif- 
fimis & digito incurvo fubhamofo; hi 4. pedes vident&r 
quafi in cauda hcsrere. Cauda obtujijfima.^ 

100. ONISCUS linearis cauda qua.drjdentata. 
Habitat in Oceano Sunnami. 

. Linearis , lougitudine pollicari , utrinque quafi derfc 
tatus. Antennae longitudine corporis, urticulis 1, 2, 3. 
crajjioribus ; reliquis in fetam aitenuatis. Cauda lon- 
givr , emarginata deutibus duobus , cui foliola -■ 
lateralia adnata, unde quadri- 
dentata fit. 

CXXIL 



CXXII. 

LIGNUM QUASSI& 

QUOD 

PRiESIDE 

D. D. Car. von Linne 

Pro Gradu Doctoris 

propofuit 

CAROLUS M. BLOM 

Smolandus. 

Upfalia 1 7 63 . Maji 2 8 . 



/. N. S. 
CAP. I. 

Quoniam Sanitas fola felices & miferos dis- 
criminat; MEDICINA quidem, quse 
illam tuendatn reficiendamve docet, mor- 
talibus inter primas Scientias eft reputanda, omni- 
que ftudio excolenda. Medicina duobus, quod 
ajunt, nititur pedibus, quorum alter PATHO- 
LOGIA eft, in notitiam ducens morborum, 
THERAPEUTICA alter, cognitionem tradens 

rae- 



LIGNUM QUASSI#>. 



medicamentorum. Utrumque hoc Medicina? ful- 
crum perinde necefTarium Medico eft. Quem- 
admodum enim non refici horologium fractum 
poteft, vel in motu ordinato turbatum, nifi vi- 
tio probe perfpecto , & inftrumentis idoneis, qui- 
bus refkiatur, aptatis; fic etjam nec tollitur mor- 
bus, nifi natura ejus primum cognita, medica- 
mentisque aptis propinatis. Hae vero Medicinse 
partes, vario tempore, varia fubiere fata. Ve- 
teres, pro ratione fui aevi, celebrandam utrius- 
quc habuerunt notitiam, & aeque in dignofcendis 
Medicamentorum fimplicium viribus, ac in Se- 
mioticis & Prognofticis verfati funt. Revocatis 
autem fcientiis, cum clarior lux littcris affulfiffet: 
omnibus, ea cumprimis pars, • qua.* flatum ho- 
minis fanum morbofumquc docct, fummo ftudio 
fummaque cura Anatomicorum & Phyiiologorum 
mechanicorum , ad fummum fere pervenit per- 
feclionis cacumen; dum contra illa, quse de Vi- 
ribus medicamentorum agit, in primis, faltim 
diu, cunabulis hxfit, nefcio vix quo fato ne- 
glefta. Sic pleraque planta? noftrae ofKcinales 
ufu tantum coluntur Antiquorum ,- Gr.TCorum nem- 
pe & Arabum, a quibus quidem , prcejudicio fae- 
piflime virium fedtiiili , rcccntiores amplas fuas 
concinnarunt medicamcntorum formulas, potius 
tamen credo in detrimentum & opprobrium , quam 
robur & emolumrentum Medicinae. Cauffa vero, 
cur, per tot fecula, proficua hasc Medicinae pars 
fuccubueric, ca praefertim effe videtur, quod Me- 
dici, nec quantum oportuit, nec quantum decuit, 
in Scientia Rotanica vcrfati fuerint: cui etjam 
addi potefl illa divulgata nimium, per orbem 
medicum, quorundam thcoria, qua artis falutifera? 
Cultores fedulo a medicamentis toxicis caverent, 
eaque prorfus* e foro exftirparent therapeutico. 
Sed nefciunt erronece ejusmodi fe&atores fenten- 
Tom.VI. Dd tis, 



4i8 



LIGNUM QUASSLE. 



tioe, qucmadmodum praeclare monuit Nobiliff. 
Dn. PRiESES in Mater. Medic. 1749. edita, Ca- 
non 16. & 17. in Toxicis maxima latere medicamen- 
ta, Vencnaque a mcdicamentis non nifi fola do!i 
differrc; cujus rei clariflimum omnino cft exem- 
plum Mercurius fublimatus corrofivus, quo , ut 
venenatiflimo , pertinaciflimi , &, alioquin curam 
feepc vcfpucntcs, tuto tolluntur morbi. 

Jam vcro , poftquam fauftiflimum tandcm 
Scipntiee Naturali, & pra:fcrtim Botanicse, illuxit 
uivum, quo in formam difciplinge redacta eft, 
fcrutinium quoque medicamcntorura magis ma- 
gisque excoli cocpit. Hinc, noftris temporibus, 
Vicnnenfcs, cura Illuftr. Dni L. B. VAN SVIE- 
TEN, medicamcnta tcntatum iverunt antea mi- 
nus fpcclata, utpote Mcrcurium fupra nomina- 
tuni, Lythrum Uvam urfi, Conium, & plura. 
Nec defuerunt qui ab America multa nobis attu- 
ierint, recentiori sevo, medicamenta prseftantifli- 
ma, quorum, ut excmpla qiuedam proferam , me- 
moraite fufiicit Chinchinam, Guajacum, Saffafras, 
Contrajervam , Ipecacuanham , Ialapam , Parei- 
ram , Sarfam Parillam, Tacamahacam, Vanil- 
lam, Copaivam, Tolu. Profecto cortex chin- 
cbince folus tanti eft momenti, ut Medicorum, 
hoc cimelio deftitutorum, curae commifli multi, 
mifere fi.non perirent, diu tamen torquerentur 
aegri. Nihil enim illo prsftantius in fcbribus in- 
termittentibus eft, utilius nihil in morbis plu- 
rimis a laxjtate & acido ortis, quod eo magis 
apparet, quo accuratiori lance confideramus tum 
frequcntiflimum illum prsefcribendi ufum, tuni 
ftupcndam illam copiam, qua e Chili &' Peru 
quotannis exportatur, unde tantum certe Hifpa- 
nis lucri redundat, ac unquam c ditiflimis Ame- 
ricai fodinis argenteis. Itaque mirari fatis non, 
polTum> cur Medici Europee Auftralioris ne uni- 

cam 



LIGNUM QUASSLE. 



cam quidcm tanti nominis arbufculam in fuas re- 
giones inferendam , ibique plantandam, curave- 
rint, ubi tamen adeo facile crefccret , atque ubi, 
fi verbis loqui liceat poeta? : 

- Nntura beatis 

Qmnibus effe dedit , fi quis cognoverit uti. 
Verum mentionem Chinchinse fic faciendo, 
medicamcnti fane, quod in Materia medica pri- 
mum merito fibi vindicet locum, animum fimul 
in id intendo, ut Benevolum Lectorem excitem ad 
confiderandum aliud quoddam Pbarmacum, quod, 
me quidem judice, Chinchinam longe fuperat. An- 
tcquam autem defcriptioncm ejus virtutesque de- 
dero, verbo indicare decet, fummas deberi gratias 
Nobiliflimo Dn. CAROLO GUSTAVO DAHL- 
BERG, militum Protribuno virtutis gloria prae- 
figni, cujus induftria, fhidioque rei femper infer- 
viendi publlca?, novum hoc medicamentum nobis 
innotuit, cujusque cura fimul ab India occidentali 
ad nos translatum eft. 

CAP. II. 

Surinamum, provincia Americcs, ad latitudi- 
nis 6:um verfus Septentrionem gradum, ditioni 
Bclgarum adjecla , Regio amosniflitna c(t, & per 
frequentiflimam CofTea; aliarumque plantarum cul- 
turam fatis nota, at folo valde bumido laborans. 
Kjusmodi loca fanitati admodum officiunt, qua 
de re Belgium focderatum, in Europa, nos fatis 
evincit. In Indiis autefn tanto majorcm talis fe- 
des noxam infert, quanto calor ibi fervidus Solis 
plus putredinis cxcitat, foctoris plus atque me- 
phitis, qua?, poris corporis apertis, facile attra- 
huntur, horrcndasque incendunt febres. Certe 
teltantur omnia fere itineraria, Surinamum huic 
incommodo inprimis obnoxium effe, adeo ut vix 
tertia pars advenarum, qui ilkic appellunt , falva 

D d 2 redeat, 



420 



LiGNUM QUASSIiE. 



redeat,' fed morbis moriatur cndemiis regionis, 
qunics funt febres exacerbantes , Amphemerirja pu- 
trida , Tritatus, Tctartophia, Hasmitritrea , atque 
Hectica. Kt quamvis incolse, longo quidcm ab 
hinc tempore, tam interfcindendo filvas, quo libe- 
rior regioni redderetur aura, quam etjam huc 
illucque ducendo canales, atque cxcogitando me- 
dicamcnta appropriata , omni in id ftudio incu- 
buerint, ut malo huic fatali mederentur; vix ta- 
iriteii quidquam eiTecerunt, usquedum obfcurus 
quidarn fervus nigrita, nomine QiiaJJi, mcdicamen- 
tum quoddam invenerit, quo uti contra malignas 
confervorum fuorum febres tanto fucceiTu ctspit, 
ut ejus auxilium pctcre vel ipfi domini cogerentur. 
Hoc vero fuum mcdicamcntum , tantum abfuit, 
ut detegere voiucrit, ut potius id femper fanctifii- 
irium celare arcanum ftuduerit. Nec brevi de- 
teftum, credo, fuiffet, nifi, magna Publici aeflu- 
matione dignus , NobilitT. Dn. CAROL. GUST. 
DAHLBERG tantam fibi a Quaflio hoc, Socrus 
fuEe tum temporis fervo, vencrationcm & amo- 
rem conciiiaflet, ut cordate non folum ipfum 
ipfi medicamentum obtulerit, fed & arborem, e 
cujus radico defumtum effet, oitendcrit: quaj ar- 
bor circa Surinamum fatis frequens eft, extra ve- 
ro ilhid raritlime reperitur. Tandem, dicii Viri 
Nobiliffimi cura, Quaflii arcanum hoc ad Nobi- 
]iiT. Dn. PRtESIDEM pervenit, qui fummas ejus 
Qualitates, Vires & Ufum, nuper in prseleclioni- 
bus publicis de Materia Medica, expofuit, unde 
tanta me cepit cupiditas,- illud cum Orbe medico 
communicandi, ut tcmperare mihi haud potuerim, 
quin publico fpecimine illud exhibendum rogarem, 
fore ea opera fperans, ut de genere humano me- 
rear, atque fic proficuo argumento compenfem, 
quod elegantice fimul in fcribendi ratione defide- 
ratur. 

CAP. 



LIGNUM QUASSLTC. 



421 



CAP. III. 

QUASSI/E Lignitm nomen iilud eft, qtiod 
novo huic Medicamento impofuit NobiliiT. j Dn. 
PR^ESES. Cujusnam autem arborum generis 
elTct, cognitu perquam fuit difficile. Dominus 
ROLANDER, qui ante aliquot annos Surina- 
mo domum rediit, & praeftantiffimas hujus Phar- 
maci vires celebrare novit, illud radicem erie 
Zygophylli aftuantis ratus eft, cujus defcriptio efh 
data in Spec. Plant. edition. 2. pag.5$2. 

At NobilifT. quem nominavimus, Dn. DAHL» 
BERG verum ejus nobis patefecit genus, qui arbo- 
rcm Surinami fuo in horto copiofe fevit, & Surina- 
mo antc annum in Patriam redux, adert curiofus 
fuit, ut non folum raccmum fiorum ejusdem, fed 
etyam friiStu? s &cfo!ia feparatim, fecum Spiritu vini 
confervata duxerit, quorum infpeftione fequcns fic 
Defcriptio condita ell: 

QUASSIA. 

CAL. Pe.riemth.ium pentaphyllum, brevifllmum: 

foliolis ovatis, perfjftentibus. 
COR. Petaia quinque, lanceolata, clongata , fef- 

filia, aequalia, Ne&ariim fquaniis quin- 

que, ovatis, villofis, bafi fikmicntorum 

interiori infertis. 
STAM. Fitamenta decem , filiformia, ajqualia, 

longitudine corolhr. Anihera oblonga?, 

incumbentes. 
PIST. Receptaculum carnofum , orbiculatum, ele- 

vatum, germine latius. Germen ovatum, 

ex quinque compoTitum. Stylus filifor- 

rnis, longitudinc ftaminum. 
PERIC. quinque, lateralia, diftantia, recepta- 

culo carnofo orbiculato inferta, ovata, 

obtufa, bivalvia. 
SEM. folitaria, globofa. 

D d 3 CAUL. 



422 LIGNUM QUASSLF. 

CAUL. terctcs , arborci , cinerci : tamis raris 
ncc multum fubdivifis: ramulis ukimis 
viridibus: pun&is impalpabilibus albis ad- 
fpcrfis. 

FOLIA pinnata, altcma, petiolata , patcntia: 
Petiolis communibus, fpithamaeis, utrin- 
que marginatis membrana latiuscula, ad 
ortum foliorum contraela, terminatis in 
mucroncm mollem, fubulatum, marce- 
fccntem, pubefcentem. Pinna f. foliola 
trijuga feu quadrijuga, feflilia, rarius ex- 
acte oppofita, Janceolato- ovalia, acumi- 
nata, irtegerrnna, lcevia, glabra, non- 
nihil venofa, patetrtia, pervigilia, coc- 
cis hefperidum (in hybernaculis noftris) 
valde obnoxia, ante explicationcm con- 
duplicata, digiti longitudinc , duorum pol- 
licum latitudine, mcmbranacea, nec rigi- 
da, perfiftentia fepe pcr totum autumnym, 
non tamcn perennia, lcete viridia. 
FULC. Stipula nulla? funt, nec Arma. RACE- 
MI terminales, fimplices. BraSteis alter- 
nis, linearibus reflexis: corollisque magni- 
tudine & fere ftatura Dictamni albi. 
Ex dato itaque Charactere omnino quidem 
liquet, QUASSIAM noftram proxima cum ZVGO- 
PHYLLO, quod etjam fquamas ad bafin filamento- 
rum habet neftariferas , affinitate conjunftam effe. 
Utramque vero arborem non ejusdcm elTe generis, 
fatis indicat fru&us, qui in Quafiia, more OCH- 
NES, ad idem receptaculum Carnofum pcricarpiis 
quinque gaudet diftantibus, monofpermis; in Zy- 
gophyllo vero capfula 5-locuIaris eft atque poly- 
fperma. Atque fic genus QUASSLE in eodem 
a ZYGOPHYLLO differt gradu, quo differt a Ruta 
Diclamnus. 

1. QUAS- 



LIGNUM QUASSIiE. 



4*3 



I. QUASSIA amara. Spec. Plant. 2. pag.553., 
unicum verum nornen eft, quod huic vcgetabili 
impofitum efle reperio. 

Nux amcricana, foliis alatis bifidis, Cemm. 
bort.i. pi 183- 94« juvenis eft arbor, qua> no- 
ftram admodum refcrt, utut nondum fatis adulta. 
Non me quidem fugit, quod D. BROWNE, alii- 
que, Melicoccam hanc Figuram Commelini ha- 
beant; vero tamen ell fimile, illam Quaffiai potius 
adjiciendam eflfe, nec forfan ullo modo ab illa 
differre. Cetcrum nulla alia hujus vegetabilis in- 
venire potui fynonyma. 

Quod ad arborem Quaflia? attinct, illa; pluri- 
bus abhinc annis, in horto noftro Academico iiete 
viguit, adque altitudinem oclo pcdum pertigit. 
Quoniam vero flores heic proferre nunquam vifa 
eft, femper pro fpccie quadam Sapindi, cui multum 
facie externa aflimilatur, habita eft, donec tandem 
Nobiliff Dn. PRiESES folia fupra commemorata, 
in Mufaeo Dalbergiano, obtinuit, & eadcm effe 
cum foliis arboris noftra; obfervavit, unde fic 
verum hujus nomen nobis innotuit. 

LIGNUM QUASSIiE eft caudex defcendens, 
feu radix prsedifta arboris, a plurimis tamen lignis 
milla fe deftinguens nota fingulari. Albicans eft, 
craflitie brachii humani, at, aeri per aliquot tem- 
pus commiifum, nonnihil flavefcens. Medulla 
cum alburno cohasret, nec ab illo ullo modo fepa- 
ratur. Cortex eft tenuis, colore grifeo, inacqua- 
Jis & rudis; interdum fiffuris quafi exulceratus. 
Hinc ratione ftrufturaj .externe difficillime ab aliis 
dignofcitur. 

CAP. IV. 

QUALITATES hujus ligni dum quaero in 
ODORE & SAPORE, Odor nullus obfervatur, 

D d 4 Sa~ 



LIGNUM QUASSI.fi. 



Sapor autem Amariffmus , nec inter omnia, quot 
ego novi, medicamenta fimilem fui habens. Eft 
enim omnium fortifiimus & maxime eoncentra- 
tus, fine tamcn ullo flyptico, vel ejusmodi quod 
Chinchina? incft, quodque eam nobis adco ingra- 
tam rcddit. Hinc fi minima hujus, aut Jigni, aut 
corticis, lamina fumatur, quae nec tenuiffimo pa- 
pyro craflior neque femine melonis major eft, 
atque illa lingua excipiatur, mox tam puram tri- 
buit amaritiem, ut purior & faturatior cogitari 
nequeat, quae tantum abeft, ut mox evanefcat, 
ut potius linguam quafi penetrare fentiatur, eique 
quam diutiffime immutata & fixa inhaereat. Pari 
modo fefe res habet, fi infufum Quaflia? guftetur. 
Unicus namque pulvens ejus fcrupulus tanto in- 
tegram aquae ferventis libram fapore amaro im- 
buit, ut mirari fane conveniat, in tam parva ra- 
dicis mole tantam latere virtutem. Nec amarum 
hoc, quemadmodum fupra monuimus, ullo modo 
eft ingratum, fed potius placidi quid praebet, 
cum, viribus tandem exhauftum, a Jingua rece- 
dit. Unde merito dici poteft, hoc ipfum, inter 
omnia aroara, una effe & fummum & fimul gra- 
tiffimum *'). 

VIRES 



*) Cum hac noftra [quoniam, in 'qualitatibus & viri- 
bus, multum convenit GENTIANA INDICA, in 
Pharmacopoea Wiirtenbergka , pag. 141 , propofita, 
quamvis hanc ab ilJa diverfam eile fpeciem, ex ra- 
dice crocea geniculata, facile novi, lubet ex laudata 
PharmacoDoea hujus delineationem addere. . 

GENTIANA INDICA. Sub hoc nomine a Lu- 
fltanis radix quaedam geniculata pallide flavefcens, 
variis nodulis ac circulis inftar Hypecacuanhae ca- 
lamiftrata, ante aliquot annos ex America allata 
fuit. Tantae , & tam penetrantis aromaticee , neuti- 
quam tamen ingratse amaritudinis deprehenditur . ut 
gentiana noftra, centaurium minus, colocynthis, 

alia- 



LIGNUM QUASSIiE. 



VIRES vero QuafHa? quod refpicit, quicun- 
que ad theoriam Saporum animum attendere vu!t, 
facile percipiet, iilas admodum Balfamicas e(fe. Bal- 
famica autem dicuntur, quae per amarprem & acido 
refiftunt & putredini, quo duplici Principio folvun- 
tur & deftruuntur tam vegetabilia quam animalia 
omnia. Quod autem amaris acida & putrida fran- 
gantur, omnique modo inhibeantur, quotidiana 
edocemur experientia. Sic Abfmthium, asftate,, 
cerevifiae acefcenti immiiTum, intra pauca minnta, 
aeidum frangit & domat. Idem etjam valet de Lu- 
pulo, qui, cum cerevifia coftus , ab acore illam, 
& ingrato mucore, diu pra^fervat. Quaproptcr 
cenopolae, rei hujus optime gnari, vina marcida 
arraris corrigunt, eaque dein.pro ftomachalibus 
divendunt. Jam autem qualem amara vim in acida 
exerccnt, talem etjam in putrida conferunt. Car- 
nes namque Scordio involutas a putrcdine confer- 
\ T ari immunes, veterum eft tam nota, quam quae 
notiflima, obfervatio. Et neminem unquam fugit, 
cadavera, Aloe & Myrrha condita a putredine in- 
tegra pcrdurare fecula. Hae etiam Quaffiae noftrae 
funt vires: ne dicam illam, quemadmodum cetera 
fumme amara, tmncam quoque efle, atque adeo 
valde ftomachicam. 

Dd 5 USUM 



aliaque amara cum hac collata, infipida ac inertia 
vocari mereantur. 

De chara&ere hujus botanico , ficut de multis aliis 
ex America allatis , nihil nobis conftat. Laudatur ad- 
verfus omnium nialc moratarum febrium indokm, at- 
que unicum hujus radicis fcrupulum, adfebrile fer- 
mentum ex vifceribus excutiendum , plus e'0cere , quam 
plures corticis chince drachmce. Quin imo plurimos ex 
fola hujus radicis Gentiance indicce majiicatione , & fa- 
liva degiutita, tanquam incantamento rejlitutos fuijfs 
Excell. D. Schendo, Ruflbrum exercitiujm Meuicus, 
pcrhibet. Aft ph. med. Vol.ii 



426 



LIGNUM QUASSI^E. 



USUM denique hujus dum perpendimus, in 
genere dicendum e(t , illam in omni morbo con- 
ducere, ubi conducunt reliqua medicamcnta ama- 
ra: fpeciatim autem , & praxipue, fumma laude 
inclaruit ih Febribus Intermittentibus atque Exacer- 
bantibus. Phyfiologica edocti expericntia novi- 
mus, maflam fanguineam ex fanguine rubro & 
fcrofo conftare. Ruber fanguis putrefcit, ferum 
acefcit. Quando fcrum vitiatur, tranfit illud m 
acidum multiplicabilc, quemadmodum in Tertiana, 
aliisque Intermittentibus, ubi fudor adeo acidus 
percipitur, narcsque ferit, ut, folo fere odore, 
dicere poffis, quo morbo aeger laboret. IIoc au- 
tem acidum tollitur amaris: unde itaque Chin- 
china facra fcmper eft anchora in febribus inter- 
mittentibus, ut &, ante ejus tempora, fuerc Gen- 
tiana, Centaurium, Chamomilla, Faba Ignatii^ 
Nux Vomica, caetera. Idcm quoque valere opi- 
nor de febribus Exacerbantibus, quae, meo qui- 
dem judicio, non nifi Intermittentes funt, cura 
tamen tam protraftis, atque contiguis, paroxyfr.is, 
tit alter vix demittat, cum alter incipit. Minc 
etjam eft, ut febres Exaccrbantes , a quibus- 
•dam Medicis, dicla? fint Subintrantes , c: Re- 
mittentes feu Exacerbantes primo vcre, prove* 
ftiori acftate, typum faepe induant Intermjtten- 
tium. Nec cura Exacerbantium ullo modo dif- 
fert ab illa, qua? in febribus Intermittcni iL-us ad- 
hibetur; utraque enim abfolvitur Emcticis, Di- 
geftivis , Cortice Peruviano. Quando autcm fe- 
bres Exaccrbantes male moratas indolis funt, 
quemadmodum non raro, pr&fertim in America, 
accidit, ufus chinchina? faepe irritus eft & fallit. 
In tali tum cafu Lignum QUASSIZE, inter omnia 
hucusque detecla medicamenta, palmam fibi vin- 
dicat, tantajque, fecundum plurium, ab America, 
virorum fide dignorum obfervationes, virtutis & 

effica- 



LIGNUM QUASSLE. 



427 



efficacias eft, ut prefentanea cenferi merito poflit 
medicina. 

MODUS Ojiajfam prafcribendi varius effe po- 
teft. Dari enim conducit vel in Pulvere, vel in 
Pilulis , vel in Electuario, vel in quacunque forma 
alia. Quafli ipfe radicem rafpatam fumit, digerit 
cum fpiritu vini gallico per unum altcrumve diem, 
]oco tepido, tincturamque inde ortam decantat, 
filtrat & propinat. Quoe autem Nobis maxime 
c.rridct, formula ha?c effc : 

Lign. Quafliaj, rafpati drachm. j. 

Aqu. fontan. ebullient. Libr. j. 

Stent in digeftione per horulam, & infuji 

d:r flepius Unc. j. pro dofi. 
Si vero quis, vel gratioris faporis conciliandi 
caufTa, vel etjam alia conditione dudus, infufum 
ejus vinofum vclit, etjam id tuto parari atque pro- 
pinari poteft. Nec dofis ullo modo eftmetuenda, 
fed porrigi potcft ad duplam, triplam, imo qua- 
drtiplam, fine omni formidine, violenti vel cor- 
rofivi vcneni: ne reticeam, quod ne eccoprotica 
quidcm fit; unde omnino patet, eam nature no- 
£re, reliquis extreme amaris, multo amiciorem 
elTe. 

Ccetcrum, quamvis Quaflia, in quantum ego 
rovi, non nifi in diclis febribus Intcrmittentibus 
atque Exaccrbantibus hucusque inclarucrit, nul- 
]im tamen cfl dubium, quin in reliquis morbis, 
ab acido ortis, preftantiflimo fe eifectu probatura 
fit, utpotc in Hypochondriafi, Artliritide, Leu- 
corrhoca, imo ipfo putridiflimo Sphacelo. &c. 

CAP. V. 

EXPERIMENTA, cum Ligno Quaflia?, 
in Patria noilra, inftituta, pauciora adhuc funt, 
c,uod fane non mireris, cum in copia nondum 
obtincri potuerit. Ex pauciflimis tamen, me rem 

haud 



LIGNUM QUASSLE. 



haud injucundam Leclori fa&urum fpero, fi ali- 
quot heic inferta fiftem. 

r. iEgcr, fere oftogenarius, calidus fe ex- 
pofuerat concjavi frigido , unde non multo pofl: 
vehementiflitna eft corrcptus febre Exacerbante 
'Hemitritaa. Vires ejus dcbiles canaque fene&us 
Medico non perrniferunt, ut Ipecacunnham , vcl 
a!iud quoddam cmcticum, prafcriberct. Kt prce- 
terca quoniam Chincbinam adco avcrfatus aeger 
eft, ut eam nullo unquam modo ferre potuerit, 
propinabatur ipfi infufi Ouafike unc. j, quavis ho- 
ra; & eo quidcm evcntu, ut febris poit diem fes- 
quiakcrum prorfus fedata fit. 

2. Podagricus LX annorum, a materia po- 
dagrica ad abdomcn & peclus retrograda, fcrnel 
inopinato fufFocanti adeo Afkhmate metaftatico af- 
feetus eft, ut omnino putaret fe in agonc mortis 
efle. Mcdicus, ad illum vocatus, accc.kiiS mox 
prafcripfit radicem Quaflice , more fupra expofito 
bibendam, qua? tam prasfentanea segro fuit Mcdi- 
cina, ut, poft aliquot horas, non Aithma folum 
penitus fublatum fit, fed cruciatus etjam, quos in 
abdomine paflus fuiflfet, quoad maximam partetn 
fuerint fedati. 

3. Fcmina XXX annorum, ante aliquod 
tempus, humida fe infinuante tempeftate vcrna- 
li, cameram petiit, ad res culinares peragendas, 
minus calidam. Sentiebat quidem mox abdomen 
frigefaclum, fed nullis tamen utebatur remediis. 
Elapfo itaque uno alterove die, atrociflima infe- 
ftata eft Colica, quae non folum noctes inlbmnes, 
verum etiam tempus inprimis pomeridianum , prae 
dolore torminibusque, graviflimum reddidit. Ad- 
hibebautur evacuantia, fomentationes , carmina- 
tiva, anodyna, digeftiva &c, fed omnia incaf- 
ium. In urina confpiciebatur fedimenttim pau- 
cum lateritii coloris. Hinc quoque prasfcribeba- 

tur 



TaL.lV. 




LIGNUM QUASSLE. 



tur China, quam copiofe fumfit tam in fubftaiy 
tia , quam in infufo; at eodem, quo reliqua, 
effe&u, nempe prorfus irrito. Tandem propina- 
tum fuit infufum ligni Quaffis, cujus libra unica. 
primo die haufta tantum effecit, ut urina fta- 
tim plus fedimcnti craflioris depofuerit, & aegra, 
poft paucos dies , priftinam recuperavit fanitatem. 

Itaque, quum ex allatis liqueat, quamdivinum 
Lignum QUASSI/E medicamentum fit, Pharma- 
copolas Regni noftri non fatis unquam monere 
pofllim, ut illucl fibi ab Amcrica follicitc acqui- 
rant; unde Medici fic fpecificum efficaciffimum ha- 
beant, quo miferae fuccurratur mortalium vits, 
imprimis cmn Hemitrita;a hodie apud nos 
frequentiflima efTe coeperit. 
S. D. G. 

EXPLICATIO TABULJE. 
a. Ramulus recens arboris. 
bb. Racemus florum. 
cc. Calyces. 

d. Flos explicatns. 

e. Stamen fquama? ne&arifers infertum. 

f. Piftillum cum Germine quinquepartito. 

g. Pedunculus partialis. 

h. h. Receptaculum fru6lus carnofum. 

i. i.i. Fructus diftin&i, receptaculo inferti. 
k.k. Petioli alati. 

1. 1. 1. Foliola. 

m.m. Petioli apex molliufculus. 
n. n. Bractece. 



CXXIIL 




CXXIII. 

RAPHANIA 

QUAM 

PR^SIDE 

D. D. C AR. VON LlNNE 

PRO GRADU DOCTORIS 

Propofuit 

GEORGIUS ROTHMAN, phil. mag. 

Smolandus. 
Upfalice 1763. Maji 27. 



D. D. 
CAP. I. 
§. I. 

Numerofi funt morbi, qui improvifo, quafi 
ex alto delapfi, miferis fuperveniunt mor- 
talibus, camTarum ignaris. Stipendia pec- 
catorum habentur, & fa?pe generatione dquivoca 
provenire creduntur, quamvis & illis fua femina, 
fuseque fint caufla». Quse a Medicis follicite fie- 
runt quaefitse, ut, ipfis fublatis, effe&us tolle- 
rentur , contraria medicina. Caufla vero mor- 
borum duplicis ordinis eft, proxima & remoti. 
Multas Mechanicis habemus Medicis gratias, qui 
tanta induftria proximam detegere laborarunt, ut 

plerum- 



RAPHANIA. 



43i 



plerumque, quo in Praxi gaudemus, luminen, illis 
referamus acceptum. Quidam enim morbi a fibra 
laxa, quidam a ftricta oriuntur; adeoque facilis 
eft curandi ratio. Nempe Stricta humeclatur aquo- 
fo, attenuatur acido, impinguatur dulci, lubricatur 
vifcido, emotlitur pingui. Contra vero Fibra La- 
xa exficcatur ficco, corroboratur amaro, abftergitur 
falfo, corroditur acri , adftringitur ftyptico. Sunt 
& alii morbi, qui ab ipfis exiftant fluidis, & 
eorum quidem vel Diatbefi vel Crafi. Eodem 
itaque modo Diatbefis Acida ahforbetur ficco, figitur 
amaro; & Diathefis Putrida infringitur acido, figi- 
tur amaro. Crafis fanguinis vel Tenais eft vel Den* 
fa, Vifcida vel Acris; fimiliter ideoquo Tenuis ab- 
forbetur ficco, infpiffatur ftyptico; Denfia mundifica- 
tur aquofo, inciditur acri ; Vifcida penetratur falfo, 
refolvitur acido. Acris invifcatur vifcido, ohtundi- 
tur pingui, edulcoratur dulci, mundificatur aquofo. 
Iniquioris autem indagationis res etiam in cor- 
pore nofi.ro latet, motus principium, heerens in in- 
timis medullis & encephalo, quod ad omnes cor- 
poris partes emittit nervos , fenfiles, in quos fola 
volatilia & olida agunt. Principium illud nec-in- 
telleftu ceque facile eft, nec, ubi laeditur, cura- 
tu. Commemoratae cauflae proximse & mecha- 
nica? fuas quoquc, quas remotas vocant, cauflas 
habent, qua?, maximam partem, Diaetam agnofcunt 
fontem & originem; quaidam vero ipfam seta- 
tem , quaedam contagium. Pleraeque, nti dicium, 
inferuntur per Disetam, quam conftituunt fex m 
diftse non naturales , nempe Refpiratio, Ingefta, Mo- 
tus , Somnus , Excreta & animi Pathemata. Fruftra 
faepe optimis medicinis conatur medicus cauffam 
proximam tollere, Diaeta remotam continuo iufli- 
ciente. Medicorum itaque efle debet, majori 
cura & follicitudine de caufla remota inquirere. 
Detegitur autem illa difficillime fine folida cogni- 

tione 



43 ^ 



RAPl IANTA. 



tionc Dioetetica?, in qua non multos fane progref- 
fus fcceris, fcientia Naturae penitius non intel- 
Jcfta; utraque cnim, vciuti lapidcs muri, iirmo 
nectitur vinculo. 

§. II. 

Cum in tenera adhuc retate I754, primum 
ad ftudium medicum, ut mihi proprium, animum 
appuii, intcr primas hominum mifcrias, qux fcn- 
fus meos affecerunt, dirus fuit Morbns Spasmodi- 
cus-i qui Patriam mcam horrcndis maximc crucia- 
tibus circumcirca vexabat. Mifcr agricoia, ab 
ipfis quafi Furiis infernalibus agitatus , omnis fo- 
lfltii, omnisque remedii inops fuit, usque dum 
intolcrabilis dolor vitae tandem fiium rumperet. 
Omnes Medicos omncsque Sapientiae fama cultos 
ncmo non rogavit, undenam tantum proveniifet 
malum. Alii accufarunt obfcuras Epidemias, alii 
vitia acris, contagium aiii. Immo non defuerunt, 
qui Sidera in morbi cauffa effe contenderint, & 
eum quidcm e(Te pocnam immediatc ccelitus de- 
miflam. Quot capita tot fcnfus, totidemque The- 
oria;; quarum nemo genuinam dare potuit. De 
hoc morbo confulti Medici funt, fed ab initio 
plerumque nequicquam. Tum Agyrtce, circum- 
foranei, Seplafiarii, Circulatores, Unguentarii, 
Errones, Magi, Medicaftri, Aniculec, veiuti fe- 
ra? ad cadavera, congregati funt, qiueque & con- 
grua & inepta temcre tentantes, effectu parum 
proficuo. Quae hcec omnem animi mei attentio- 
nem, juvenilibus annis, arripuere, ut Hidoriam 
obfcuri adeo morbi illuftratam usque optavcrim. 
Plurima autem requiritur cognitio ad cauflTas de- 
terminandum remotas, ad quam nemo perveniet, 
nifi dignum fe fatis praeftiterit, qui in fanfta Na- 
turce penetralia intromittatur. Variorum audivi 
Theorias, nulla autern vero fimilior mihi vifa eft, 
quam quae N. D. Prsefidi debetur. Illam ii; fpe- 

cimine 



RAPHANIA. 



cimine hocce, afferre certum mihi eft., illamque 
jugiter meditari , & obfervationes atque experi- 
menta, quibus ulterius dilucidetur , dum oceafio 
feret, initituere. Felix ter & amplius mihi yi- 
debor, id fi hac opera effeccro, ut dirum adeo 
malum a popularibus meis , poft hsec, averrunce- 
tur, quod in pofterum aaque temere fevire, ac 
antea, poterit. 

CAP. II. 
§. I. 

MORBUS SPASMODICUS, noftratibus Drag- 
Jjuka.) calamitas haec difta eft, omnibus fcre Pro- 
vinciae incolis, cum infcftaret, vivcntibus ignota; 
quse per totius Regionis, non pagos folum, fed in- 
tegras fepe Paroecias & Tcrritoria repens diftufa 
eft. Sic miferi contaminati pafli funt 1:0 ftupo- 
rem in extimis articulis manuum & pedum, mox- 
que ibidem punctionem atque pruritum , tandemque re- 
ptatwn in valis & dorfi dolorem. 2:0 Deprehenfi ftint 
manus & pedes rigefcere cum tenfione & nervorum 
cmvidfimibus , vafisque titmentihus & lividis , dolor 
*vehemcnt((];mus fuit in nervis mufculisque, quafi a 
violentiilimo Spasmo Crampo diftentis. 3:0 Brachia 
ad os violenter admota^ digiti implicati manibus fue- 
runt, & oculi diftortu iEger alte vociferatus eft , irt 
pavimentum fubindc proftraius , menteque fub accef- 
fum captus, & quo fe verteret, pra? dolore cru- 
deliflimo nefcius. Nonnulh igne quafi ufti, ultro 
citroque difcucurrcrunt. Quidam dcliri in parietes 
infiluerunt, vel in aquam ignemque prascipites fe 
dederunt. 4:0 Tum & fuperiores partcs fpasmi 
corripuerunt; nempe os cynice diflra&um efi, Ungua 
morfu lacerata & retracta, utlamentari ulterius a?gro- 
tus nequiret; Oculi continuo convulfi fucrc, donec 
vifus omnino perierit. Denique Spafmi thoracem in- 
feftarunt, qui id effecerunt, ut mifero graviftimam 
Tom. VI. E e vitam 



434 



RAPiiANlA. 



vitam cum morte commutare tandem licuerit. Tra- 
geedia hasc variae fuit durationis, nam in quibusciam 
cirior & vchementior, in quibusdam lentior acta 
fuit. Rnro intra oftiduum defiit, interdum vero 
duos continuos menfes duravit *). 

§• II- 

Defcripta eft Epidemia hujus morbi 1746. & 
1747. graflantis a Cclcberrimo Lundenfium Profef- 
forc D. D. EBERH. fcO$E'N in Diirertatione Aca- 
dcmica vcre aurca Dc Morbo Spasmodico convulfivo 
Kpidemico , Refpondente Exper. D. D. HEILIG- 
TAG, Lond. Gothor. !). i^Decembr. 1749. ibi- 
tjue graphice adeo lineatus morbus eft, ut magiftri 
manuni facile agnoveris. Quod addam, fatcor, 
nil habeo, fed Benevolum Lectorem illuc ablego, 
qui decurfum morbi, cum fignis & facile omnibus, 
de eo memoria? proditis, cognofcere cupit. Cum 
vero non cuivis fortc Differtatio illa fuppetat, prae- 
Cipua heic in unum colle&a fummatim tradavn: 

Symptomata morbi omnibus Eegrotis commu- 
nia fuerc: (§.8-) formicatio, convulfiones , fpafmi, 
dolor , rigiditas membrorum , qux omnia per vagos 
recurfus a:grotantes exercuerunt, & cum Bulimia 
atquc ftatu epidemico pathnogomica morbi figna 
conltituerunt (§. 9.). Frequentia multis pranerea 
fucrunt naufea & vomitus , pulfus incequalis , magnus , 
tardus , formicationis fenfus, &, poft iteratos inful- 
tus convulfivos & epilepticis fimillimos, tumor 
membrorum & inflatio , fiepe etiam tubercula & ve- 
ficiM humore ferolb & vifcido plena?; Diarrbwa 
taiidem fepius per totum morbum duravit (§. 10.). 
Phamomena vero vaga magis & incerta, fuere, 

ab 



*) Hanc in Parcecia Wireftad obfervati morbi Hiftoriam 
a Plur, Rev. D:no Mag. & Paftore GABR. HOOK rela, | 
tam accepit N. D. Prsefes. 



RAPHANIA. 



435 



ab initio: horripilatio , temulentia, capiplenium; in 
progreflli : fenfus frigoris vel ignis urentis ; porro 
exanthemata Miliarice rubra veJ Uredinis urticata, 
faciei rubor , fudor , agrypnia vel fomnolentia ; etiam 
pectoris violenta diftentio. Ulterius Ociili minus 
flexiles , lingua non fatis expedita, digiti incurvi. 
Tandem vera Epilepfia vel Paralyfis; rarius Apople- 
xia, Hcemorrbagia , Hamoptyfis , Pbtbifis (§. I I.). 
Finito morbo alia in aliis remanfere diu fympto- 
mata: Vertigo, Syrigmos , Cophofis , Amblyopia , Te- 
tanus per aliquot feptimanas (§. 12.). Quae di- 
verfa fuerc pro diverfa hominum temperie. Di- 
verfse Auftorum de morbi caufla opiniones cnume- 
rantur §. §. 14 - 21. infra nobis dicenda?. Auctor 
vero, quin cauffa in frumento, vel faltem intra 
frumentum lateat, nullus dubitat (§. 21.). Quid- 
quid efl, morbus vim fuam in ventriculo primum 
faepius manifeftat, unde Vomitus, Naufea, Buli~ 
mia (§. 26.). Prognofis : 1:0 Diutius durans mor- 
bus in Kpilepfiam degeneravit, vel lethalem, vel 
fanabilem , vel diuturnam. 2:0 Mentis alienatae 
integritas rarius rediit. 3:0 Convulfio peftoris 
faepiflirae lethalis fuit. 4:0 Non difficillime fana- 
tus eft morbus. 5:0 Voracitas vero recidivum 
fecit, & fanationem reddidit difficilem. 6:0 Mor- 
bus , faltem apud nos , non fuit contagiofus 
(§. §. 27, 28, 29.). Cura: 1:0 Vomitoria, La- 
xantia. 2:0 Excretionem ieniter promoventia, 
Liqu. C. C. fuccin. & anod. Hoffm. ; Tincl;. vifce- 
ralis ex Tincl. antimonii & Liqu. terra? fol. Tar- 
tari pp:ta; Sulphur auratum antimon. tertia? prae- 
cip. 3:0 Pulveres temperajntes, refolventes & dia- 
phoretici e Tartaro vitriolato, nitro, conchis 
citrat. 'antim. diaph. pulvere lumbr. terreflr. & 
rad. Valer. fylv. Hi pulveres Liquori C. C. fuc- 
cin. junfti egregiam praeftiterunt operam; item 
4:0 Pilulae fequentes: Rec. Aifaj fcetid. drachm. 

E e 2 1 . flf. 



43* 



RAPIIANIA. 



i.fli Caftor. drachm. r. Camphorae drachm. 1T. 01. C. 
C. q. f. ut f. pilulae. dof. gr. 3-6. imminente pn.ro- 
xyfmo ("§. 30 ). Cauieics: 1:0 Frigus vkandum, 
nam revocare folet morbum. 2:0 Terror etiam. 
Vater. yX\o Labor conducit convalefcentibus; per 
otium vero tenfiones & flupores diutius conti- 
nuant. 4:0 Extenfio convulforum membrorum. 
violenta primo dolorern auget, mox fedat, fiti 
autem juris reddita membra de novo contrahur:- 
tur. 5:0 Ubi fatuitatis metus, opiatoruin ufus 
evitetur §. 31. Prophylaxis : 1:0 diligentiffima mun- 
datio frumentorum, olerum & fructuum ingeren- 
dorum; 2:0 devitatio injuriarum acris & errorum 
Dia?ta?. 

Cajterum ne quid in Hiftoria Epidemia?, in 
vSmolandia & Blekingia annis 1754. & 1755. gras- 
fantis, hcic defideretur, illam ex mifiis ad Regium 
Collcgium Medicum Relationibus Cariffimi mei Pa- 
tris, Afleflbris & Docl. TOH. ROTHMAN, Me- 
dici Ciaffici D. D. FJELLSTROEM, Dni Afleflb- 
ris & D. P. WICKELGREN, D. D. HF.ILIGTAG 
& Prsepofiti quoque Carlshamnienfis Dni Mag. E. 
TRiEGARD colleftam & in libello Celeb. D. D. & 
Profefioris P. J. BERGII*), fub Titulo Dragfjukan 
five Epilepfia acutce epidemica , infertam brevillime 
enarrafTe juvabit. 

ln Stadio I. Inquietudo , fenfus punclionis per to- 
tum corpns, reptatus in vafis, dorfi dolor , inter- 
dum per unam, duas, immo tres feptimanas mo- 
leftarunt. Stad. II. Ingravefcente lenfim morbo 
& prcegrcffis Tremore genuum, Stupore manuum 
pedumque, punclione atque reptatu in pedum digi- 
tis orto, mox totum corpus pervagante, nec non 
in quibusdam Odontalgia & Syncope; Convulfivi ac- 

ceffus 



*) Forfoh til de Gdngbara Sjukdomars ntriinandt, for ar 
1754. och /f5j. Stockholm 1755. och 1756. 



RAPHANIA. 



437 



ceffbs periodice fupervenerunt cum Artuurn ten- 
fione & rigiditate , vel eontra£tione violenta , pollici- 
bus implicatis, pedibus verfus nates revuljis. incer- 
ta prseterea, quorum alia alios male habuerunt, 
in hoc ftadio fymptomata fuere: Sariiajis, iinguce 
Laceratura, Ofcitatio perjiftehs, Trismos , lingtrx- re- 
tratlio, Strabismus , AJlhenia vel robur infolitum, 
Deliria, furor , vox gallinas , boves, ovesve imita- 
ta, Vociferatio, Cantus , Rittus , Flctus fimulatus. 
Singuli acceffus ad 2 horas, fcilicet in an- 

nofioribus diutius, in junioribus brevius, dura- 
runt. Cum Pandiculatione , Rigore & Vojnitu, vel 
etiam Colica & Diarrbcea, cum excrementis ova 
putrida redolentibus, ingruerunt. Tum calor , Jitis, 
& memorata deliria fefe adjunxcrunt; pidfu vero, 
fub labore, legitimo vel tardiore. Sed conti- 
nua Agrypnia protracriorem , minusque tolcrabilem 
reddidit morbum. Acceifus in quibusdam Sudore 
fcetido & Sopore finiti funt. Poftmodum contractis 
inembris priftina rediit flexilitas; fuperfHte tamen 
Stupore, & nonnunquam accedcnte Tumore, prae- 
cipuc ubi nullus proruperat fudor. Sedata etiam 
fuir iitis, & in ejus Iocum fupervenit Bidimia no- 
centiffima. Nervi , per intervalla, ca^teroquin 
lucida , nguerc , quce ab initio morbi longiora, 
poflea vero magis magisque brevia fucrunt. In 
Stadio III. Languor poit accefTus major fuft, cum 
pavqre, & quibusdam Ameniia, vel Lipothyraiis, 
vel Syrigmo. Tandem in Stadio IV. Languor 
convalefcentibus ceiTavit, acccffus Jeviorcs fuere, 
nervorum Rigiditas fponte abiit, viresque refeciaj 
funt. Senfim haec omnia proecffcrunt, intcrdum 
per 3. vel. 4. feptimanas. Epilepfia, Apoplexia, 
Mania, Paralyfis morbum excipcrc in hac Epide- 
mia non obfervatas funt. Qui fato fuccubuerunt, 
aut Diarrhoea aliisque fymptomatibus confumti, 
aut eonvUifionibus peck/ris fuffocati periere. Ad 

E e 3 men- 



438 



RAPHANIA. 



menfem ufque Aprilis in Provincia Cronobefgenfi 
faeviit hic morbus, quem in calido regimine Suda- 
mina vel Achores folverunt. 

§. III. 

Novus adeo morbus hic non eft atque non 
nemo opinatur, diverfis enim in locis tam intra, 
quam extra Patriam fceviit, a variis dcfcriptus, 
quos etiam e laudata Differtatione & libello in me- 
dium proferre liceat: 

3596. & 1597. omnium primo Epifcopatui COLO- 
NIENSI, WESTPHALI/E, HASSLE, & vici- 
nis locis Epidcmius fuit, a Medicis Marpurgenfi- 
bus defcriptus Morbus conmdfivus malignus & 
epidemius, cujus hiftoriam pulchre tradit HOR- 
STIUS. Oper. Mcdic. Tom. 2. Lib. 8- p. 444. 
edit. Goudenf. 1661. Subfequentibus quoque 
luftris in Haflia graflatus eft, narrante eodem 
HORSTIO. 

1648- & 1*549. nec non 

1675. in Circulo VOIGTLANDICO circa Plauiam 
graffatus eft, tefte GEORGIO LEISNERO. 

1702. FREYBERGAM vexavit, a BUD^EO defcri- 
ptus in Confil. Med. von der Krampf- Sucht. Bu- 
difl*. 17 17. 

171-. per SAXONIAM, LUSATIAM, HELVE- 
TIAM ac HOLSATIAM frequens fuit. Act. 
Wratisl. 1717. Jul. p. 90. 91. & Dec. p. 397. 
W. H. WALDSCHMIDT DnT. de morbo Epide- 
mico - convulfivo per Holfatiam graflante, Kil. 
17 17. J. C. WOLFF DifT. de Morbo fpasmodico 
epidemico maligno in Saxonia & Lufatia. Jenae. 
1717. 

1722. & 1723. SILESIAM infeftavit. VATER Difl*. 
de Morbo fpasmodico populari Silefise. Wit- 
temb. 1723. Iisdem quoque annis Territorium 
MOSCOWLE & NIESN/E infeftavit, obfer- 
vante G. SCHOBERO. Act. Wrat. 1723. Jan. 
p. 37. 1746". 



RAPHANIA. 



439 



1746. & 174-. Tn ELFSBORGENSIS Provincis ter- 
ritorio Kindenfi graifatus eft, defcripttis a CeJ. 
Prof. ROSE'N. I. c. 
1754. & 1755. In Smolandiae Provincia CRONO- 
'BERGENSI, nec non in BLEKINGIA circa 
Carlshamn fsviit. 
Defcriptus praeterea efi: ab Anonymo in Libro 
Freyberg i725..edito , fub titulo: Nothige Gedanken 
von der Krampf- und Kriebel- feucbe, ut & 

Ab H. LUDOLF in Dilf. fift. cafum novi 
niorbi Spasmodico- Convulfivi, rigidi difti , vulgo 
Steifnifs , Steiffe Kranckbeit , die Krampf- Sncbt , Zie- 
hende Seucbe und Kriebel- Kranckbeit. Erford. 1727. 

§. IV. 

Cauffam fatalis mali diligenter non pauci an- 
quifiverunt: num autem illam invenerint, vaJcle 
dubito. Interim Hypothefes Auclorum, quas 1. c. 
allatas, refellit Celeberrimus Rofm, repetere haud 
poenitebit. Morbum deducunt 
A confiitutione Aeris WQLFF, WALDSCHMID T, 
VATER; 

A Clavis Secalinis BUDMUS, WILLISCH , HA- 
BERKORN, LONGOLIUS & alii; 

A Seminibus Loliaccis SCHOBERUS ; 

Jl venenatis mucilaginibus & vaporibus in pane impuro 
& male cocto HORSTIUS; 

A Larvis frumentum depafcentibus Rufticus Terri- 
torii Kindenfis; 

& ab aliis alii. 

§. V. 

Ubi commifl-e ca?dis dubia res eft, nec ocu- 
lati fuppetunt teites, detcgere patratorem fi yelisf, 
rou'ta opus eit & diligerrti inquifitione, omnesque 
circumflantias , quoaci ejus fitri poteft, conferre; 
qiiibus equidem rebus fape fit, ut ille inveniatur, 
qiicm nulla rationc detegi polfe credercs. Quam 

E e 4 ob 



RAPIIANIA. 



ob caufTam & hcic tot obf.Tvationes afFerrc conful- 
tum duxi, quot conquircre ex utraque Epidemia 
Svecica, annorum 1746. & 1754. potuerim. 

1. Morbus graffatus eft per Blekingiam y Sca- 
jiianij Snmlandiam > inferioremcjue partem Wefiro- Co- 
tbice , non vero in fuperforibus Regni Provinciis. 

2. Non ante incepit, quam novum autumno 
agricoloe e Novo frumenio panem ccunederint, fen- 
fimque, verc appropinquante, defiit. 

3. Obfrrvarunt aegrotantcs, Panem hujus fru- 
menti fibi nocuiffe, reccntem prcecipue & a clibano 
calcntcm. 

4. Ruftici & pmtperes vcxati funt hoc mor- 
bo, nunquam vero homines melioris fortis vel 
ditiores. 

5. Qui frwnento ufi funt impuro & granis, in- 
ter fegetes ingerendum, per tribularii aream elapfis, 
huic malo magis fuerunt obnoxii. Quam obrem, 
fubfequenti anno, frumenta curatius qui purga- 
runt, immunes evaferunt. 

6. A pane comefto fepe Vomitum & Hcemorrba- 
giam ante ingrucntem morbum Spasmodicum pafli 
funt. 

7. Dein correpti funt Spasmis maniium pedum- 
quc cum rctraclis pollicibus, tandemque diflortis 
ad nates pedibus. 

8. Symptomata per paroxyfmos vagos & convul- 
fivos, a>grotos torferunt. 

9. Quidam, durante diutius accefTu, mentis 
impotes, muti & qua.fi paralytici facli funt. 

10. Multi demum pericre. 

11. Gattfo , Meleagrides , Suesque idem mor- 
bus fubinde infefiavit. 

12. Tnfantes lacte-i?es~ mali exfortes exfliterunt. 

13. Pr:ecedens morbo eeftas bumida fuit & plu- 
viofa, ita ut plurimo herbarum alienarum vitio agri 
Jaboraverint. 

14. Dn. 



RAPHANIA. 



441 



14. Dn. Mags SAM. LINN^EUS, Stenbro- 
hultenfium Paftor, qui, auctore Nobiliflimo fuo 
Fratre Domino Pn?fide, praeter alia animalia hoc 
morbo defuncta, Meleagridem diflecuit, cujus in 
Ingluvie nihil aliud fe ' invenifle , quam iiliquas 
aliquot articulatas, fcribit. 

15. In familia, Eodem cibo nutrita, cum in- 
ceperit morbus in unum hominem fevire, cseteris 
non pepercit; & apud homines melioris conditio- 
nis, folos famulos & anciilas, viliori utentcs men- 
fa, infeftavit. 

CAP. III. 
§. I. 

1. His omnibus rite pcnfitatis , tuto colligere 
poflumus, FRUMENTUM in caufla fuifle morbi, 
quippe quo vexatus nemo fuit, novo frumento 
nondum ad cibum coliato. Ab initio autem men- 
fis Octobris per tempus aliquod morbus continua- 
vit, appropinquante vcre, pro diuturniori fru- 
menti in horrcis mora, magis magisque evanuit. 
Propterea & infantes ubera ducentes, nec alium 
fimul cibum affumentes , falvi fucrunt. Eodem 
modo Celcb. Dn. Profefibr Rofen argumerjtatus 
legitime eft, in frumento cauflam morbi finc dubio 
latuifle. 

2. Hic autem morbus, bis jam intra Patriam 
obfervatus, non ultra Provincias auftraliores, puta 
Scaniam , Blekingiam, Smolandiam & infimam par- 
tem YVeftro.- Gothia? fe diffudit, quod certo in- 
dicio eft, cauflam in FRUMENTO VERXO ibi- 
dem folemni delitefcere, ubi agri reftibiles funt, 
nec, ut in reliquis Regni Provinciis obtinet, al- 
tero quovis anno quiefcunt. 

3. Circa ha;c memorabile omnino eft, mor- 
bum omnes ditiores vel lautioris vita? homines 
inta&os reliquifle, famulis eorum a?que ac rufti- 
cis cc pauperioribus correptis. In hac re Dia?- 

Ee 5 tam 



442 



RAPHANIA. 



tam Regiorrts & confuetudincm cognovifle juva- 
bit. Ncmpe ruftici & vilioris conditionis plcbe- 
cula, ut & ditiorum famuli, panem e folo Ilordeo 
conficiunt, ut Secali vcndendo parcatur. Sic le- 
gitimc concluditur , caulfam morbi HORDEO con- 
tincri. 

4. yEftates, graflanti morbo pra?cedentes, uda 
& pluviofa , frumentum impurum & agros vitian- 
tium hcrbarum plcnos reddiderunt, hinc itaque 
cauffam repetcre oportct. Cum vero , a?que hu- 
mida eeftatis tempeftate, fupcriorum etinm Pro- 
vinciarum agri alienis plantis ncceflario viticntur, 
nec ideo morbus ihi exftiterit, fequitur, ut in- 
feriorum Provinciarum agri vitio,*in his non ob- 
vio, fingulari fcateant. Multi fuere agricolse, qui 
cauflam morbi in frumento immundo latere divina- 
rint, cum fibi videre vifi fint, huic caiamitati 
eos inprimis obnoxios fuifle, qui impuris frumen- 
tis & primitiis fegetum inferendarum variis, in 
aream tribularii intercidentibus, nutriti funt, il- 
los vero, qui frumentum diligentius purgarint, 
morbum evitaffe. 

5. Itaque, ut id vitii, quod principem & ha- 
£ienus ignotam hujus mcrbi cauflam conftituitJ 
propius attingamus, frumentum e re eft follicitius 
perfcrutari. Agri cujusque Regionis fuis laborant 
vitiis, quibus fegetes opprimerentur, ni agricul- 
tura prudenti confilio inftitueretur. Jam , in au- 
ftraliori Suecia, ubicunque obfervatus fuerit mor- 
bus, duobus inprimis laborant agri vitiis, quo- 
rum fere exfortes funt Seotentrionem fpectantes 
Provincis, BRASSICA campefiri & RAPHANO 
Rapbanijlro. Quorum illa in agris Secali vel Hor- 
deo confitis, hic autem non nifi in agris Hordeum 
ferentibus crefcit. 

6. Cum ergo morbus asque late, ac mos agros 
reftibiles colendi, patuerit, illos tantum occupans, 

qui 



RAPIIANTA. 



443 



qui Hordeum comederint impurum, & humidis 
quidem aeftatibus prasgreflis, agrorum vitiis fic fru- 
mento copiofius admiilis; fequitur, ut RAPHA- 
NUS Rapbaniftrum omnium horum malorum incu- 
fandus fit. 

§. II. 

Praeterea omnes tere Tetradynamas udo folo 
cceloque Icetari & luxuriare, fatis cognitum eft , 
quare plerneque illarum humido vemali tempore 
optime vigent. Itidem conftat, plurimas earum, 
& in his Raphanum, acri volatili fcatere, »quod , 
ubi raditur Armoracia, teritur Sinapis, diflecatur 
Raphanus, vel manducatur Lepidium, ad nudio- 
res nervos exhalans, adfcendit ibique rodit & pun- 
git, ut oculi delacryment, nafus ftillet, os hu- 
moribus repleatUr, & IVatura omni, quo fieri 
poffit, modo,' hoc fibi adeo inimicum ejicere & 
expellere -tentet. 

Tetradynamas, folo coeloque humente, acri- 
ores foiemniter fieri plurima exempla common- 
ftrant. Scilicet Armoracia, fi propter aquam cre- 
vcrit, adeo erit acris, ut illa vix uti poflis. Et 
ipfa Rapa, in ficcis dulcillima, udis in hortis acri- 
moniam contrahit infignem. Ut taceamus herbas 
aquaticas pcr fe femper acriores, e. g. Perficariam, 
Flammulam, Ranunculum fceleratum &c. 

Hisce pofitis, fequitur, ut Raphanus nofter 
non laetius tantum in agris, aeftate humida, mul- 
tiplicetur, fed folito etiam acrior exiftat. Nec 
reticendum hic cft, quod Tetradynama? tantum 
non omncs, in ufum medicum vertendae, fervari 
ficcatae non debeant. Sic enim plerumque virtu- 
tis, id eft, principii volatilis amittunt: id quod 
exemplo Cocblearice , Nafturtii &c. conftat. Semi- 
num vero alia ratio eft. 

Videmus autcm Raphaniftri effeftum inprimis 
mox a collecliis frumentis fuilTe noxium, fenfim 

vero 



444 RAPFIANIA. 

vero ad vcr infequens imminutum, poftquam diu- 
tius ficcatum fuiffet, ejusque acre avolaflbt. 

Verum enim vero, ut noxius ejus effe&us 
penitius intelligatur , quotidiana expcrientia , re- 
rum magiftra, confulenda cft. Nempe nimiam 
copiam Sinapis trits, Annoraciae rafee, vel con- 
fcifli Raphani afTumfiiTe fi cui contigerit, fpasmi 
exiftunt narium, oris, oculorum, digitorum, to- 
tiusque fere corporis, hoc acre ita molientis ex- 
pellere. Eundem ad modum in morbo hoc fpasmi 
agunt,' feminibus Raphaniftri cum cibo in corpus 
infinuatis, humoribusque admiftis; & nulli rei me- 
lius affimilantur , quam effectui affinium Raphani, 
folis guftatorum labiis: adeoque potuiifet hoc unuiri 
ad indicandam morbi cauflam fufficere. 

Recentia Raphaniftri femina vix ullis ordinis 
naturalis acrimonia ccdunt. Semina vero Brafficas 
campeftris, uti omnis Braflicai, fere inertia funt. 
Fru&us Raphanifbri Siliqua eft articulata, matura 
non dehifcens, fub ipfa vero tritiya, ad fingu- 
lum geniculum frangenda; articulo, perfiftentis 
inftar putaminis, femen obtegente. Quando ita- 
que ventilatur frumentum, articuli hi, beneficio 
ponderis fni, grana hordei ad parietem usque co- 
mitantur, fordibus, quse leviores funt, in media 
area fubfidentibus ; ec quia ejusdem fere craifitiei 
ac grana hordei funt, cribo vel vanno vix fecer- 
nuntur; itaque aegre evitari pofTunt. 

Ante aliquot annos N. D. Prasfes nonnulios 
Siliquarum manipulos, a Fratre arceflitos, cibo 
Meleagridum mifccri juflit, ut res experimento 
conftaret. Qua autem diligentia periculum an- 
ciJla fecerit, ignoratur; at certe uni Galiopavonum 
maximo contracti fuere pedes. Plura experimenta 
debita cura ipfe inflituam, dum occafio id per- 
miferit. 

Qu£ 



RAPHANIA. 



445 



Quae cum ita fint humidis pluviofisque sefta- 
tibus , herba hsec, cum in auftraliorum Provincia- 
rum agris lu^xuriat, prohe e frumento expufgetur, 
quo demum modo id potiffimum fieri pofle Oeco- 
nomis Mcchanicis vifum fuerit, vel etiam, in- 
cipiente morbo, ab Hordeo omnino abftineat 
agricola: & quanti demum conftiterit, panem com- 
edat fecalinum, hac pefte non infe&um; nullae 
enim flavuTse fanitate pretiofiorcs funt. 

§. III. 

Itaque fumma totius rei ha?c eft: 

1. Morbus recens collecto frumento originem de- 
bet; poft enim meffera demum exftitit, & iatten- 
tes incolumes reliquit. 

2. In Hordeo caufla latet, quod illorum arguit 
immunitas, qui fecali pafti funt, nec non excmplum 
Gallopavonum, Gallinarum & Suum, qui eodcm 
Hordeo vefcentes, morbo funt vexati. 

3. Caufla intra frumentum vernum delitefcit, 
nam obfervatus non eft morbus, ubi agri colun- 
tur novales. 

4. Plantae auftraliorum Provinciarum , quas 
in agris Hordeo confitis vitia dixeris, nec in 
fuperioribus Provinciis obvia?, non nifi Braffca 
campeftris & Raphanus Raphaniftrum funt; id quod 
per obfervationes Botanicas exploratiflimum eft. 
Quarum illa iners, hic vero acris cuique pericu- 
lum facienti judicabitur. 

5. Acres Tetradynamas imbrifera aeftate lu- 
xuriare acrioresque fieri, omnes confirmant ob- 
fervationes; & morbus non nifi humida prcegrefla 
aeftate faeviit. 

6. Acres Tetradynamse, & in his Raphani- 
ftrum, Syftema nervofum tentant, cui rei Armn- 
racia & Sinapis documento funt. 

7. Caufla hujus morbi eundem effectum in 
maflam fanguineam, poftquam eo penetraverit, 

quem 



446" 



RAPHANIA. 



quem Sinapis & Armoracia in os atque nafum, 
cdit; quod ex fymptomatibus liquet. 

Quare autem morbus recurrcntibus. paroxysmis 
infeftet, non magis apparet, quam cur alterni in 
intermittentibus febribus accclfus fint, ubi mafTa 
fanguinis acido eft infecta; ve! cur alvi & urinse 
fecretiones folitis ftimulcnt temporibus. Nervofi 
enim Syfternatis Hiftoria, nondum, quod fatemur, 
ad umbilicum perducta eft. 

§. IV. 

Hac occafione in confiderationem fui Siliquae 
Raphaniftri me trahunt. A Signatura externa vi- 
rcs Plantarum defunferunt Veteres, rati Creato- 
rem O. M. non pofuiife homincm, in tanta vene- 
natarum plantarum multitudine, fine ideis innatis 
& natura? inftin&u, quo fibi cavere poflet. Id- 
circo cuiquc herbre infcriptas efie fignaturas, ne- 
mini non intelligendas, ftatuerunt. Sic Rubras 
mederi Hamorrbagiis ; Flavas Ictero, Luridas elfe 
venenatas f Spinofas non efculentas , & id genus plura. 
Quce vero Theoria, ubi Jate nimis eam extende- 
rant mcdici, & jufto plura fibi finxerant, derifa 
abiit, Non mei eft propofiti, caulfam hujus agere 
vel excitare. Sine debita vero obfervatione mit- 
tere Raphaniftri filiquas non debui, conftantes ar- 
ticulis, quorum geniculi attcnuati funt adinftar 
geniculorum Digitio laborantis, vel diu jam vio 
lentifiimis fpasmis cruciati. Quafi Natura ita de- 
pi6tos voluifiet fpasmos geniculorum, ab ifto 
fruftu excitandos. Flores prasterea Raphaniftri 
lividis diftimSti funt lineis, perinde ac fi vaforum, 
in hoc morbo tumentium, color fimul indicaretur. 
Excogitavit Natura aliquas adfpectu bifpiclas , tactu tru- 
ces , ut tantum non vocem ipfius Natura fingentis ratio- 
ncmque reddentis exaudire videamur. Plinius. Sed 
haec in tranfitu. 

Quod 



RAPHANIA. 



447 



Ouod vero morbus hic ncftra m Patria ante 
1746.^0011 innotuit, quamquam & antea forte ex- 
ftitit, id obfervationum defefhri tribuere liceat, 
aut, quod verius videtur, fequioribus forte tem- 
poribus, Raphaniftri femina, ab cxteris terris, 
cum frumentis huc allata funt, non aiiter ac plu- 
alirTe herbae, & nominatim Chryfanthemum fege- 
tum. Fl. Suec. 2. n. 762. 

§. V. 

Cura hujus morbi; facilior fuit, quam fympto- 
matum atrocitas vifa eft polliceri. ln illa vero 
tractanda non multi erimus, noftri cum prajcjpue 
fuerit inftituti, caulfam mali aperuifle. Omnia fere 
medicamenta contra hunc morbum tcntata a Cel. 
D. Prof. ROSE'N enumerata habemus. Aft vero, 
intcr omnia illa remedia, pulveres Rad. Valeriana 
min. & Angelicce fylv., cum additis Nitro, Caftoreo 
& Camphora, aufpicato adeo cum fucceffu in Pro- 
vincia Cronobergenfi Pater meus adhibuit, ut 
omnes facile numeros iisdem abfolvi abunde ex- 
pertus fit. Ad flnem Epidemia; Cortex China?, &, 
ut ejus fuccedaneum, Cortex Fraxini, Diaphore- 
ticis junctis, ibidem ufurpati profuerunt. Tinftu- 
ra itidem foliorum Alchemillce vulgaris Fl. Su. 2. 
n. 141. ufi funt A. 1754. ruftici Smolandi, herbam- 
que inde Draghlad appellarunt. In paroecia Wire- 
ftad Tinctura haec prsccipue ufu venit, ubi inter 
omnia, qua; adhibuerunt remedia, plurimum eam 
potuiffe Epiftoh Dni. Paftoris Hbok N. D. Pradi- 
dem certiorem fecit. 

CAP. IV. 

§. I. 

Dete&um vero fceleris auclorem maxime 
intereft ita delineare, ut quivis ab illo cavere 
fibi poffit. Mirum fatis eft, frequenti adeo her- 
bce nomen fingulare rufticos non impofuifle. Vo- 

cant 



448 



RAPHANIA. 



cant autem hanc & Braflicam campeftrem, nomine 
communi Akerkal, utut di verfiflimas. Braflica jure 
Akerkal, Raphanus vcro Raphaniftrum Akerrcittikz 
dici dcbct. N. D. Prcefes illi in Fi Su. a. 612. 
nomen Krampfro addidit, & ipfum morbum in Ge- 
neribus morborum ab hoc Raphano appellavic 
RAPIIANIAM, cum hoc charactere: Articiilomm 
contractio Jpaftica, cum agitatione convulftva, dolore 
violentijfmo , periodica. Sed ad cognitionem Rapha- 
niftri botanicam. 

§. II. 

RAPHANUS Rapbaniftrum. Syft. Nat. 2. p. 1130*. 

n. 2. RAPIIANUS filiquis teretibus articulatis 

laevibus unilocularibus. Sp. plant. 1. p. 66$; 

2- P-9Z5* Suec. 1. 568. 6f 2. 612. Hort. 

clijf. 340. /tyy. Ivgdb. 344. /Zr?//. fa/u. 555. Dalib. 

parif. 198. monfp. 285. -^n/. /w/. 123. 

Goiian. monfp. 334. Zw2?2. go«£r;. 333. It. Gotbl. 

258. /£. Weftrogoth. 69, 107. It. Scan. 110,162, 

1 78 , 295 , 422. Me*/! /n/". 42. 
Raphanus iylveftris. Ger.bifl.iSS- 
Raphaniftrum filiqua articuiata glabra majorc & 

minore. Morif. bifl. 2. fp.265. f. 3. f. 13. /. 12. 

Tournef. inft. 230. /wn/. r, />. 63. Pluck. «///2.314. 

/fo/. ««gZ. 296. Rupp. jen. 72. 
Raphaniftrum flore albo ftriato, filiqua articulata 

ftriata minore. Morif. hift. 2. p. 266. Pluck. 

alm. 3 r 4. Rupp. jen. 7 1 . 
Rapiftrum flore albo, filiqua articulata. Baub. 

pin. 95. 

Rapiftrum flore albo ftriato, Sinapi album agrefte 

Trago. Bauh. bift. 2. 851. 
Rapiftrum album articulatum. Park. theatr. 163. 

Raj. hift. 805. 
Rapiftrum flore albo. Merr. pin. 
Sinapi quartum candidis floribus. Trag. hift. 100. 

j3. Ra- 



RAPIIANIA. 449 

0. Raphaniftrum fegetum flore Iuteo vel pallido. 

Tournef. inft. 230. Bcerh. lugd, 2» p.21. Rnpp, 

jtn. 72. Scguier. veron. r. 398. 
Rapiftrurri flore luteo, filiqua glabra articulata. 

Raj. hifi, 805. 
Lapfana ilore melino. Tahern. hift. 793. ic, 408. hene, 
Ranhaniftrum arvenfe^ flore albo. Tournef* 

inft. 230» 

Rapiluiim flore albo, eruca; foliis. Loh. ic.igg. 
f. int, 

<S. Rapiftrum flore albo lineis nigris depi&o. Bauh, 

pin. 95. 

Eruca birfuta, hieracii afperi folio, floribus albis, 
nigris Imeis dcpiclis. Morif. hift. 2. p.22§. /.3. 

Lampfana apula Plinii & Diofcoridis. Column. ecphr. 

r. p.261. t. 263. bene. 
e. Raphaniftrun fegetum, flore purpureo f. dilute 

violaceo. VailL parif. 171. 
Belgis Keyk. 

HABITAT in Barharia, Italid, Hifpania, Gal- 
lia, Anglia, Hollandia, Germania, Dania, Ruffla & 
Suecia auflraliori, ubi agri reftibiles coluntur, e. g. 
Scania, Blekingia, Smolandia, Wcftrogothia, 
Oelandia, Gothlandia. 

Crefcit inter fegetes in agris potiflimum arcno- 
fis. L^tiflime viget inter Hordeum , quod heic 
feritur cum gelu noftium ulterius non timetur; 
parce inter Secale, & vix inter Triticum repe- 
ritur. 

Planta efl: annua, in apricis non crefcens. Va- 
rietas lutea |3 apud nos frequentiflima eft, cujus co- 
lore agri faspe navent. It. Scan. p. 295. 

§. III. 
DESCRIPTIO, 
Tota Planta fubhifpida. 
Tom.VI. Ff RA- 



45« 



RAPHANIA. 



RADIX annua, ribrofa. 

COTYLEDONES dno, petiolati, obcordati, in- 
tegerrimi, glaberrimi, venofi, 
fubcarnofi. 

CAULIS herbaceus, fesquipedalis, crafiltie pennae 
columbina;, erectus, teres, hifpidus; pi- 
lis rigidiufculis , reflexis, albis, fparfis; 
fimplex. 

Rauii pauciores, alterni, ereftiufcuii, 
breves. 

FOLIA caulina alterna, remota, patentiflima , 
petiolat3; inferiora lyrata; pinnis altcrnis, 
cordato-oblongis , ferratis, infimis mini- 
tnis; impari maxima ovata, apice rotun- 
d.ica, crenata; fuperiora obiongo -lan- 
ceolata, crenato- ferrata; venofa, piana, 
membranacea. 

Peiioli femiteretes, foliis vix breviores. 
CORYMBI f. RACEMI terminales, & axiilares, 
folitarii, erefti , nudi, pedunculati: 
Pedicelli clavati, comprefiiufcuii , uni- 
flori. 

Bractea hul?*<£, 
CALYX Periantbium tetraphyllum , ereftum , hifpi- 
dum, bafi glaberrimum : folio- 
lis oblongis, parallelis, conni- 
ventibus, dcciduis, hafi gibbis. 
COROLLA tetrapetala, cruciformis. Petalci a!ba 
f. lutea, vei fubviolacea, venofa: 
venis nigricantibus ; obcordata, in- 
tegra, patentia, fenfim in ungues ca- 
lyce paulo longiores attenuata. Glan- 
dulce v.ectarifcra quatuor: unica utrin- 
que inter ftamen breve & ptftillum; 
unica vcro utrinque inter ftamina lon- 
giora & caiycem. 

STA- 



TakV. 




RAPHANIA. 



45i 



STAMINAj Filamenta fcx, fubulata", ere&a, quo- 

rum duo oppofita lcngitudine 
calycis: quatuor vero ungui- 
bus iongiora. 
Anthefa oblorigae, eiecloe, fagittata?, 
Jutea?. 

PISTILLUM Germen oblongum, ventricofum, at- 
tenuatum, longitudine fta- 
minum. 
Stylits vix ullus. 
Stigma capitatum, integrum. 
PERICARPIUM Siliqua teres, articulata: articu- 

lis 3-6". fulcatis, unilocu- 
laribus, monofpermi>' ; ge- 
niculis attenuatis, bilocu- 
laribus, apice roftrata: 
rortro lineari, compreifo; 
glabra. 

SEMINA fubrotunda, ferruginea, glaberrima, 
magnitudine feminum Raphani fativi. 

§. IV. 

Foliorum fapor magis herbaceus quam acris; 
radicis vero ut Raphani, ideo foliorum ufus cibo 
aptus, cum fit olcraceus. Indigenis cibus eil; 
herbis namque facile vefcuntur, Lapfanam etiam 
appellantes. Column. Acris & valentis odo- 
ris eft. Haller. Editur ab equis, 
non vero a bobus. 




cxxir. 




CXXIV. 
A. S. M. 

GENERA 
MORBORUM 

QUiE 

P R /E S I D E 

D. D. Car. Linn^eo 

acad. h. t, RECTORE MAGNIFICO, 

PRO GRADLT DOCTORIS 

propofuit 
JOHANNES SCHRODER, 

Gothoburgeniis. 
Upfalia 1759. Decembr. 5. 



3. 

PROOEMIUM. 

Ut reflitutio fanitntis amiffce , quce Morjjorum cura 
peragitur , Scientice Medicce finis efl prcccipuus , 
ita illis , qui arti buic falutari manus admove- 
ant , boc inprimis efl agendnm , ut Morbos recte digno- 
fcant. Tripliciter autem digmfcuntar Morbi , ex Caujfa 
fcilicet, Efeclu atque Signis. Primum efl Tyronis ex 
Signis morbos dignofcere , ut bos aliis determinet , & 
ex dignotis morbis auciores evolvat atque confulat. 
Morborum nomina fixa evadere non poffunt , nifi cha- 

racte- 



GENERA MORBORUM. 



453 



racteribus nb Externis ftgnis petitis rite determinentur , 
atque a fe invicem difiinguantur , cum quce intra cor- 
pus fiunt , non ubique pateant, neque Jine fufficientibus 
cbdraheribus atque conjiitulis generibus , in tanta ca- 
latnitalum copia, qua obruitur corpus humanum, fdci- 
le dijiincte tradi pojfimt morbi, dignofci atque denomi- 
nari. Syftcmatica divifione & definitione Botanici plan- 
tas fuas di/iincte fervant , ne conhmdantur , qmruth imi- 
tando exemplum Medici ceque dilucide cognitionem Mor- 
borum traderent , fi Morbus in Claffes , Genera & Spe- 
cies redigerent , parique modo definirent. Hanc igitur 
Methodum Syftematicam. incrboriim plerique cordati Me- 
dici, pracipuc auttm recentioris cevi fummi AuUores > 
ut Sydenhamus , Boerhaavius , HofFmarmus , aliique 
in arte Heroes, commenclarunt & elaborare annifi funt; 
at non omnes cequali cum fucceffu ; quicumque cnim cauf- 
fam fignis immifcuerunt in morborum diagnofi, rem 
perdidcrunt fnam, Attamen varii varias pulcbre con- 
diderunt Clafjes , pauciffimi plurimas ; adeoque deficiebat 
Syfiema Morborum, usque dum llluftris Sauvagefius, 
Profeffor Monfpelienfis , Gallice & orbis Decus , abfolu- 
tum ederet Syflema Morborum, quod, mejudice, ordine 
naturaii , cbaracteribus & perfettione ita aliorum omnium 
Methodos fuperavit , ut nullum cum hoc comparari pof- 
fit. Nob. Prajfcs ad hanc Academiarn primum accedens 
Aifcipulis fuis eandem cognitionem Morborum Syjtema- 
ticam inculcare omnibus viribus annifus eft , quam etiam 
tertio quolibet anno indefejfo ftudio bucusque eft perfecu- 
tus. Ego, cui per decennium N. D. Prsefidem dc mor- 
bis doctifjlme differentem audire contigit , probe obfer- 
vavi metbodum , tam quoad Genera , quam Species opera 
Praceptoris quotannis pulchriorem exfurgere , & fimul 
deprebendi, quam vitiofe Commilrtones mei fcepius\calamo 
currenti boc annotare foleant Syfiema ; binc ojfcium non 
injucundum Medicince Tyronibus me facturum putavi ; 
Ji Genera tantinn adcurato ordine & certis , quantum 
jieri pojfit , cbaracteribus propriis propofuero , ut habeant 

F f 3 Stu- 



454 GENERA MORBORUM. 

StvMofi Medicifia hoc qvafi filum ariddmaum j quod in 
poflerum fequantur. Jn cbaracteribus notioms ac notas 
fufficientes paucijfimis vcrbis expriniere fum conatus , ne 
fuperflua immifcerentur necejfariis. 

MORBI. 

fEXANTHEMATTCI. I. 
'Febrik-8 (e fangu. in medullam) < GRIf ICI. II. 

[PHLQGISTICI. III. 
rSenuitionis I 'L- »ROSI. IV. 

9j fNFervini Judicii MENTALES. V. 

^ 1», /C T TETALES. VI. 

S 3 [Motos \MOTORII. VII. 

rp ..]_. ... c t . . /SUPPRESSORII. VilL 

lemperati jriuiai Secretiunis SEVACtlATOJRII. IX. 

L c .... rinterm DEFORMES. X. 
Solidi < LExterni VITIA. XI. 

EXANTHEMATICI Febris c. effiorefccntia cutis 
maculata. 

CRITICI Febris cum Urinae hypoftafi lateritia. 
PHLOGISTICI Febris cum rullu duro, Dolore 
topico. 

DOLOROSI Doloris fenfatio. 
MENTALFS Judicii alienatio. 
QUIETALES Motus abolitio. 
MOTORIT Motus involuntarius. 
SUPPRESSORTI Meatuum impeditio. 
EVACUATORII Fluidorum evacuatio. 
DF.FORMES Solidorum facies mutata. 
VITIA Externa palpabilia. 



I. EX- 



STMP TOMATA fe habent ad Morbnm , ut Folia & Ful- 

cra ad Plantam. 
FEBRIS dignofcitur Pulfu citato. 



'GENERA MORBORUM. 455 

I. EXANTHEMATICI. 
I. CONTAGiOSi. 

1. MORTA. Pblyttcena (27$) aliquot in Abdo- 

mine f. Artubus , maenitudine 
avellana?. 

Febris Diaria (11) maligniffima, fu- 
neitiffima. 

2. PESTiS. Anthraces (271) feu Bubones (271) 

gangraenofi (23$). 
Febris Synocha (12) acutiffima', fu- 
neftiffima, Vertigo (74) •> Anxie- 
tas (89.)., Lipyria. 

3. VARIOLA. Pufiula (274) eryfipelace?e, fuppu- 

rantes, efcharoticae (2&0), deci- 
' duce, cicatrifantes (317)- 
Fehris Synochus C13), Cepbalalgia 

(40), Lumbago (62). 

4. RUBEOLA. Papulce (275) uniformes, rubra?, 

evanefcenti - furfuraceae. 
Fchris Synocha (12), Sternutatio 
C154.), Epiphora ( 172J, Tnffis 
(155) ficca. 

5. PETECHIA. Sudamma f 32 r ) liyido- Jurida, fu- 

perficialia, infenfibilia. 
Fehris exacerbans (2%), Afthenia 
(92J, Agrypnia (.130). 
6.SYPHILIS. N0MC262 Ulcufcula,Mynnecia( "27 9). 

Febris Lenta (14) noer.urna, doiore 
(61), Marcore (209), Stranguria 
(196)1 Angina (46). 

ii. SPORADICI. 
7. MILIARIA. Papulce (275) rotuncke , immcrfe, 
diverficolores , canfcrta?, intacla 
facie, pruriginolajj 
Eebris Syfiocha (12), Sudore (207) 
fcetido, punftorio. 

f 4 gi URE. 



45<5 GENERA MORBORUM. 



8. UREDO. Sudamina (321 ) ina?qualia, ruberrima, 

dilatabilia, pruriginofa, fugaci; , re* 
cidivnntia, furfuraceo - e vanefcentia, 
Fchris Hectica (24) beni^na, brevis, 

9. APHTHA. Efcbara (2$o') albids, rotundu-, ducti- 

bus cxcrctoriii internis Lnnapp. 
Febris Lenta (14) obfcura, cum So- 
mnolentia (96). 

III. SOLITARII. 

10. ERYSIPELAS, Macula rubens, urens, prefllo* 

ne diflimulanda, tumic!ii;fcu* 
la, iuperficialis, dilatabilis, 
defquamatione finienda, 
Febris Synocha (i2j, initio 
acuta, cum inquietudine. 



IL CRI- 



Protypus Exanthematicorum Eryfpclas (10) eft, 
Dyfcntcria (191) ad Contagiofos referretur, modo Sca- 

bies (263) interna in oculos caderet. 
Mcrli^nitatis fymptomara imprimis funt: Lipothymia (93), 

DeHrimn (65), Vcrtiqo (74), Oblivio (107), Anafthe* 
fia (118), Lipyria, Carphclogia (135) , Anhelatio (157), 

ApUonia (115), Agiutitio (164). 



GENERA MORBORUM, 457 

IL CRITICI. 

I. CONTINENTES. 

11. DIARIA. Febris terminanda intra feptimanam 

diirpdiam. 

12. SYNOCHA. ^ebris terminanda intra feptima- 

nam unicam. 

13. SYNOCHUS, Febris terminanda intra fepti- 

manas duas f. tres. 

14. LENTA. Febris protrahendaultrafeptimanastres. 

II. INTERMITTENTFS. 

15. QUOTIDIANA. Febris paroxyfmi fimiles 

' nycthemeris lingulis. 

16. TERTIANA. Febris paroxyfmi fimiles nyfthe- 

meris alternis. 

17. QUARTANA. Febris paroxyfroi fimiles ny&he- 

meris terfiis. 

1 8- DUPLICANA. Febris paroxyfmi fimiles alternati. 

19. ERRANA. Febris paroxyfmi diffimiles omnes. 

III. EXACERBANTES. 

20. AMPHEMERINA, Febris continens (14) cum 

Quotidiana (15). 
21* TRITiEUS. Febris contincns (14) cum Ter- 
tiana (16). 

s 2, TETARTOPHIA. Febris continens (irQ cum 

Quartana (17). 

23. HEMITRITJEA. Febris Tritsus (21) C um 

Amphemerina (20). 

24. IIECTICA. Febris Lenta (14) cum Duplica- 

na (18). 

F f 5 III. PHLO- 

Protypus Critkorvm Tertiana (16) fit, aat potius Rheu. 

matifmus (62). 
Apyria efl deflagratio febris. 

Phthiiis (208) poffet pojl He&icam (24) collocari, fi ordo 

naturalis admitteret 6? expe&oratio. 
Lethargus (98) cum Febricula his ajfinis ejl* 



458 



GENERA MORBORUM. 



27. PLEURITIS. 



111. PHLOGISTICL 

l MEMBRANACEI. 

25. PHRENITIS. Inflammatio (231) Mentngum. 

Febris Synocha (12), Ccphalal- 
gia (409. ruror(68), Anxie- 
tas (89), Syrigmos (72)* 
Ophthalmia (43), Carpholo- 
gia (135), Obiivio (107). 

26. PARAPHRENESIS. InflammaCio (231) Dia- 

phragmatis. 
Febr. Pcripneumonia (34), 
Phrenitis (25). 
Inflammatio (231) Pleurce. 
Febr. Synocha (12), Dyfpnoea 
(169), Tuflis (155), Haemo- 
ptyfis (179), Pleufitica C53)« 
25. GASTRITIS. Inflammatio (231) Ventriculi. 

Febr. Amphemerina (20), Lipy- 
ria, Anxietas (89) » Vomitus 
C183) ingcftorum, Cardialgia 
(48). 

29. ENTERITIS. Inflammatio (231) Inteftini. 

Febr. cum evacuatione abdomi- 
nis; Colica C50) atroci, ten- 
l fiva, calente. 

30. PROCTITIS. Inflammatio C23O Ani. 

Febr. Proctica(59) cumTenefmo 
(193)- 

31. CYSTITIS. Inflammatio C 2 3 r ) Veficaz, 

Feb^. Dolor Hypogaftrii cum tu- 
more iiTflammatorio, Dyfuria 
(57), Tcnefmo C*93)' 
II. P A 1 l ENCHYM ATI C I . 
3 2. SPHACELISM US. Inflammatio (231) Encepbali. 

Febr. Synochus (1 3) , Deiirium 



(65), Carphologia(i 



r), Aithe- 
nia 



GENERA MORBORUM. 459 



nia (92), Immobilitas, An- 
scftheiia (118), Aphonia (r 15). 

33. CYNANCHE. Inflammatio (231) Faucis. 

Febr. Synocha(i2), Tuflis (155), 
Aglutitio (164) Orthopnoea 
(162), Angina (46), Suffoca- 
tio (158), Linguas intume- 
fcentia. 

34. PERIPNEUMONIA. Inflammatio (231) Pul- 

monis. 

Febr. Synocha (13), Tuf- 
fis (155), Hasmoptyfis 
(179), Dyfpnoea (160), 
interfcapulii dolor, Cu- 
batus fupinus. 

35. HEPATITIS. Inflammatio (231) Jecinaris. 

Febr. Amphemerina (20), Tuflis 
(155) Sicca, Afthma (r<5i), 
Singukus (153), Hypochon- 
drii dextfi tenfio calens. 

36. SPLENITIS. Inflammatio (231) Lienis. 

Febr. Tctartophia (22), Refpi- 
ratio inrerfecta (149) , Hypo- 
chondrii finiftri tumor pulfa- 
torius. 

37. NEPHRITIS. Inflammatio (231) Renis. 

Febr. Synochus (13) irregularis, 
Naufea (182), Singultus(i53), 
Ruclus (181), urinae varietas, 
Obftipatio (1(56), Lumbago 
(62) urens, Femoris ftupor 
(105). 

38. HYSTERITIS. Inflammatio(23r) Uteri. 

Febr. Delirium (65), Spasmus 
(111), Sardiafis (125), Dolor 
Hypogaftrii tumorque calens. 

III. MU- 



460 GENERA MORBORUM. 



III. MUSCULOSI. 

29. PHLEGMONE. Inflammatio (231) Partis 

exlerncc. 
Febris ex partis extemce Tu- 
more pulfatorio, Rubore 
tenfivo, calente. 



IV. DO- 



Lipyria dam externa frigent, inferna fervent. 
Protypus Phlogiflicorum Plilegmone (39) eft. 
Delirium (65) qnafi primtts gradtts Plirenitidu ejl. 



GENERA MORBORUM. 461 



IV. DOLOROSL 

I. INTRINSECI. 

40. CEPHALALGIA. Capitis totius aut potioris 

dolor gravativus. 

41. HEMICRANIA. Capitis lateralis dolor tenfivus. 

42. GRAVEDO. Frontis dolor preiforius. 

43. OPHTHALMIA. Ocidi dolor. 

44. OTALGIA. Auris dolor. 

45. ODONTALGIA. Dentis doJor maxillaris. 

46. ANGINA. Faacis dolor cum Suftocatione(r58). 

47. SODA. Oefophagi dolor rancido - deurens Ructi- 

bus (181) calidis. 

48. CARDIALGIA. Car&ia dolor fcrobiculi fub- 

fyncopaJis (94). 

49. GASTRICA. Ventriculi dolor Epigaftrii. 

50. COLICA. Intejiini dolor umbilicalis cum torrrJ- 

nibus (123). 

51. HEPATICA. Jecinoris dolor hypochondrii 

dextri. 

52. SPLENICA. Lienis dolor hypochondrii fini- 

firi , Sufpiria (150). 

53. PLEURITICA. Tboracis dolor lateralis pun- 

clorius. 

54. PNEUMONICA. Pulmonis dolor cum Ortho- 

pnoea (162), Tufii (155), 
Hsmoptyfi (179). 

55. HYSTERALGIA. Uteri dolor, 

56. NEPHRITICA. Renis dolor. 

57. DYSURIA. Veficce dolor. 

58. PUDENDAGRA. Genitalis dolor. 

59. PROCTICA. dolor. 

II. EXTRINSECI. 

60. ARTHRITIS. Cenkulorum dolor periodicus; 

a Synovia corrupta. 

61. OSTQCOPUS. Articulorum dolor internus 

fixus; a Periojleo infefto. 

62. RHEU- 



462 GENERA MORBORUM. • 

62. RHEUMATISMUS. Mufculorum dolor ad mo- 

tum ; 

a Tunica cellulofa infecta. 

63. VOLATICA. Vaforum dolor migrans. 

64. PRURITUS. Cutis tillilatio occulta, Scalpmdi 

necefjitatem inducms, 



V. MEX- 



Raphania (145) dolore. intenfo his affinis ; ob Spctsmos verc 
& Convuljiones Jequentibus._ 



GENERA MORBORUM. 463 

V. MENTALES. 

I. IDEALES. 

65. DELTRIUM. Infania acuta, tranfitoria, fym- 

ptomatica cum fcbre. 

66. PARAPHROSYNE. Infania acuta., periodica, 

fine febre. 

67. AMENTIA. Infania chronica, univerfalis, in- 

nocua. 

68. MANIA. Infania chronica, univerfalis, furi- 

bunda. 

69. D^LMONIA. Infania chronica; partialis, fu- 

ribunda, meticulofa, de Dae- 
monibus, 

70. VESANIA. Infania chronica, partiajis, tran- 

quilla. 

71. MELANCHOLIA. Infania chf oniCa , partialis, 

mcefta , meditabunda. . 

II. IMAGINARIT. 

72. SYRIGMOS. Perceptio Soni tinnitantis falfi. 

73. PKANTASMA. Perceptio Vifibilis objefti falfi. 

74. VERTIGO. Perceptio circumgyrationis falfae. 

75. PANOPHOBIA. Imaginatio mali falfi in foli- 

tudine. 

76. HYPOCHONDRIASIS, Imaginatio fati ktha- 

lis e levi maio, 
Borborygmi(!23), 
Ructus (118) aci- 
di , Palpitationes 
(132), Praecordia 
trcmuia, Perfuafio. 

77. SOMNAMBULISMUS. Imaginatio fomniantis 

fortior, qua mo- 
tus voluntarii ex- 
citantur. 

ui pa- 



464 GENERA MORBORUM. 



III. PATHETICI. 

78. CITTA. Defiderium mn Efculenti ingerendi» 

79. BULIMIA. Defiderium Cibi inexplebile. 

80. POLYDIPSIA. Dcfiderium Potus continuum. 

81. SATYRIASIS. Defiderium Veneris cnorme. 

82. EROTOMANIA. Defiderium Amantium pu- 

dicum. 

83. NOSTALGIA. Defidcrium Patria Afliniumve. 

84. TARANTISMUS. Defidcrium Cborea (fcepe a 

morfura Infecti). 

85. RABIES. Defiderium Mordendi lacerandique in- 

nocuos (fcepe a morjura Mammalis)* 

86. HYDROPHOBIA. Averfatio Potulentorum cum 

Rigorc (141) & Sardiafi 
(125J); fcepius prcecedenti 
maritata). 

87. CACOSITIA. Averfatio Cibi cum horrore. 
38. ANTIPATHIA. Averfatio objetti particularis, 
89. ANXIETAS. Averfatio mundanarum rerum. 

(Cordis dolor). 



VI. QUIE- 



GENERA MORBORUM. 465 

VI. QUIETALES. 

I. DEFECTIVI. 

90. LASSITUDO. Debilitas conftans mufculo 

rum ponderofa , quietem 
inducens. 

pr, LANGUOR. Debilitas fucceffiva virium vi- 

talium, non reparanda quie- 
te & cibatione. 

92. ASTHENIA. Debilitas fucceffiva virium 

omnitim» 

93. LIPOTMYMIA. Defetfio motus fenfusque 

fubita; fuperftite Pulfu 
Menteque. 

94. SYNCOPE. Lapfus virium vitalium fubita- 

neus; abolitis Pulfu, Refpi- 
ratione, Scnfu, Calore. 

95. ASPHYXIA. Lapfus virium animalium vita- 

liumque perfffteiis. 

II. SOPOROSI. 

96. SOMNOLENTIA» Sopor vigiliis protractior. 

97. TY P H ty. A NI A , Sopor apparens cum A- 

grypnia (130). 

98. LETIiARGUS. Somnolentia conftans, levis, 

Febriiis, Delirio (65) ob* 
liviofo. 

99. CATAPHORA. Sopor conftans allocutione 

cvigikms. 

100. CARLTS. Sopor eonftans cum infenfibilitate, 

Rcfpirr;cioueque tacita, 

101. APOPLEXIA. Sopor conftans cum infenfi- 

bilitate, Refpirationeque 
ftertorofa (156). 

102. PARAPLEGIA. Sopor conftans partium fub 

thorace. 

103. HEMIPLEGIA. Sopor conftans lateris al- 

tcrius. 

Tom. VL Gg 104. PA- 



466 GENERA MORBORUM. 



104. PARALYSIS. Sopor conftans partis alicujus. 

105. STUPOR. Sopor tranfitorius partis alicujus 

cum fenfu formicationis. 

III. PRIVATIVI. 

106. MOROSIS. Imaginationis defeftus. 

107. OBLfVIO. Memorke defectus. 

108. AMBLYOPIA. Vifus obfcuritas fine vitio 

fenfibili. 

109. CATARACTA. Vifus privatio cum vitio ob- 

fervabili. 

110. AMAUROSIS. Vifus privatio fine vitio fen- 

fibili, pupilla dilatata. 
iu. SCOTOMIA. Vifus Lipothymia (93) mo- 

mentanea. 

112. COPHOSIS. Auditus defeftus. 

113. ANOSMIA. Olfatlus defeftus. 

114. AGEUSTIA. Guftus defectus. 
iit. APIIONIA. Loquelc? privatio. 

116. ANOREXIA. Famis defedus. 

117. ADIPSIA. Sitis defe&us. 

118. ANJESTHESIA. Tactus fenfationis defeftus. 

119. ATECNTA. Libidinis defeclus. 

120. ATONIA. Fibrarum Mufcularium contra&io- 

nis defe&us. 



VII. MO 



GENERA MORBORUM. 



467 



VII. MQTORII. 

I. SPASTICI. 
121. SPASMUS. Artus diftentio violenta, fubi- 

tanea, fugax. 
J22. PRIAPISMUS. Penis fpaftica intumefcentia. 

123. BORBORYGMUS. Inteftinorum contraftio 

boans. 

124. TRISMOS. Mandihlk^um claufura arfta. 

125. SARDIASIS. Or.is retradio rifum mentiens, 

fugax. 

126. HYSTERIA. Trcecordiorum preffio fub pefto- 

re cum flatulentia (16*5), 
S.uffocatione (158), Anxie- 
tate (89)5 Palpitatione (132), 
verticis prefiione. 

127. TETANUS. Corporis rigiditascum fenfibilitate. 

128. CATOCHUS. Corpmis rigiditas cum infenfi- 

bifitate. 

129. CATALEPSIS. Corporis totius recepta for- 

ma, conftans, flexilis, 
cum ihfenfibilitate. 

130. AGRYPNIA. Smforii rigfditas fpaftica, con- 

tiuua. ( Peruigilium.) 

II. AGITATORU. 

131. TREMOR. Partium agitatio continua, chro- 

nica, absque frigoris fenfu. 

132. PALPITATIO. Cordis Vifcerisve motus fub- 

(ultorius. 

133. ORGASMUS. Arlerinrwn fubfultus. 

134. SUBSULTUS. Tmdinum fubfultoria elevatio. 

135. CARPHOLOGIA. Digitorum tremula con- 

tractio infcia. 

136. STRIDOR. Manducntio fonora, vacua. 

137. HIPPOS. Palpebrarum niditatio frequentiffima. 

138. PSELLISMUS. Loquela titubatio in quibus- 

dam literis. 
Gg 2 139. CHO- 



4 <58 GENERA MORBORUM. 

139. CHOREA. Lateris agitatio tremula, conti- 

nua, inordinata. 

140. BERIBERI. Partium trcmor (131), Gcnuum 

contraclura (299) , Stupor 
(T05), Raucedo (146)' 

141. RIGOR. Partium vibratio periodica, cum 

frigbris intercutanei fcnfu. 

142. CONVULSIO. Pariium agitatio violenta, pe- 

riodica, cum fenfibilitate. 

143. EPILEPSIA. Corporis agitatio pcriodica, chro- 

nica, cum infenfibilitate. 

144. HIERANOSOS. Corporis agitatio continua, 

indolcns, convulfiva, 
cum fenfibilitate. 

145. RAPHANIA. Articulorum contra&io fpafti- 

ca, cum Agitatione convul- 
llva, Dolorc violentiflimo, 
periodica. 



V-/J. 



ym. sup- 



GENERA MORBORUM. 469 

VIII. SUPPRESSORII. 

1. su^focatoril 

146". RAUCEDO. Vocis fibilans elocutio ab are- 

fcentia pneumatica. 

147. VOCIFERATIO. Vocis dolorofa exaltataque 

exclamatio, 
Ad Corpus indurandvm. 

148. RISUS. Exfpiratio profunda, agitatoria, cum 

Sardiafi (1 25). 

Ad fanguinem e Corde ex- 
pellendum. 

149. FLETUS. Infpiraiio interfccta, fmgultuofa, 

cita, fufpiriofa, cum moeftitia* 
gemitu, lacrymis (172). 

Ad fdngifymm intra Pulmo- 
nes inglutiendum. 

150. SUSPIRIUM. Ivfpiraiio profunda, agitato- 

ria, lenta. 
Ad fanguinem e Pulmonibus 
expellendum. 

151. OSCITATIO. lnfpiratio tarda, adau&a, hians, 

fpafmodica; 

Ad fanguinem propellendum 
per Peclus. 

152. PANDICULATIO. Infpiratio profunda, pref- 

foria cum extenfione 
corporis artuumque ; 
Ad fanguinem per Vaforum 
anajlomofes propdlcndum. 

153. SINGULTUS. Infpiratio celeris, convulfiva, 

momcntanea, iterata, fo- 
nora. 

Ad Cardiam evacuandam. 

154. STERNUTATIO. Exfpiratio fonora, con- 

vulfiva, celeris, infpi- 
rationi tentx fuccedens. 
Gg 3 Ad 



A7o 



GENERA MORBORUM. 



Ad finum Fror.iis evacuan- 
dum. 

155. TUSSIS. Exfpiratio fonora convulfiva, perio- 

dica. 

Ad Tracheam evacuandam. 

156. STERTOR. Refpiratio fonora, rauca narium 

agitatione. 

Ad mucum Faucium fubigen- 
dum. 

157. ANHELATIO. Refpiratio citatiflima, pro- 

funda , Jevis , fugax. 
Ad fmgninem per Pulmones 
accekrandum. 

158. SUFFOCATIO. Refpiratio anguftatione fau- 

cium continua, fine 
febre. 

A Trachece anguftatione. 

159. EMPYEMA. Refpiratio gravis cum fluctua- 

tione in cavo thoracis, 
pofl febrem. 

A Pure in cavum Thoracis 
ejfufo. 

160. DYSPNOEA. Refpiratio' anhelofa. (157), Ia- 

boriofa; fine fenfu angufta- 
tionis faucium. 

A Pulmonum fubflantia op- 
pilata. 

161. ASTHMA. Refpiratio ftertorofa (156), labo- 

riofa, difficilis, chronica. 
A Bronchiis oppilatis. 

162. ORTHOPNOEA. Refpiratio fufpiriof (150), 

fuffocatoria (15 ), ocu- 
ta, fubitanea. 
A fanguinis per Fulmones 
difficili tranfitu. 

163. EPHIALTES. Refpiratio profunda , fuffocans 

(158), dormientis in dorfo 

cum 



GENERA MORBORUM. 471 



cum Somnio laboriofo. 

Ab Inteflinorum inflationt 
premenie. 

II. CONSTRICTORII. 

164. AGLUTITIO. Deglutitio impedita. 

1.55. FLATULENTIA. Ructus (181) Crepitus- 

que (194) impeditus 
cum abdominis intu- 
mefcentia. 

166. OBSTIPATIO. Facum exoneratio impedita. 

167. ISCHURIA. Mittus impeditus. 

168. DYSMENORRHOEA. Menjlrua fuppreffa 

f. dolorifica. 
3 69. DYSLOCHIA. Lochiorum fuppreffio. 
170. AGLACTATIO. Lactis defeftus. 
STERILITAS. Genitura fupreffio. 



Gg 4 IX. EVA- 



472 GENERA MORBORUM. 



IX. EVACUATORII. 
L CAPITIS. 

171. OTORRHOEA. Auris purulentus fluxus. 

172. EPIPHORA. Oculi lacrymalis fluxus con- 

tinuus, 

173. HiEMORRHAGIA. Naris fanguineus fluxus. 

174. CORYZA. Naris niucofus fluxus, copiofus, 

continuus. 

175. STOMACACE. Oris fanguinea e gingivis 

cruentatio. 

J76. PTYALISMUS. Oris falivalis e glandulis 

copiofiflimus cffluxus. 

II. THORACIS. 
377. SCREATUS. Faucis muci fonora evacuatio. 

178. EXPECTORATIO. Pulmmis ferofa e Tra- 

chca evacuatio. 

179. HiEMOPTYSIS. Pulmonis fanguinea cum 

Tufli evacuatio. 

180. VOMICA. Ptdmonis purulenta, copiofa, im- 

provifa evacuatio. 

IU. ABDOMINIS. 

i8r. RUCTUS. Rejeclio Flatuum frequens. 

182. NAUSEA. Rejectionis Cibi Flatuumque c?na- 

tus inanis. 

183. VOMITUS. Rejeftio ingeflorum convulfiva. 

184. H.EMATEMESIS. Vomitus fanguinis. 

185. ILIACA. Vomitus (183) cum Obftipatione 

(166) fixa & Colica (50). 

186. CHOLERA. Vomitus (183) cum Diarrhoea 

(187)-. Colica (50). 

187. DIARRHOEA. Dejeclio Fcecum liquidarum 

frequens. 

188. LIENTERIA. Diarrhcea (187) Cibi immu- 

tati. 

189. COE- 



GENERA MORBORUM. 473 

189. COELIACA. Diimrhmjtir) Chymi. 

190. CHOLERICA. Di-rrluea ( i8j ) rubclh, abs- 

cjue Colica. 

191. DYSENTERIA. Diarrhoca, (t$?) cruenta, 

cum Colica (50), Te- 
nefmo 093-)- 

192. ILEMORRHOIS, Dejeclio Sanguinis cum 

Proctica ("59J), absque 
Colica. 

193. TENESMUS. Deje&io Mttci frequens , par- 

ca, cum de-fiderio. 

194. CREPITUS. Dejecllo Flatuum copiofa, crebra. 

IV. GENITALIUM. 
395. ENURESIS. Urina ftillicidium involunta- 

rium, indolens. 
196". STRANGURIA. Urinx parca, guttata, fre- 

cuens, dolorofa mictu- 
ritio. 

197. DIABETES. Vnnd copiofiflimre frequens 

mi&uritio. 

198. H/EMATURIA. Urina cruentae mi&uritio. 

199. GLUS. Urincp vifcofse mi&uritio. 

200. GONORRHOEA. Genitirra ftillicidium. 

201. LEUCORRHOEA. Muci e finu Muliebri 

effluxus. 

202. MENORRHAGIA. Mmjlrmtio copiofa, in- 

ordinata. 

203. PARTURITIO. Fvtus maturi enixus labo- 

riofiflimus. 

204. ABORTUS. Fcetus praematura eje&io. 

205. MOLA. MaJJa carnea?, intus cyfticofae, ex 

utero cjeclio. 

V. CORPORIS EXTERNI. 

206. GALACTICA. MUis effluxus, 

207. SUDOR. Seri per poros copiofa, frequens 

fudatio. 

G g 5 X. DE- 



474 GENERA MORBORUM. 

X. DEFORMES. 
I. EMACIANTES. 

208. PHTHISIS. Marcor cum Heftica (24), Tufli 

(l$s), Dyfpnoea (160), Ex- 
pe&oratione (f 178 J purulenta, 
copiofa. 

209. TABES. Marcor cum He&ica (14) absqut 

Expectoratione. 
2ro. ATROPHIA. Murcor cum Atonia ( 120) abs- 

que Expectoratione & Hectica. 

211. MARASMUS. Marcof cum Aridura (226) 

absque Atonia, Expectoratio- 
v.e, Hectica. 

212. RACHITIS. Marcor carnium tumentibus ar- 

tuum Geniculis Capitequc; 
cffibus Pepe flexilibus. 
II. TUMIDOSI. 

213. POLYSARCIA. Cor-poris pinguedinofa intu- 

mefcentia. 

214. LEUCOPHLEGMATIA. Orporis erophyfe- 

matofa (22%) in- 
tumefceniia. 

215. ANASARCA. Corporis cedematofa (229) in- 

tumefcentia. 

216. HYDROCEPHALUS. Capitis cedematofa (229) 

intumefccntia, hian- 
tibus futuris cranii. 

217. ASCITES. Abd.ominis cedematofa (229) intu- 

mefcentia. 

218. IiYPOSARCA. Abdominis nodofa intumefccn- 

tia. 

219. TYMPANITES. Abdowinis flatulenta (165) 

incumefceutia, conitans, 
fonora. 

220. GRAVIDITAS^ Abdominis a fcetu intumefcen- 

tia nimia. 

III. DE- 



GENERA MORBORUM 



475 



III. DECOLORES. 

221. CACHEXIA. Pdllor corporis oedematofus, 

C229J), cum debilitate, moe- 
rore. 

222. CHLOROSIS. Viridi - cinereus color faciei 

feminese cum Citta C73 J). 

223. SCORBUTUS. Opacitas faciei cum Anorexia 

(j 1 6 ), Laflitudine (2 1 ) ma- 
tutina,Stomacace(fi75), La- 
bario ("309J). 

224. ICTERUS. FlavsJ.o corporis cum urina luteo- 

tincloria, faecibus albidis. (Ob- 
fripniio Bilis ). 

225. PLETHORA. Riibedo corporis a diftentis va- 

fis fanguineis cum Dyfpncea 
(160). 



XI. VI- 



HTDROPIS nomine veniimt Anafarca (215) Afcites (217). 
Hypofnrca (218) Hydrocephalus {216) Oedema (229) & 
Tympanites (219). 



47^ GENERA MO&BORUM. 



XI. VITIA. 

i. HUMORALIA. 

226. ARIDURA. Pars cxfucca, emarcida, exant- 

latis humoribus, indolens. 

227. DIGITIUM. Aniculi exficcatio friabilis, oc- 

culta. Digiti marcor, Dolore 
periodico intenfifHmo. 

228. EMPHYSEMA. Flatus intra tunicam cellulo- 

fam Purtis. 
Tumor elafticus , concolor, 
fubdiaphanus , indolcns. 

229. OEDEMA. Lympba ftaguans intra tunicara 

cellulofam Partis. 
Tumor digito premente foveo- 
lam admittens, concolor, ve- 
. fpertinus, indolens, Partis. 

230. SUGILLATIO. Cruor effufus in tunicam cel- 

lulofam. 
Tumor obfoletus, latus, Iu- 
ridus. 

231. INFLAMMATIO. Sanguis obftru&us in vafis. 

Tumor tenfus, calidus, ru- 
bcr, pulfans, dolens. 

232. ABSCESSUS. Inflammmatio fuppurata, in Pus 

collecta. 

Tumor mollis, a?qualis , pru- 
riens. 

233. GANGRiENA. Inflammatio C Suppuratio fuf- 

focata, mortua, ferpcns in 
tunica ccllulofa. 
Cutislivens, molliufcula, pu- 
tris cum veficulis fub 
cpidermide, ferpente vi- 
rio, margine fubinflam- 
mato, fubardente. 



234. SPHA- 



GENERA MORBORUM. 



234. SPHACELUS. Gangrana (233) omnium foli- 

dorum partis. 
Moriificatio putridaad ofla pene- 
trans, indolens, propcrans. 

II. DIALYTICA. (Soktiones Qmtinm). 

235. FRACTURA. OJJis folutio citra fubflantias 

diflblutionem. 

236. LUXATURA. Gtakidi folutio citra fubftan- 

tiac difTolutionem. 

237. RUPTURA. Tendmis foJutio citra fubftantia? 

<fifiblutionem. 

238. CONTUSURA. Fibrarum fojutio citra fub- 

ftan ti x diiTolutionem. 

239. PROFUSIO. Sangiiinis tftiuxus copiofus efub- 

ftantiEe dilfolutione. 

240. VULNUS. Subfkantise diflblutio partis mollis, 

hians, crucnta. 

241. AMPUTATURA. Vulnus detruncatioiie partis 

totalis faftum. 

242. LACERATURA. Vulnus Fibrarum Cutisque 

laccralione faclum. 

243. PUNCTURA. Vulnus Tendinis punctione fa- 

£tum. 

244. MORSURA. Vulnus punttum armis anima- 

lium vcnenatis. 

245. COMBUSTURA. Vulnus igne faftum, in- 

du6la Efchara (280). 
245. EXCORIATURA. Cutis remota a Carnibus 

vivis. 

247. INTERTRIGO. Cuticula erofio madens do- 

lensque. 

248. RHAGAS. Fiffura Cutis arida. 

III. EXULCERAT IONES. (Suppurationes apertx). 

249. ULCUS. Vulnus Suppuratum p?rtis carnofae. 
»50. CACOETHES. Ulcus fuperficiale, ferpens, ma- 

nans, perenne. 

251. NO- 



478 GENERA MORBORUM. 



251. NOMA. Ulcus Carnes integurnentaque depa- 

fcens, cicatricem inducens. 

252. CARCINOMA. Ulcus Stirrhi (283) fuppurati. 

Ulcus putriduni , ferpens, va- 
iis humidis radicdtum, pc- 
riodice dolens. 

253. OZMNA. Ulcus intra antrum tiighhnri. 

Ulc. occultum c Naribus Uctens. 
154. FISTULA. Ulcus cortice calVofo - vhginatum. 

Ulc. finuofo penetrans, intus cor- 
tice obteflum, ore anguftatum. 

255. CARIES. UJcus Ojfis feparato perioftio. 

Ulc. connivens, cum raris punclio- 
nibus indolens, fanie paflim ni- 
gra fe prodens. 

256. ARTHROCACE. Ulcus Medulh cum pffis 

Carie (255). 
Ulc. malignum, tumens, 
doiore ofbocopo (61). 

257. COCYTA. Animalculum vcnenatum intra 

partem receptum. 
Pariis ftigma dolore furiofo. 

258. PARONYCHIA. Serum coruptum fub tendi- 

nibus perioftioquc. 
Partis rubor dolentiffimus, 
os deftruens. 

259. PERNIO. Partis uftio Gelu facla. 

Pars albo- ca?rulefcens, tempeftatibus 
recrudefcens , faepe exulcerans. 

260. PRESSURA. Digiti inflammatio (23O a fri- 

gore, in cafum unguis tendens. 
Inflam. Digiti circum ungues, in 
fuppurationem vergens. 
161. ARCTURA. Unguis curvatura lateralis cutem 
fecans. 

Inflammat. digiti cum ulceratio- 
ne laterali unguis. 

IV. SCA- 



GENERA MORBORUM. 479 

IV. SCABIES. 

* Multiplicativa. 

262. LEPRA. Pufiula (274) Efchara (280) ficca 

colorata, cum Nodis fmmerfis mo- 
bilibus indolentibus fufcis Rhaga- 
dibusque (248). 

263. TINEA. Pufiula (274) CapiUitii ficcse; efehara 

(280) aibo-flavefcente, Pilisqucsb- 
breviatis ereclis buibofo-radicatis. 

264. ACHOR. Puflula,.(,274) exulceranr.es, manan- 

tes communi pinguedinofo. 

265. PSORA. Pujfulce (27-4), ichorofae, efcharo- 

ticce (280), noctu imprimis prit- 
rigjriofe (64). 

266. LIPPITUDO. Pufiula (274) excoriantes Pal- 

pebrarmn margines. 

267. SERPIGO. P^ufiula (273) ficcaj, obfofetT, 

ferpentcs, iiibfarinaceo - defqua- 
mantes. 

268. HERPES. Pufiula (274) efcharoticae ("280), 

bafi comniuni eryfipelacea (io). 

269. VARUS. Puftula (27 4) Glandularumfebacearum 

rubr:e, difperfa?, chronicee. 

270. BACCHIA. Vari (169) faciei cum nodis ma- 

culisque coloratis chronicis. 

** Simplex. 

271. BUBO. Clamlula conglomerata inflammata, in 

fuppurationem tendens. 

272. ANTHRAX. Glandula fubcutanea inflammata, 

in fuppurationem malignam 
vergens. 
Titmor rotundus, eryfipelaceus 
(10), immerfus, dolentifli- 
mus, fuppurandus apice acu- 
to, puftula purifera. 

273. PHLY- 



4 8o GENERA MORBORUM. 

273. PHLYCTjENA. Vefcula fcrofa, diftenta, pcl- 

lucida, bafi infiammaca, 
rupta dolens. 

274. PUSTULA. Veficula purulcnta, turgcns, de- 

hifcens purc. 

275. PAPULA. Tuberculum far&um, coloratum, 

inflammatura, vix fuppuran- 
dum. 

276. HORDEOLUM. Tuberculum cyfticofum, ova- 

tum, in limbo palpebra- 
rum , fuppurans fapius 
apice. 

277. VERRUCA. Papilla ncrvea intumefcens, in- 

durata. Papula durior, fcabra, 
(iccn , indolens. 

278. CLAVUS. Verruca (277) callofa, in Tcndi- 

nibus radicata, bafi feniibilis. 

279. MYRMECIUM. V&rruta (277) madftfd, mol- 

lis, denudata. 

280. ESCHARA. Qrufla morcua, ab humoribus 

cxtravafatis coagmcntata, 
decidua. 

V. TUMORES protuberantes. 
28r. ANEURISMA. drterda dilatatid. 

Tumor mollis, pulfans, cpn- 
color, rotundatus. 

282. VARIX. Vena dilatatio. 

Tumor mollis, quiefccns, conco- 
lor, rotundatus. 

283. SCIRRHUS. GlanMa indurata. 

Nodus durus afper, concolor, 
indolens, rotundatus, preffio- 
ne infenfjiis. 

284. STRUMA. Glandula infarcta. 

Nodusindolcns, folidiufculus, pref- 
fione obtufe fentiens. 

285. ATHE- 



GENERA MORBORUM. 481 



285. ATHEROMA. Tumor tunicatus, rotunda- 

tus, mobilis, molliufcu- 
lus, indolens, absque cy- 
ftide. 

280". ANCHYLOSIS. Tumor Geniculomm , liga- 

menti capfuheque tenfio- 
ne exprefla Synovia. 
Tumor ad genicula, mol- 
lis , pulpofus , concolor. 
287. GANGLION. Tumor Tendinibus innatus, 

ovatus, mobilis, pulpo- 
fus, indolens. 
288- NATTA. Tumor tunicatus, mufculis irra- 
dicatus, eminens, pulpofus, in- 
dolens. 

289. SPINOLA. Tumor fupra vertebras lumborum 

mollis, exiguus, Vertebrarum 
procefiibus dehifcentibus. 

290. EXOSTOSIS. Tumor durus ex ojfe prominen- 

te enatus. 

VI. PROCIDENTLft. 

291. HERNIA. Inteflini obtcdli ultra propriam 

fedem protrufio. 

292. PROLAPSUS. Vifcus nudilm relaxatum ; , elon- 

gato - propendens ultra pro- 
prium Iocum. 

293. CONDYLOMA. Tunica interiore elaxata gibba. 

294. SARCOMA. Caro nuda enata e vivo vulnere. 

295. PTERYGIUM.- Cuticula excrefcens e cantho 

oculi , fuperficiem ejus ob- 
tegens. 

295. ECTROPIUM. Palpebra inferior refupinato- 

inverfa. 

297. PHIMOSIS. Prceputii intumefcentia inflamma- 
ta, glandem denudans incar- 
ceransve. 

Tom. VL H h 298. 



482 



GENERA MORBORUM. 



298. CLITORISMUS. Qlitoridis intumefccntia ex- 

tra (inum pudoris. 

VII. DEFORMATIONES. 

299. CONTRACTURA Geniculorum fixatio rigida. 

300. GIRBER. Thoracis dilatatio prominens. 
3©i. LORDOSIS. OJJiwn incurvatio. 

302. DISTORSIO. OJJium ad latus non naturale 

flexio. 

303. TORTURA. Oris ad latus flexio. 

304. STRABISMUS. Oculi diitorti & inaequaliter 

moti. 

305. LAGOPHTHALMIA. Oculi furfum vifio pal- 

pebra fuperiore ab- 
breviata. 

306. NYCTALOPIA. Oculi vifus nofturnus. 

307. PRESBYTIA. Oculi vifus remotus. 

308. MYOPIA. Oculi vifus approximatus. 

309. LABARIUM. Dentes vacillantes in fuis alveolisj 

310. LAGOSTOMA. Labium fuperius oris fifTum. 

311. APELLA. Pueputii abbreviatio absquc inflam- 

matione. 

312. ATRETA. Meatus corporis imperforatus. 

313. PLICA. Capillorwn contortuplicatio indiffolu- 

bilis. 

314. HIRSUTIES. Pili copiofiores longioresque. 

315. ALOPECIA. Pilorum defluvium. 

316. TRICHIASIS. Ciliorum diftorfio. 

VIII. MACVLJE. ■ 

317. CICATRIX. Callus replens ulcerationes con- 

folidatas. 

318. NtEVUS. Macula quaecunque congenita. 

319. MORPHiEA. Macula alba, dspreffa, lata. 

320. VIBEX. Lme-s fanguinicolores fub cuticula. 

321. SUDAMEN. Macula? rubrce, pulicares, gla- 

bra?, pungentes, evanefcen- 
tes. 



322. 



GENERA MORBORUM. 483 

322. MELASMA. Macula caruUJcens m parte te&a. 

323. HEPATIZON. Macula grjfut, fubafpera, 

pruriens. 

324. LENTIGO. Macula? grifea, conflucntes, in- 

fcnfilcs. 

326. EPHELIS. Color fnfcus partis infolata?. 



Hh a THE- 



fieu mihil tot mortes Homini, quot membra! malisque 
Tot fwnus infeUi, Mors ut Medicina putetur. 



484 GENERA MOUBORUM. 

THEORIA. 

1. CORPUS vivum conltat Medullari cercbrofo, & 
Corticali folido fluidoque. 

2. VITA fcntiens movcnsquc refidet in Medullari 
primordiali, continunto, multiplicativo. 

3. MEDULLARE arcte cuftoditum, nervis ex- 
panfis tcntaculatum , fabricat fuum corticale fo- 
lidum e fluidis vegetabilium , & fluida haec viciflim 
pcr folida prajparat. 

4. Medullare hoc mitritvr tenuiflimo Spirituofo liqui- 
do corticali, fed fitagrat Eleftrico pulmonibus 
haulto. 

5. Mcdullare fenticns fc pandit ad gratum falutare, 
& movens fere trahit ad ingratum noxium. 

6. FJuidum corticale, c quo folida, folvitur de- 
ftruiturque Acidis aut Putridis , utrisque multi- 
plicativis. Sic vitiatur Sanguis putrido, Serum 
acido. 

7. His dum rellffcit fentiens movens, oriuntur FE- 
BRES: Critica ab acefcente, Phlogifticce a putre- 
fcente, at Exanthematica a vivo ? peregrino, mul- 
tiplicabili. 

g. FLUJDORUM nociva ingrata eliminare ftudet 
vita per vias naturales & artificiales, & quo baec 
periculofiora, eo citius per datam fic portam 
ilmul cjicit quasvis impura; fed duas portas fimul 
apertas non facile admittit, ne exhauriatur («). 

9. Quidquid adverfum fentit, prEecipue curat vel 
minora majoribus adfociat (/3), ut tota fe his 
opponat. 

10. CORTICALE folidum deteritur vitiaturque 
quotidie, adeoque quotidie reparandum; repa- 
ratur autem Diata, eaque multiplici: ab appro- 

pria- 



Evacuationes dua; fimul & ferael poffunt vix ftare. 
0) Doior Dolorem traliit. 



GENERA MORBORUM. 485 



priata bene, ab erronea porverfe, unde defe- 
cius , Morbi dicb". 

11. MORBI toiluntur contraria cauffa (7); hanc 
ut citius natura obtineat, Toxica mifceantur in- 
gercndis, Medicamenta dicta. 

12. CONTRARIA ha;c ex Sapidis m Fluida Solida- 
que, & ex Olidis in Medullare agentibus digno- 
fcenda funt: e contrariis itaque faporibus & odo- 
ribus primaria medicamenta eruenda. In his ita- 
que Clavis Materice Medica. 



Hh 3 QUA- 



(y Morbi morbis curantur. 



485 



GENERA MORBORUM. 



1. AQUOSA 

2. ACIDA 

3. DULCIA 



QUALITATES 
MEDICAMEN TORVM 
I. SAPIDA. 

Agunt in Corticale Vitale: 
in Fluidis. in Solidis. 

Munditicantia, 
Abforbentia, 
Refrigerantia , 
Balfamica, 



4. VISCOSA 

5. PINGUIA 



Kdulcorantia, 

Incidentia, 

Invifcantia, 

Penetrantia, 

Obtundentia, 

Infpiftantia, 



Humeftantia. 

Exficcantia SICCA. I 
Attenuantia. 

Tonica AMARA. 2 

Impinguantia. 

Corrodentia ACRIA. 3 
Lubricantia. 

Abftergentia SALSA. 4 
Emollientia. 

Adftringentia ST YPTICA. 5 



II. OLIDA. 

Agunt in Medullare Animatum. 
Senfum Excitant AROMATICA, Sopiunt VIROSA. 
Motum Spafiicant ORGASTICA, Et;acuantNAlJSEOSA. 
Judicium Acuwit SPIRITUOSA, Confimdunt TETRA. 
Libidinem Provocant AMBROSIACA, Suffocant HIRCINA. 



I N D E X 



TABULARUM AENEARUM 
VOLUMINIS SEXTI. 



Tab. I. Animalia Anthropomorpha , pertinet ad 
Diff. CV. p. 76. 

Tab. II. Coffea arabica, ad Diff. CX. p. 178. 

Fig. media Ramulum arboris, naturali 
magnitudine paullo minorem, 

Fig. a Florem , 

b Baccam integram, 

c Baccam horizontali feclione aper- 

tam, duobus feminibus foetam, 

exhibet. 

Hce fgurce ex Att. parifm. 17 13. f. 7. a B. 

Auctore defumtce funt. 

Tab. III. Alftrocmeria Pelegrina, ad DhT. CXIV. 
p. 262. ubi & figurse exphcatre funt. 

Figura lateralis pertinet ad Diff. CXII. Ex- 
plicatio vid. p. 202. 

Tab. 



Tab. IV. Quaftia amara, ad DifT. CXXIL p. 429. 
ubi iconum explicatio videri poteft. 

Tab. V. Raphanus Raphaniftrum, ad DiflT. CXXIII. 
p. 45o. 



VOLIT- 



VOLUMINI V, 



anneftenda eft 

Tab. VI. Spigeliae Anthelmia? meliorem flguram , 
quam quaj DifiT. LXXXV. pag. 147. e 
Brownei Hijt. nat. Jamaicce data fuit, ad 
naturam accurate delineatam, fiftens; 
in qua 

Fig. 1. Planta integra, radice abfciffa, 

2. Flos nondum apertus , naturali , 

3. idem au&a magnitudine, 

4. CoroIIa, per longitudinem aperta, 

naturali , 

5. eadem au&a magnitudine, ubi 

Stamina, eorumque aliqualis in- 
aequalitas, fimul diftin&e con- 
fpici poffunt, 

6. Piftilli fummitas, e calyce pro- 

minens, 

7. 8. Capfula, per Jongitudinem dis- 

fciffa, in cujus altera partc, flg. 7., 
ftylo coronata, Receptaculum 
feminum, diffepimento utrinque 
adhcerens, 

Fig. 



Fig. 9. Semina duo, 

10. Capfuloe bafis navicularis , per 
fiftcns, in calyce paritcr per 
fiftentc, a latere, 

ir. eadem defuper vifa, 

exhibentur. 



Tabula hujus VI ti Voluminis III, ad iconem accuratius de- 
lineatam expreffa, emtoribus curn volumine feptimo 
tradetur. 

Tabula VI, quam cum hoc volumine accipiunt emtores, 
volumini Vto a bibliopego una cum explicatione ag- 
glutinanda eft. 



Die Illte zu diefem Vlten Theil geliiirige Kupferplatte, iver- 
den die Kaufer nach einer verbefferten Zcichnung ge- 
Jlochen, mit dem fiebenten Theil erhalten. 

Die Vlte Kupfcrplatte zum Vten Theil, wekhe mit dicfem 
Theil ausgegeben wird, hat der Buchbinder bentbfl der 
an gegenwdrtigen Bogen angefchojfenen Erkldrung, nock 
an den Vten Theil anzuhdngen. 




I